অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2341 626566 625899 2026-08-12T14:34:40Z ~2026-44268-36 51147 /* ভোলানাথ বৰুৱাৰ লগত ব্যৱসায় */ 626566 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} {{infobox writer | name = লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা | image = Laksminath Bezbaruah.jpg | imagesize = 200px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ১৮৬৪, ১৪ অক্টোবৰ | birth_place = আহঁতগুৰি | death_date = ১৯৩৮, ২৬ মাৰ্চ | death_place = [[ডিব্ৰুগড়]] | occupation = গল্পকাৰ, নাট্যকাৰ, ঔপন্যাসিক, কবি, হাস্যৰসাত্মক লেখক, সমালোচক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = কলা স্নাতক | period = ১৮৬৪-১৯৩৮ | genre = | subject = | movement = | notableworks = মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ<br/>শ্ৰীশ্ৰী শঙ্কৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ<br/>বুঢ়ী আইৰ সাধু<br/>কৃপাবৰ বৰুৱাৰ কাকতৰ টোপোলা | spouse = [[প্ৰজ্ঞাসুন্দৰী দেৱী]] | partner = | children = | relatives = | awards = [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ সভাপতি (১৯২৪ চন),<br>[[অসম ছাত্ৰ সন্মিলনী]]ৰ সভাপতি (১৯১৬ চন) | signature =Lnb signature.jpg | signature_alt = | website = |parents=পিতৃ - দীননাথ বেজবৰুৱা মাতৃ - ঠানেশ্বৰী দেৱী}}'''ৰসৰাজ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা''' ({{lang-en|Rasaraj Lakshminath Bezbaroa}}; ১৮৬৪-১৯৩৮) আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন পথ-প্ৰদৰ্শক। [[চুটিগল্প]], [[উপন্যাস]], [[ৱিকিপিডিয়া:ভাল প্ৰবন্ধ]], [[ৰম্যৰচনা]], [[সমালোচনা]], [[প্ৰহসন]], [[জীৱনী]], [[আত্মজীৱনী]], [[শিশুসাহিত্য]], [[ইতিহাস অধ্যয়ন]]ৰ উপৰি [[কবিতা]], [[নাটক]] আৰু [[সাংবাদিকতা]]তো বেজবৰুৱাৰ অৱদান অমূল্য। মাতৃভাষা প্ৰীতি, ভাষাৰ প্ৰতি কৰ্তব্যবোধ তথা সমাজ সচেতনতা বেজবৰুৱাৰ সাহিত্যত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name="বেজবৰুৱা"/> কৃপাবৰ বৰুৱা ছদ্মনামত বেজবৰুৱাই "কৃপাবৰী ৰচনা" সাহিত্য সৃষ্টি কৰি এজন সমাজ-সংস্কাৰক হিচাপে নিজৰ চিনাকি দিছিল। শংকৰ-মাধৱৰ জীৱনী ৰচনা কৰি বেজবৰুৱাই শংকৰদেৱক কেৱল এজন ধৰ্মগুৰু ৰূপেই নহয়, অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ গুৰি-ধৰোঁতা আৰু সৰ্বভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত অসমীয়া জাতিৰ প্ৰতিষ্ঠাতা বুলি প্ৰমাণ কৰি থৈ গৈছে।<ref name="ড° প্ৰাণ্‌জিৎ বৰা">{{cite book | title=লক্ষ্মীনাথ | publisher=পাঞ্চজন্য বুক্‌ছ | author=ড° নগেন শইকীয়া | author's article name=বেজবৰুৱাৰ অভ্ৰভেদী ব্যক্তিত্ব | year=ডিচেম্বৰ, ২০১৪ | location=[[গুৱাহাটী]] | pages=৭১ | isbn=৯৭৮-৮১-৯২১৭৭৯-৭-৭}}</ref> ব্ৰিটিচৰএই অসমীয়া জাতিয়ে যেতিয়া আত্ম-বিস্মৃতিত ভুগিছিল, অসমীয়া মানুহৰ মনোবল আৰু স্ব-জ্ঞান ঘূৰাই আনি অসমীয়া জাতিৰ পুনৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰক্ৰিয়াত বেজবৰুৱাই অধিনায়কৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book | title=লক্ষ্মীনাথ | publisher=পাঞ্চজন্য বুক্‌ছ | author=সম্পাদনা: ড° প্ৰাণ্‌জিৎ বৰা | author's article name=পাতনি | year=ডিচেম্বৰ, ২০১৪ | location=[[গুৱাহাটী]] | isbn=৯৭৮-৮১-৯২১৭৭৯-৭-৭}}</ref> ১৯০৯ চনত তেওঁ 'বাঁহী' আলোচনী প্ৰকাশ আৰু সম্পাদনা কৰিছিল। [[অসমৰ জাতীয় গীত|অসমৰ জাতীয় সংগীত]] '[[অসমৰ জাতীয় গীত]]' লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ দ্বাৰাই ৰচিত। অসমীয়া সাহিত্য আৰু বৌদ্ধিক জগতত 'ৰসৰাজ' আৰু 'সাহিত্যৰথী' ৰূপে খ্যাত বেজবৰুৱাই ১৯২৪ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰ আসনো অলংকৃত কৰিছিল। <ref name="শান্তনু১">{{cite book | title=অসম ইয়েৰ বুক ২০২২ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=বৰুৱা, শান্তনু কৌশিক | authorlink=প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি আৰু পৰিচয় | year=২০২১ | location=গুৱাহাটী | pages=৯০৭ | isbn=৯৭৮-৯৩-৮১৪৮৫-৮২-৮}}</ref> প্ৰথমটো অসমীয়া চুটি গল্প লিখা সাহিত্যিক হিচাপেও লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা জনাজাত। বেজবৰুৱাৰ গল্প-সংকলক হৃদয়ানন্দ গগৈৰ মতে, বেজবৰুৱাই চুটি গল্প লিখিবলৈ লোৱা সময়ছোৱাত নিজ দেশৰ লগতে পাশ্চাত্য জগততো চুটিগল্পৰ অৱস্থা অত্যন্ত চালুকীয়া আছিল। ''<ref name="গল্প" /> 'জোনাকী' আলোচনীৰ চতুৰ্থ বছৰৰ চতুৰ্থ সংখ্যাত প্ৰকাশিত বেজবৰুৱাই লিখা 'সেউতি' গল্পটোকেই প্ৰথমটো অসমীয়া চুটি গল্প আখ্যা দিয়া হৈছে।<ref name="বেজবৰুৱা" /><ref name="বেজবৰুৱা-২">{{cite web | url=https://devlibrary.in/lakshminath-bezbaroa-biography-assamese/ | title=লক্ষ | accessdate=27 June 2022}}</ref><ref name="গল্প">{{cite book | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ গল্প সমগ্ৰ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=গগৈ, হৃদয়ানন্দ | authorlink=ভূমিকা | year=২০১১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৫}}</ref> বেজবৰুৱাৰ জীৱনকালত তিনিখন গল্পপুথি প্ৰকাশ কৰিছিল। সেইকেইখনৰ বৰ্ষ অনুযায়ী ক্ৰমটো হৈছে-''সুৰভি'' (১৯০৯, জানুৱাৰী), ''[[wikisource:as:সাধুকথাৰ কুঁকি|সাধুকথাৰ কুঁকি]]'' (১৯১০), ''জোনবিৰি'' (১৯১৩)। আনহাতে তেখেতৰ মৃত্যুৰ পাছত তেখেতৰ এমুঠি অসংকলিত গল্প অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই ''কেহোঁকলি'' নামেৰে প্ৰকাশ কৰিব পাৰি বুলি 'বেজবৰুৱা গ্ৰন্থাৱলী'ত (১৯৬৮) মন্তব্য কৰিছে। <ref name="গল্প১">{{cite book | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ গল্প সমগ্ৰ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=গগৈ, হৃদয়ানন্দ | authorlink=ভূমিকা | year=২০১১ | location=গুৱাহাটী | pages=৩৩}}</ref>সেইখিনি গল্পৰ অধিকাংশই ''বাঁহী'' আলোচনীত প্ৰকাশিত। অসমৰ বিশিষ্ট সাহিত্যিক-সমালোচক ড° হীৰেন গোহাঁয়ে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ জীৱন আৰু কৰ্মক স্বীকৃতি জনাই মন্তব্য কৰিছে যে-''যি যি ক্ষেত্ৰত তেওঁ অসমীয়া সাহিত্যৰ অভাৱ বা দাৰিদ্ৰ্য অনুভৱ কৰিছিল সেই সেই ক্ষেত্ৰত প্ৰবল আত্মপ্ৰত্যয় আৰু প্ৰতিভাৰে তেওঁৰ সৃষ্টি কাৰ্যত কঁকালত টঙালি বান্ধি নামি গৈছিল। '' <ref name="হীৰেন">{{cite book | title=শিল্প-সংস্কৃতিৰ ৰণাঙ্গন | publisher=ঐকান্তিক | author=গোহাঁই. হীৰেন | authorlink=অদ্বিতীয় বেজবৰুৱা | year=২০২১ | location=গোলাঘাট | pages=৬৭ | isbn=৯৭৮-৮১-৯৫১৪৪৮-৪-৬}}</ref> ==জন্ম== লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ পিতৃ [[দীননাথ বেজবৰুৱাই]] ইংৰাজৰ আমোলত মুঞ্চিফৰ চাকৰি কৰিছিল। এবাৰ ডাঙৰীয়া [[দীননাথ বেজবৰুৱা]] চৰকাৰী কামত [[নগাঁও|নগাঁৱ]]ৰ পৰা [[বৰপেটা]]লৈ বদলি হৈ যাব লগা হৈছিল। সেইসময়ত আজিকালিৰ দৰে যানবাহনৰ ব্যৱস্থা নথকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বুকুয়েদি নাৱেৰেই যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। সেই দিনা আছিল কাতি মাহৰ লক্ষ্মী পূৰ্ণিমা। গধূলি আহঁতগুৰি নামে ঠাইত দীননাথ বেজবৰুৱাই সপৰিয়ালে নাও বান্ধি ৰাতিৰ ভাত খাবৰ কাৰণে ব্যৱস্থা কৰিছিল। দীননাথ বেজবৰুৱাৰ সৰুজনা পত্নী ঠানেশ্বৰী দেৱীয়ে ভাত ৰান্ধিবলৈ লওঁতে গা বেয়া লগাত নাওৰ বুকুলৈ আহি তাতেই এটি সন্তান জন্ম দিয়ে। এই সন্তানটিয়েই সাহিত্যৰথী '''লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা'''। এই জন্ম সম্পৰ্কে দেউতাকে সোঁৱৰণী কৰিছিল যদিও বেজবৰুৱাই সেই সোঁৱৰণী দেখাৰ আগতেই জুয়ে পুৰি নষ্ট কৰাত শেষলৈ তেওঁ নিজৰ 'মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ' ত সকলোৱে জানিব পৰকৈ এটি চন উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰা চনটো হ'ল ১৮৬৮ খৃষ্টাব্দ, নৱেম্বৰ মাহ। আনহাতে তেওঁ নিজকে সেইবাবে "ভূমিষ্ঠ নহৈ নৌকাস্থ হ’লোঁ" বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, পৃষ্ঠা-৯-১১</ref> বৰ্তমান অসম সাহিত্য সভাই তেওঁৰ জন্ম চন ১৮৬৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰ বুলি নিশ্চিত কৰিছে।<ref>অসমীয়া প্ৰতিদিন, ২৭ অক্টোবৰ, ২০০৭</ref> আনহাতে বেজবৰুৱা গ্ৰন্থাৱলীৰ তৃতীয় খণ্ডত প্ৰকাশিত দিনলিপিত তেওঁ ১৯৩২ চনৰ ১৩ অক্টোবৰ বৃহস্পতিবাৰৰ দিনলিপিত “My birthday, fed Senapatis etc.” বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>বেজবৰুৱা গ্ৰন্থাৱলী, তৃতীয় খণ্ড, সাহিত্য প্ৰকাশন, পৃষ্ঠা-২৯৩০</ref> এই ফালৰ পৰা বেজবৰুৱাৰ জন্ম তাৰিখ ১৩ অক্টোবৰ বুলিও অনুমান কৰিব পাৰি। ==শিক্ষা== বেজবৰুৱাই দেউতাকৰ চাকৰিৰ বদলিৰ লগে লগে প্ৰথম অৱস্থাত [[তেজপুৰ]], [[লখিমপুৰ জিলা]], [[গুৱাহাটী]] আদি বিভিন্ন ঠাইত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব লগা হৈছিল। শেষত দীননাথ বেজবৰুৱাই চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি [[শিৱসাগৰ]]ত স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লোৱাত তাৰ পৰাই বেজবৰুৱাই ১৮৮৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এণ্ট্ৰেঞ্চ পৰীক্ষাত পাছ কৰে। এণ্ট্ৰেঞ্চ পৰীক্ষাত পাছ কৰাৰ পিছতে বেজবৰুৱাই উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে [[কলিকতা]]লৈ গৈছিল। কলিকতাৰ ৰিপন কলেজত নাম লগালে যদিও বেজবৰুৱাৰ কলেজীয়া শিক্ষা সুখকৰ হোৱা নাছিল। প্ৰথম অৱস্থাতে কলিকতাৰ নতুন পৰিৱেশে তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ বাৰুকৈয়ে অৱনতি ঘটালে। দ্বিতীয়তে কলিকতাত পঢ়িবলৈ যাব নে নেযাব এনে দোধোৰ মোধোৰ অৱস্থাত থকাৰ কাৰণে তেওঁৰ নাম লগোৱাত পলম হয়। ফলত আন ছাত্ৰতকৈ তেওঁ শ্ৰেণীত পিছ পৰি যাব লগা হৈছিল। অধ্যাপকে দিয়া ক্লাছৰ লেক্‌চাৰবোৰ একোকে বুজিব নোৱাৰি তেওঁৰ মন নৈৰাশ্যৰে ভৰি পৰিছিল। এনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত তেওঁ কলেজৰ শিক্ষা আধাতে সামৰি ঘৰলৈ ঘূৰি আহিল। কিন্তু শেষত পুনৰ কলিকতালৈ গৈ কলেজ ষ্ট্ৰীটৰ এটা ছাত্ৰাৱাসত থাকি চিটি কলেজত পঢ়া-শুনা কৰে। ১৮৯০ চনত কলিকতাৰ জেনেৰেল এছেম্‌ব্লী কলেজৰ পৰা বেজবৰুৱাই বি-এ পাছ কৰে। এজন ওখ খাপৰ উকিল হোৱাৰ ইচ্ছাৰে তেওঁ পুনৰ ৰিপন কলেজত আইন পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। লগতে প্ৰেছিডেঞ্চী কলেজত এম-এ শ্ৰেণীতো নাম লগাইছিল। কিন্তু শেষত বেজবৰুৱা জীৱনৰ পাকচক্ৰত পৰি আইন পৰীক্ষা (বি.এল) আৰু একে সময়তে চলি থকা এম.এ পৰীক্ষাৰ এটাতো উত্তীৰ্ণ হ’ব পৰা নাছিল। ইয়াতেই বেজবৰুৱাৰ শিক্ষা জীৱনৰ অন্ত পৰে আৰু জীৱনত উকীল নহও বুলি দৃঢ় সংকল্প গ্ৰহণ কৰে।<ref>মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ একমাত্ৰ আত্মজীৱনী</ref> ==কৰ্ম-জীৱন== বেজবৰুৱাই আইন আৰু এম.এ শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ হৈ থকাৰ সময়তে ইংৰাজ চৰকাৰে তেওক মুন্সিফ্ পদ যাচিছিল যদিও তেওঁ‌ প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। কিছুবছৰ পিছত গুৱাহাটীৰ বিশিষ্ট ব্যৱসায় প্ৰতিষ্ঠান ‘বৰুৱা-ফুকন-ব্ৰাদাৰ্স’ৰ মেনেজাৰ ভোলানাথ বৰুৱাৰ লগত তেওঁ‌ৰ সাক্ষাৎ হয়। সেই সময়ত গুৱাহাটীৰ ব্যৱসায় এৰি ভোলানাথ বৰুৱাই কলিকতালৈ ব্যৱসায়ৰ বাবে আহিছিল। লক্ষ্মীনাথ আৰু ভোলানাথ দুয়োৰে মাজত বন্ধুত্ব হয় আৰু দুয়ো লগলাগি প্ৰথমে কলিকতাত কাঠৰ কাৰবাৰ আৰম্ভ কৰে। পিছলৈ ১৯১৬ চনৰ পৰা ১৯১৭ চনলৈকে এবছৰ কলিকতাৰ ৱাৰ্ড কোম্পানীৰ অফিচত কাম কৰাৰ পিছত ১৯১৭ চনৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ পৰা কাঠৰ ব্যৱসায়ৰ বাবে সম্বলপুৰত থাকিবলৈ লয়।<ref>মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা</ref> ===ভোলানাথ বৰুৱাৰ লগত ব্যৱসায়=== [[চিত্ৰ:ভোলানাথ বৰুৱা.jpg |thumb|right|200px|ভোলানাথ বৰুৱা]] {{main article|ভোলানাথ বৰুৱা}} [[ভোলানাথ বৰুৱা]] (২৮ ছেপ্টেম্বৰ,১৮৫০-৩0 মে', ১৯২৩) আছিল এগৰাকী অসমীয়া উদ্যোগী আৰু ব্যৱসায়ী। তেওঁ ব্যৱসায় কৰাৰ মানসেৰে কলিকতালৈ আহি কলিকতীয়া কাঠৰ বেপাৰী কালীকৃষ্ট পৰামাণিকৰ লগত পৰিচিত হৈছিল আৰু তেওঁৰ লগত ব্যৱসায়িক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। শোভাৰাম বসাক ষ্ট্ৰীটৰ ওচৰত তেওঁ এটা ঘৰ সাজিলে।<ref name="ভোলা৩">{{cite book | title=শিক্ষা আৰু বাণিজ্যৰ অগ্ৰদূত সদাগৰ ভোলানাথ বৰুৱা | publisher=নন্দন প্ৰকাশন | author=বৰা, দেবেন্দ্ৰ নাথ | authorlink= | year=২০১৯ | location=গুৱাহাটী | pages=২০-২৩}}</ref> ব্যৱসায়ে উত্তৰণৰ xukh দেখাৰ সময়তে ভোলানাথ বৰুৱাৰ লগত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সাক্ষাৎ হয়। ব্যৱসায়ত কিছু ধন ঘটি বৰুৱাই ১৮৯৪ চনত সিংভূম জিলাৰ এখন জংঘলত তেওঁলোকে কাঠৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিলে। তাতে গুইলকোৰা বুলি ঠাই এডোখৰত তেওঁলোকে ঘৰ এটা ল'লে।<ref name="ভোলা২">{{cite book | title=শিক্ষা আৰু বাণিজ্যৰ অগ্ৰদূত সদাগৰ ভোলানাথ বৰুৱা | publisher=নন্দন প্ৰকাশন | author=বৰুৱা, কেশৱকান্ত | authorlink= | year=২০১৯ | location=গুৱাহাটী | pages=২৪-২৯}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত কাঠৰ ব্যৱসায়ৰ বাবে ডাঙৰ-ডাঙৰ জংঘল ভোলানাথ বৰুৱাৰ হাতলৈ আহিল। ১৯০০ চনত বৰুৱাই ৰেওৱাৰ মহাৰাজৰ পৰা এখন ডাঙৰ জংঘল পালে। এই জংঘলত কাম কৰিবলৈ তেওঁ মহীনাৰায়ণ বৰাক মাতি আনে। সমান্তৰালভাৱে বৰুৱাই হাওৰাত ঘৰ কিনিলে আৰু তাতো অফিচ খুলিলে। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু ফটিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ বিশ্বনাথ বৰুৱাক সেই অফিচ চলোৱাৰ ভাৰ দিলে। <ref name="ভোলা২" /> ১৮৯৩ চনৰ আশে-পাশে কাঠৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত কলিকতাত ব্যৱসায়ী মহলৰ বহুতে তেওঁলোক দুয়োজনকে ভাই-ককাই বুলি ভাবিছিল আৰু সেয়ে বেজবৰুৱাই নিজৰ নামটো বহু সময়ত এল.বি. বৰুৱা বুলি লিখিছিল। কবি নৱকান্ত বৰুৱাই লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ কাঠৰ ব্যৱসায় সম্পৰ্কে কৈছে- ‘তেওঁৰ দুটা ব্যৱসায় আছিল, এটা কাঠৰ; আনটো কথাৰ। কাঠে তেওঁক দিছিল সাময়িক ধন-সম্পত্তি আৰু কথাই দিলে চিৰকালৰ ঐশ্বৰ্য। লক্ষ্মীনাথক এজন কৃতকাৰ্য বণিজ-কোঁৱৰ হিচাপে পোৱাতকৈ সাহিত্যৰথী হিচাপে পোৱাটো বেছি সৌভাগ্যৰ কথা। ’ চেগুণ কাঠৰ একচেটিয়া ব্যৱসায় কৰা গিৰিশ চন্দ্ৰ বোসৰ লগতো চিনাকি হৈ ভোলানাথ বৰুৱাই নিজৰ চেগুণ কাঠৰ ব্যৱসায় আগবঢ়াই নিছিল। বেজবৰুৱাৰ সান্নিধ্যত তেওঁ ব্যৱসায় আৰু বহল কৰি নিয়ে। কলিকতাৰ বেংগল টিম্বাৰৰ দৰে বিভিন্ন কাঠৰ কোম্পানীয়ে তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়ত বিনিয়োগ কৰিবলৈ ধৰিলে। হাবি ঠিকাত লোৱা, কাঠ কটা আদি কামত বেজবৰুৱা পূৰাদমে ব্যস্ত হ’ল। কিন্তু বিভিন্নজনৰ উচতনিত বেজবৰুৱা আৰু ভোলানাথ বৰুৱাৰ মাজত ভুল বুজাবুজিৰ সৃষ্টি হয়। যাৰ ফলশ্ৰুতিত ১৯০৩ চনত ভোলানাথ বৰুৱাই এই যুটীয়া ব্যৱসায় ত্যাগ কৰিলে। তথাপিও তেওঁলোকৰ মাজৰ বন্ধুত্বপূৰ্ণ সম্পৰ্ক প্ৰায় আগৰ দৰেই থাকে।<ref name="সাৰথি">{{cite web | url=https://www.sarothiasom.in/2021/06/28/lakshminath-bezbarua-life-and-works/ | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা – জীৱন আৰু কৰ্মৰাজি | publisher=সাৰথি | date=২৮ জুন, ২০২১ | accessdate=21 June 2022}}</ref> ভোলানাথ বৰুৱাৰ সংগ ত্যাগ কৰি বেজবৰুৱাই নিজাকৈ ‘অসম বেংগল ষ্টোৰ্চ’ নামৰ এখন দোকান খুলি স্বতন্ত্ৰ ব্যৱসায়ত নামে। অৱশ্যে ১৯১২ চনত ভোলানাথ বৰুৱাই বেজবৰুৱাক মাতি পঠিয়ায় আৰু বেজবৰুৱাই ভোলানাথ বৰুৱাক লগ ধৰে। ১৯১৪ চনত ভোলানাথ বৰুৱা দিল্লীত মটৰ দুৰ্ঘটনাত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ হস্পিটেলত থকাৰ সময়ছোৱাত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই তেওঁক সংগ দিছিল। ইতিমধ্যে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰম্ভ হ'ল। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ দৰে ব্যৱসায়ীসকলৰ অৱস্থা বেয়াৰ ফালে ঢাল খালে। আত্মজীৱনী অনুসৰি অৱস্থা ইমান বেয়া অৱস্থা হৈছিল যে পুৰণি ষ্টেটছমেন কাকত বেচিহে তেওঁ বজাৰৰ খৰচ উলিয়াইছিল। বেজবৰুৱাই ১৯১৬ চনত কলিকতাৰ 'বাৰ্ড্ এণ্ড কোম্পানী'ত যোগদান কৰে। ১৯১৭ চনত কোম্পানীৰ কামত সপৰিয়ালে তেওঁ উৰিষ্যাৰ সম্বলপুৰলৈ উঠি যায়। ইয়াৰ পাছৰ পৰা তেওঁ কোম্পানীৰ কামত কলিকতা, বিহাৰ, উৰিষ্যাৰ বিভিন্ন অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰে। উৰিষ্যাত থকাৰ সময়তে অসমৰ সুকবি [[যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰা]]ৰ সৈতে তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক হয়। ১৯২৩ চনত ভোলানাথ বৰুৱাৰ মৃত্যুৰ ক্ষণত বেজবৰুৱাই অন্তিম শয্যাত দেখা কৰে আৰু ১৯২৪ চনত সম্বলপুৰৰ পৰা কলিকতালৈ উভতি আহে। ১৯২৪ চনতে তেওঁ অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰ পদো অলংকৃত কৰে। ১৯২৮ চনত বেজবৰুৱাই বাৰ্ড্ এণ্ড কোম্পানীৰ কাম ইস্তফা দি সম্বলপুৰত নিজা ব্যৱসায়ৰ পাতনি মেলে। অৱশ্যে ১৯৩৮ চনত স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটাত তেওঁ সম্বলপুৰ এৰি অসমলৈ ৰাওনা হয়।<ref name="সাৰথি" /> ==সাহিত্যিক জীৱন== ===অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা=== বেজবৰুৱাৰ সাহিত্যিক জীৱন [[কলিকতা]]ত পঢ়ি থকাৰ সময়তে আৰম্ভ হৈছিল। সেই সময়তেই তেওঁ [[চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা]] আৰু [[হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী]]ক লগ পায়। সেই সময়ত অসমত অসমীয়া ভাষাক পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ তিনিও মিলি কলিকতাত পঢ়ি থকা অন্যান্য ছাত্ৰ সকলক লগত লৈ "অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা"(অ. ভা. উ. সা. সভা) নামে এখন সভা স্থাপন কৰে। এই সভাৰ মুখপত্ৰ হিচাপে ১৮৮৯ চনত তেওঁলোকে '[[জোনাকী (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]]' নামে এখন আলোচনী প্ৰকাশ কৰে। এই 'জোনাকী'ৰ পাততেই বেজবৰুৱাই প্ৰথম সাহিত্য সাধনাত মনোনিবেশ কৰে। জোনাকীৰ প্ৰথম বছৰ প্ৰথম সংখ্যাত 'লিতিকাই' নামৰ প্ৰথম [[প্ৰহসন]] প্ৰকাশ কৰে।<ref>মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, পৃষ্ঠা- ৯০, ৯২, ৯৩</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ নিৰবচ্ছিন্নভাৱে অসমীয়া সাহিত্যৰ সকলো দিশতে জোনাকীকে ধৰি সেই সময়ত আৰু তাৰ পাছত অসমীয়া ভাষাত প্ৰকাশ পোৱা সকলো আলোচনী, সংবাদপত্ৰত সাহিত্য সাধনা কৰি যায়। 'জোনাকী' আলোচনীৰ সম্পাদনাৰ উপৰি তেওঁ ১৯০৯ চনত 'বাঁহী' অলোচনীৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু সম্পাদনা কৰে। বাঁহীৰ পাততেই সাহিত্যিক বেজবৰুৱা পূৰ্ণ হৈ উঠিল। বাঁহীৰ উপৰি বেজবৰুৱাই সমসাময়িক চেতনা, আলোচনী, জন্মভূমি, মিলন, [[অসম সাহিত্য সভা প্ৰত্ৰিকা]], অৰুণ, আৱাহন, বৰদৈচিলা, ন-জোন, জয়ন্তী, দৈনিক বাতৰি, অসম বন্তি আদি বিভিন্ন কাকত-আলোচনীত নিজৰ সৃষ্টিশীল লেখনি প্ৰকাশ কৰিছিল। সৰুৰে পৰাই সাহিত্য চৰ্চাৰ প্ৰতি লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ অনুৰাগ আছিল যদিও কলিকতালৈ পঢ়িবলৈ যোৱাৰ পাছৰ পৰাহে তেওঁ সাহিত্য চৰ্চাত অধিক মনোযোগ দিয়ে। সেইসময়ত কলিকতা ভাৰতীয় নৱজাগৰণৰ পীঠস্থান আছিল। আৰু ইয়াতেই বাঙালী সাহিত্যৰ চমকপ্ৰদ উত্থান দেখি অসমীয়া সাহিত্যৰ ভঁৰাল চহকী কৰিবলৈ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱে সাহিত্য চৰ্চা কৰিবলৈ অধিক প্ৰেৰণা লাভ কৰে। বেজবৰুৱাদেৱৰ এই স্পৃহাত হাত উজান দিয়ে হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী, চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাকে ধৰি সেইসময়ত কলিকতাত পঢ়ি থকা অসমীয়া ছাত্ৰসকলে। তেওঁলোকে নিজৰ গাঁঠিৰ ধন ভাঙি প্ৰকাশ কৰা আলোচনী ‘জোনাকী’তেই লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ সাহিত্যিক প্ৰতিভাৰ বিকাশ সাধন হয়। ===বেজবৰুৱাৰ গল্প=== লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাক অসমীয়া চুটিগল্পৰ পথ-প্ৰদৰ্শক বা জনক বুলি ক'ব পাৰি। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ প্ৰথম চুটিগল্পৰূপে বহুতে ‘কন্যা’ গল্পটোক স্বীকৃতি দিব বিচাৰে যদিও বেজবৰুৱাদেৱৰ প্ৰথমটো প্ৰকাশিত চুটিগল্প হৈছে ‘সেউতী’।<ref name="সাৰথি" /> ‘সেউতী’ গল্পটো [[জোনাকী (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] আলোচনীৰ চতুৰ্থ বছৰৰ চতুৰ্থটো সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ গল্পৰ পুথি চাৰিখন। তাৰে তিনিখন পুথি যথাক্ৰমে ‘সুৰভি’, ‘সাধুকথাৰ কুকি’ আৰু ‘জোনবিৰি’ তেওঁৰ জীৱিতকালতে প্ৰকাশ পায়। আনহাতে মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰকাশিত তেওঁৰ গল্পৰ পুথিখন হৈছে ‘কেহোঁকলি’। ১৯০৯ চনত প্ৰকাশিত হোৱা ‘সুৰভি’ত মুঠ বাৰটি চুটিগল্প অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ‘সুৰভি’ হৈছে প্ৰথম অসমীয়া চুটিগল্পৰ সংকলন। ১৯১০ চনত প্ৰকাশিত ‘সাধুকথাৰ কুকি’ত মুঠ সাতাইশটি চুটিগল্প সন্নিৱিষ্ট হৈছে। আনহাতে ষোল্লটা গল্পৰ সংকলন ‘জোনবিৰি’ প্ৰকাশ পাইছিল ১৯১৩ চনত। <ref name="সাৰথি" /> চতুৰ্থখন গল্প-সংকলনৰ নাম বেজবৰুৱাই দিয়া নাছিল। প্ৰধানকৈ 'বাঁহী'ত প্ৰকাশিত হোৱা কিছুমান অসংকলিত গল্পক একগোট কৰি ''কেহোঁকলি'' নামেৰে নামাংকিত কৰিব পাৰি বুলি [[অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা]]ই ''বেজবৰুৱা গ্ৰন্থাৱলী''ত (১৯৬৮) প্ৰস্তাৱ দিছিল। তেওঁৰ যুক্তিমতে, সংকলনকেইখন ''নামকৰণ কৰা হৈছে মূল বিষয়বস্তুৰ লগত সামঞ্জস্য ৰাখি। ''। বেজবৰুৱাৰ গল্প-সমগ্ৰৰ এগৰাকী সংকলক হৃদয়ানন্দ গগৈয়ে লিখিছে, ''বেজবৰুৱাই এই গল্পখিনিৰে কিতাপখন কৰি থৈ যাব পৰা হ'লে পৰম সৌভাগ্যৰ কথাই হ'লহেঁতেন। তথাপি আমি এই গল্পসমূহক বেজবৰুৱাৰ চতুৰ্থ খণ্ডৰ গল্প বুলিয়ে ধৰিব পাৰো....''<ref name="ৰস">{{cite book | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ গল্প-সমগ্ৰ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=গগৈ, হৃদয়ানন্দ | authorlink=পাতনি | year=২০১১ | location=গুৱাহাটী | pages=৩৩-৩৪ | isbn=৯৭৮-৮১-৯২১৮৮৭-৩-৭}}</ref> এই সংকলনত বেজবৰুৱাৰ মুঠ পোন্ধৰটা গল্প সংকলিত হৈছে। সাহিত্যিক, সমালোচক আৰু অধ্যাপক অমৃতজ্যোতি মহন্তই লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ গল্পৰ প্ৰসংগত মন্তব্য কৰিছে যে- ''বেজবৰুৱাৰ বহুকেইটা গল্পত পাঠকে পায় সেইসময়ৰ অসমীয়া মধ্যবিত্ত সমাজৰ এচামৰ মাজত গা-কৰা ফোঁপোলা ৰুচি আৰু ভণ্ডামিৰ প্ৰতি লেখকৰ তীব্ৰ শ্লেষ। এই ক্ষেত্ৰত ঠাউকতে আঙুলিয়াব পাৰি 'মলক গুইন গুইন' গল্পলৈ। অৱশ্যে 'নাঙলুচন্দ্ৰ দাস', 'ভোকেন্দ্ৰ বৰুৱা', 'আমাৰ কানীয়া সভাৰ এক অধিৱেশন' ইত্যাদি আন গল্পতো এই শ্লেষ আছে। '<ref name="অমৃত">{{cite web | url=https://xahitya.org/bezbarua_suti_golpo_amritjyotimahanta/ | title=বেজবৰুৱাৰ চুটি-গল্প | publisher=সাহিত্য ডট অৰ্গ | date=ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৪ | accessdate=22 June 2022 | author=মহন্ত, অমৃতজ্যোতি}}</ref> বেজবৰুৱাৰ গল্প-সমগ্ৰৰ সম্পাদক হৃদয়ানন্দ গগৈয়ে বেজবৰুৱাৰ গল্পৰ বিষয়ে মন্তব্য আগবঢ়াইছে যে-<br />{{cquote|বেজবৰুৱাৰ গল্পত স্থান পোৱা সমাজখনৰ পৰিধি বিশাল। সেয়া সুদূৰ উৰিষ্যা আৰু বংগৰ পৰা অসমলৈকে বিস্তৃত এক বৃহৎ সমাজ। .....বেজবৰুৱা আছিল নিপুণ খনিকৰ। তেওঁৰ চৰিত্ৰবোৰেই তাৰ নিদৰ্শন। ....বেজবৰুৱাৰ গল্পৰ আন এক দিশ হ'ল তেওঁ সাধুকথা আৰু গল্পৰ মাজত পাৰ্থক্যৰ সীমাৰেখাডাল কমাই দিছে। জনগণৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত অনেক কিংবদন্তী, সাধুকে তেওঁ গল্পৰ কাহিনীলৈ টানি আনিছে। ...গল্পকাৰ হিচাপে বেজবৰুৱাৰ সমাজ সচেতনতা প্ৰতিফলিত হৈছে বিভিন্ন গল্পৰ মাজত। '''<ref name="ৰসৰা">{{cite book | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ গল্প-সমগ্ৰ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=গগৈ, হৃদয়ানন্দ | authorlink=পাতনি | year=২০১১ | location=গুৱাহাটী | pages=১০-১৩ | isbn=৯৭৮-৮১-৯২১৮৮৭-৩-৭}}</ref>}} ===বেজবৰুৱাৰ শিশু সাহিত্য=== [[File:চিলনীৰ জীয়েকৰ সাধু.jpg|right|200px|thumb|লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ "[[বুঢ়ী আইৰ সাধু]]''ৰ এটা অন্যতম জনপ্ৰিয় সাধু "চিলনীৰ জীয়েকৰ সাধু"ৰ ডিজিটেল আৰ্ট শিল্পী ভাৰ্গৱ জ্যোতি বুঢ়া গোহাঁইৰ]] লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই শিশু-কিশোৰৰ উপযোগী হোৱাকৈও বহুতো সাধু একগোট কৰিছিল। তেওঁৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত সাধুকথাৰ পুথি তিনিখন হৈছে ‘[[বুঢ়ী আইৰ সাধু]]’, ‘ককাদেউতা আৰু নাতিল’ৰা’ আৰু ‘জুনুকা’। বুঢ়ী আইৰ সাধুত একত্ৰিশটা, ককাদেউতা আৰু নাতিল’ৰাত ঊনত্ৰিশটা আৰু জুনুকাত দহটাকৈ সাধু সন্নিৱিষ্ট হৈ আছে। 'বুঢ়ী আইৰ সাধু' আজিৰ তাৰিখতো সমানেই জনপ্ৰিয়। কিতাপখন প্ৰথম প্ৰকাশ পাইছিল ১৯১২ চনৰ অক্টোবৰ অথবা নৱেম্বৰ মাহত। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱে বহুজনৰপৰা লিখিত ৰূপত সংগ্ৰহ কৰা এই সাধুকথা বোৰকে "বুঢ়ী আইৰ সাধু" নাম দি সংকলনৰূপে প্ৰকাশ কৰিছিল। বেজবৰুৱাই ১৯১১ চনত “বুঢ়ী আইৰ সাধু”ৰ পাতনি লিখিছিল। বেজবৰুৱাৰ এই পুথিখনৰ কিছুমান সাধুত প্ৰতিফলিত হৈ থকা নাৰীবাদী স্বৰূপটোৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি সমালোচকে মন্তব্য কৰিছে যে-''বেজবৰুৱাৰ “বুঢ়ী আইৰ সাধু”ত কেইবাটাও নাৰী প্ৰধান গল্প আছে। সেইবোৰ হ’ল“মেকুৰীৰ জীয়েকৰ সাধু”, “ঔ-কুঁৱৰী”, “তেজীমলা”, “চিলনীৰ জীয়েকৰ সাধু”, “তুলা আৰু তেজা”, “কটা যোৱা নাক খাৰণি দি ঢাক”, “পানেশৈ”, “লখিমী তিৰোতা”, “কাঞ্চনী” আদি। নাৰী চৰিত্ৰ প্ৰধান এই গল্পসমূহত আমি লগ পাওঁ মাক, মাহীমাক, জীয়েক, সতিনীয়েক, জা-ক, শাহুৱেক আদিৰ চৰিত্ৰ। এই চৰিত্ৰসমূহ অধ্যয়ন কৰিলে তদানীন্তন সমাজ ব্যৱস্থা আৰু সেই সমাজ ব্যৱস্থাত নাৰীৰ স্থান, ভূমিকা সম্পৰ্কে আমি অৱগত হ’ব পাৰোঁ। '' <ref name="মিতালী">{{cite web | url=https://as.vikaspedia.in/education/childrens-corner/9ac9c799c9ac9f09c19f19be9f0-20189ac9c19c0-9869879f0-9b89be9a79c120199a4-9a89be9f09c0 | title=বেজবৰুৱাৰ ‘বুঢ়ী আইৰ সাধু’ত নাৰী | publisher=বিকাশপেডিয়া | accessdate=22 June 2022 | author=বৰ্মন, মিতালী}}</ref> ====জনপ্ৰিয় মাধ্যমত বুঢ়ী আইৰ সাধু==== ২০১৬ চনত মুক্তি লাভ কৰা [[ভাস্কৰ হাজৰিকা]] পৰিচালিত হৰৰ ফেণ্টাচী প্ৰকাৰৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ [[কথানদী]] ছবিখনৰ কাহিনীটো লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ বুঢ়ী আইৰ সাধুৰ কেইটিমান জনপ্ৰিয় সাধু আৰু চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। সেইকেইটা সাধু হৈছে- তেজীমলা, চম্পাৱতী, ঔ-কুঁৱৰী আৰু তাৱৈৰ সাধু। <ref>{{Cite news |last=PRABALIKA M BORAH |date=2016-05-25 |title=And the river flows to tell the tales: Kothanodi |url=https://www.thehindu.com/features/and-the-river-flows-to-tell-the-tales-kothanodi/article8645138.ece |access-date=2026-03-10 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> <ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Four-iconic-fables-to-feature-in-film/articleshow/26761372.cms | title=Four iconic fables to feature in film | work=Times of India | date=3 December 2013 | author=Das, Gaurav | location=Guwahati}}</ref> ===কবিৰ ৰূপত বেজবৰুৱা=== লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই [[জোনাকী (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]], [[বাঁহী]] আলোচনীত নিয়মীয়াকৈ কবিতা লিখিছিল। কবিতাত দেশপ্ৰেম, আধ্যাত্মিক, খুহুতীয়া আদি বিবিধ শৈলী তথা ভাৱ প্ৰকাশ পাইছিল। অসমীয়া ৰোমাণ্টিক কবিতাৰ ক্ষেত্ৰখনলৈও বেজবৰুৱাৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য। তেখেতৰ দ্বাৰা লিখিত কবিতাপুথি [[কদমকলি]] ১৯১৩ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল। এই কবিতাপুথিত আঠচল্লিছটা কবিতা সন্নিৱিষ্ট হৈছে। তেখেতৰ কবিতাসমূহক ড° মহেশ্বৰ নেওগদেৱে “সোণ-পানীৰে চপাই-বন্ধাই থ’ব পৰা’’ <ref>যুগসম্ৰাট সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, জীৱন আৰু সাহিত্য, বিপুল চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য্য, পৃ:নং; ৫৬, কামধেনু প্ৰকাশন, ২০২১</ref>বুলি অভিহিত কৰিছে। কদমকলিত সন্নিৱিষ্ট হোৱা ‘মোৰ দেশ’ কবিতাটোৱেই অসমৰ জাতীয় সংগীত হিচাপে স্বীকৃত। তেখেতে ‘কদমকলি’ৰ পাতনিত লিখিছিল-{{cquote|কবিতা হয় যদি হওক, নহয় যদি নহওক, বুলি মাজে-সময়ে লিখা পদ্যবোৰ গোটাই একে ঠাই কৰি এই কিতাপখন কৰা হল, কবি হবৰ দুৰাশা কবি নহয়। মোৰ নিজৰ ৰচনাবোৰ মোৰ নিজৰে পঢ়িবলৈ ভাল লাগে; বোধকৰোঁ নিজৰ দেখি। সেইবোৰ সিচ্ ৰতি হৈ থকা বাবে, পঢ়িব খুজিলে আহুকাল পাওঁ; সেইদেখি সেইবোৰ একেলগ কৰি সুচলকৈ ললোঁ। এখন ছপোৱা আৰু হেজাৰখন ছপোৱা প্ৰায় একে খৰচৰে কথা; সেইবাবে সেইদৰেই ছপাই থলোঁ; যাৰ মন যায় পঢ়িব, যাৰ মন নাযায় নপঢ়িব। আৰু যাৰ মন যায় তেওঁ মনত অলপো খুকুঁৰি নাৰাখি তাৰ কাঠ-সংস্কাৰ কৰি সন্তোষ লভিব, ৰাইজৰ আগত এই নিবেদন।<ref name="কদমকলি">{{cite web | url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A6%AE-%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A6%BF_%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A6%AC%E0%A7%B0%E0%A7%81%E0%A7%B1%E0%A6%BE.pdf | title=কদমকলি | publisher=আৰ্কাইভ | accessdate=22 June 2022 | author=বেজবৰুৱা, লক্ষ্মীনাথ | pages=৫}}</ref>}} বেজবৰুৱাৰ দ্বিতীয়খন কবিতাপুথি ''পদুমকলি''। এইখন প্ৰকাশিত হয় তেখেতৰ মৃত্যুৰ পাছত, ১৯৬৮ চনত। তেখেতৰ জন্ম শতবৰ্ষ উপলক্ষে মৰণোত্তৰভাৱে এই কবিতাপুথিখন প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। পদুমকলিত ২৮টা কবিতা সন্নিৱিষ্ট হৈছে।<ref name="বেজবৰুৱা" /> {{cquote|'''কবিতা'''<br /> ....বিজুলীৰ চকামকা নিমিষ পোহৰ। জোনৰ কোমল কান্তি, পানীৰ লহৰ। বীণৰ আতমা সিটি উৰি “গুণ” গায়। বাঁহীৰ জীৱন সি যে ডালত “কুউৱায়”। ৰমণীৰ কমনীয় মাধুৰী মধুৰ। আধা-ফুটা আধা মাত সৰগ শিশুৰ?... <small>ৰচনাকাল-১৮৩২ শক। কদমকলি, বহাগ, হাওড়া।</small>}} অসমৰ বিশিষ্ট সাহিত্যিক-সমালোচক ড° হীৰেন গোহাঁয়ে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ 'বীণবৰাগী'ক শ্ৰেষ্ঠ কবিতা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। এই প্ৰসংগত তেখেতে কৈছে যে- {{cquote|... এই কবিতাটোত তেওঁৰ মনত সহাৱস্থান কৰা বিভিন্ন ভাবধাৰা ঐকতানৰূপে সংহত হৈছে। সেয়ে কবিতা হিচাপেও তাৰ গাঁথনি জটিল, সূক্ষ্ম আৰু বিস্ময়কৰভাৱে গাঢ়। .....কবিতাটো ৫টা খণ্ডত সম্পূৰ্ণ হৈছে। প্ৰতিটো খণ্ডতে একোটা নতুন ভাব মূৰ্ত হৈছে। ...<ref>{{cite book | title=নিৰ্বাচিত সমালোচনা | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=গোহাঁই, ড° হীৰেন | authorlink=অসমীয়া কবিতাৰ বিকাশত বেজবৰুৱাৰ স্থান | year=২০০৭, ডিচেম্বৰ | location=গুৱাহাটী | pages=১৬৪-১৬৭}}</ref>}} ===নাট্যকাৰ হিচাপে বেজবৰুৱা=== [[File:Laxminath Bezbarua Museum.jpg|right|thumb|250px||<center>[[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]]ৰ ভিতৰত অৱস্থিত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা সংগ্ৰহালয়</center>]] জোনাকীৰ জৰিয়তে নাট্যকাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰা আলোচনীখনৰ প্ৰথম বৰ্ষতে ‘লিতিকাই’(১৮৯৪) নামৰ নাটকখন লিখি উলিয়ায়। ১৯১৩ চনত বেজবৰুৱাৰ নোমল, পাচনি আৰু চিকৰপতি-নিকৰপতি প্ৰকাশ পায়। তাৰ ঠিক দুবছৰৰ পাছত অৰ্থাৎ ১৯১৫ চনত প্ৰকাশিত হয় তেখেতৰ তিনিখন নাট যথাক্ৰমে [[জয়মতী কুঁৱৰী]] কুঁৱৰী, [[wikisource:as:চক্ৰধ্বজ সিংহ|চক্ৰধ্বজ সিংহ]] আৰু বেলিমাৰ। লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ নাটকক ধেমেলীয়া(প্ৰহসন) আৰু বুৰঞ্জীমূলক শাখাত দ্বিবিভক্ত কৰিব পাৰি। লিতিকাই, নোমল, পাচনি আৰু চিকৰপতি-নিকৰপতি তেখেতৰ দ্বাৰা লিখিত প্ৰহসন। আনহাতে [[বুৰঞ্জী]]মূলক নাটকেইখন হৈছে জয়মতী কুঁৱৰী, চক্ৰধ্বজ সিংহ আৰু বেলিমাৰ। ইয়াৰ উপৰি বেজবৰুৱাই ''[[wikisource:as:হ য ব ৰ ল|হ য ব ৰ ল]]'' নামৰ আন এখন নাটকো লিখিছিল। ১৮৫৩ শক অৰ্থাৎ ১৯৩১ চনত বাঁহী আলোচনীৰ দ্বিতীয় বছৰৰ একাদশ সংখ্যাত এই নাটকখন প্ৰকাশিত হৈছিল। নাটকখনত মুঠতে চাৰিটা দৰ্শন আছে। এইখন হৈছে চক্ৰান্তমূলক, পৰিস্থিতিভিত্তিক নাটক।<ref name="সাহিত্যৰথী">{{cite book | title=সাহিত্যৰথী | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=বৰুৱা, বিকাশজ্যোতি | year=২০০৬, নৱেম্বৰ}}</ref> ১৯১৫ চনত (১৮৩৭ শক)ত প্ৰকাশিত হোৱা ''চক্ৰধ্বজ সিংহ'' নাটখনৰ বিষয়ে বেজবৰুৱাই পাতনিত লিখিছিল-{{cquote|এই নাটৰ সম্পৰ্কে ইয়াকে কব লগীয়া যে মোৰ আদৰৰ বন্ধু শ্ৰীযুক্ত হেমচন্দ্ৰ গোসাঁঞীৰ “শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ”, উষা নামে মাহেকীয়া কাকতত ওলোৱা) প্ৰবন্ধৰপৰা ইয়াৰ ঘাই সঁজুলি লোৱা হৈছে। অনেক ঠাইত সেই প্ৰবন্ধৰপৰা শাৰীয়ে শাৰীয়ে কথা এই কিতাপত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই কাৰ্য্য়ত গোসাঞী দেৱে অনুমতি দি, এই কিতাপ ৰচনাত মোক সহায় কৰা বাবে মই তেওঁৰ ওচৰত কৃতজ্ঞ আৰু ধৰুৱা। .....এই কিতাপ ৰচনা কৰাৰ মোৰ ঘাই উদ্দেশ্য আসামৰ অতীত গৌৰৱ-কাহিনী নাটৰ আকাৰেৰে আজিকালিৰ অসমীয়াৰ আগত প্ৰচাৰ কৰাটো হে, নাট লেখি যহ আৰ্জিবলৈ যোৱাটো নহয়। কিন্তু লগতে যদি যহ উপাৰ্জ্জন হয় হওক, নহয় নাই।<ref name="চক্ৰধ্বজ">{{cite web | url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:%E0%A6%9A%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A7%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%9C_%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%82%E0%A6%B9.djvu&page=2 | title=চক্ৰধ্বজ সিংহ | publisher=আৰ্কাইভ | accessdate=22 June 2022}}</ref>}} সাহিত্যিক-সমালোচক ড° হীৰেন গোহাঁয়ে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ ''চক্ৰধ্বজ সিংহ'' সন্দৰ্ভত কৈছে- {{cquote|... নাটকৰ দৃশ্যসমূহ পৰিকল্পনা কৰোঁতে বেজবৰুৱাই পৰিপক্ব নিপুণ নাট্যকাৰৰ দৰে যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য সৃষ্টি কৰিছে যাতে দৰ্শকে আমনি নাপায়। মাজে মাজে দূতৰ যোগেদি পঠিওৱা দীঘল চিঠিবোৰ ৰাজসভা বা দৰবাৰত যেতিয়া পঢ়ি শুনোৱা হয়, তেতিয়া এহাতে দৰ্শকে দুই পক্ষৰ অৰিয়াঅৰি, কূটনৈতিক কৌশল, যুদ্ধৰ প্ৰস্তুতি সম্পৰ্কে বহুতো খবৰ পায়, যি নাটকৰ কাহিনীক আগুৱাই লৈ থাকে। ....<ref>{{cite book | title=শিল্প-সংস্কৃতিৰ ৰণাঙ্গন | publisher= ঐকান্তিক প্ৰকাশন | author=গোহাঁই, ড° হীৰেন | authorlink=অদ্বিতীয় বেজবৰুৱা | year=২০২১, ডিচেম্বৰ | location=গুৱাহাটী | pages=৭৫-৭৭}}</ref>}} ===ঔপন্যাসিক হিচাপে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা=== ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে সংঘটিত হোৱা [[দন্দুৱা দ্ৰোহ]]ৰ পটভূমিত বেজবৰুৱাই ১৮৯১ চনত ''পদুম কুঁৱৰী'' নামৰ উপন্যাসখন লিখিছিল। ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে আহোম ৰাজ্যৰ বৰফুকনে চোৱা-চিতা কৰা অঞ্চল কামৰূপত হোৱা এক বিদ্ৰোহ হৈছে দন্দোৱা দ্ৰোহ। স্বৰ্গদেউ কমলেশ্বৰ সিংহৰ দিনত হৰদত্ত আৰু বীৰদত্ত নামৰ দুজন ভাই-ককাইয়ে এই বিদ্ৰোহৰ গুৰি ধৰিছিল। কোচবিহাৰ আৰু বিজনীৰ ৰজাৰ গোপন সহযোগত তেওঁলোকে কছাৰী, পঞ্জাবী আৰু হিন্দুস্তানী শৰনাৰ্থীৰ এটা দল গঠন কৰে আৰু নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰি প্ৰায় গোটেই উত্তৰ গুৱাহাটী অধিকাৰ কৰে। জোনাকী আলোচনীৰ তৃতীয়টো বৰ্ষত ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতিটো খণ্ডতেই এই উপন্যাসখন প্ৰকাশিত হৈছিল। অৱশ্যে উপন্যাসৰ ৰূপত ১৯০৫ চনতহে ''পদুম কুঁৱৰী'' প্ৰকাশিত হয়। নাটকখনত মুঠতে পোন্ধৰটা আধ্যা(অংশ) আছে।<ref name="বেজবৰুৱা" /><ref name="Baruah">{{cite book | title=Last Days of Ahom Monarchy | publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd | author=S. L. Baruah | year=1993 | location=New delhi | pages=151}}</ref> ===অসমীয়া হাস্য-ব্যংগ সাহিত্য আৰু লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা=== অসমীয়া হাস্য-ব্যংগ সাহিত্যলৈ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ অৱদান অসামান্য। বিশেষকৈ তেখেতৰ দ্বাৰা সৃষ্ট ''কৃপাবৰ বৰবৰুৱা'' নামৰ কাল্পনিক চৰিত্ৰটি অসমীয়া ব্যংগ সাহিত্যৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ''কৃপাবৰ বৰবৰুৱা'' ছদ্মনামেৰে ৰচনা কৰা লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাদেৱৰ হাস্য-বংগৰ সংকলনসমূহক ‘কৃপাবৰী সাহিত্য’ হিচাপে নামকৰণ কৰা হৈছে। কৃপাবৰ বৰুবৰুৱাৰ চৰিত্ৰটিৰ জৰিয়তে সৃষ্টি কৰা হাস্যৰসৰ কৌশলক একাংশ সমালোচকে পৃথিৱীৰ শ্ৰেষ্ঠ হাস্য-ৰসিকসকলৰ লগত তুলনা কৰিছে। অসমৰ সাহিত্যিক-লেখক [[বেণুধৰ শৰ্মা]]ই বেজবৰুৱাৰ 'সমাজিক' ৰচনাক শ্ৰেষ্ঠ খুহুতীয়া ৰচনা বুলি কৈছে। এইসমূহ ৰচনাই ভণ্ডামি, স্ত্ৰী-স্বাধীনতা, বৃদ্ধ-বিবাহ, অন্ধ-বিশ্বাস, অন্ধ-অনুকৰণ, সাংবাদিকতা আদি অনেক ৰাজনৈতিক-সামাজিক-সাংস্কৃতিক সমস্যাক বিষয়বস্তু হিচাপে লৈছে। সমালোচক <ref name="আব্দুজ ছাজিদ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%B0%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A6%AC%E0%A7%B0%E0%A7%81%E0%A7%B1%E0%A6%BE-%E0%A6%86%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%A6/ | title=হাস্যৰসিক বেজবৰুৱা | publisher=সাহিত্য ডট অৰ্গ | date=২০১৪, ছেপ্টেম্বৰ | accessdate=22 June 2022 | author=ছাজিদ,আব্দুজ}}</ref>ৰ মতে,''বৈজ্ঞানিক আৰু আধুনিক মনৰ অধিকাৰী আছিল লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা। এটা সংস্কাৰমুক্ত মন লৈ তেখেতে পৰিৱৰ্তনৰ অনুকূল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছিল হাস্যৰসৰ মাজেদি। ....'কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ যোগেদি বেজবৰুৱাই জাতীয় জীৱনৰ দুখ-ত্ৰুটি, অসামঞ্জস্য-বিসংগতি আদি পৰিষ্কাৰকৈ দাঙি ধৰিছে। চৰিত্ৰটিৰ আৰ্ৱিভাৱ সন্দৰ্ভত বেজবৰুৱাই ''কৃপাবৰ বৰুৱা'' নামৰ ৰচনাখনত লিখিছে- {{cquote|কৃপাবৰ বৰবৰুৱা মহা ধনুৰ্দ্ধৰ। বৰ পেট টিকনিৰ মূৰ লৰফৰ॥ সুদৰ্শন হাতে বিষ্ণু, শূল হাতে ভোলা। মহেন্দ্ৰৰ বজ্ৰ, কৃপাৰ কাকতৰ টোপোলা॥ অসম গৈৰৱ-ভানু কৃপা কল্পতৰু। কলেৱৰ শ্যাম যেন ভাত-ৰন্ধা চৰু॥ চৈধ্য ফকীয়া কবি কৃপা তয়াময়া ৰণে। নিজৰ জীৱন কাব্য নিজে নিজে ভণে॥ এডলীয়া কচুৰ জাল মাকে খাইছিল। দুষ্টৰ পিঠিত কৃপা নিত্যে থিয়াকিল॥ অন্যায়লৈ নগা-যাঠি ন্যায়লৈ কলচী। কানি ভাং লাওপানী বহায় দকচি॥ বাহুবলী বৰবৰুৱা চিন্তে পৰৰ ইষ্ট। নোৱাৰি মিলাব পদ কৰে ”হেষ্টনেষ্ট”॥}} ১৯০৪ চনত ''জোনাকী'' আলোচনীত বেজবৰুৱাৰ দ্বাৰা লিখিত এলানি হাস্য-ব্যংগ ৰচনা ''কৃপাবৰ বৰুৱাৰ কাকতৰ টোপোলা'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়। ১৯০৯ চনত 'কৃপাবৰ বৰুৱাৰ ওভতনি'' নামেৰে এখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰোৱায়। এইখন গ্ৰন্থত সন্নিৱিষ্ট ৰচনাসমূহ গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰকাশিত ''জোনাকী'' আৰু ''ঊষা'' আলোচনীত ওলাইছিল। আনহাতে ''বাঁহী'' আলোচনীত বেজবৰুৱাই লিখা হাস্য-ব্যংগাত্মক ৰচনাসমূহ ''বৰবৰুৱাৰ বুলনি'' আৰু ''কৃপাবৰ বৰুৱাৰ ভাৱৰ বুৰবুৰণি'' নামেৰে পৰৱৰ্তী সময়ত গ্ৰন্থ আকাৰে ওলায়। ইয়াৰ লগতে বেজবৰুৱাই ‘বৰবৰুৱাৰ চিন্তাৰ শিলগুটি’, ‘বৰবৰুৱাৰ সাহিত্যিক ৰহস্য ‘আৰু ‘কৃপাবৰ বৰুৱাৰ সামৰণি’ নামেৰে প্ৰবন্ধ সংকলন উলিয়ায়। {{Quote box|quote=কোনো এটা জাতিক ডাঙৰ কৰিব লাগিলে কিছুমান সঁজুলিৰ আৱশ্যক। জাতীয় ”ডাঙৰতালৈ” সেই সঁজুলিবিলাক নহলে নহয়। কোনো বাঢ়ৈয়ে চাছ, হাতুৰি, ৰেন্দা, বটালি প্ৰভৃতি নহলে কোনো বৰপেৰা সাজিব নোৱাৰে। জাতীয় বৰপেৰা সাজিবলৈকো তেজৰ চাছ, বলৰ বটালি, সহিষ্ণুতাৰ ৰেন্দা, একতাৰ গজাল, স্থিৰতাৰ কৰত, গাম্ভীৰ্য্যৰ হাতুৰি, বাহ্যাড়ম্বৰৰ পাক-ভোঁহৰ, ধৰ্মনিষ্ঠাৰ খিলি, সদাচাৰৰ গৰ্ভ-গজাল লাগে। অসমীয়াৰ জাতীয় বৰপেৰা সাজিবলৈ এইবিলাক পূৰাপূৰ আছে। তেন্তে নো অসমীয়া জাতি ডাঙৰ জাতি নহব কিয় হেঁ ককাই কোৱাঁ? অসমীয়া জাতি ডাঙৰীয়া-জাতি! |source =[[wikisource:as:অসমীয়া জাতি ডাঙৰ জাতি|অসমীয়া জাতি ডাঙৰ জাতি,লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]]|align=right |width=50% |fontsize=100% |quoted=1}} বেজবৰুৱাৰ হাস্য-ব্যংগ সাহিত্যই আধুনিক সময়তো পাঠক আৰু সমালোচক শ্ৰেণীৰ পৰা বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰি আহিছে। ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত বেজবৰুৱাই প্ৰদৰ্শন কৰা বিচক্ষণতা আৰু উপস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা অভিনৱত্বক প্ৰশংসা কৰি এগৰাকী আলোচকে ড° লীলাৱতী শইকীয়া বৰাই লিখিছে, {{cquote|বেজবৰুৱাৰ সমগ্ৰ সাহিত্যৰাজিৰ মূল প্ৰকাশিকা শক্তি আছিল তেওঁৰ বিচিত্ৰ শব্দৰাজি। উল্লিখিত শব্দসম্ভাৰৰ উপৰি পুনৰুক্তি, ধ্বন্যাত্মক শব্দ আদিয়েও বেজবৰুৱাৰ অসাধাৰণ ভাষাজ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে। বেজবৰুৱা শব্দৰো এগৰাকী নিপুণ কাৰিকৰ। তেওঁৰ সমগ্ৰ ৰচনাৱলীৰ মাজত নিজে নতুনকৈ সৃষ্টি কৰি লোৱা শব্দৰাজিয়ে তেওঁৰ ভাষাক এক অনবদ্য ৰূপ দিছে। তেনে শব্দ কিছুমান হৈছে – গৰুৱালি, ছাতৰীয়া, মেকুৰীত্ব, মটৰাৰোহন, নিপনীয়া গাখীৰ, পখিলা ল’ৰা, পিত্তাল মানুহ, ভেকুৰীকটীয়া যুঁজাৰু, বৰটোপীয়া বৰষুণ আদি। ইয়াৰ উপৰি ন ন মিশ্ৰ শব্দ (যেনে- মেছবাসী, হাইকোৰ্টীয়া আদি), সমাসবদ্ধ শব্দ (যেনে- পদূলিশুঙা, অমৰাকটীয়া, পোৱা-পুই আদি) অৰ্থবহ প্ৰয়োগ বেজবৰুৱাৰ সুদক্ষ ভাষাবিদৰ ৰূপটো স্পষ্ট কৰি তোলে। '' <ref name="লীলা">{{cite web | url=https://as.vikaspedia.in/education/9ac9bf9b69bf9b79cd99f-9ac9cd9af9959cd9a49bf9b89959b2/9b29959cd9b79cd9ae9c09a89be9a5-9ac9c799c9ac9f09c19f19be9f0-9b89be9b99bf9a49cd9af9f0-9ad9be9b79be | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সাহিত্যৰ ভাষা | publisher=বিকাশপেডিয়া | accessdate=22 June 2022 | author=বৰা, ড° লীলাৱতী শইকীয়া}}</ref>}} ===জীৱনীকাৰ হিচাপে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা=== নিজ পিতৃ দীননাথ বেজবৰুৱাৰ জীৱন সম্পৰ্কে ১৯০৯ চনত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই ''ডাঙৰীয়া দীননাথ বেজবৰুৱাৰ জীৱন চৰিত''খন লিখি উলিয়ায়। ১৯১১ চনত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ জীৱন আৰু সৃষ্টিৰাজিৰ উল্লেখ আৰু বিৱৰণেৰে লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই ১৯১১ চনত ''শংকৰদেৱ'' নামৰ এখন জীৱনী লিখিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯১৪ চনত তেখেতে ''শ্ৰীশ্ৰী শংকৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ'' নামৰ জীৱনীগ্ৰন্থখন প্ৰকাশ কৰে। <ref name="বেজবৰুৱা" /> ==বৈবাহিক জীৱন== বি.এ পাছ কৰাৰ ঠিক পাচতেই ১৮৯১ চনত কলিকতাৰ জোড়াসাঁকোৰ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ জীয়াৰী [[প্ৰজ্ঞাসুন্দৰী দেৱী|প্ৰজ্ঞাসুন্দৰীৰ]] লগত লক্ষ্মীনাথৰ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ একমাত্ৰ আত্মজীৱনী, পৃষ্ঠা-১১৬, ১২৪</ref> প্ৰজ্ঞাসুন্দৰী আছিল মহৰ্ষি দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ নাতিনী তথা ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ভতিজা-জী। বিবাহোত্তৰ জীৱনৰ কেইটামান দিন বেজবৰুৱাই নিজৰ সতীৰ্থ-বন্ধু ব্যৱসায়ী ভোলানাথ বৰুৱাৰ কটাবলগীয়া হৈছিল আৰু প্ৰজ্ঞাসুন্দৰী দেৱী নিজৰ পিতৃ-গৃহতে আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বেজবৰুৱা আৰু ভোলানাথ বৰুৱাৰ ব্যৱসায়ে উন্নতিৰ পথ দেখে আৰু বেজবৰুৱাই সপৰিবাৰে নতুন ঘৰ এটা কিনি তাতেই থাকিবলৈ লয়। ১৮৯৫ চনত তেওঁলোকৰ প্ৰথমটি সন্তান 'সুৰভি'ৰ জন্ম হয়। পিছে দুখজনকভাৱে জন্মৰ মাত্ৰ পাঁচ বছৰৰ পাছতেই ডিফথেৰিয়া ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ সুৰভিয়ে ১৯০০ চনত মৃত্যুক সাবটি লয়। সুৰভিৰ মৃত্যুৰ ১৮ দিনৰ পাছতে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় কন্যা অৰুণাই জন্মগ্ৰহণ কৰে। ১৯০৩ চনত জন্ম হয় তেওঁলোকৰ তৃতীয়টি সন্তান। নাম ৰখা হয় ৰত্নাৱলী। ১৯০৮ চনত চতুৰ্থটি সন্তান দীপিকাই জন্মলাভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত দীপিকা বিলাতলৈ যায় আৰু সন্যাসিনী হয়। বেজবৰুৱাৰ দেহাৱসানৰ পাছতহে তেওঁ অসমলৈ উভতি আহে। <ref name="বেজবৰুৱা">{{cite web | url=https://www.sarothiasom.in/2021/06/28/lakshminath-bezbarua-life-and-works/ | title=লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা – জীৱন আৰু কৰ্মৰাজি | publisher=সাৰথি | date=২৮ জুন ২০২১ | accessdate=21 June 2022 | author=সাৰথি}}</ref> ==বেজবৰুৱাক প্ৰদান কৰা উপাধি সন্দৰ্ভত== অসমৰ সাহিত্যৰসিকসকলে বেজবৰুৱাৰ জীৱনকালতে তেখেতক 'ৰসৰাজ' আৰু 'সাহিত্যৰথী' উপাধি দুটা প্ৰদান কৰিছিল। অৱশ্যে বেজবৰুৱাই নিজে দ্বিতীয়টোহে উপাধি পছন্দ কৰিছিল। বঙালী নাট্যকাৰ [[অমৃতলাল বসু]]কো বঙালী বৌদ্ধিক সমাজে 'ৰসৰাজ' উপাধি আগতে দি থৈছিল। সেইবাবে বেজবৰুৱাই 'ৰসৰাজ' উপাধিটো বৰকৈ পছন্দ কৰা নাছিল। <ref name="হীৰেন১">{{cite book | title=শিল্ল-সংস্কৃতিৰ ৰণাঙ্গন | publisher=ঐকান্তিক | author=গোহাঁই, ড° হীৰেন | authorlink=অদ্বিতীয় বেজবৰুৱা | year=২০২১ | location=গোলাঘাট | pages=৬৮ | isbn=৯৭৮-৮১-৯৫১৪৪৮-৪-৬}}</ref> ==অসমৰ জাতীয় সংগীত== ১৯০৯ চনত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সম্পাদনা কৰি প্ৰকাশ কৰা 'বাঁহী' আলোচনীত 'মোৰ দেশ' নামেৰে গীত এটি প্ৰকাশিত হয়। গীতটিৰ শিৰোনাম আছিল 'অ মোৰ আপোনাৰ দেশ'। ১৯২৮ চনত তেজপুৰত বহা অসম ছাত্ৰ সন্মিলনত এই গীতটিক জাতীয় সংগীত হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। গীতটি বেজবৰুৱাৰ 'কদম কলি' নামৰ গ্ৰন্থখনিত সন্নিৱিষ্ট হৈছে। গীতটিৰ সুৰকাৰ হৈছে কমলাপ্ৰসাদ আগৰৱালা। <ref name="শান্তনু">{{cite book | title=অসম ইয়েৰ বুক ২০২২ | publisher=জ্যোতি প্ৰকাশন | author=[[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা|বৰুৱা, শান্তনু কৌশিক]] | year=২০২১ | location=গুৱাহাটী | pages=৪৩২ | isbn=৯৭৮-৯৩-৮১৪৮৫-৮২-৮}}</ref> ==সাহিত্যিক অবদান== ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ;কাব্যসংকলন<ref name="sahityarathi"/> # ''[[wikisource:as:কদম-কলি|কদম-কলি]]'' (১৯১৫) # ''[[wikisource:as:পদুম-কলি|পদুম-কলি]]'' (১৯৬৮) ;উপন্যাস # ''[[wikisource:as:পদুম কুঁৱৰী|পদুম কুঁৱৰী]]'' (১৯০৫) ;চুটিগল্পসংকলন # ''[[wikisource:as:সুৰভি|সুৰভি]]'' (১৯০৯) # ''[[wikisource:as:সাধু-কথাৰ কুকি|সাধু-কথাৰ কুকি]]'' (১৯১২) # ''[[wikisource:as:জোন-বিৰি|জোন-বিৰি]]'' (১৯১৩) # ''[[wikisource:as:সদস্য:Boranitul/কেহোঁকলি|কেহোঁকলি]]'' (১৯৩৩) ;শিশুসাহিত্য # ''[[wikisource:as:জুনুকা|জুনুকা]]'' (১৯১০) # ''[[wikisource:as:বুঢ়ী আইৰ সাধু|বুঢ়ী আইৰ সাধু]]'' (১৯১১) # ''[[wikisource:as:ককাদেউতা আৰু নাতি-ল’ৰা|ককাদেউতা আৰু নাতি-ল’ৰা]]'' (১৯১২) ;হাস্যৰসাত্মক আৰু ব্যঙ্গধৰ্মী ৰচনা<ref name="sahityarathi"/> # ''[[wikisource:as:শ্ৰেণী:কৃপাবৰ বৰুৱাৰ কাকতৰ টোপোলা|কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ কাকতৰ টোপোলা]]'' (১৯০৪) # ''[[wikisource:as:কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ ওভতনি|কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ ওভতনি]]'' (১৯০৯) # ''[[wikisource:as:সূচী:বৰবৰুৱাৰ ভাৱৰ বুৰ্বুৰণি.pdf|বৰবৰুৱাৰ ভাৱৰ বুৰবুৰণি]]'' # ''[[wikisource:as:বৰবৰুৱাৰ বুলনি|বৰবৰুৱাৰ বুলনি]]'' # ''[[wikisource:as:বৰবৰুৱাৰ চিন্তাৰ শিলগুটি|বৰবৰুৱাৰ চিন্তাৰ শিলগুটি]]'' # ''[[wikisource:as:বৰবৰুৱাৰ সাহিত্যিক ৰহস্য|বৰবৰুৱাৰ সাহিত্যিক ৰহস্য]]'' # ''[[wikisource:as:কৃপাবৰ বৰুৱাৰ সামৰণি|কৃপাবৰ বৰবৰুৱাৰ সামৰণি]]'' ;নাটক # ''[[wikisource:as:লিতিকাই|লিতিকাই]]'' (১৮৯০) # ''[[wikisource:as:নোমল|নোমল]]'' (১৯১৩) # ''[[wikisource:as:পাঁচনি|পাঁচনি]]'' (১৯১৩) # ''[[wikisource:as:চিকৰপতি নিকৰপতি|চিকৰপতি নিকৰপতি]]'' (১৯১৩) # ''[[wikisource:as:সদস্য:Boranitul/গদাধৰ ৰজা|গদাধৰ ৰজা]]'' (১৯১৮) # ''[[wikisource:as:বাৰেমতৰা|বাৰেমতৰা]]'' # ''[[wikisource:as:হ-য-ব-ৰ-ল|হ-য-ব-ৰ-ল]]'' # ''[[wikisource:as:হেমলেত|হেমলেত]]'' # ''[[wikisource:as:মঙলা|মঙলা]]'' # ''[[wikisource:as:জয়মতী কুঁৱৰী|জয়মতী কুঁৱৰী]]'' (১৯১৫) # ''[[wikisource:as:চক্ৰধ্বজ সিংহ|চক্ৰধ্বজ সিংহ]]'' (১৯১৫) # ''[[wikisource:as:বেলিমাৰ|বেলিমাৰ]]'' (১৯১৫) ;আত্মজীৱনী আৰু জীৱনীমূলক ৰচনা # ''[[wikisource:as:ডাঙৰীয়া দীননাথ বেজবৰুৱাৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন-চৰিত|ডাঙৰীয়া দীননাথ বেজবৰুৱাৰ সংক্ষিপ্ত জীৱন-চৰিত]]'' (১৯০৯) # ''[[wikisource:as:শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱ]]'' (১৯১১) # ''[[wikisource:as:শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ|শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ]]'' # ''[[wikisource:as:মোৰ জীৱন-সোঁৱৰণ/প্ৰথম ভাগ|মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ প্ৰথম ভাগ]]'' (১৯৪৫)<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/literature/mur-jiwon-xuoron.html |title=Mur Jiwon Xuworon – Autobiography of Lakshminath Bezbaroah |publisher=Onlinesivasagar.com |access-date=24 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130714065659/http://onlinesivasagar.com/literature/mur-jiwon-xuoron.html |archive-date=14 July 2013 |url-status=live }}</ref> # ''[[wikisource:as:মোৰ জীৱন-সোঁৱৰণ/দ্বিতীয় ভাগ|মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ দ্বিতীয় ভাগ]]'' (১৯৬১) # ''[[wikisource:as:পত্ৰলেখা, দিনলেখা|পত্ৰলেখা, দিনলেখা]]'' ;দাৰ্শনিক আৰু চিন্তাশীল ৰচনা # ''[[wikisource:as:ভাগৱত কথা|ভাগৱত কথা]]'' # ''[[wikisource:as:তত্ত্ব-কথা|তত্ত্ব-কথা]]'' # ''[[wikisource:as:শ্ৰীকৃষ্ণকথা|শ্ৰীকৃষ্ণকথা]]'' ;বৈষয়িক আৰু আত্ম-উন্নয়নমূলক ৰচনা # ''[[wikisource:as:কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সংকেত|কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সংকেত]]'' (১৯০৩) # ''[[wikisource:as:বাখৰ|বাখৰ]]'' (১৯১৫) ;অন্যান্য ৰচনা # ''[[wikisource:as:অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্য|অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্য]]'' # ''[[wikisource:as:সভাপতিৰ অধিবেশন|সভাপতিৰ অধিবেশন]]'' (১৯৪৬) # ''[[wikisource:as:সদস্য:দিব্য দত্ত/কাহুদি আৰু খাৰলি|কাহুদি আৰু খাৰলি]]'' (১৯৫০) # ''[[wikisource:as:সম্পাদকৰ চ’ৰা|সম্পাদকৰ চ’ৰা]]'' ;ইংৰাজী ৰচনা # ''History of Vaishnavism in India'' # ''Rasalila of Sri Krishna'' (The Baroda Lectures, ১৯৩৪) # ''The Religion of Love and Devotion'' (১৯৬৮), including the Boroda lectures and two other essays ;অনুবাদ # ''[[wikisource:as:ভাৰতবৰ্ষৰ বুৰঞ্জী|ভাৰতবৰ্ষৰ বুৰঞ্জী]]'' ;সম্পাদনা # ''[[wikisource:as:সূচী:বাঁহী প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় বছৰ.pdf|বাঁহী]]'' ==সন্মান== * [[অসম ছাত্ৰ সন্মিলনী]]ৰ সভাপতি (১৯১৬ চন) (গুৱাহাটী) * [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ সভাপতি (১৯২৪ চন) (গুৱাহাটী)<ref>[http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 ১৯১৭ চনৰ পৰা অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিসকলৰ তালিকা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129233721/http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 |date=2013-01-29 }} [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ৱেবছাইট, আহৰণ: ১৮ নৱেম্বৰ, ২০১২।</ref> * ৰসৰাজ উপাধি প্ৰদান (১৯৩১) (১৯৩১ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ শিৱসাগৰ অধিৱেশনত নগেন্দ্ৰ নাৰায়ণ চৌধুৰীৰ সভাপতিত্বত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাক ‘ৰসৰাজ’ উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। )<ref>[https://www.sarothiasom.in/2021/06/28/lakshminath-bezbarua-life-and-works/ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা – জীৱন আৰু কৰ্মৰাজি], আহৰণ: ১৮ জুন, ২০২২। </ref> * ৰত্নকান্ত বৰকাকতিদেৱৰ দ্বাৰা সাহিত্যৰথী অভিধা প্ৰদান<ref>[https://www.sarothiasom.in/2021/06/28/lakshminath-bezbarua-life-and-works/ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা – জীৱন আৰু কৰ্মৰাজি], আহৰণ: ১৮ জুন, ২০২২। </ref> * বেজবৰুৱাৰ নামত অনূদিত ডাক টিকট উন্মোচন। ==মৃত্যু== বেজবৰুৱাই জীৱনৰ অন্তিম সময়খিনি সম্বলপুৰ, বৰোডা, বোম্বাই, নাগপুৰ আদি বিভিন্ন ঠাইত কটোৱাৰ পিছত ১৯৩৭ চনৰ ১৮ আগষ্টত অসমলৈ ঘূৰি আহে। ১৯৩৮ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ২৬ তাৰিখে ডিব্ৰুগড়<ref>অসমীয়া প্ৰতিদিন, প্ৰবন্ধ: সাহিত্যৰথী : ভাষা সাহিত্যই যাৰ ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ, লেখক: লক্ষ্মীনাথ তামোলী, তাৰিখ: ২৬-০৩-১৩ (ইং), পৃষ্ঠা: ৪</ref> চহৰত থকা মাজু জীয়েক ৰত্না বৰুৱাৰ ঘৰত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ দেহাৱসান ঘটে।<ref>লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, অসম প্ৰকাশন পৰিষদ, প্ৰবন্ধ: বেজবৰুৱাৰ জীৱন-আলেখ্য, লেখক: নৱকান্ত বৰুৱা, পৃষ্ঠা: ১</ref> অৱশ্যে মাজু জীয়েক ৰত্না বৰুৱাই বেজবৰুৱাৰ মৃত্যু দিনটো ২৭ মাৰ্চ বুলিহে লিখিছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত 'লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, দি সাহিত্যৰথী অব্ আছাম' (১৯৭২ চনত প্ৰকাশিত) গ্ৰন্থত এই তথ্য তেখেতে উল্লেখ কৰিছিল। আনহাতে বেজবৰুৱাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া কোনে আৰু কি প্ৰথাৰে কৰিছিল-সেই সম্পৰ্কেও নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য-পাতিৰ অভাৱ। বেজবৰুৱাৰ জীৱন আৰু কৰ্মৰাজি সন্দৰ্ভে চৰ্চা কৰা ত্ৰৈলোক্য ভট্টাচাৰ্যই ''ছাঁ-পোহৰত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা'' শীৰ্ষক গ্ৰন্থত এইদৰে মন্তব্য কৰিছে। তেখেতৰ মত অনুসৰি,<br /> {{cquote|বেজবৰুৱাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া কৰোঁতা বুৰঞ্জীবিদ কাশীনাথ তামোলী ফুকনৰ প্ৰপৌত্ৰ আৰু সাহিত্যৰথীৰ বায়েকৰ নাতিনীয়েক শ্ৰীপুষ্পনাথ ফুকন আৰু ভায়েক ডা: শ্ৰী গণেশ চন্দ্ৰ ফুকনৰ পৰা পোৱা তথ্য আমি সংগ্ৰহ কৰি থৈছোঁ। (বাণীবদ্ধও)। এওঁলোকে সদৰি কৰিছে যে বেজবৰুৱাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া হিন্দুধৰ্মৰ বিধান অনুযায়ী মুখাগ্নিৰ পৰা মৎস্যস্পৰ্শলৈ নিয়াৰিকৈ কৰা হৈছিল। ১৮৯১ চনত ব্ৰাহ্মধৰ্মত দীক্ষিত হৈ প্ৰজ্ঞাসুন্দৰীক বিয়া কৰোৱাৰ পাছত এইয়া হ'ল বেজবৰুৱাৰ হিন্দুধৰ্মলৈ শেষ প্ৰত্যাৱৰ্তন।<ref name="ৰাজ">{{cite book | title=ছাঁ আৰু পোহৰত সাহিত্যৰথী বেজবৰুৱা আৰু অন্যান্য প্ৰসংগ | publisher=বি.বি.এচ পাব্লিকেচন | author=ভট্টাচাৰ্য, ত্ৰৈলোক্য | authorlink=বেজবৰুৱাৰ পূৰ্ণাংগ জীৱনী ৰচনা কৰাৰ প্ৰয়োজন | year=২০১৪ | location=তেজপুৰ | pages=২২-২৩}}</ref>}} == আলোকচিত্ৰ == <gallery> </gallery> ==লগতে চাওক== * [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সাহিত্যিক অৱদান]] * [[অসমৰ জাতীয় গীত]] * [[জোনাকী (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} ==প্ৰসঙ্গ পুথি== * সাহিত্যৰথী, ড॰ প্ৰফুল্ল কটকী, জ্যোতি প্ৰকাশ, ২০০৬ * মোৰ জীৱন সোঁৱৰণ, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, বাণী মন্দিৰ, ২০০৬ * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, অসম প্ৰকাশন পৰিষদ, ১৯৬৪ * লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ গল্প-সমগ্ৰ, হৃদয়ানন্দ গগৈ, জ্যোতি প্ৰকাশন, ২০১১ {{Wikisource author|লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{wikisource author|লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা}} {{wikiquote}} * [https://boraxom.org/o-mur-apunar-desh-history-of-state-anthem-of-assam/ BorAxom ত থকা ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণণৰ সম্পৰ্কে বিশদ বৰ্ণনা] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিশু সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া নাট্যকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া প্ৰবন্ধকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পাব্লিক ডমেইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত লিখক]] c7y2tipozuuasiv7938dmguddoq8kgo 4 5490 626781 622779 2026-08-13T11:47:26Z Kuldeepburjbhalaike 39777 626781 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|(বিবিধ)|alpha=yes|start=25|এই '''বিবিধ''' শিতান/বিভাগত ৰাইজৰ চ'ৰাৰ অন্য শিতানত খাপ নোখোৱা আলোচনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সাধাৰণ জ্ঞানৰ প্ৰশ্নৰ বাবে [[WP:RD|reference desk]] ব্যৱহাৰ কৰক। |WP:VPM}} __TOC__ <span id="below_toc"></span> [[Category:ৱিকিপিডিয়াৰ জাননী ফলকসমূহ|{{PAGENAME}}]] [[Category:আকস্মিক ভাষা সংযোগৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পৰীক্ষা কৰা পৃষ্ঠাসমূহ]] </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৫-ডিচেম্বৰ ২০১৫)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৬-ডিচেম্বৰ ২০১৬)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৭-ডিচেম্বৰ ২০১৭)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০১৮-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০১৯)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২০-ডিচেম্বৰ ২০২০)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২১-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/11|সংৰক্ষণ ১১ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/12|সংৰক্ষণ ১২ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/13|সংৰক্ষণ ১৩ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/14|সংৰক্ষণ ১৪ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px; "> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%; ">''{{int:please-translate}}''</div> ; Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ; About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ; What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ; How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ; Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ; Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ; Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%; ">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ; About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ; Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:20, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি == সকলোলৈকে নমস্কাৰ, ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে ইতিমধ্যে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি হৈছে। এইবাৰ এই সন্মিলনখন ২০২৬ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ৬ ছেপ্টেম্বৰলৈ ভাৰতৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগতে, দক্ষিণ এছিয়া আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰো ৱিকিমিডিয়ান, আয়োজক, আৰু অৱদানকাৰীসকলক একত্ৰিত কৰে। ই হৈছে সংযোগ স্থাপন, শিক্ষণ, অভিজ্ঞতাৰ ভাগ-বতৰা, আৰু মুক্ত জ্ঞান আন্দোলনক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ এক ক্ষেত্ৰ। যদি আপুনি ৱিকিমিডিয়া প্ৰকল্পৰ সক্ৰিয় অৱদানকাৰী বা সম্প্ৰদায়ৰ কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে আপোনাক এই বৃত্তিৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। বিতং তথ্যসমূহ *[[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|ইয়াত]]* পাব। 🙂 আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ: ১৫ এপ্ৰিল ২০২৬ ১১:৫৯ p.m. IST আবেদনৰ লিংক: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform লিংক] অধিক তথ্য: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|লিংক]] এই ঘোষণাটো আপোনালোকৰ ৱিকি পৰিয়ালৰ আন আন লোকলৈয়ো নিঃসংকোচে শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ সাদৰেৰে অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ আয়োজক দল -[[সদস্য:Gnoeee|Gnoeee]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gnoeee|বাৰ্তা]]) 20:49, 28 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign! ]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 17:12, 3 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:41, 5 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 00:57, 26 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 16:57, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias/2&oldid=30471358 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:02, 17 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|আলোচনা]])</bdi> 17:11, 23 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions == প্ৰিয় সমাজৰ সদস্যবৃন্দ, WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions এতিয়া মুকলি হৈছে বুলি আমি আনন্দেৰে জনাইছোঁ। WikiConference India 2026 ২০২৬ চনৰ ৪–৬ ছেপ্টেম্বৰত কেৰালাৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনে ভাৰত আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ৱিকিমিডিয়ান, সমাজ নেতা, ডেভেলপাৰ, গৱেষক আৰু মুক্ত জ্ঞানৰ অনুৰাগীসকলক একত্ৰিত কৰি সংযোগ স্থাপন, সহযোগিতা আৰু অভিজ্ঞতা বিনিময়ৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিব। WCI 2026-ৰ মূল বিষয় হৈছে '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”'''। AI-ৰ উত্থান আৰু জ্ঞান সৃষ্টিৰ নতুন মডেলসমূহকে ধৰি ৱিকিমিডিয়া আন্দোলনে দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অগ্ৰসৰ হৈ থকাৰ সময়ত, এই সন্মিলনৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ নেতৃত্ব, জ্ঞানৰ সমতা, আঞ্চলিক ভাষা, মুক্ত জ্ঞান আৰু ভাৰত তথা দক্ষিণ এছিয়াত ৱিকিমিডিয়াৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰাৰ বাবে এক স্থান সৃষ্টি কৰা। == Self-Funded Registration == Self-Funded Registration আবেদন এতিয়া Pretix-ত মুকলি হৈছে। '''Registration Form:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''Details and Eligibility:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === Call for Submissions === Call for Submissions এতিয়া Eventyay-ত মুকলি হৈছে। আমি Workshop, Discussion, Panel, Interactive Session, Lightning Talk আৰু Poster Presentation-ৰ বাবে প্ৰস্তাৱ আহ্বান জনাইছোঁ। আপুনি অভিজ্ঞ অৱদানকাৰী হওক বা নতুন সমাজ সদস্য হওক, আপোনাৰ ধাৰণা, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষণসমূহে সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচী গঢ় দিয়াত আৰু আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনাসমূহত অৰিহণা যোগোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। '''Details and Guidelines:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''Submission Deadline: July 15th, 2026''' WikiConference India 2026 সম্পৰ্কীয় সম্পূৰ্ণ তথ্য, যাৰ ভিতৰত অংশগ্ৰহণৰ তথ্য, সময়সীমা, সন্মিলনৰ আপডেট আৰু Submission Guidelines অন্তৰ্ভুক্ত আছে, চাবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি আনুষ্ঠানিক ঘোষণাটো পঢ়ক। '''Detailed Announcement:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> আমি সমাজৰ সদস্যসকলক নিবন্ধন কৰিবলৈ, প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰিবলৈ আৰু এই ঘোষণাটো নিজৰ নেটৱৰ্কসমূহত ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ। শুভেচ্ছাৰে, WikiConference India 2026 Organizing Team [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ [[সদস্য:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Amrit Sufi|বাৰ্তা]]) 07:22, 27 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬: ভ্ৰমণ জলপানিৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে! == [[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]] প্ৰিয় ৱিকিমিডিয়ানসকল, আনন্দৰে জনোৱা হৈছে যে, ৱিকিমিডিয়া বাংলাদেশৰ উদ্যোগত অহা '''৩০ অক্টোবৰ - ১ নৱেম্বৰ ২০২৬''' তাৰিখে বাংলাদেশত [[wmbd:বিশেষ:আমাৰ_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬''']] অনুষ্ঠিত হ'ব। এই সন্মিলনখন সফল আৰু সজীৱ কৰি তুলিবলৈ বাংলাদেশ, ভাৰত আৰু নেপালত বাস কৰা আগ্ৰহী ৱিকিমিডিয়ানৰ বাবে ভ্ৰমণ জলপানিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই জলপানিৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ খৰচ আৰু সন্মিলনত থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী সকলোৱেই ইয়াৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব আৰু জলপানি লাভ কৰিলেহে সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পাব। === জলপানিৰ বাবে প্ৰাথমিক অৰ্হতা === তলত উল্লেখ কৰা চৰ্তাৱলী পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে আবেদন পোনচাটেই নাকচ কৰা হ’ব: # ৱিকিমিডিয়া একাউণ্ট কমেও ছয়মাহৰ পুৰণি হ'ব লাগিব (অৰ্থাৎ '''১৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫''' বা তাৰ পূৰ্বে সৃষ্টি কৰা হ'ব লাগিব)। # আবেদনকাৰীৰ গোলকীয় সম্পাদনা সংখ্যা অতি কমেও '''২৫০''' অতিক্ৰম কৰিব লাগিব। # আবেদনৰ সময়ত আবেদনকাৰীৰ একাউণ্ট কোনো বঙালী প্ৰকল্পত অৱৰুদ্ধ হৈ থাকিব নালাগিব। === জলপানিৰ বাবে আবেদন কিদৰে কৰিব? === জলপানিৰ বাবে আপুনি নিৰ্দিষ্ট ফৰ্মখন পূৰাব লাগিব। ইয়াৰ বাবে আপোনাক ৩০ৰপৰা ৪০ মিনিটৰ প্ৰয়োজন হ’ব। আবেদনত দাখিল কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰদ্বাৰা আপোনাৰ যোগ্যতা বিচাৰ কৰা হ’ব। ফৰ্ম পূৰণ আৰু আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি/as|'''জলপানি সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাখন''']] পঢ়ি চাওক। === গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়সূচী === * '''আবেদন আৰম্ভ:''' ১৯ জুন, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) * '''আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ:''' ১৯ জুলাই, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) ''নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ পিছত কোনো আবেদন গ্ৰহণ কৰা নহ'ব। সেয়েহে শেষ মুহূৰ্তৰ জটিলতা পৰিহাৰ কৰিবলৈ চূড়ান্ত সময়সীমাৰ দুই-এদিন আগতেই প্ৰ-পত্ৰ জমা দিয়াৰহে পৰামৰ্শ দিওঁ। '' জলপানি সম্পৰ্কে অধিক জানিবলৈ যিকোনো প্ৰশ্ন বা পৰামৰ্শৰ বাবে নিৰ্দ্বিধায় আমাৰ সৈতে আলাপ পৃষ্ঠাত অথবা [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ঠিকনালৈ ইমেইল কৰি যোগাযোগ কৰিব পাৰে। শুভেচ্ছাৰে,<br> জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ হৈ,<br> ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 18:25, 5 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 July 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' ==Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026== Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 is already underway and ends on 15th August, so hurry up and contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page (https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity begins on 15th August, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information (https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br> WikiConference India 2026 pre-conference organizing team bi20yo2vaops2i9wla1zlbcg65inyob 0 35498 626687 626537 2026-08-13T05:04:58Z KhiLanTzi 23530 /* */ যদি মূল বুৰঞ্জী উৎস নাথাকে তেতিয়া উপলব্ধ অন্য উৎস ব্যৱহাৰ কৰা উচিত 626687 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অষ্টমজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]]। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] g1nl9hrawv5ebdrrfs0p0r2jga6v17s 626690 626687 2026-08-13T05:07:05Z KhiLanTzi 23530 /* */ 626690 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অষ্টমজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] pnt9zaihfc9g4zekioh7k7vhf88e3t5 626691 626690 2026-08-13T05:11:28Z KhiLanTzi 23530 /* */ আৰম্ভনি অংশ 626691 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡.}}, {{lang-en|Chaupha Siu-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ (মু'ঙ দ'ন চ'ন খাম,𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜓𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫 𑜁𑜪) অষ্টমজন স্বৰ্গদেউ([[চাওফা]],𑜋𑜧𑜨 𑜇𑜡) আছিল। তেওঁ [[অসম|অসমত]] ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref>। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 7yb8ttsnkkxpk5b3oehfr5s2ztsjucm 626692 626691 2026-08-13T05:12:35Z KhiLanTzi 23530 /* */ Latin script 626692 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡. 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡.}}, {{lang-en|Tao-Fraw Sér-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ (মু'ঙ দ'ন চ'ন খাম,𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜓𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫 𑜁𑜪) অষ্টমজন স্বৰ্গদেউ([[চাওফা]],𑜋𑜧𑜨 𑜇𑜡) আছিল। তেওঁ [[অসম|অসমত]] ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref>। তেওঁ [[অসম|অসম]]ত ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 9f9j8ho0f8kfhfiszmvdw1t9ovzhc0y 626693 626692 2026-08-13T05:13:07Z KhiLanTzi 23530 /* */ Re 626693 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = চুডাংফা | title = [[চাওফা]] | type = | image = | succession = [[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]] | reign = ১৩৯৭ – ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | reign-type = ৰাজকীয় শাসন | coronation =১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দ | cor-type =[[খেউন ৰৌণ মাই ক্ব]] | predecessor =[[ত্যাও খাম্‌টি]] | pre-type =পূৰ্বৰ শাসক | regent = | reg-type = | successor = [[চুজান্‌ফা]] | suc-type =পৰবৰ্তী শাসক | house=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]] | spouse =ছাও নাঙছেঙ | issue = | full name = ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা | father = [[ত্যাও খাম্‌টি]] | mother = ঘোগুহী কুঁৱৰী <ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref> | birth_date = | death_date = | death_place = | burial_date = | burial_place = | religion = [[আহোম ধৰ্ম]] |place of birth= [[হাবুং]] [[অসম]]|date of death=১৪০৯ খ্ৰীষ্টাব্দ|spouse-type=বৰ-কুঁৱৰী (নাঙ ফা)}} ''' '''চুডাংফা''' বা '''ত্যাও-ফ্ৰ' চ্যু-ডাং-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜇𑜡. 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜓𑜂𑜫 𑜇𑜡.}}, {{lang-en|Tao-Fraw Sér-Dang-Pha}})[[আহোম ৰাজ্য]]ৰ (মু'ঙ দ'ন চ'ন খাম,𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜓𑜤𑜃𑜫 𑜏𑜤𑜃𑜫 𑜁𑜪) অষ্টমজন স্বৰ্গদেউ([[চাওফা]],𑜋𑜧𑜨 𑜇𑜡) আছিল। তেওঁ [[অসম|অসমত]] ১৩৯৭ চনৰ ১৪০৭ চনলৈকে ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref name="assamtourism">{{cite web | url=http://www.assamtourism.org/history.php | title=History of Assam | publisher=assamtourism.org | accessdate=March 24, 2013}}</ref>। তেওঁৰ পিতৃ আছিল [[ত্যাও খামটি]] আৰু মাতৃৰ নাম আছিল ঘূগু কুঁৱৰী<ref>"memory of Bamuni Konwar's mother Ghuguhi" {{Cite web |title=Ghuguha Dol |website=Dhemaji District, Government of Assam |url=https://dhemaji.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |language=en |access-date=2026-08-13}}</ref>। তেওঁৰ পত্নীৰ নাম আছিল ছাও নাঙছেঙ। তেওঁ [[শিৱসাগৰ]]ৰ [[দিহিং নদী|দিহিং নদীৰ]] ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী পাতিছিল। এওঁৰ দিনত ৰাজমাও আলি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>"টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা" (১৯৯৪ চন), ড লীলা গগৈ। বনলতা প্ৰকাশন। ISBN-81-7339-079-7। পৃষ্ঠা ২২৭</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== {{আহোম ৰাজবংশ}} ===জন্ম=== তেওঁৰ পিতৃ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ দুগৰাকী ৰাণী আছিল। ৰাজপাটত উঠিয়েই তেওঁ ভাতৃ [[চুতুফা]]ক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিশোধত<ref>''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৩</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আক্ৰমণ কৰে। তালৈ যাওঁতে তেওঁ বৰজনা কুঁৱৰীৰ হাতত শাসনভাৰ দি যায়।<ref name="adb" /> [[ত্যাও খামটি|ত্যাও খামটিৰ]] অনুপস্থিতিৰ সুযোগত বৰজনা কুঁৱৰীয়ে সেই সময়ত গৰ্ভৱতী অৱস্থাত থকা সৰুজনা কুঁৱৰীক মিছা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি প্ৰাণদণ্ড দিয়ে।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji">''ভাৰতৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৬ চন), এম.এল. কাথবৰুৱা, নীলমণি ফুকন, হৰি প্ৰসাদ দাস, দেৱকান্ত দত্তবৰুৱা, বৰুৱা এজেন্স, পৃষ্ঠা ৮৯, ৯০</ref> বুঢ়াগোঁহাই আৰু ডা-ডাঙৰীয়াসকলে বুদ্ধি কৰি‌ কুঁৱৰীক ভূৰ সাজি নদীত উটাই দিয়ে। গৰ্ভৱতী অৱস্থাত অৱস্থাত ভুৰত উঠি অহা দেখি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] [[হাবুং|হাবুঙ]] অঞ্চলৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁক নি নিজৰ ঘৰত ৰাখিছিল। তাতেই চুডাংফাৰ জন্ম হৈছিল। টাই আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী অনুসৰি পাছলৈ তেওঁৰ ডাঙৰ দীঘল কৰোৱা ডফলা বা খিলীমি ( 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣) পৰিয়ালক মাতি ৰাজ পৰিয়ালত স্থান দিয়ে।<ref>"...𑜆𑜩𑜨 𑜎𑜤𑜀𑜫 𑜎𑜃𑜫 𑜁𑜣 𑜎𑜣 𑜉𑜣 𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪..." {{Cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |date=1930 |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n52 |via=Internet Archive |language=en |access-date=2026-07-04 |page=49}}</ref> পাছলৈ লিখা অসমীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি বাহ্মণ পৰিয়াল এটাত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ বাবে তেওঁক ''বামুণী কোঁৱৰ'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="সোণৰ অসম">{{cite book | title=সোণৰ অসম | publisher= শ্ৰী খগেন্দ্ৰনাৰায়ণ দত্তবৰুৱা; লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল, পাণবজাৰ, গুৱাহাটী | author= ভূপেন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী | authorlink= দশম অধ্যায়: চুডাংফা বা বামুণী কোঁৱৰ | year= ১৯৯৫ | location= গুৱাহাটী | pages= ৪৯, ৫০ পৃষ্ঠা}}</ref><ref name="Prakash2007">{{cite book|author=Col Ved Prakash|title=Encyclopaedia Of North-east India Vol# 1|url=http://books.google.com/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA167|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0703-8|pages=167–}}</ref><ref name="adb">''অসম দেশৰ বুৰঞ্জী'' (১৯৮৭ চন), ড॰ লক্ষ্মী দেৱী, এল বি এছ পাব্লিকেশ্যন, পৃষ্ঠা ১৩৪-১৩৮</ref> পাছলৈ বৰকুঁৱৰীৰ অন্যায় কথাত হয়ভৰ দি থকা [[ত্যাও খাম্‌টি|ত্যাও খাম্‌টিক]] ডাঙৰীয়াসকলে ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰায়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===আহোম পৰিয়াললৈ পুনৰ গমন=== [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ মৃত্যুৰ পিছত আঠ বছৰ ধৰি আহোম ৰাজ সিংহাসন খালী হৈ আছিল। ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযুক্ত লোক বিচাৰি পোৱা নাছিল। এদিনাখন থাও চ্যেও-খেন নামৰ লোক এজনে গৰু বিনিময় কৰিবলৈ যাওঁতে [[হাবুঙ]]ত তেওঁক লগ পায়।<ref name=":0" /> ৰাজচিহ্ন যুক্ত বা ডাঙৰ গোষ্ঠীৰ ল'ৰা থকাৰ সম্ভেদ পায় থাও চ্যেও-খেনে অনুসন্ধান কৰি [[ত্যাও খাম্‌টি]]ৰ সৰু কুঁৱৰী সন্তান বুলি গম পায়।<ref name=":0">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৪৯}}</ref><ref name="satsari">''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' (১৯৬৪ চন), সম্পাদক: সূৰ্য্যকুমাৰ ভূঞা, প্ৰকাশন বিভাগ, [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], পৃষ্ঠা ৫১-৫৪</ref> সেই কথা আহি থাও-লুং আৰু ফ্ৰুং-মূঙ নামৰ বিষয়া দুজনক জনালে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে এখন মেল পাতি তেওঁক পৰিয়াললৈ ঘূৰাই অনাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name=":0" /> সেই মতে তেওঁলোকক মতাই আনি স্বৰ্গদেউ হোৱাৰ উপযুক্ত যেন দেখি তেওঁকেই লাকনি ৰুংকেও নামৰ বছৰত (১৩৯৭ খ্ৰীষ্টাব্দত) স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref name=":0" /> স্বৰ্গদেউ হৈ তেওঁ ''ত্যাওফ্ৰচুডাং'' নাম লয়<ref name="satsari"/> আৰু চৰগুৱাত ৰাজধানী পতাৰ লগতে শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি সোণৰ আৰু ৰূপৰ মোহৰ মাৰে।<ref name="adb"/> ==ৰাজত্বকাল== ===পাটকাই সন্ধি === [[File:Pangsau Pass.jpg|বৰ্তমানৰ পাটকাই পৰ্বত]] চুদাংফাই ৰজা হৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজধানী [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]]ৰ পৰা [[টিপাম|তিপমীয়াসকলৰ]] বাসস্থানৰ অন্তৰ্ভুক্ত ঠাই চৰগুৱালৈ তুলি নিয়ে।<ref name=":0" /> তেওঁক লালন পালন কৰা বামুণ পৰিয়ালক নিজৰ লগত লৈ অনাৰ বাবে তিপমীয়া পৰিয়াল সকলে বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb" /> <ref name=":0" />এওঁৰ দিনৰ পৰাই [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যত]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।<ref name="Gogoi2006">{{cite book|author=Nitul Kumar Gogoi|title=Continuity And Change Among The Tai-Ahom|url=http://books.google.com/books?id=DrN5_kseuDcC&pg=PA64|accessdate=24 March 2013|date=1 January 2006|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-281-9|pages=64–}}</ref> তাও ব্লাক-চেঙ নামৰ এজন তিপমীয়া পলাই গৈ [[মু'ঙ মাও]] ৰাজ্যৰ শাখা ৰাজ্য মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ (বৰ্তমানৰ [[ছান ৰাজ্য]]ৰ এখন চহৰ) শাসক চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়।<ref name=":0" /> চুকাফাৰ লগত অহা খিলিমি বা [[ডফলা]] সকলে চুডাংফাক জনাই যে তিপমীয়া সকলে তেওঁক হত্যাৰ পাং পাতিছে।<ref name=":1" /> চুডাংফাই এই কথা গম পাই এই [[ডফলা|ডফলাসকলক]] এটা মহ মাৰি ভুজ দিয়ে।<ref name=":1" /> তেওঁ পাছত [[আহোম ধৰ্ম|আহোমসকলৰ ধৰ্মীয়]] নিয়ম মানি এটা বগা মহ বলি দি ভোজ পাতি তিপমীয়াসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰে আৰু ৰাতি ভাত খাবলৈ বহোঁতেই মুখিয়াল তথা বলৱান ভালেকেইজনক হত্যা কৰায়।<ref name=":1">{{harvcol|বৰুৱা|১৯৩০|p=৫০}}</ref> তেওঁ এই ঘটনাৰ পাছতে তিপমীয়াগোঁহাইৰ জীয়ৰী চাও নাঙছেঙক বিয়া কৰোৱাই।<ref name=":1" /> ৰজাৰ কাৰেঙত ৰাতি ভোজন কৰাৰ সময়ত ত্যাওচুলাইক ৰাণী নাঙছেঙে অলপ চাই।<ref name=":1" /> উত্তৰ হিচাপে ত্যাওচুলাই ঘৰ পাই লিকচৌ হতুৱাই কুঁৱৰীলৈ বাখৰপতা আঙুঠি এটা দি পঠায়।<ref name="bharatar_buranji"/> লিকচৌৱে এই কথা চুডাংফাক কয়।<ref name="satsari"/> ত্যাওচুলাই এই কথা জানি ভয় খাই; তিপামৰ কোঁৱৰ আৰু টেমেৰা নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে মিলি বিদ্ৰোহ কৰে।<ref name="adb"/><ref name="bharatar_buranji"/> ত্যাওচুলাই মু'ঙ কৌঙ ৰাজ্যৰ শাসক [[চাওলুং]] চ্যু-ৰেন-ফাৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয় আৰু তেওঁক জনাই যে [[অসম|অসমৰ]] স্বৰ্গদেউ [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] বংশৰ নহয়।<ref name=":1" /> এই কথা গম পাই চ্যু-ৰেন-ফাই তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামৰ বিষয়া এজন [[অসম|অসমলৈ]] পথায়।<ref name=":1" /> সেই অনুসৰি তাচিনপাও বৰগোঁহাই নামি আহি [[টিপাম|টিপামৰ]] কুহিয়াৰবাৰীৰ ওচৰত চাউনী পাতে।<ref name=":1" /> খবৰ পাই চাওফা চুদাংফাই পাও-ৰিন নামৰ হাতীটোৰ পিঠিত উঠি কুহিৰবাৰীত তাচিনপাও বৰগোঁহাইক লগ কৰিবলৈ গ'ল।<ref name=":1" /> তাত যুঁজ হওঁতে চাওফা চুদাংফাই সামান্য আঘাত পাইছিল।<ref name=":1" /> পৰাস্ত হৈ তাচিনপাও বৰগোঁহাই পিছুৱাই গ’ল।<ref name=":2">Assam State Gazetteer page 132, Amlan Baruah, S. B. Roy Choudhury,a). Department of District GazetteersAssam State Gazette</ref> দুয়োপক্ষই '' ড'য় কাও-ৰেঙ'' পৰ্বতকে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি নং-জাঙ হ্ৰদৰ পাৰত কাই ছেঙ মু'ঙ পৰম্পৰা পালন কৰি কুকুৰা কাটি শপত খাই যে নিজৰ [[টাই জাতি|টাই জাতিৰ]] মাজত কাহিনীও যুদ্ধ নকৰে আৰু [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই পৰ্বতক]] দুয়োখন [[মু'ঙ|মু'ঙ,]] [[অসম]] আৰু [[মু'ঙ কৌঙ]]ৰ সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref name=":2" /> [[টাই-আহোম ভাষা]] অনুসৰি পাট মানে কটা আৰু কাই মানে কুকুৰা। তেতিয়াৰে পৰা এই পৰ্বতৰ নাম [[পাটকাই পৰ্বত|পাটকাই]] হয়।<ref name="adb" /><ref name="bharatar_buranji" /> ===কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা=== চাওলুং চ্যু-ৰেন-ফাৰ সৈতে চুডাংফাৰ মিত্ৰতা হোৱাত ত্যাওচুলাই কমতা ৰজাৰ কাষ চাপে। কমতেশ্বৰে ত্যাওচুলাইক এৰি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত চুডাংফাই টা-ছান-বিং বুঢ়াগোহাঁই অধীনত এদল সৈন্যক [[কমতাপুৰ]] আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়।<ref name=":1" /> তেতিয়া কমতা ৰজাই যুদ্ধ নকৰি নিজ কন্যা ''ভাজনী''ক চুডাংফালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।<ref name="adb"/> এইগৰাকী ৰজাৰ দিনৰ পৰাই শিঙ্গৰি ঘৰত উঠি ৰাজ্যাভিষেক পতা প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। তেওঁ নিজে এজন নিপুণ যোদ্ধা আৰু সেনানায়ক আছিল।<ref name="bharatar_buranji"/> ==মৃত্যু== দহ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত ১৪০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত চুডাংফাৰ পৰলোক হয়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == উৎস প্ৰসংগ== *{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter= চাওঁফা চুদাং|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] d9kcotk2257swv4ae8xrh6bmpqg7t15 828 40302 626761 449478 2026-08-13T09:58:41Z AjayDas 12623 626761 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local function round(n, decimals) local pow = 10^(decimals or 0) return math.floor(n * pow + 0.5) / pow end function p.getMapParams(map, frame) if not map then error('The name of the location map definition to use must be specified', 2) end local moduletitle = mw.title.new('Module:Location map/data/' .. map) if not moduletitle then error(string.format('%q is not a valid name for a location map definition', map), 2) elseif moduletitle.exists then local mapData = mw.loadData('Module:Location map/data/' .. map) return function(name, params) if name == nil then return 'Module:Location map/data/' .. map elseif mapData[name] == nil then return '' elseif params then return mw.message.newRawMessage(tostring(mapData[name]), unpack(params)):plain() else return mapData[name] end end else error('Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/' .. map .. '" does not exist', 2) end end function p.data(frame, args, map) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local params = {} for k,v in ipairs(args) do if k > 2 then params[k-2] = v end end return map(args[2], #params ~= 0 and params) end local hemisphereMultipliers = { longitude = { W = -1, w = -1, E = 1, e = 1 }, latitude = { S = -1, s = -1, N = 1, n = 1 } } local function decdeg(degrees, minutes, seconds, hemisphere, decimal, direction) if decimal then if degrees then error('Decimal and DMS degrees cannot both be provided for ' .. direction, 2) elseif minutes then error('Minutes can only be provided with DMS degrees for ' .. direction, 2) elseif seconds then error('Seconds can only be provided with DMS degrees for ' .. direction, 2) elseif hemisphere then error('A hemisphere can only be provided with DMS degrees for ' .. direction, 2) end local retval = tonumber(decimal) if retval then return retval end error('The value "' .. decimal .. '" provided for ' .. direction .. ' is not valid', 2) elseif seconds and not minutes then error('Seconds were provided for ' .. direction .. ' without minutes also being provided', 2) elseif not degrees then if minutes then error('Minutes were provided for ' .. direction .. ' without degrees also being provided', 2) elseif hemisphere then error('A hemisphere was provided for ' .. direction .. ' without degrees also being provided', 2) end return nil end decimal = tonumber(degrees) if not decimal then error('The degree value "' .. degrees .. '" provided for ' .. direction .. ' is not valid', 2) elseif minutes and not tonumber(minutes) then error('The minute value "' .. minutes .. '" provided for ' .. direction .. ' is not valid', 2) elseif seconds and not tonumber(seconds) then error('The second value "' .. seconds .. '" provided for ' .. direction .. ' is not valid', 2) end decimal = decimal + (minutes or 0)/60 + (seconds or 0)/3600 if hemisphere then local multiplier = hemisphereMultipliers[direction][hemisphere] if not multiplier then error('The hemisphere "' .. hemisphere .. '" provided for ' .. direction .. ' is not valid', 2) end decimal = decimal * multiplier end return decimal end -- Finds a parameter in a transclusion of {{Coord}}. local function coord2text(para,coord) -- this should be changed for languages which do not use Arabic numerals or the degree sign local lat, long = mw.ustring.match(coord,'<span class="p%-latitude latitude">([^<]+)</span><span class="p%-longitude longitude">([^<]+)</span>') if lat then return tonumber(para == 'longitude' and long or lat) end local result = mw.text.split(mw.ustring.match(coord,'%-?[%.%d]+°[NS] %-?[%.%d]+°[EW]') or '', '[ °]') if para == 'longitude' then result = {result[3], result[4]} end if not tonumber(result[1]) or not result[2] then mw.log('Malformed coordinates value') mw.logObject(para, 'para') mw.logObject(coord, 'coord') return error('Malformed coordinates value', 2) end return tonumber(result[1]) * hemisphereMultipliers[para][result[2]] end -- effectively make removeBlanks false for caption and maplink, and true for everything else -- if useWikidata is present but blank, convert it to false instead of nil -- p.top, p.bottom, and their callers need to use this function p.valueFunc(key, value) if value then value = mw.text.trim(value) end if value ~= '' or key == 'caption' or key == 'maplink' then return value elseif key == 'useWikidata' then return false end end local function getContainerImage(args, map) if args.AlternativeMap then return args.AlternativeMap elseif args.relief then local digits = mw.ustring.match(args.relief,'^[1-9][0-9]?$') -- image1 to image99 if digits then local imageDigits = map('image' .. digits) if imageDigits ~= '' then return imageDigits end end local yesNo = require('Module:Yesno') if yesNo(args.relief,true) then local image1 = map('image1') if image1 ~= '' then return image1 end end end return map('image') end function p.top(frame, args, map) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local width local default_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(args.default_width),"%d*")) if not args.width then width = round((default_as_number or 240) * (tonumber(map('defaultscale')) or 1)) elseif mw.ustring.sub(args.width, -2) == 'px' then width = mw.ustring.sub(args.width, 1, -3) else width = args.width end local width_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(width),"%d*")) or 0; if width_as_number == 0 then -- check to see if width is junk. If it is, then use default calculation width = round((default_as_number or 240) * (tonumber(map('defaultscale')) or 1)) width_as_number = tonumber(mw.ustring.match(tostring(width),"%d*")) or 0; end if args.max_width ~= "" and args.max_width ~= nil then -- check to see if width bigger than max_width local max_as_number = tonumber(mw.ustring.match(args.max_width,"%d*")) or 0; if width_as_number>max_as_number and max_as_number>0 then width = args.max_width; end end local retval = frame:extensionTag{name = 'templatestyles', args = {src = 'Module:Location map/styles.css'}} if args.float == 'center' then retval = retval .. '<div class="center">' end if args.caption and args.caption ~= '' and args.border ~= 'infobox' then retval = retval .. '<div class="locmap noresize thumb ' if args.float == '"left"' or args.float == 'left' then retval = retval .. 'floatleft' elseif args.float == '"center"' or args.float == 'center' or args.float == '"none"' or args.float == 'none' then retval = retval .. 'tnone' else retval = retval .. 'floatright' end retval = retval .. '"><div class="thumbinner" style="width:' .. (width + 2) .. 'px' if args.border == 'none' then retval = retval .. ';border:none' elseif args.border then retval = retval .. ';border-color:' .. args.border end retval = retval .. '"><div style="position:relative;width:' .. width .. 'px' .. (args.border ~= 'none' and ';border:1px solid lightgray">' or '">') else retval = retval .. '<div class="locmap" style="width:' .. width .. 'px;' if args.float == '"left"' or args.float == 'left' then retval = retval .. 'float:left;clear:left' elseif args.float == '"center"' or args.float == 'center' then retval = retval .. 'float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto' elseif args.float == '"none"' or args.float == 'none' then retval = retval .. 'float:none;clear:none' else retval = retval .. 'float:right;clear:right' end retval = retval .. '"><div style="width:' .. width .. 'px;padding:0"><div style="position:relative;width:' .. width .. 'px">' end local image = getContainerImage(args, map) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() retval = string.format( '%s[[File:%s|%spx|%s%s|class=notpageimage noviewer]]', retval, image, width, args.alt or ((args.label or currentTitle.text) .. ' is located in ' .. map('name')), args.maplink and ('|link=' .. args.maplink) or '' ) if args.caption and args.caption ~= '' then if (currentTitle.namespace == 0) and mw.ustring.find(args.caption, '##') then retval = retval .. '[[Category:Pages using location map with a double number sign in the caption]]' end end if args.overlay_image then return retval .. '<div style="position:absolute;top:0;left:0">[[File:' .. args.overlay_image .. '|' .. width .. 'px|class=notpageimage noviewer]]</div>' else return retval end end function p.bottom(frame, args, map) if not args then args = getArgs(frame, {frameOnly = true, valueFunc = p.valueFunc}) end if not map then map = p.getMapParams(args[1], frame) end local retval = '</div>' local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if not args.caption or args.border == 'infobox' then if args.border then retval = retval .. '<div style="padding-top:0.2em">' else retval = retval .. '<div style="font-size:91%;padding-top:3px">' end retval = retval .. (args.caption or (args.label or currentTitle.text) .. ' (' .. map('name') .. ')') .. '</div>' elseif args.caption ~= '' then -- This is not the pipe trick. We're creating a link with no text on purpose, so that CSS can give us a nice image retval = retval .. '<div class="thumbcaption"><div class="magnify">[[:File:' .. getContainerImage(args, map) .. '| ]]</div>' .. args.caption .. '</div>' end if args.switcherLabel then retval = retval .. '<span class="switcher-label" style="display:none">' .. args.switcherLabel .. '</span>' elseif args.autoSwitcherLabel then retval = retval .. '<span class="switcher-label" style="display:none">Show map of ' .. map('name') .. '</span>' end retval = retval .. '</div></div>' if args.caption_undefined then mw.log('Removed parameter caption_undefined used.') local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then retval = retval .. '[[Category:Location maps with removed parameters|caption_undefined]]' end end if map('skew') ~= '' or map('lat_skew') ~= '' or map('crosses180') ~= '' or map('type') ~= '' then mw.log('Removed parameter used in map definition ' .. map()) if currentTitle.namespace == 0 then local key = (map('skew') ~= '' and 'skew' or '') .. (map('lat_skew') ~= '' and 'lat_skew' or '') .. (map('crosses180') ~= '' and 'crosses180' or '') .. (map('type') ~= '' and 'type' or '') retval = retval .. '[[Category:Location maps with removed parameters|' .. key .. ' ]]' end end if string.find(map('name'), '|', 1, true) then mw.log('Pipe used in name of map definition ' .. map()) if currentTitle.namespace == 0 then retval = retval .. '[[Category:Location maps with a name containing a pipe]]' end end if args.float == 'center' then retval = retval .. '</div>' end return retval end local function markOuterDiv(x, y, imageDiv, labelDiv, label_size) return mw.html.create('div') :addClass('od') :addClass('notheme') -- T236137 :cssText('top:' .. round(y, 3) .. '%;left:' .. round(x, 3) .. '%;font-size:' .. label_size .. '%') :node(imageDiv) :node(labelDiv) end local function markImageDiv(mark, marksize, label, link, alt, title) local builder = mw.html.create('div') :addClass('id') :cssText('left:-' .. round(marksize / 2) .. 'px;top:-' .. round(marksize / 2) .. 'px') :attr('title', title) if marksize ~= 0 then builder:wikitext(string.format( '[[File:%s|%dx%dpx|%s|link=%s%s|class=notpageimage noviewer]]', mark, marksize, marksize, label, link, alt and ('|alt=' .. alt) or '' )) end return builder end local function markLabelDiv(label, label_size, label_width, position, background, x, marksize) if tonumber(label_size) == 0 then return mw.html.create('div'):addClass('l0'):wikitext(label) end local builder = mw.html.create('div') :cssText('width:' .. label_width .. 'em') local distance = round(marksize / 2 + 1) if position == 'top' then -- specified top builder:addClass('pv'):cssText('bottom:' .. distance .. 'px;left:' .. (-label_width / 2) .. 'em') elseif position == 'bottom' then -- specified bottom builder:addClass('pv'):cssText('top:' .. distance .. 'px;left:' .. (-label_width / 2) .. 'em') elseif position == 'left' or (tonumber(x) > 70 and position ~= 'right') then -- specified left or autodetected to left builder:addClass('pl'):cssText('right:' .. distance .. 'px') else -- specified right or autodetected to right builder:addClass('pr'):cssText('left:' .. distance .. 'px') end builder = builder:tag('div') :wikitext(label) if background then builder:cssText('background-color:' .. background) end return builder:done() end local function getX(longitude, left, right) local width = (right - left) % 360 if width == 0 then width = 360 end local distanceFromLeft = (longitude - left) % 360 -- the distance needed past the map to the right equals distanceFromLeft - width. the distance needed past the map to the left equals 360 - distanceFromLeft. to minimize page stretching, go whichever way is shorter if distanceFromLeft - width / 2 >= 180 then distanceFromLeft = distanceFromLeft - 360 end return 100 * distanceFromLeft / width end local function getY(latitude, top, bottom) return 100 * (top - latitude) / (top - bottom) end function p.mark(frame, args, map) if not args then args = getArgs(frame, {wrappers = 'Template:Location map~'}) end local mapnames = {} if not map then if args[1] then map = {} for mapname in mw.text.gsplit(args[1], '#', true) do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) mapnames[#mapnames + 1] = mapname end if #map == 1 then map = map[1] end else map = p.getMapParams('World', frame) args[1] = 'World' end end if type(map) == 'table' then local outputs = {} local oldargs = args[1] for k,v in ipairs(map) do args[1] = mapnames[k] outputs[k] = tostring(p.mark(frame, args, v)) end args[1] = oldargs return table.concat(outputs, '#PlaceList#') .. '#PlaceList#' end local x, y, longitude, latitude longitude = decdeg(args.lon_deg, args.lon_min, args.lon_sec, args.lon_dir, args.long, 'longitude') latitude = decdeg(args.lat_deg, args.lat_min, args.lat_sec, args.lat_dir, args.lat, 'latitude') if args.excludefrom then -- If this mark is to be excluded from certain maps entirely (useful in the context of multiple maps) for exclusionmap in mw.text.gsplit(args.excludefrom, '#', true) do -- Check if this map is excluded. If so, return an empty string. if args[1] == exclusionmap then return '' end end end local builder = mw.html.create() local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() if args.coordinates then -- Temporarily removed to facilitate infobox conversion. See [[Wikipedia:Coordinates in infoboxes]] -- if longitude or latitude then -- error('Coordinates from [[Module:Coordinates]] and individual coordinates cannot both be provided') -- end longitude = coord2text('longitude', args.coordinates) latitude = coord2text('latitude', args.coordinates) elseif not longitude and not latitude and args.useWikidata then -- If they didn't provide either coordinate, try Wikidata. If they provided one but not the other, don't. local entity = mw.wikibase.getEntity() if entity and entity.claims and entity.claims.P625 and entity.claims.P625[1].mainsnak.snaktype == 'value' then local value = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value longitude, latitude = value.longitude, value.latitude end if args.link and (currentTitle.namespace == 0) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with linked markers with coordinates from Wikidata]]') end end if not longitude then error('No value was provided for longitude') elseif not latitude then error('No value was provided for latitude') end if currentTitle.namespace > 0 then if (not args.lon_deg) ~= (not args.lat_deg) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with different longitude and latitude precisions|Degrees]]') elseif (not args.lon_min) ~= (not args.lat_min) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with different longitude and latitude precisions|Minutes]]') elseif (not args.lon_sec) ~= (not args.lat_sec) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with different longitude and latitude precisions|Seconds]]') elseif (not args.lon_dir) ~= (not args.lat_dir) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with different longitude and latitude precisions|Hemisphere]]') elseif (not args.long) ~= (not args.lat) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with different longitude and latitude precisions|Decimal]]') end end if ((tonumber(args.lat_deg) or 0) < 0) and ((tonumber(args.lat_min) or 0) ~= 0 or (tonumber(args.lat_sec) or 0) ~= 0 or (args.lat_dir and args.lat_dir ~='')) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with negative degrees and minutes or seconds]]') end if ((tonumber(args.lon_deg) or 0) < 0) and ((tonumber(args.lon_min) or 0) ~= 0 or (tonumber(args.lon_sec) or 0) ~= 0 or (args.lon_dir and args.lon_dir ~= '')) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with negative degrees and minutes or seconds]]') end if (((tonumber(args.lat_min) or 0) < 0) or ((tonumber(args.lat_sec) or 0) < 0)) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with negative degrees and minutes or seconds]]') end if (((tonumber(args.lon_min) or 0) < 0) or ((tonumber(args.lon_sec) or 0) < 0)) then builder:wikitext('[[Category:Location maps with negative degrees and minutes or seconds]]') end if args.skew or args.lon_shift or args.markhigh then mw.log('Removed parameter used in invocation.') local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then local key = (args.skew and 'skew' or '') .. (args.lon_shift and 'lon_shift' or '') .. (args.markhigh and 'markhigh' or '') builder:wikitext('[[Category:Location maps with removed parameters|' .. key ..' ]]') end end if map('x') ~= '' then x = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(map('x', { latitude, longitude }))) else x = tonumber(getX(longitude, map('left'), map('right'))) end if map('y') ~= '' then y = tonumber(mw.ext.ParserFunctions.expr(map('y', { latitude, longitude }))) else y = tonumber(getY(latitude, map('top'), map('bottom'))) end if (x < 0 or x > 100 or y < 0 or y > 100) and not args.outside then mw.log('Mark placed outside map boundaries without outside flag set. x = ' .. x .. ', y = ' .. y) local parent = frame:getParent() if parent then mw.log('Parent is ' .. parent:getTitle()) end mw.logObject(args, 'args') if currentTitle.namespace == 0 then local key = currentTitle.prefixedText builder:wikitext('[[Category:Location maps with marks outside map and outside parameter not set|' .. key .. ' ]]') end end local mark = args.mark or map('mark') if mark == '' then mark = 'Red pog.svg' end local marksize = tonumber(args.marksize) or tonumber(map('marksize')) or 8 local imageDiv = markImageDiv(mark, marksize, args.label or mw.title.getCurrentTitle().text, args.link or '', args.alt, args[2]) local label_size = args.label_size or 91 local labelDiv if args.label and args.position ~= 'none' then labelDiv = markLabelDiv(args.label, label_size, args.label_width or 6, args.position, args.background, x, marksize) end return builder:node(markOuterDiv(x, y, imageDiv, labelDiv, label_size)) end local function switcherSeparate(s) if s == nil then return {} end local retval = {} for i in string.gmatch(s .. '#', '([^#]*)#') do i = mw.text.trim(i) retval[#retval + 1] = (i ~= '' and i) end return retval end function p.infobox_pushpin_map(frame) --This function is designed to be invoked from an infobox template --* Some parameters (generally starting with "pushpin_") are meant to be exposed as parameters -- in the outer infobox, settable by editors --* Others are meant to be "hidden" (e.g., only set inside the infobox template code) -- First get the combined arguments from both parent and invocation frame local raw_args = getArgs(frame,{parentFirst=true}) --If no map is supplied, return. if not raw_args['pushpin_map'] then return end -- Now get arguments from just the invocation frame local frame_args = getArgs(frame,{frameOnly=true}) -- parsed_args will have the resulting merged parameters local parsed_args = {} -- Default to using wikidata coodinates if no other coordiantes supplied. if raw_args.useWikidata == nil then parsed_args.useWikidata = true else parsed_args.useWikidata = raw_args.useWikidata end -- Parse the arguments parsed_args[1] = raw_args['pushpin_map'] parsed_args.float = frame_args.float or 'center' parsed_args.border = frame_args.border or 'infobox' parsed_args.default_width = frame_args.default_width parsed_args.max_width = frame_args.max_width parsed_args.coordinates = raw_args['coordinates'] parsed_args.caption = raw_args['pushpin_caption'] parsed_args.relief = raw_args['pushpin_relief'] parsed_args.label = raw_args['pushpin_label'] parsed_args.label_size = raw_args['pushpin_label_size'] parsed_args.position = raw_args['pushpin_label_position'] parsed_args.mark = raw_args['pushpin_mark'] parsed_args.marksize = raw_args['pushpin_mark_size'] parsed_args.alt = raw_args['pushpin_alt'] parsed_args.background = raw_args['pushpin_background'] parsed_args.width = raw_args['pushpin_map_size'] local map = {} local caption_list = {} for mapname in string.gmatch(parsed_args[1], '[^#]+') do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) end if parsed_args['caption'] then for caption in mw.text.gsplit(parsed_args['caption'], '##', true) do caption_list[#caption_list + 1] = caption end end if #map == 1 then map = map[1] if not parsed_args.caption then parsed_args.caption = 'Location within ' .. map('name') end end if type(map) == 'table' then mw.log('----') mw.logObject(map) if #caption_list > #map then error(string.format('%d captions were provided, but only %d maps were provided', #caption_list, #map)) elseif not parsed_args.caption then -- Set a default caption for each of the multiple maps for i=1, #map do caption_list[#caption_list + 1] = 'Location within '.. map[i]('name') end end local outputs = {} parsed_args.autoSwitcherLabel = true for k,v in ipairs(map) do parsed_args.caption = caption_list[k] outputs[k] = p.main(frame, parsed_args, v) end return '<div class="switcher-container">' .. table.concat(outputs) .. '</div>' else return p.top(frame, parsed_args, map) .. tostring( p.mark(frame, parsed_args, map) ) .. p.bottom(frame, parsed_args, map) end end function p.main(frame, args, map) local caption_list = {} if not args then args = getArgs(frame, {wrappers = 'Template:Location map', valueFunc = p.valueFunc}) end if args.useWikidata == nil then args.useWikidata = true end if not map then if args[1] then map = {} for mapname in string.gmatch(args[1], '[^#]+') do map[#map + 1] = p.getMapParams(mw.ustring.gsub(mapname, '^%s*(.-)%s*$', '%1'), frame) end if args['caption'] then if args['caption'] == "" then while #caption_list < #map do caption_list[#caption_list + 1] = args['caption'] end else for caption in mw.text.gsplit(args['caption'], '##', true) do caption_list[#caption_list + 1] = caption end end end if #map == 1 then map = map[1] end else map = p.getMapParams('World', frame) end end if type(map) == 'table' then local altmaps = switcherSeparate(args.AlternativeMap) if #altmaps > #map then error(string.format('%d AlternativeMaps were provided, but only %d maps were provided', #altmaps, #map)) end local overlays = switcherSeparate(args.overlay_image) if #overlays > #map then error(string.format('%d overlay_images were provided, but only %d maps were provided', #overlays, #map)) end if #caption_list > #map then error(string.format('%d captions were provided, but only %d maps were provided', #caption_list, #map)) end local outputs = {} args.autoSwitcherLabel = true for k,v in ipairs(map) do args.AlternativeMap = altmaps[k] args.overlay_image = overlays[k] args.caption = caption_list[k] outputs[k] = p.main(frame, args, v) end return '<div class="switcher-container">' .. table.concat(outputs) .. '</div>' else return p.top(frame, args, map) .. tostring( p.mark(frame, args, map) ) .. p.bottom(frame, args, map) end end return p 3pqbnkg8pemwulwnvka0szt6hqc0tii 0 41908 626661 612309 2026-08-12T21:36:20Z ~2026-44258-30 51152 /* */ 626661 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox Dotcom company | company_name = লিংকডইন কৰ্পোৰেশ্বন | company_slogan = Relationships Matter<ref name=10slogan>{{cite web|url=http://blog.linkedin.com/2013/05/05/linkedin-turns-10/|title=LinkedIn Turns 10: Celebrating 10 Years of Relationships That Matter|author=Reid Hoffman}}</ref> | company_logo = [[চিত্ৰ:LinkedIn Logo 2013.svg|frameless|upright]] | company_type = উন্মুক্ত | traded_as = | foundation = চান্তা মনিকা, কেলিফোৰ্ণিয়া (২০০৩) | location_city = মাউণ্টেইন ভিউ, কেলিফোৰ্ণিয়া | location_country = যুক্তৰাষ্ট্ৰ | area_served = বিশ্বব্যাপী | founder = ৰেইড হফমেন<br />এলেন ব্লু<br />কন্সটেনটাইন<br />এৰিক লে<br />জিয়ান-লাক ভিলেণ্ট | key_people = {{nowrap|ৰেইড হফমেন (চেয়াৰমেন)<br />জেফ উইনাৰ (চি.ই.অ.)}} | url = {{URL|http://www.linkedin.com/}} | programming_language = জাভা<ref name="coding of LinkedIn">{{cite web|url= https://groups.google.com/forum/?fromgroups=#!topic/javaposse/TLNrMsznjRY |title= LinkedIn is 99% Java but 100% Mac | publisher= Google Group |accessdate= 2012-09-25 }}</ref> | ipv6 = নাই | registration = বাধ্যতামূলক | launch_date = ৫ মে, ২০০৩ | current_status = সচল | industry = [[ইণ্টাৰনেট]] | language = বহুভাষীকতা | screenshot = | caption = | advertising = [[গুগল]], এডচেন্স | website_type = সামাজিক যোগাযোগ ৱেবচাইট | alexa = {{Steady}} ১৪ ({{as of|2013|5|6|alt=মে ২০১৩}})<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/linkedIn.com |title= Linkedin.com Site Info |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2013-05-06 |archivedate= 2017-01-29 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170129231753/http://www.alexa.com/siteinfo/LinkedIn.com |deadurl= yes }}</ref><!--Updated monthly by OKBot.--> | revenue = $৯৭২ মিলিয়ন (২০১২)<ref name="fy">{{cite web|url=http://www.google.com/finance?q=NYSE:LNKD&fstype=ii|title=LinkedIn |publisher=Google}}</ref> | num_employees = ৩,৭৭৯ (মাৰ্চ, ২০১৩)<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://press.linkedin.com/about/ |access-date=2016-08-06 |archivedate=2014-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141201020229/http://press.linkedin.com/about |deadurl=yes }}</ref> | net_income = | num_users = ২২৫ মিলিয়ন }} '''লিংকডইন''' {{IPAc-en|ˌ|l|ɪ|ŋ|k|t|.|ˈ|ɪ|n}} পেশাদাৰী সকলৰ সামাজিক যোগাযোগৰ এটি ৱেবচাইট। চাইটটো ডিচেম্বৰ, ২০০২ চনত প্ৰতিষ্ঠিত হয় আৰু ৫ মে, ২০০৩ চনত আনুষ্ঠানিক ভাবে আৰম্ভ কৰা হয়।<ref name="about">{{Cite web |title=LinkedIn Press About Page |url=http://press.linkedin.com/about |access-date=2016-08-06 |archivedate=2009-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209010700/http://press.linkedin.com/about |deadurl=yes }}</ref> সামাজিক যোগাযোগৰ এই ৱেবচাইট পেশাদাৰী সকে বেছি ব্যৱহাৰ কৰে। ২০১৩ চনত এক বিবৃতিত লিংকডইনে ঘোষণা কৰে যে বৰ্তমান তেওঁলোকৰ নিবন্ধিত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা ২০০ মিলিয়ন। ২০০থন ভিন্ন দেশৰ নাগৰিকে লিংকডইন ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="in">[http://blog.linkedin.com/2013/01/09/linkedin-200-million/ LinkedIn reaches 200 million members worldwide]</ref> এই চাইট বৰ্তমান [[ইংৰাজী]], ফ্ৰñ, জাৰ্মান, ইটালিয়ান, পৰ্তুগিজ, স্পেনিচ, ওলন্দাজ, চুইডিচ, ৰোমানিয়ান, ৰাছিয়ান, তুৰ্কী, জাপানীচ, চেক, পলিচ, কৰিয়ান, ইন্দোনেচিয়ান আৰু মালয় ভাষাত উপলব্ধ।<ref>{{cite web|url=http://blog.linkedin.com/2011/06/21/russian-romanian-turkish|title=Look who’s talking Russian, Romanian and Turkish now!|date=June 21, 2011|accessdate=June 21, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.translatemedia.com/news/LinkedIn-Launches-in-Japan~800616257.html |title=LinkedIn launches in Japan |publisher=translatemedia.com |accessdate=June 3, 2013 |archivedate=October 26, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026060901/http://www.translatemedia.com/news/LinkedIn-Launches-in-Japan~800616257.html |deadurl=yes }}</ref> কাণ্টকাষ্টৰ এক সমীক্ষা অনুযায়ী যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা লিংকডইনৰ প্ৰতি মাহত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা ২১.৪ মিলিয়ন আৰু গোটেই বিশ্বত ৪৭.৬ মিলিয়ন।<ref>{{cite web |url=http://www.quantcast.com/linkedin.com |title=LinkedIn |publisher=quantcast.com |accessdate=June 3, 2013 |archivedate=August 2, 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130802025907/https://www.quantcast.com/linkedin.com |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ জুন মাহত নিয়মিত ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যা ৩৩.৯ মিলিয়ন আছিল। এইটো বছৰৰ আৰম্ভণিৰ পৰা ৬৩% বেছি আৰু আন সামাজিক যোগাযোগৰ ৱেবচাইটৰ মাইস্পেচক অতিক্ৰম কৰে।<ref>{{cite news|last=Womack |first=Brian |url=http://www.bloomberg.com/news/2011-07-08/linkedin-tops-myspace-to-become-second-largest-u-s-social-networking-site.html |title=LinkedIn Passes Myspace to Become No. 2 U.S. Social Network |publisher=Bloomberg |date=July 8, 2011 |accessdate=June 3, 2013}}</ref> ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত লিংকডইন শ্বেয়াৰ বজাৰত আহে। তেওঁলোকৰ প্ৰথম পাবলিক শ্বেয়াৰ ১৯ মে, ২০১১ চনত এলএনকেডি (LNKD) প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰি বজাৰত এৰি দিয়ে।<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/2011/01/27/technology/linkedin_ipo/index.htm |title=LinkedIn files for IPO, reveals sales of $161&nbsp;million |publisher=CNN<pmey |date=January 27, 2011 |accessdate=June 3, 2013 |first=Julianne |last=Pepitone |archivedate=January 29, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110129075603/http://money.cnn.com/2011/01/27/technology/linkedin_ipo/index.htm |deadurl=yes }}</ref> [[File:LinkedIn Headquarters Mountain View.jpg|thumb|left| কেলিফৰ্ণিয়াৰ মাউণ্টেন ভিউত অৱস্থিত লিংকডইনৰ মুখ্য কাৰ্য্যালয়]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category}} * {{official website|http://www.linkedin.com/}} * [http://sec.gov/Archives/edgar/data/1271024/000119312511016022/ds1.htm SEC Form S-1 Registration Statement] – LinkedIn's IPO filing [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:চচিয়েল নেটৱৰ্ক]] [[শ্ৰেণী:কোম্পানী]] 2x49ms8cbmobnnmwcgrm91rz7bsbyks 0 44261 626764 546013 2026-08-13T10:03:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626764 wikitext text/x-wiki {{hatnote|ৱিকিপিডিয়াৰ ভগ্নী প্ৰকল্পটোলৈ যাবলৈ [//www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org] চাওক}} {{pp-semi-indef|small-yes}} {{Infobox Website | name = ৱিক্স্যনেৰী | logo = [[File:WiktionaryEn - DP Derivative.svg|125px|Wiktionary logo]][[Image:WiktionaryEn.svg|125px|Wiktionary logo]] | screenshot = [[File:Www.wiktionary.org screenshot.png|border|250px|Detail of the Wiktionary main page. All major wiktionaries are listed by number of articles.]] | caption = wiktionary.org মূলপৃষ্ঠাৰ স্ক্ৰীণশ্বট | url = {{URL|//www.wiktionary.org}} | commercial = নহয় | type = [[অভিধান|অনলাইন অভিধান]] | language = বহুভাষিক (১৭০ৰো বেছি) | registration = বৈকল্পিক | owner = [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন]] | author = [[জিম্মী ৱেলছ]] আৰু [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া]] সমাজ | launch date = {{Start date and age|2002|12|12}} | current status = সক্ৰিয় |alexa = {{DecreasePositive}} ৫২৬ ({{as of|2017|07|07|alt=July 2017}})<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/wiktionary.org |title= Wiktionary.org Site Info |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2017-07-07 |archivedate= 2017-05-18 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170518175714/http://www.alexa.com/siteinfo/wiktionary.org |deadurl= yes }}</ref> | revenue = | slogan = মুক্ত অভিধান }} '''ৱিক্স্যনেৰী''' বা '''ৱিকি অভিধান''' এক বহুভাষিক, [[ৱৰ্ল্ড ৱাইড ৱেব|ৱেব]]ভিত্তিক প্ৰকল্প য'ত সকলো ভাষাৰ সকলো শব্দৰে এখন মুক্ত [[অভিধান]] সজাৰ প্ৰয়াস কৰা হয়। এটা [[ৱিকি]]ৰ জৰিয়তে ইয়াত সহযোগিতামূলক সম্পাদনা কৰা হয়। ''[[ৱিকি|wiki]]'' আৰু''[[অভিধান| dictionary]]'' শব্দ দুটাৰ পৰা ইয়াৰ নামটো লোৱা হৈছে। ১৭১টা ভাষা আৰু সৰল ইংৰাজীত এই প্ৰকল্প উপলব্ধ। ইয়াৰ ভগ্নী প্ৰকল্প [[ৱিকিপিডিয়া]]ৰ দৰে ৱিক্স্যনেৰী [[ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন|ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যনে]] পৰিচালনা কৰে আৰু স্বেচ্ছাসেৱীসকলে সহযোগিতাৰে লিখে। ইয়াৰ [[ৱিকি ছফ্টৱেৰ]] [[মিডিয়াৱিকি]]ৰ জৰিয়তে ইণ্টাৰনেট সংযোগ থকা যিকোনো লোকে ৱিক্স্যনেৰীত সৃষ্টি আৰু সম্পাদনা কৰিব পাৰে। ছপা মাধ্যমৰ সীমাবদ্ধতা নথকাৰ বাবে ৱিক্স্যনেৰীৰ বেছিভাগ [[ভাষা]]ৰ সংকলনত বহু ভাষাৰ শব্দৰ সংজ্ঞা আৰু অনুবাদ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। কিছুমান সংকলনত Thesaurus আৰু lexicon-ত পোৱা অতিৰিক্ত তথ্যও সন্নিৱিষ্ট কৰা হয়। == ইতিহাস আৰু বিকাশ == ডেনিয়েল এষ্টনৰ প্ৰস্তাৱ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক [[লেৰী ছেংগাৰ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ আঁত ধৰি ২০০২ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত {{efn|[http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2002-December/008311.html Wikipedia mailing list archive discussion announcing the opening of the Wiktionary project] – Retrieved May 3, 2011}} ৱিক্স্যনেৰীৰ আৰম্ভণি হয়। ২০০৪ চনৰ ২৮ মাৰ্চত ফৰাচী আৰু প'লিচ ভাষাত ৱিক্স্যনেৰীৰ কাম আৰম্ভ হয়। তাৰ পাছত বহু ভাষাত ৱিক্স্যনেৰী আৰম্ভ কৰা হৈছে। ২০০৪ চনৰ ১ মে'লৈকে এটা অস্থায়ী ড'মেইন নামত (wiktionary.wikipedia.org) ৱিক্স্যনেৰীৰ কাম চলোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক বৰ্তমানৰ ড'মেইন নামলৈ {{efn|Wiktionary's current URL is [http://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org].}} অনা হয়। ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰৰ তথ্য অনুসৰি ৱিক্স্যনেৰীত ২.৫৯ কোটি অন্তৰ্ভুক্তি আছে।<ref>https://www.wiktionary.org/</ref> ৬৬ লাখৰো অধিক অন্তৰ্ভুক্তিৰে ইংৰাজী ৱিক্স্যনেৰীয়েই সকলোতকৈ ডাঙৰ সংকলন। বৰ্তমান ৪১খন ৱিক্স্যনেৰী সংকলনত এক লাখৰো বেছি অন্তৰ্ভুক্তি আছে। {{efn|Wiktionary total article counts are [[meta:Wiktionary|here.]] Detailed statistics by word type are available here [http://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Statistics#Detail].}} ==টোকা== {{notelist|35em}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} {{refbegin}} * {{cite journal |last1 = Chesley |first1 = Paula |last2 = Vincent |first2 = Bruce |last3 = Xu |first3 = Li |last4 = Srihari |first4 = Rohini K. |year = 2006 |title = Using verbs and adjectives to automatically classify blog sentiment |journal = Training |volume = 580 |issue = |pages = 233–235 |url = http://www.aaai.org/Papers/Symposia/Spring/2006/SS-06-03/SS06-03-005.pdf |accessdate = May 9, 2013 |ref = harv |archivedate = February 24, 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210224224202/https://www.aaai.org/Papers/Symposia/Spring/2006/SS-06-03/SS06-03-005.pdf |deadurl = yes }} * {{cite conference |url= http://svn.aksw.org/papers/2012/JIST_Wiktionary/public.pdf |title= Leveraging the Crowdsourcing of Lexical Resources for Bootstrapping a Linguistic Data Cloud |last1= Hellmann |first1= Sebastian |last2= Brekle |first2= Jonas |last3= Auer |first3= Sören |year= 2012 |publisher= |booktitle= Proc. Joint Int. Semantic Technology Conference (JIST) |pages= |location= Nara, Japan |ref= harv |access-date= 2017-08-24 |archivedate= 2021-03-08 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20210308000237/http://svn.aksw.org/papers/2012/JIST_Wiktionary/public.pdf |deadurl= yes }} * {{cite book |last1 = Hellmann |first1 = S. |last2 = Auer |first2 = S. |chapter = Towards Web-Scale Collaborative Knowledge Extraction |chapterurl = http://svn.aksw.org/papers/2012/PeoplesWeb/public_preprint.pdf |title = The People's Web Meets NLP |series = Theory and Applications of Natural Language Processing |editor1-last = Gurevych |editor1-first = Iryna |editor2-last = Kim |editor2-first = Jungi |publisher = [[Springer-Verlag]] |year = 2013 |pages = 287–313 |isbn = 978-3-642-35084-9 |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2014-10-27 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027012413/http://svn.aksw.org/papers/2012/PeoplesWeb/public_preprint.pdf }} * {{wikicite |reference = {{cite arXiv |last=Krizhanovsky |first=Andrew |eprint=1011.1368 |class=cs |title=Transformation of Wiktionary entry structure into tables and relations in a relational database schema |year=2010}} |ref = {{harvid|Krizhanovsky, Transformation|2010}} }} * {{wikicite |reference = {{cite arXiv |last=Krizhanovsky |first=Andrew |eprint=1006.5040 |class=cs |title=The comparison of Wiktionary thesauri transformed into the machine-readable format |year=2010}} |ref = {{harvid|Krizhanovsky, Comparison|2010}} }} * {{cite journal |last1 = Krizhanovsky |first1 = Andrew |year = 2012 |title = A quantitative analysis of the English lexicon in Wiktionaries and WordNet |journal = International Journal of Intelligent Information Technologies (IJIIT) |volume = 8 |issue = 4 |pages = 13–22 |url = http://cdn.scipeople.com/materials/97/mean_v17.pdf |accessdate = May 9, 2013 |ref = harv |doi = 10.4018/jiit.2012100102 |archivedate = June 23, 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130623111401/http://cdn.scipeople.com/materials/97/mean_v17.pdf |deadurl = yes }} * {{cite conference | last1 = Kurmas | first1 = Zachary | date = July 2010 | title = Zawilinski: a library for studying grammar in Wiktionary | conference = Proceedings of the 6th International Symposium on Wikis and Open Collaboration | location = Gdansk, Poland | url = http://portal.acm.org/citation.cfm?id=1832799 | accessdate = 2011-07-29 }} * {{cite conference |url = http://newdesign.aclweb.org/anthology/D/D12/D12-1127.pdf |title = Wiki-ly supervised part-of-speech tagging |last1 = Li |first1 = Shen |last2 = Graça |first2 = Joao V. |last3 = Taskar |first3 = Ben |year = 2012 |booktitle = Proceedings of the 2012 Joint Conference on Empirical Methods in Natural Language Processing and Computational Natural Language Learning |pages = 1389–1398 |publisher = Association for Computational Linguistics |location = Jeju Island, Korea |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2013-05-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130522135201/http://newdesign.aclweb.org/anthology/D/D12/D12-1127.pdf |deadurl = yes }} *{{cite news |last1 = Lepore |first1 = Jill |authorlink = Jill Lepore |title = Noah's Ark |url = http://www.newyorker.com/archive/2006/11/06/061106fa_fact_lepore |format = Abstract |publisher = The New Yorker |date = November 6, 2006 |accessdate = April 21, 2007 |ref = harv }} * {{cite conference |arxiv = 1109.0732|title = Multilingual ontology matching based on Wiktionary data accessible via SPARQL endpoint |last1=Lin |first1= Feiyu |last2=Krizhanovsky |first2= Andrew |year = 2011 |booktitle = Proc. of the 13th Russian Conference on Digital Libraries RCDL'2011 |pages = 19–26 |location = Voronezh, Russia |ref = harv }} * {{cite conference |url = http://www.aclweb.org/anthology/P/P11/P11-2063.pdf |title = NULEX: an open-license broad coverage lexicon |last1 = McFate |first1 = Clifton J. |last2 = Forbus |first2 = Kenneth D. |year = 2011 |publisher = The Association for Computer Linguistics |booktitle = The 49th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics: Human Language Technologies, Proceedings of the Conference |pages = 363–367 |location = Portland, Oregon, USA |isbn = 978-1-932432-88-6 |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2017-10-11 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171011032213/http://www.aclweb.org/anthology/P/P11/P11-2063.pdf |deadurl = yes }} * {{cite conference |url = http://www.eee.bham.ac.uk/SLaTE2009/papers%5CSLaTE2009-41-v2.pdf |title = Analysis of vocabulary difficulty using wiktionary |last1 = Medero |first1 = Julie |last2 = Ostendorf |first2 = Mari |year = 2009 |booktitle = Proc. SLaTE Workshop. |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2014-04-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140424171742/http://www.eee.bham.ac.uk/SLaTE2009/papers%5CSLaTE2009-41-v2.pdf |deadurl = yes }} * {{cite book |last1 = Meyer |first1 = C. M. |last2 = Gurevych |first2 = I. |chapter = Worth its Weight in Gold or Yet Another Resource - A Comparative Study of Wiktionary, OpenThesaurus and GermaNet |chapterurl = http://www.informatik.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2010/cicling2010-meyer-lsrcomparison.pdf |title = Proc. 11th International Conference on Intelligent Text Processing and Computational Linguistics, Iasi, Romania |year = 2010 |pages = 38–49 |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2017-12-01 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171201182237/http://www.informatik.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2010/cicling2010-meyer-lsrcomparison.pdf }} * {{cite book |last1 = Meyer |first1 = C. M. |last2 = Gurevych |first2 = I. |chapter = OntoWiktionary – Constructing an Ontology from the Collaborative Online Dictionary Wiktionary |chapterurl = http://www.ukp.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2012/igi-saod2011-meyer-ontowiktionary.pdf |title = Semi-Automatic Ontology Development: Processes and Resources |editor1-last = Pazienza |editor1-first = M. T. |editor2-last = Stellato |editor2-first = A. |publisher = IGI Global |year = 2012 |pages = 131–161 |isbn = 978-1-4666-0188-8 |ref = harv }} * {{cite conference |url = http://www.mt-archive.info/EAMT-2011-Otte.pdf |title = Rapid rule-based machine translation between Dutch and Afrikaans |last1 = Otte |first1 = Pim |last2 = Tyers |first2 = F. M. |year = 2011 |editor1-last = Forcada |editor1-first = Mikel L. |editor2-last = Depraetere |editor2-first = Heidi |editor3-last = Vandeghinste |editor3-first = Vincent |booktitle = 16th Annual Conference of the European Association of Machine Translation, EAMT11 |pages = 153–160 |location = Leuven, Belgium |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2021-02-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210225012809/http://www.mt-archive.info/EAMT-2011-Otte.pdf |deadurl = yes }} * {{cite conference |url = http://csl.ira.uka.de/~schlippe/pubs/ICASSP2012-Schlippe_G2PModelGenerationIndoEuropean.pdf |title = Grapheme-to-phoneme model generation for Indo-European languages |last1 = Schlippe |first1 = Tim |last2 = Ochs |first2 = Sebastian |last3 = Schultz |first3 = Tanja |year = 2012 |booktitle = Acoustics, Speech and Signal Processing (ICASSP) |pages = 4801–4804 |location = Kyoto, Japan |ref = harv |access-date = 2017-08-24 |archivedate = 2014-10-06 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141006052459/http://csl.ira.uka.de/~schlippe/pubs/ICASSP2012-Schlippe_G2PModelGenerationIndoEuropean.pdf |deadurl = yes }} * {{vcite journal |author = Smirnov A., Levashova T., Karpov A., Kipyatkova I., Ronzhin A., Krizhanovsky A., Krizhanovsky N. |date = 2012 |title = Analysis of the quotation corpus of the Russian Wiktionary |journal = Research in Computing Science |volume = 56 |issue = |pages = 101–112 |url = http://www.micai.org/rcs/2012_56/Analysis%20of%20the%20Quotation%20Corpus%20of%20the%20Russian%20Wiktionary.html |accessdate = November 7, 2013 |harvid = Smirnov2012 |archivedate = December 15, 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131215014540/http://www.micai.org/rcs/2012_56/Analysis%20of%20the%20Quotation%20Corpus%20of%20the%20Russian%20Wiktionary.html }} * {{cite conference |url = http://www.ukp.tu-darmstadt.de/fileadmin/user_upload/Group_UKP/publikationen/2008/lrec08_camera_ready.pdf |title = Extracting Lexical Semantic Knowledge from Wikipedia and Wiktionary |last1 = Zesch |first1 = Torsten |last2 = Müller |first2 = Christof |last3 = Gurevych |first3 = Iryna |year = 2008 |booktitle = Proceedings of the Conference on Language Resources and Evaluation (LREC) |location = Marrakech, Morocco |ref = harv }} * {{cite web |title=Wiktionary |url=http://www.pcmag.com/article2/0,1895,1786207,00.asp |publisher=PC Magazine |work=Top 101 Web Sites |date=April 6, 2005 |accessdate=December 16, 2005 |ref={{harvid|PC Mag|2005}} }} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://incubator.m.wikimedia.org/wiki/Wt/as/বেটুপাত অসমীয়া ৱিকি অভিধান] * [[m:Wiktionary/Table|List of all Wiktionary editions]] * [//www.wiktionary.org/ Wiktionary front page] ** [//en.wiktionary.org/wiki/Main_Page English Wiktionary] * {{Google Play|org.wiktionary}} * [//en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Multilingual_statistics Wiktionary's multilingual statistics] * [[meta:List of Wiktionaries|Wikimedia's page on Wiktionary]] (including list of all existing Wiktionaries) * [[meta:Category:Wiktionary|Pages about Wiktionary in Meta]]. * [http://OmegaWiki.org/Meta:Main_Page Meta:Main Page&nbsp;– OmegaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211030051731/http://omegawiki.org/Meta:Main_Page |date=2021-10-30 }} {{Wikimedia Foundation}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়া প্ৰকল্পসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অবৈধভাৱে সুৰক্ষা সাঁচ স্থাপন কৰা ৱিকিপিডিয়া প্ৰবন্ধসমূহ]] de4hs55jhoexfs72n01j7y7fc065fgb 0 56387 626786 385280 2026-08-13T11:56:43Z IvanScrooge98 14212 /* */ img 626786 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = নাগিব মাহফুজ | image = Naguib Mahfouz HR.jpg | caption = ১৯৮২ চনত মাহফুজ | birth_date = {{birth date|1911|12|11|df=yes}} | birth_place = [[কাইৰো]], ইজিপ্ত | death_date = {{death date and age|2006|8|30|1911|12|11|df=yes}} | death_place = [[কাইৰো]], [[ইজিপ্ত]] | occupation = [[ঔপন্যাসিক]] | notableworks = [[কাইৰো ত্ৰিলজী]] | awards = [[সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা]] ([[ন'বেল বঁটা (১৯৮৮)|১৯৮৮]]) }} '''নাগিব মাহফুজ''' ({{Lang-en|Naguib Mahfouz}}; ১১ ডিচেম্বৰ, ১৯১১ &ndash; ৩০ আগষ্ট,২০০৬) আছিল এজন ইজিপ্টিয়ান লেখক যিজনে [[ন'বেল বঁটা (১৯৮৮)|১৯৮৮]] চনত সাহিত্যৰ [[ন'বেল বঁটা]] অৰ্জন কৰিছিল। [[অস্তিত্ববাদ]]ৰ বিষয়ে চিন্তা-চৰ্চা আৰু অন্বেষণ কৰা [[টাহা হোছেইন]]ৰ লগতে মাহফুজকো আৰবীয় সাহিত্যৰ প্ৰথমগৰাকী সমকালীন সাহিত্যিক আখ্যা দিয়া হয়।<ref>{{Cite journal|author=Haim Gordon|title=Naguib Mahfouz's Egypt: Existential Themes in His Writings|url=http://doi.contentdirections.com/mr/greenwood.jsp?doi=10.1336/0313268762|accessdate=2007-04-26|doi=10.1336/0313268762|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927042834/http://doi.contentdirections.com/mr/greenwood.jsp?doi=10.1336%2F0313268762|archivedate=2007-09-27}}</ref> তেখেতে ৩৪খন উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল, ৩৫০তকৈও অধিক চুটি গল্প লিখিছিল। ডজনতকৈও অধিক ছবিৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ লগতে সত্তৰ বছৰীয়া কৰ্মজীৱনটোত তেওঁ এশতকৈও অধিক প্ৰবন্ধ-নিবন্ধ লিখিছিল, যিবোৰ কাকতাদিত প্ৰকাশ পাইছিল। পাঁচখন নাটকো লিখিছিল। তেওঁ কৰ্মৰাজিৰ বহুলাংশই পৰৱৰ্তী সময়ত হয়তো একোখন ইজিপ্টিয়ান ছবিৰ ৰূপ পাইছে নতুবা কোনোবা বিদেশী ছবিৰ কাহিনীক সমৃদ্ধক কৰিছে।<ref>https://www.goodreads.com/book/show/2944961</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯১১ চনত পুৰণা কাইৰোৰ এক মুছলমান ধৰ্মাৱলম্বী নিম্ন মধ্যবিত্ত পৰিয়ালত মাহফুজৰ জন্ম হৈছিল। তেখেতেই আছিল ঘৰখনৰ আটাইতকৈ কনিষ্ঠ সদস্য। তেওঁৰ দুজন ককায়েক আৰু দুজনী ভনীয়েক আছিল। তেওঁৰ দেউতাক আছিল আবডেল-আজিজ ইব্ৰাহীম যাক মাহফুজে 'পুৰণি-জামানা' ({{Lang|en|Old-fashioned}}) বুলি কৈছিল। মাহফুজৰ মাকৰ নাম আছিল ফাতিমা। অশিক্ষিতা মাতৃয়ে মাহফুজক ইজিপ্টিয়ান সংগ্ৰাহালয় নতুবা পিৰামিডকে ধৰি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক ঠাই চোৱাবলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="El-Enany7"/> মাহফুজৰ পৰিয়ালটো অত্যন্ত ধাৰ্মিক আছিল আৰু সেয়েহে তেওঁ মুছলমান ধৰ্মৰ ৰীতি-নীতিৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। এটা সাক্ষাৎকাৰত মাহফুজে কঠোৰ ধৰ্মীয় ৰীতিৰ মাজত প্ৰতিপালিত হোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিচিল। তেওঁ কৈছিল যে, "তেনে এটা পৰিয়ালৰপৰা যে এগৰাকী শিল্পীৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে, সেইটো কথা আপুনি ভাবিবই নোৱাৰে। "<ref name="El-Enany7">{{cite book|author=Rasheed El-Enany|title=Naguib Mahfouz: The Pursuit of Meaning|url=https://books.google.com/books?id=Hit7oPTOKf0C|accessdate=25 September 2012|date=25 June 1993|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-07395-0}}</ref> জীৱনৰ প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত মাহফুজে হাফিজ নাজিব, টাহা হুছেইন, চালামা মৌচাৰ দৰে বুদ্ধিজীৱী-সাহিত্যিকৰ ৰচনা অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু সেইসমূহ সাহিত্যকৰ্মৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱান্বিত হৈছিল।<ref name="paris">{{cite journal|url=http://www.theparisreview.org/interviews/2062/the-art-of-fiction-no-129-naguib-mahfouz|journal=The Paris Review|title=Naguib Mahfouz, The Art of Fiction No. 129|date=Summer 1992|author=Charlotte El Shabrawy|accessdate=September 25, 2012}}</ref> উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ শিক্ষা সাং কৰি মাহফুজে ১৯৩০ চনত ইজিপ্টিয়ান বিশ্ববিদ্যালয়ত (এতিয়া কাইৰো বিশ্ববিদ্যালয়) নামভৰ্তি কৰে। ১৯৩৪ চনত এইখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰাই তেওঁ দৰ্শনত স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে।<ref>https://alchetron.com/Naguib-Mahfouz</ref> ==কৰ্মজীৱন== দৰ্শনত স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰাৰ পাছত তেওঁ ইজিপ্টিয়ান অসামৰিক সেৱাত যোগদান কৰে আৰু সেই সেৱাৰ বিভিন্ন পদবীত তেওঁ নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰি যায়। ১৯৭১ চনত তেওঁ চাকৰিৰ পৰা অৱসৰ লয়।<ref>El-Enany, Rasheed. "Naguib Mahfouz: His Life and Times". [[Cairo]]:AUC Press, 2007. pp 170-174</ref> ১৯৫০ চনত তেওঁ কলা সংস্থাত চেঞ্চৰশ্বিপৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে, তাৰপিছত "চলচ্চিত্ৰ সমৰ্থনৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠান"ত অধ্যক্ষ, আৰু সৰ্বশেষত সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰণালয়ৰ উপদেষ্টা হিচাপে নিজ দায়িত্ব পালন কৰে।<ref name="nobel">{{cite book|author1=Tore Frängsmyr|author2=Sture Allén|title=Nobel Lectures: Literature, 1981-1990|url=https://books.google.com/books?id=LrSuBE6OckgC&pg=PA121|accessdate=26 September 2012|year=1993|publisher=World Scientific|isbn=978-981-02-1177-6|page=121}}</ref> ==সাহিত্য-কৰ্ম== [[File:Naguib Mahfouz in 1960s.jpg|thumb|left|200px|ষাঠিৰ দশকত মাহফুজ]] মাহফুজে ৩৪খন উপন্যাস, ৩৫০তকৈও অধিক চুটি গল্পকে ধৰি কেইবাখনো চিত্ৰনাট্য, পাঁচখন নাটক ৰচনা কৰে। "কাইৰো ট্ৰিল'জী" হৈছে তেওঁৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কীৰ্তি; য'ত তেওঁ তিনিটা ভিন্ন প্ৰজন্মৰ তিনিটা ভিন্ন পৰিয়ালৰ জীৱনযাত্ৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰিছিল। উপন্যাসত বৰ্ণিত কালছোৱা আছিল প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পৰা ১৯৫২ চনত ফাৰুক ৰজা ক্ষমতাচ্যুত হোৱালৈকে।<ref>{{cite web|title=The Novel~Tea Book Club discussion|url=http://www.goodreads.com/topic/show/394616-september-2010-the-palace-walk-by-naguib-mahfouz|website=GoodReads|accessdate=24 October 2013}}</ref> তেওঁৰ অধিকাংশ কৰ্মৰেই পটভূমি আছিল কাইৰো। ছাৰ ৱাল্টাৰ স্কটৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ মাহফুজে ইজিপ্তৰ সম্পূৰ্ণ ইতিহাসক লিপিবদ্ধ কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু সেইহেতুকে এলানি ধাৰাবাহিক গ্ৰন্থ লিখিবলৈ প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছিল। কিন্তু তিনিটা খণ্ড লিখাৰ পাছতেই তেওঁৰ চিন্তাৰ পৰিৱৰ্তন হয় আৰু বৰ্তমান সময়ত সাধাৰণ মানুহৰ মাজত দেখা দিয়া সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ মনস্তাত্ত্বিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে চৰ্চা কৰিবলৈ তেওঁ যত্নৱান হয়।<ref name="aucp">{{cite web|title=Naguib Mahfouz (1911–2006)|url=http://www.aucpress.com/t-aboutnm.aspx|website=The American University in Cairo Press|publisher=AUC Press|accessdate=26 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602051825/http://www.aucpress.com/t-aboutnm.aspx|archive-date=2017-06-02|url-status=dead}}</ref> ১৯৫৯ চনত মাহফুজৰ অন্যতম চাঞ্চল্যকৰ উপস্যাস "দ্য চিলড্ৰেন অৱ গেবেলাৱি" প্ৰকাশিত হয়। ধাৰাবাহিকভাৱে উপন্যাসখন 'আল-আহৰাম'ত প্ৰকাশিত হৈছিল। এইখন উপন্যাস ইমানেই বিতৰ্কিত আছিল যে, লেবাননৰ বাহিৰে আৰবৰ সকলোতে কিতাপখনৰ প্ৰচলন-বিক্ৰী বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://almashriq.hiof.no/egypt/900/920/naguib_mahfouz/nobel_price/ |access-date=2020-01-08 |archivedate=2019-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191217131048/http://almashriq.hiof.no/egypt/900/920/naguib_mahfouz/nobel_price/ |deadurl=yes }}</ref> ===ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ=== [[File:Necip Mahfuz.jpg|thumb|upright|নবৈৰ দশকত মাহফুজ]] মাহফুজৰ অধিকাংশ ৰচনাতেই ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ স্পষ্ট। আনকি তেওঁ নিজেই স্বীকাৰোক্তি দিছে, "মোৰ সকলো লেখাতেই তুমি ৰাজনীতি বিচাৰি পাবা। কেতিয়াবা হয়তো কোনোবাটো গল্পত প্ৰেম অথবা অইন বিষয় তল পৰা দেখিব পাৰা, কিন্তু ৰাজনীতি অৱহেলিত হোৱা তুমি কেতিয়াও নেদেখা। মোৰ চিন্তাৰ মূল অক্ষডালেই হৈছেই ৰাজনীতি। "<ref name="El-Enany23">Rasheed El-Enany, ''Naguib Mahfouz: The Pursuit of Meaning'', Routledge, 1992, p. 23.</ref> ===ন'বেল বঁটা=== ১৯৮৮ চনত তেখেতক সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটাৰে সন্মানীত কৰা হয়। উল্লেখ্য যে, মাহফুজেই হৈছে ন'বেল বঁটা বিজয়ী একমাত্ৰ আৰব লেখক। ন'বেল বঁটা গ্ৰহণ কৰিয়েই মাহফুজে মন্তব্য দিয়ে যে, "ন'বেল বঁটাৰ প্ৰাপ্তিয়ে মোক জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অনুভৱ কৰালে যে মোৰ সাহিত্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো প্ৰশংসিত হ'ব পাৰে। মোৰ লগতে আৰবেও ন'বেল বঁটা অৰ্জন কৰিলে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষেত্ৰত দুৱাৰখন খোল খাইছে বুলি এতিয়া মোৰ বিশ্বাস উপজিছে। আৰু এতিয়াৰপৰা শিক্ষিত মানুহে আৰব-সাহিত্যৰ ওপৰতো দৃষ্টি নিবদ্ধ কৰিব। সেই স্বীকৃতি আমাৰ প্ৰাপ্য। "<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://almashriq.hiof.no/egypt/900/920/naguib_mahfouz/nobel_price/ |access-date=2020-01-08 |archivedate=2019-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191217131048/http://almashriq.hiof.no/egypt/900/920/naguib_mahfouz/nobel_price/ |deadurl=yes }}</ref> ==মৃত্যু== ১৯৮৮ চনত ছলমান ৰুশ্বডিৰ "ছাটানিক ভাৰ্ছেছ"ৰ প্ৰকাশে মাহফুজৰ বহুবিতৰ্কিত উপন্যাস "দ্য চিলড্ৰেন অৱ গেবেলাৱি"ক পুনৰ এবাৰ চৰ্চাৰ মাজলৈ আনে। উত্তেজনা আৰু প্ৰতিবাদৰ চোক এইবাৰ ইমানেই তীব্ৰতৰ হৈ উঠিল যে, মাহফুজক মৃত্যুৰ ভাবুকি পৰ্যন্ত দিয়া হ'ল। যি-কোনো শাৰীৰিক আক্ৰমণৰ পৰা বচাবলৈ তেওঁৰ বাবে নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ ব্যৱস্থা কৰা হ'ল। তৎসত্ত্বেও ১৯৯৪ চনত এজন চৰমপন্থীয়ে তেওঁৰ কাইৰোৰ ঘৰৰ বাহিৰত ডিঙিত চুৰিকাঘাত কৰে। সেইসময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল বিৰাশী।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5297470.stm|work=BBC News|title=President pays tribute to Mahfouz|date=30 August 2006}}</ref> তেওঁৰ প্ৰাণটো সেইবাৰলৈ বাচিল যদিও সোঁহাতৰ স্নায়ু স্থায়ীভাৱে বিকল হৈ পৰিল। যাৰফলত তেওঁ আগৰদৰে লেখা-মেলা কৰিব নোৱাৰা হ'ল। ভাবুকিবোৰৰ পিছত তেওঁ কাইৰোতে নিজৰ অধিবক্তা নাবিল মৌনিৰ হাবিবৰ লগত থাকিবলৈ লয়। দিনটোৰ অধিকাংশ সময় দুয়োজনে মৌনিৰৰ কাৰ্যালয়তে অতিবাহিত কৰিছিল। মৌনিৰৰ পুথিভঁৰালত থকা গ্ৰন্থবোৰকে মাহফুজে তেওঁৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ বাবে সহায়ক-পুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|title=Naguib Mahfouz - Biographical|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-bio.html|website=nobelprize.org}}</ref> ২০০৬ চনৰ ৩০ আগষ্টত এইগৰাকী প্ৰসিদ্ধ সাহিত্যিক, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু চুটিগল্প লেখকৰ দেহাৱসান ঘটে। মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ৯৪ বছৰ।<ref>https://www.nytimes.com/2006/08/30/books/31mahfouzcnd.html</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Naguib Mahfouz|নাগিব মাহফুজ}} * {{Britannica|358178}} *[https://web.archive.org/web/20070825155321/http://www.aucpress.com/t-aboutnm.aspx?template=template_naguibmahfouz Naguib Mahfouz on his English publisher's website] *[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-article.html Naguib Mahfouz – The Son of Two Civilizations] at Nobel Prize website *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5297470.stm BBC Obituary] *[http://en.qantara.de/content/the-100th-anniversary-of-the-birth-of-naguib-mahfouz-the-egyptian-seismograph The 100th Anniversary of the Birth of Naguib Mahfouz] at Qantara.de *[https://web.archive.org/web/20141107190929/http://www.aucpress.com/images/Mahfouz_brochure_2011__LowRes.pdf Mahfouz Centennial Celebrations 2011] at The American University in Cairo Press {{সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ইজিপ্তৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] 6nmtl1r6scovdv3a212m3825gje9w2c 10 63854 626557 249392 2026-08-12T14:01:41Z AjayDas 12623 /* */ 626557 wikitext text/x-wiki {{ infobox | bodyclass = vcard | child = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}|yes}} | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color: #a8bdec | above = {{#if:{{{name|}}} | {{{name|}}} | <includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheaderstyle = font-size: 110% | subheader = {{if empty|{{{alt_name|}}}|{{{nativename|}}}|{{{native_name|}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{photo|}}}}}}|size={{{image_size|{{{photo_width|}}}}}}|sizedefault=frameless|maxsize=280px|alt={{{alt|{{{photo_alt|}}}}}}}} | caption1 = {{{caption|{{{photo_caption|}}}}}} | image2 = {{#if:{{{map|}}} |{{Location map|{{{map}}} | border = infobox | float = center | alt = {{{map_alt|}}} | width = {{{map_width|}}} | default_width = 240 | max_width = 280 | caption = {{{map_caption|}}} | relief = {{yesno-yes|{{{map_relief|{{{relief}}}}}}}} | mark = {{{mark|}}} | marksize = {{{mark_width|{{{mark_size|}}}}}} | label = {{{map_label|}}} | position = {{{map_label_position|}}} | coordinates = {{{coordinates|{{{coords|}}}}}} }} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|maxsize=280px|alt={{{map_alt|}}}}} }} | caption2 = {{#if:{{{map|}}}||{{{map_caption|}}}}} | label1 = অৱস্থান | class1 = label | data1 = {{{location|}}} | label2 = [[ব্ৰিটিছ ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰিড প্ৰণালী|ব্ৰিটিছ গ্ৰিড]] | data2 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{gbm4ibx|{{{grid_ref_UK|}}}}} }} | label3 = [[আইৰিছ গ্ৰিড প্ৰণালী|আইৰিছ গ্ৰিড]] | data3 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}}} }} | label4 = [[ভৌগোলিক স্থানাংক প্ৰণালী|স্থানাংক]] | data4 = {{#if:{{{coordinates|{{{coords|}}}}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|{{{coords|}}}}}}|type:waterbody|scale:50000}}{{{coords_ref|}}} }} | class5 = category | label5 = [[জলপ্ৰপাত#প্ৰকাৰ|প্ৰকাৰ]] | data5 = {{{type|}}} | rowclass6 = note | label6 = উচ্চতা | data6 = {{{elevation|}}} | rowclass7 = note | label7 = মুঠ উচ্চতা | data7 = {{{height|}}} | rowclass8 = note | label8 = ধাপৰ সংখ্যা | data8 = {{{number_drops|}}} | label9 = আটাইতকৈ দীঘল ধাপ | data9 = {{{height_longest|}}} | rowclass10 = note | label10 = মুঠ প্ৰস্থ | data10 = {{{width|}}} | label11 = গড় প্ৰস্থ | data11 = {{{average_width|}}} | label12 = প্ৰবাহ পথ | data12 = {{{run|}}} | rowclass13 = note | label13 = জলধাৰা | data13 = {{{watercourse|}}} | rowclass14 = note | label14 = গড় প্ৰবাহ হাৰ | data14 = {{{average_flow|}}} | label15 = বিশ্ব উচ্চতা স্থান | data15 = {{{world_rank|}}} | data16 = {{{embedded|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:অজ্ঞাত প্ৰাচল থকা জলপ্ৰপাত তথ্যপেৰা ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠাসমূহ|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=অজ্ঞাত প্ৰাচল "_VALUE_" থকা [[Template:Infobox waterfall]] ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠা|ignoreblank=y| alt | alt_name | average_flow | average_width | caption | child | coordinates | coords | coords_ref | elevation | embed | embedded | grid_ref_Ireland | grid_ref_UK | height | height_longest | image | image_size | location | map | map_alt | map_caption | map_image | map_label | map_label_position | map_relief | map_size | map_width | mark | mark_width | name | native_name | nativename | number_drops | photo | photo_alt | photo_caption | photo_width | relief | run | type | watercourse | width | world_rank }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 00rq6begl4pvkzdrjvbahui6aly9vyn 0 66596 626653 382196 2026-08-12T19:52:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626653 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = বেগম আখটাৰ | image = বেগম আখটাৰ.jpg | caption = 'ৰোটি'ৰ চলচ্চিত্ৰত বেগম আখটাৰ (১৯৪২) | native_name = | native_name_lang = | honorific_suffix = | background = solo_singer | birth_name = আখটাৰীবাঈ ফৈজাবাদী | birth_place = ফৈজাবাদ, ইউনাইটেড প্ৰভিন্স, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমান [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]]) | death_place = আহমেদাবাদ, [[গুজৰাট]], [[ভাৰত]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1914|01|10}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1974|10|30|1914|10|7}}<ref name=nrcw/> | origin = ফৈজাবাদ, অৱধ | genre = {{hlist|গজল|থুমৰী|দাদৰা<ref>[https://books.google.com/books?id=PlNShmx3x68C&pg=PA157&dq=Begum+Akhtar&lr=&as_brr=0#PPA158,M1 Dadra] ''Thumri in Historical and Stylistic Perspectives'', by Peter Lamarche Manuel, Peter Manuel. Published by Motilal Banarsidass Publ., 1989. {{ISBN|81-208-0673-5}}. ''Page 157''.</ref>}} | occupation = কণ্ঠশিল্পী | years_active = ১৯২৯-১৯৭৪ | honorific_prefix = "মল্লিকা-এ-গজল" }} '''আখটাৰীবাঈ ফৈজাবাদী''' জনপ্ৰিয়ভাবে '''বেগম আখটাৰ''' ({{lang-en|Begum Akhtar}}, ১০ জানুৱাৰী ১৯১৪ – ৩০ অক্টোবৰ ১৯৭৪) এগৰাকী ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী তথা অভিনেত্ৰী। তেওঁক হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ গজল, দাদৰা আৰু থুমৰি ধাৰাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name=Google/><ref name=nrcw/><ref name=Josh/> তেওঁক 'মল্লিকা-এ-গজল' বুলি অভিহিত কৰা হয়। ১৯৭২ চনত কণ্ঠসংগীতৰ বাবে বেগম আখটাৰে [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] লাভ কৰে। ১৯৬৮ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] দেশৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু ১৯৭৫ চনত মৰণোত্তৰভাৱে তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মভূষণ]] প্ৰদান কৰে।<ref name=HT>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/music/begum-akhtar-birth-anniversary-the-queen-of-ghazal-who-enthralled-millions-with-her-silken-voice-see-playlist/story-pS0GBddJV91uN7KOS2VbDJ.html |title=Begum Akhtar birth anniversary: The queen of ghazal who enthralled millions with her silken voice, see playlist |date=7 October 2019 |newspaper=Hindustan Times (newspaper)|access-date=1 October 2020}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:BegumAkhtar.jpg|thumb|ফৈজাবাদত অৱস্থিত বেগম আখতাৰৰ পৈতৃক ঘৰ]] ১৯১৪ চনৰ ৭ অক্টোবৰ তাৰিখে [[ব্ৰিটিছ ৰাজ |ব্ৰিটিছ ভাৰত]]ৰ অন্তৰ্গত ইউনাইটেড প্ৰভিঞ্চ (বৰ্তমান [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]) ফৈজাবাদত আখটাৰীবাঈ ফৈজাবাদীৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ উকীল আচগৰ হুছেইন আৰু তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী মুস্তাৰীৰ কন্যা আছিল।<ref name=Josh>{{cite news|title=Uttar Pradesh Government approved new guidelines for Begum Akhtar Award|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/uttar-pradesh-government-approved-new-guidelines-for-begum-akhtar-award-1439350478-1|access-date=1 October 2020|work=Jagranjosh.com|date=12 August 2015|archivedate=22 February 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222085640/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/uttar-pradesh-government-approved-new-guidelines-for-begum-akhtar-award-1439350478-1|deadurl=yes}}</ref> আচগৰ হুছেইনে পৰৱৰ্তী সময়ত মুস্তাৰী আৰু তেওঁৰ যমজ কন্যাদ্বয় জোহৰা আৰু বিব্বিক (পিছত বেগম আখতাৰ বুলি জনাজাত) অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref name="live">{{cite newspaper|url=https://www.livemint.com/Leisure/lRS1H4LcCjlyUHIdguk2oJ/What-a-life.html |title=What a life – (Begum Akhtar's real life was much wilder than fiction)|author=Priya Ramani|newspaper= Mint (newspaper)|date=7 November 2008|access-date=30 September 2020}}</ref><ref name=LiveMint>{{cite newspaper|url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/memories-of-akhtari-11570190924213.html |newspaper=Mint (newspaper)|author=Shreya Ila Anasuya |date=5 October 2019|title=Memories of Akhtari|access-date=30 September 2020}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== মাত্ৰ সাত বছৰ বয়সত তেওঁ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ গোটৰ সৈতে সংলগ্ন এগৰাকী শিল্পী চন্দ্ৰা বাঈৰ সংগীতৰ দ্বাৰা মোহিত হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁৰ খুড়াৰ প্ৰচেষ্টাত তেওঁক পাটনাৰ মহান সাৰংগী বাদক ওস্তাদ ইমদাদ খানৰ অধীনত প্ৰশিক্ষণ লবলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। পিছত পাটিয়ালাৰ আতা মহম্মদ খানৰ অধীনতো তেওঁ সংগীত শিক্ষা লাভ কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ মাকৰ সৈতে [[কলিকতা]] ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু মহম্মদ খান, লাহোৰৰ আব্দুল ৱাহিদ খানৰ দৰে ধ্ৰুপদী সংগীতৰ বিখ্যাত সংগীতজ্ঞসকলৰ পৰা সংগীত শিকিছিল। অৱশেষত তেওঁ ওস্তাদ ঝাণ্ডে খানৰ শিষ্য হয়।<ref name=nrcw/> পোন্ধৰ বছৰ বয়সত তেওঁ প্ৰথম ৰাজহুৱাকৈ নিজৰ কলা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। বিখ্যাত কবি [[সৰোজিনী নাইডু]]ৱে ১৯৩৪ চনৰ [[নেপাল]]-[[বিহাৰ]] [[ভূমিকম্প]]ৰ ভুক্তভোগীসকলৰ সহায়ত আয়োজিত এক কনচাৰ্টৰ সময়ত তেওঁৰ গীতৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। এই প্ৰশংসায়ে তেওঁক অধিক উৎসাহেৰে গজল গোৱা অব্যাহত ৰাখিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত মেগাফোন ৰেকৰ্ড কোম্পানীৰ বাবে প্ৰথম ডিস্ক মুকলি কৰিছিল। তেওঁৰ গজল, দাদৰা, থুমৰী আদিৰে কেইবাটাও গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ড মুকলি কৰা হৈছিল। তেওঁ ৰাজহুৱা সংগীতানুষ্ঠান প্ৰদান কৰা প্ৰাৰম্ভিক মহিলা গায়কসকলৰ ভিতৰত আছিল আৰু মেহফিল বা ব্যক্তিগত সমাবেশত গান গোৱাৰ পৰা বিৰত থাকিছিল। পিছলৈ তেওঁ মল্লিকা-এ-গজল (গজলৰ ৰাণী) বুলি জনা গৈছিল।<ref name=toi/><ref name=HT/> বেগুম আখতাৰৰ সুন্দৰ চেহেৰা আৰু সংবেদনশীল কণ্ঠই তেওঁক তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰৰ বাবে আদৰ্শ প্ৰাৰ্থী কৰি পেলাইছিল। [[গৌহৰ জান]] আৰু মালাক জানৰ দৰে মহান সংগীতজ্ঞসকলৰ কথা শুনি তেওঁ [[ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীত]]ত কেৰিয়াৰৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ বিশ্বৰ গ্লেমাৰ এৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল। ধ্ৰুপদী সংগীতৰ দাদৰা, থুমৰী আদিত তেওঁ সৰ্বোচ্চ শিল্পীতাৰ পৰিচয় দাঙি ধৰিছিল। মুখ্যতঃ শাস্ত্ৰীয় সংগীতত তেওঁৰ প্ৰদৰ্শনী বাছনি কৰিছিল আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ ৰাগ সৰলৰ পৰা জটিললৈকে আয়ত্ত কৰিছিল। ভাৰতত টকি যুগৰ আগমনৰ পিছত ১৯৩০ ৰ দশকত বেগুম আখটাৰে কেইখনমান হিন্দী চিনেমাত অভিনয় কৰিছিল। কলিকতাৰ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফিল্ম কোম্পানীয়ে ১৯৩৩ চনত 'কিং ফৰ এ ডে' (ওৰফে এক দিন কা বাদশ্বাহ) আৰু 'নল দময়ন্তী' অভিনয় কৰিবলৈ তেওঁক প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref name=nrcw/> সেই যুগৰ আনৰ দৰে তেওঁ নিজৰ সকলো ছবিত নিজেই গান গাইছিল। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহত তেওঁ অভিনয় অব্যাহত ৰাখিছিল। তাৰ পিছত বেগম আখটাৰ লক্ষ্ণৌলৈ উভতি আহে আৰু বিখ্যাত প্ৰযোজক-পৰিচালক মেহবুব খানৰ ১৯৪২ চনত মুক্তি পোৱা 'ৰটি'ত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত সংগীত অনিল বিশ্বাসে ৰচনা কৰিছিল।<ref>{{IMDb name|1209683|Filmography of Akhtari Faizabadi}}, Retrieved 1 October 2020</ref> 'ৰটি'ত তেওঁৰ ছয়টা গজল আছিল কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ প্ৰযোজকৰ সৈতে কিছু সমস্যাৰ বাবে মেহবুব খানে পৰৱৰ্তী সময়ত ছবিখনৰ পৰা তিনি বা চাৰিটা গজল বিলোপ কৰে। সকলো গজল মেগফোন গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত উপলব্ধ কৰোৱা হৈছিল। ইতিমধ্যে বেগম আখটাৰে বোম্বাই এৰি লক্ষ্ণৌলৈ উভতি আহিছিল। আখটাৰীবাঈ ফৈজাবাদী, আখটাৰী বেগম আখটাৰ হিচাপে বহুতো চলচ্চিত্ৰৰ ক্ৰেডিটত তেওঁৰ নাম বেলেগভাৱে দেখা গৈছিল।<ref name=Google/> ১৯৪৫ চনত আখটাৰী বাঈয়ে লক্ষ্ণৌৰ এজন বেৰিষ্টাৰ ইষ্টিয়াক আহমেদ আব্বাচীক বিয়া কৰায় আৰু বেগম আখটাৰ বুলি জনাজাত হয়।<ref name=nrcw/> অৱশ্যে বিবাহৰ পিছত তেওঁৰ স্বামীৰ নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে প্ৰায় পাঁচ বছৰ ধৰি গান গাব পৰা নাছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁ অসুস্থ আৰু আৱেগিকভাৱে হতাশাগ্ৰস্ত হৈ পৰিছিল। তেতিয়াযেতিয়া তাইৰ সংগীতলৈ ঘূৰি অহাটো এক উপযুক্ত প্ৰতিকাৰ হিচাপে নিৰ্ধাৰিত কৰা হয় আৰু ১৯৪৯ চনত তেওঁ ৰেকৰ্ডিং ষ্টুডিঅ'লৈ উভতি আহিছিল।<ref name=nrcw>[https://web.archive.org/web/20090410014918/http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/209.htm Begum Akhtar (1914–1974) – Begum Akhtar Profile] NRCW, Government of India website, Published 19 March 2006, Retrieved 1 October 2020</ref> তেওঁ লক্ষ্ণৌ আকাশবাণী কেন্দ্ৰত তিনিটা গজল আৰু এটা দাদৰা গাইছিল। তাৰপিছত তেওঁ কান্দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু সংগীতানুষ্ঠানত গান গাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই ধাৰা তেওঁ মৃত্যুৰ আগলৈ অব্যাহত ৰাখিছিল। ১৯৬২ চনত চীনৰ সৈতে ভাৰতৰ যুদ্ধৰ সহায়তাৰ উদ্দেশ্যেৰে আয়োজিত মহিলাৰ একমাত্ৰ কনচাৰ্টতত তেওঁ লক্ষ্ণৌত ৰাজহুৱাভাৱে গান গাইছিল।<ref name=toi/> তেওঁৰ কণ্ঠস্বৰ সময়ৰ সৈতে পৰিপক্ব হৈছিল লগতে সমৃদ্ধি আৰু গভীৰতা অৰ্জন কৰিছিল। তাই গজল আৰু অন্যান্য কোমল ধ্ৰুপদী গীত গাইছিল। তেওঁৰ এক সুকীয়া অমিয় শৈলী আছিল। তেওঁৰ কৃতিত্বত প্ৰায় চাৰিশ গান আছে। তেওঁ আকাশবাণীৰ এগৰাকী নিয়মীয়া প্ৰদৰ্শক আছিল। তাই সাধাৰণতে নিজৰ গজল নিজেই ৰচনা কৰিছিল আৰু তাইৰ বেছিভাগ ৰচনা ৰাগ আধাৰিত আছিল। তেওঁ কালজয়ী বঙালী শাস্ত্ৰীয় গান 'জোচোনা কোৰেচে আৰি' গীতটো গাইছিল।<ref name=Google/> ২০১৭ চনৰ ৭ অক্টোবৰ তাৰিখে গুগলে তেওঁৰ ১০৩ তম জন্মদিনৰ উদযাপনত এটা ডুডাল প্ৰফাইল উৎসৰ্গা কৰে।<ref name=Google>{{cite web |title=Begum Akhtar's 103rd Birthday (her profile)|website=Profile on Google Doodle website|url=https://www.google.com/doodles/begum-akhtars-103rd-birthday |date=7 October 2017|access-date=1 October 2020}}</ref> ==মৃত্যু== ১৯৭৪ চনত তিৰুবনন্তপুৰমৰ ওচৰৰ বলৰামাপুৰমত তেওঁৰ অন্তিম কনচাৰ্টৰ সময়ত তেওঁ তেওঁৰ কণ্ঠস্বৰ বহু উচ্চলৈ উত্থাপন কৰিছিল। কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁৰ গীতটো সিমান ভাল হোৱা নাই যিমান তেওঁ বিচাৰিছিল আৰু অসুস্থ অনুভৱ কৰিছিল। তেওঁ নিজকে দিয়া চাপৰ ফলত অসুস্থ হৈ পৰিছিল আৰু ততাতৈয়াকৈ তেওঁক চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name=nrcw/> ১৯৭৪ চনৰ ৩০ অক্টোবৰ তাৰিখে তেওঁৰ বন্ধু নীলম গামাডিয়াৰ বাহুত মৃত্যু হৈছিল। নীলম গামাডিয়াই তেওঁক আহমেদাবাদলৈ আমন্ত্ৰণ কৰিছিল। এয়া তেওঁৰ অন্তিম ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শন হৈ পৰিছিল।<ref name=Google/><ref name=nrcw/> তেওঁৰ সমাধি লক্ষ্ণৌৰ ঠাকুৰগঞ্জ অঞ্চলৰ 'পছন্দ বাগ'ত তেওঁৰ ঘৰৰ ভিতৰত এটা আমৰ বাগান আছিল। তেওঁক তেওঁৰ মাক মুস্তাৰী চাহিবাৰ সৈতে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে বহু বছৰ ধৰি বাগিচাখনৰ বেছিভাগ বৰ্ধিত চহৰৰ হেঁচাত হেৰাই গৈছে। ২০১২ চনত ৰঙা ইটাৰ বেষ্টনীত সংলগ্ন মাৰ্বেলৰ সৈতে তেওঁৰ সমাধিস্থল পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | title = After 38 yrs, Begum Akhtar's grave gets due attention |work= Indian Express |url = http://archive.indianexpress.com/news/after-38-yrs-begum-akhtar-s--grave-gets-due-attention/1028054/ |author=Hamza Khan|pages=1–2|date=7 November 2012| access-date =1 October 2020}}</ref> লক্ষ্ণৌৰ চাইনা বজাৰত ১৯৩৬ চনত নিৰ্মিত তেওঁৰ ঘৰখন এখন সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে।<ref name=toi>{{cite web | title = In memory of Begum Akhtar |url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/In-memory-of-Begum-Akhtar/articleshow/7297205.cms |author=Bhavita Bhatia|date= 16 January 2011| access-date =1 October 2020|publisher=The Times of India (newspaper)}}</ref> [[File:Stamp of India - 1994 - Colnect 163834 - Begum Akhtar - Commemoration Wihdrawn.jpeg|thumb|right|150px|বেগম আখটাৰৰ সন্মানৰ্থে ভাৰত চৰকাৰে প্ৰকাশ কৰা [[ডাক টিকট]]]] তেওঁৰ শিষ্য শান্তি হিৰন্দে যি পিছত [[পদ্মশ্ৰী]] লাভ কৰিছিল তেওঁৰ এখন জীৱনী 'বেগম আখটাৰ: ষ্টৰী অফ মাই আম্মী' (২০০৫) ৰচনা কৰিছিল।<ref name=toi/> কলা সমালোচক এছ কালিদাসে তেওঁৰ জীৱনৰ ওপৰত 'হাই আখটাৰী' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছিল। ১৯৯৪ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁৰ সন্মানৰ্থে এলানি ডাক টিকট প্ৰকাশ কৰিছিল। ==বঁটা আৰু সন্মান== * ১৯৬৮: [[পদ্মশ্ৰী]]<ref name=padma/><ref name=HT/><ref name=Josh/> * ১৯৭২: [[সংগীত নাটক একাডেমী|সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]<ref name=SNA>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 |df=dmy |access-date=1 October 2020}}</ref><ref name=Josh/> * ১৯৭৫: [[পদ্মভূষণ]] (মৰণোত্তৰভাবে)<ref name=padma>{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2013) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy |access-date=1 October 2020 |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name=HT/><ref name=nrcw/><ref name=Josh/> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.urdupoetry.com/profile/begumakhtar.html বেগম আখটাৰৰ জীৱনী] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] 9jd1u5cjtfkfuhzexkdk48dik7t7pxd 0 72867 626754 418920 2026-08-13T09:12:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626754 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ৰামাকিয়েন<br>รามเกียรติ์ | wikisource = | title_orig = | translator = | image = [[File:WatPhraKeaw Ramayana Chariot.JPG|200px]] | caption = নিজৰ ৰথত আৰোহিত অৱস্থাত [[হনুমান]] ([[বেংকক]]ৰ ৱাট ফ্ৰা কেউত। | author = | illustrator = | cover_artist = | country = [[থাইলেণ্ড]] | language = থাই ভাষা | series = | genre = কাব্য | publisher = | release_date = | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''ৰামাকিয়েন''' বা '''ৰামাকিয়ান''' বা '''ৰামাকিন''' ({{lang-th|รามเกียรติ์}}) (আক্ষৰিক অৰ্থত 'ৰামা বা ৰামৰ গৰিমা') হৈছে [[থাইলেণ্ড]]ৰ জাতীয় মহাকাব্যসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{Cite journal|last=Sanchez|first=Jane|title=History and Thailand Literature|url=https://www.academia.edu/18062983/History_and_Thailand_Literature|language=en}}</ref> এই গ্ৰন্থখন ''দশৰথ জাতক''ৰ পৰা সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Nation-20180906">{{cite news |last1=Pungkanon |first1=Kupluthai |title=Majesty in the movements |url=http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807 |access-date=6 September 2018 |work=The Nation |date=6 September 2018 |archivedate=5 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180905230252/http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite book|title=Many Ramayanas: The Diversity of a Narrative Tradition in South মAsia|url=https://books.google.com/books?id=XkifYfljHP4C&pg=PA59|last=Richman|first=Paul|date = 29 August 1991|isbn = 9780520075894}}</ref> ৰামাকিয়েন থাই সাহিত্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ। ৰজা ৬ষ্ঠ ৰামাই ৰামাকিয়েনৰ উৎসবোৰ অনুসৰণ কৰি আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ [[বাল্মীকি]] [[ৰামায়ণ]]ৰ সৈতে তুলনা কৰি থাইলেণ্ডৰ ৰামায়ণ অধ্যয়নৰ ওপৰত প্ৰথমে আলোকপাত কৰিছিল। তেওঁ দেখে যে ৰামাকিয়েন তিনিটা উৎসৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল: বৌদ্ধ দশৰথ জাতকৰ ওপৰত আধাৰিত ইয়াৰ মূল কাহিনীৰ উপৰিও বাল্মীকিৰ ৰামায়ণ, বিষ্ণু পুৰাণ, আৰু হনুমান নাটক।<ref name=ramak1>Lipi Ghosh, 2017, [https://books.google.com.sg/books?id=GEwzDwAAQBAJ&pg=PA157&dq=Ramakien+derived+from+ramayana&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjCjv_eq93pAhUUOSsKHVs7DGgQ6AEILDAB#v=onepage&q=Ramakien%20derived%20from%20ramayana&f=false India-Thailand Cultural Interactions: Glimpses from the Past to Present], [[Springer Publishing]], pp. 157</ref> ১৭৬৭ চনত ''আয়ুথায়া'' ধ্বংস হোৱাৰ ফলত মহাকাব্যৰ কেইবাটাও সংস্কৰণ হেৰাই গৈছিল। বৰ্তমান ইয়াৰ তিনিটা সংস্কৰণ বিদ্যমান যাৰ এটা ১৭৯৭ চনত ৰজা ১ম ৰামাৰ তত্ত্বাৱধানত ৰচনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ ২য় ৰামাই খোন নাটকৰ বাবে তেওঁৰ পিতৃৰ সংস্কৰণৰ কিছু অংশ পুনৰ লিখিছিল। এই কৰ্মৰাজিয়ে থাই সাহিত্য, কলা আৰু নাট্যশিল্পৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলাইছে। খোন আৰু নাং দুয়োখন নাটক ইয়াৰ পৰা আহৰণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ মূল কাহিনীটো দশৰথ জাতকৰ দৰে একেই যদিও কিছুমান কাহিনীৰ পাৰ্থক্য দেখা পোৱা যায়। আন বহুতো দিশ যেনে বস্ত্ৰ, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, ভৌগোলিক অৱস্থা, আৰু প্ৰকৃতিৰ উপাদান আদিক থাই শৈলীলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। যিহেতু থাইলেণ্ডক থেৰাভাদা বৌদ্ধ সমাজ বুলি গণ্য কৰা হয়, ৰামাকিয়েনৰ সুপ্ত বৌদ্ধ ইতিহাসে থাই আখ্যানসমূহক ব্ৰহ্মাণ্ড সৃষ্টিৰ এক কিংবদন্তি প্ৰদান কৰিছে। বেংককৰ এমাৰেল্ড বুদ্ধৰ মন্দিৰত চিত্ৰৰ ৰূপত ৰামাকিয়েনৰ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে তাত থকা বহুতো মূৰ্তিত ইয়াৰ চৰিত্ৰসমূহ দেখুওৱা হৈছে। ==ইতিহাস== দশৰথ জাতককে ধৰি জাতকসমূহ বৌদ্ধ মিছনাৰী, ভাৰতীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলৰ জৰিয়তে দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ আহিছিল যিসকলে ক্ষ্মেৰ ৰাজ্যসমূহ (যেনে ফুনান আৰু এংকৰ) আৰু শ্ৰীবিজয়ৰ সৈতে বেহা-বেপাৰ কৰিছিল। এওঁ‌লোকৰ সৈতে ভাৰতীয়সকলৰ ঘনিষ্ঠ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক আছিল।<ref>{{Cite web|title=The characters {{!}} Phralak Phralam|url=http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/|access-date=2021-03-29|website=phralakphralam.com|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509102235/http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/|deadurl=yes}}</ref> প্ৰথম সহস্ৰাব্দৰ শেষৰ ফালে এই মহাকাব্যখন থাই লোকসকলে গ্ৰহণ কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণি কালৰ চুখ'থাই ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ পুৰণি নথিসমূহত জাতকৰ আখ্যানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। কিংবদন্তিসমূলৰ ইতিহাস [[ইণ্ডোনেচিয়া]]ৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা একপ্ৰকাৰৰ ছাঁ-পুতলা প্ৰদৰ্শনী বা ছায়া থিয়েটাৰত (থাই: หนัง, নাং) প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল য'ত চৰিত্ৰবোৰ চামৰাৰ পুতলাৰ দ্বাৰা চিত্ৰিত কৰা হৈছিল আৰু আনফালৰ পৰা দৰ্শকে চাই থকা সময়ত চামৰাৰ পুতলাবোৰে ওচৰৰ পৰ্দাত ছাঁ পেলাইছিল। চুখ'থাই চৰকাৰৰ পতনৰ পিছত অষ্টাদশ শতিকাত আয়ুথায়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত এই আখ্যানসমূহৰ থাই সংস্কৰণ প্ৰথমবাৰৰ বাবে লিখা হৈছিল। অৱশ্যে ১৭৬৭ চনত বাৰ্মাৰ (আধুনিক [[ম্যানমাৰ]]) সৈন্যবাহিনীৰ দ্বাৰা আয়ুথায়া চহৰ ধ্বংস হোৱাৰ সময়তেই বেছিভাগ সংস্কৰণ হেৰাই গৈছিল। বৰ্তমানৰ স্বীকৃত সংস্কৰণটো চক্ৰী ৰাজবংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰথম ৰজা ১ম ৰামাৰ (১৭২৬-১৮০৯) তত্ত্বাৱধানত ছিয়াম ৰাজ্যত সংকলিত কৰা হৈছিল। ১৭৯৯ চনৰ পৰা ১৮০৭ চনৰ ভিতৰত ১ম ৰামাই প্ৰখ্যাত সংস্কৰণটোৰ লিখনিৰ তত্ত্বাৱধান কৰিছিল আৰু আনকি ইয়াৰ কিছু অংশ নিজেও লিখিছিল। ১ম ৰামাৰ শাসনকালতে বেংককৰ থাই গ্ৰেণ্ড পেলেচৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল, য'ত এমাৰেল্ড বুদ্ধৰ মন্দিৰ ৱাট ফ্ৰা কেউৰ ভূমিও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৱাট ফ্ৰা কেউৰ দেৱালবোৰ ৰামাকিয়েনৰ কাহিনীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চিত্ৰৰে আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে সজোৱা হৈছে। ২য় ৰামাই (১৭৬৬-১৮২৪) তেওঁৰ দেউতাকৰ ৰামাকিনৰ সংস্কৰণক খোন নাটকৰ বাবে নতুনকৈ অভিযোজিত কৰিছিল। ই হৈছে এক প্ৰকাৰৰ থিয়েটাৰ যি মূকাভিনেতা থাই নৃত্যশিল্পীসকলে বহল পোছাক আৰু মুখাৰে পৰিৱেশন কৰিছিল। ৰামাকিয়েনৰ বৰ্ণনাবোৰ মঞ্চৰ এফালে সমবেত সংগীতৰ দ্বাৰা পাঠ কৰা হৈছিল। এই সংস্কৰণটো ১ম ৰামাৰ দ্বাৰা সংকলিত সংস্কৰণতকৈ অলপ পৃথক, যি বানৰৰাজ [[হনুমান]]ক এক সম্প্ৰসাৰিত ভূমিকা প্ৰদান কৰিছে আৰু কাহিনীক এক মধুৰ পৰিসমাপ্তি দিছে। থাই লোকসকলৰ সৈতে ইয়াৰ পৰিচয়ৰ পিছৰে পৰা, ৰামাকিন সংস্কৃতিৰ এক দৃঢ় উপাদান হৈ পৰিছে। ১ম ৰামাৰ ৰামাকিয়েনক থাই সাহিত্যৰ অন্যতম উৎকৃষ্ট কৃতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক এতিয়াও দেশখনৰ বিদ্যালয়ত পঢ়োৱা হয়। ১৯৮৯ চনত সত্যব্ৰত শাস্ত্ৰীয়ে ৰামাকিয়েনক ২৫টা সৰ্গ আৰু প্ৰায় ১২০০ স্তৱকত ৰামকীৰ্তিমহাকাব্যম নামৰ এক সংস্কৃত মহাকাব্যলৈ অনুবাদ কৰে। তেওঁৰ এই কৰ্মৰাজীয়ে এঘাৰটা ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>[http://www.indianexpress.com/news/sanskrits-first-jnanpith-winner-is-a-poet-by-instinct/410480/0 Sanskrit’s first Jnanpith winner is a 'poet by instinct']</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{ৰামায়ণ}} [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণ]] 92xep0r7i74fpsy5d39narw7b52cx29 0 72878 626637 418866 2026-08-12T17:41:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626637 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | subheader = '''ພຣະລັກພຣະຣາມ''' | image = | caption = | author = | religion = [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | language = লাওচ ভাষা | verses = }} '''ফ্ৰা লাক ফ্ৰা ৰাম''' (ພຣະລັກພຣະຣາມ) হৈছে লাও জনসাধাৰণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাব্য আৰু ই হৈছে দশৰথ জাতকৰ লাও ভাষাৰ অভিযোজন। দশৰথ জাতক হৈছে [[বুদ্ধ]]ৰ পূৰ্বজন্মৰ কাহিনী য'ত বোধিসত্ত্ব অৰ্থাৎ বুদ্ধৰ পূৰ্বজন্ম হৈছে ৰাম।<ref name=":0">Tinh, V. T. (1971). Phra lak phra Ram: a previous life of the buddha [Published on-line 2003.]. (Adapted from text of Vat Kang Tha.), Retrieved from http://www.seasite.niu.edu/lao/otherTopics/PhralakPhralam/index.htm</ref> [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰচাৰৰ দ্বাৰা ইয়াক [[লাওচ]] আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্যান্য ঠাইলৈ অনা হৈছিল। এই কাহিনীটো [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[থাইলেণ্ড]]তকৈ বহু পলমকৈ গৈ লাওচ পাইছিল আৰু স্থানীয় অভিযোজনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল।<ref name="Phralak">{{cite web | url=http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/ | title=Phra Lak Phra Ram | website=Phralak Phralam | access-date=2021-07-24 | archivedate=2021-05-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509102235/http://phralakphralam.com/phralak_phralam_en/le-phralak-phralam/les-personnages/ | deadurl=yes }}</ref> ফ্ৰা লাক ফ্ৰা ৰামৰ নাম ইয়াৰ দুটা মুখ্য চৰিত্ৰৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ফ্ৰা লাক হৈছে [[লক্ষ্মণ]] আৰু ফ্ৰা ৰাম হৈছে [[ৰাম]]। যিহেতু ফ্ৰা ৰামক নায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়, সেয়ে বিশ্বাস কৰা হয় যে গ্ৰন্থখনৰ নামটো উলোটাকৈ অৰ্থাৎ ফ্ৰা ৰাম ফ্ৰা লাক হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। অৱশ্যে লুৱাং প্ৰবাঙৰ প্ৰবীণ নৃত্যশিল্পীসকলে কয় যে ফ্ৰা লাকে তেওঁৰ ভ্ৰাতৃ ফ্ৰা ৰামৰ প্ৰতি তেওঁ স্বেচ্ছাই আগবঢ়োৱা সহায়ৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ফ্ৰা লাকক প্ৰথম স্থানত ৰখা হয়।<ref>Jähnichen, G. (2009). Re-designing the role of phalak and pharam in modern Lao Ramayana. Wacana Seni Journal of Art Discourse, 8, p 3-4.</ref> জাতকৰ কাহিনী বুলি গণ্য কৰা হয় বাবে ''ফ্ৰা ৰাম সাদক'' নামেৰেও ইয়াক জনা যায়। ইয়াক [[ৰামাকিয়েন]] বুলিও কোৱা হৈছিল যদিও সাধাৰণতে ই ৰামায়ণৰ এই অন্যান্য আঞ্চলিক সংস্কৰণৰ নাম। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{ৰামায়ণ}} [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণ]] 2jy7tcf487o3dlva6g7csb0dezz4859 0 74921 626725 395400 2026-08-13T06:47:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626725 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = সৰলা বেন | image = Sarala Behn.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ৫ এপ্ৰিল, ১৯০১ | birth_place = শ্বেপহাৰ্ড'ছ বুশ্ব, [[ইংলেণ্ড]], [[যুক্তৰাজ্য]] | death_date = ৮ জুলাই, ১৯৮২ | death_place = ধৰমগড়, পিথোৰাগড় জিলা, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] (বৰ্তমান [[উত্তৰাখণ্ড]], [[ভাৰত]]) | death_cause = | other_names = কেথেৰিন মেৰী হেইলমেন | known_for = [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ অনুসৰণকাৰী আৰু [[চিপকো আন্দোলন]]ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে | education = | employer = | occupation = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = [[যুক্তৰাজ্য]] }} '''সৰলা বেন''' ({{lang-en|Sarla Behn}}; জন্ম: '''কেথেৰিন মেৰী হেইলমেন'''; ৫ এপ্ৰিল ১৯০১ – ৮ জুলাই ১৯৮২) এগৰাকী ব্ৰিটিছ গান্ধীবাদী সমাজকৰ্মী আছিল। তেওঁ উত্তৰাখণ্ডৰ কুমাও অঞ্চলত কৰা কামে ৰাজ্যখনৰ হিমালয়ৰ অৰণ্যত পৰিৱেশ ধ্বংসৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁ চিপকো আন্দোলনৰ বিৱৰ্তনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু চণ্ডী প্ৰসাদ ভট্ট, বিমলা বেন আৰু [[সুন্দৰলাল বহুগুণা]]কে ধৰি ভাৰতৰ কেইবাজনো গান্ধীবাদী পৰিৱেশবিদক প্ৰভাৱিত কৰিছিল। [[মীৰাবেন]]ৰ সৈতে তেওঁক [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ দুগৰাকী ইংৰাজ কন্যাৰ এগৰাকী হিচাপে পৰিচিত। গড়ৱাল আৰু কুমাও অঞ্চলত দুয়োগৰাকী মহিলাৰ কামে স্বাধীন ভাৰতত পৰিৱেশৰ অৱক্ষয় আৰু সংৰক্ষণৰ বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="tribuneindia">{{cite news|title=Sarala Behn remembered|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120406/dun.htm#15|access-date=29 May 2013|newspaper=The Tribune|date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite journal|title=Indian Women Freedom Fighters|journal=Bhavan Australia|date=August 2009|volume=7|issue=2|page=15|url=http://www.bhavanaustralia.org/Bhavan%20Australia%2072/Bhavan%20Australia%2072.pdf|access-date=29 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721164717/http://www.bhavanaustralia.org/Bhavan%20Australia%2072/Bhavan%20Australia%2072.pdf|archive-date=21 July 2015|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=21 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721164717/http://www.bhavanaustralia.org/Bhavan%20Australia%2072/Bhavan%20Australia%2072.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|last=Katz|first=Eric|title=Beneath the surface: critical essays in the philosophy of deep ecology|year=2000|publisher=Massachusetts Institute of Technology|page=251|url=https://books.google.com/books?id=srjEb3fZUBQC&q=sarala&pg=PA251|isbn=9780262611497}}</ref><ref name="home.moravian">{{cite journal|last=Shiva|first=Vandana|title=THE EVOLUTION, STRUCTURE, AND IMPACT OF THE CHIPKO MOVEMENT|journal=Ecospirit|volume=II|issue=4|url=http://home.moravian.edu/public/relig/ecoSpirit/issues/Vol2No4.pdf|access-date=29 May 2013}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯০১ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে পশ্চিম লণ্ডনৰ শ্বেপহাৰ্ডছ বুশ্ব অঞ্চলৰ জাৰ্মান চুইছ পিতৃ আৰু এগৰাকী ইংৰাজ মাতৃৰ পৰিয়ালত কেথেৰিন মেৰী হেইলমেনৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পৃষ্ঠভূমিৰ বাবে তেওঁৰ দেউতাক [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত বিদ্বেষ আৰু কেথেৰিনে নিজেই বৈষম্যৰ সন্মুখীন হৈছিল। স্কুলত কেথৰিনৰ বৃত্তি বন্ধ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ পঢ়া আধাতে সামৰিব লগীয়া হৈছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে কেৰাণী হিচাপে কাম কৰিছিল। পিছলৈ তেওঁ পৰিয়াল আৰু ঘৰ ত্যাগ কৰে আৰু ১৯২০ৰ দশকত মাননাদীত ভাৰতীয় শিক্ষাৰ্থীসকলৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল যিয়ে তেওঁক গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সৈতে পৰিচয় কৰাইছিল। অনুপ্ৰাণিত হৈ তেওঁ ১৯৩২ চনৰ জানুৱাৰীত ইংলেণ্ড এৰি ভাৰতলৈ আহে আৰু পুনৰ কেতিয়াও ঘূৰি নাযায়।<ref name="freeofstate">{{cite web|title=SARALA BEHN|url=http://freeofstate.org/?p=50|access-date=29 May 2013|archivedate=29 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180829074038/http://freeofstate.org/?p=50|deadurl=yes}}</ref><ref name="jamnalalbajajfoundation">{{cite web|title=Sushri Sarala Devi|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/media/pdf/JBA_1979_Bio_Sarala_Devi.pdf|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=7 June 2013}}</ref> ==গান্ধী সৈতে জীৱন== তেওঁ [[মহাত্মা গান্ধী]]ক লগ কৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে উদয়পুৰৰ এখন বিদ্যালয়ত কিছু সময় কাম কৰিছিল। গান্ধীৰ সৈতে তেওঁ ৱাৰ্ধাৰ সেৱাগ্ৰামৰ আশ্ৰমত আঠ বছৰ বাস কৰিছিল। ইয়াত তেওঁ গান্ধীৰ 'নয়ী তালিম' বা মৌলিক শিক্ষাৰ ধাৰণাত গভীৰভাৱে জড়িত আছিল আৰু সেৱাগ্ৰামত মহিলাসকলক সবল কৰা আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কাম কৰিছিল। গান্ধীয়েই তেওঁৰ নাম সৰলা বেন ৰাখিছিল।<ref name="tribuneindia" /><ref>''Behn'' means ''sister'' in Hindi. It is usual to call women that way in India.</ref><ref name="orissa">{{cite journal|last=Dash|first=Siddhartha|title=Role of Women in India's Struggle For Freedom|journal=Orissa Review|date=August 2010|page=76|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2010/August/engpdf/74-76.pdf|access-date=29 May 2013}}</ref> সেৱাগ্ৰামত [[মেলেৰিয়া]] আৰু প্ৰচুৰ উত্তাপৰ পৰা আক্ৰান্ত হোৱাৰ ফলত তেওঁ সেৱাগ্ৰামত পীড়িত হৈছিল আৰু গান্ধীৰ সন্মতিৰ সৈতে তেওঁ ১৯৪০ চনত ইউনাইটেড প্ৰভিন্সেছৰ আলমোৰা জিলাৰ কৌছানীৰ অধিক স্বাস্থ্যকৰ ঠাইলৈ গৈছিল। তেওঁ ইয়াক নিজৰ ঘৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। ইয়াত তেওঁ আশ্ৰম স্থাপন কৰি কুমাওৰ পাহাৰৰ মহিলাসকলক সবলীকৰণৰ বাবে কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Ganesh|first=Kamala|title=Culture and the Making of Identity in Contemporary India|year=2005|publisher=Sage Publications|location=New Delhi|page=149|url=https://books.google.com/books?id=liUX5D8CiyUC&q=sarla+behn&pg=PA150|isbn=9780761933076}}</ref> কুমাওত থাকোঁতে সৰলা বেনে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল। ১৯৪২ চনত গান্ধীৰ অধীনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে আৰম্ভ কৰা [[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]]ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে তেওঁ কুমাও জিলাত আন্দোলন সংগঠিত আৰু নেতৃত্ব বহন কৰাত সহায় কৰে। তেওঁ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলৰ পৰিয়ালৰ ওচৰলৈ গৈ অঞ্চলটোত ব্যাপক ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু তেওঁ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ লগত জড়িত হোৱাৰ বাবে কাৰাবাসো খাটিছিল। গৃহবন্দীৰ আদেশ উলংঘা কৰাৰ বাবে তেওঁ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত দুবাৰকৈ কাৰাবাস খাটিছিল আৰু প্ৰায় দুবছৰ আলমোৰা আৰু লক্ষ্ণৌ কাৰাগাৰত সময় অতিবাহিত কৰিছিল।<ref name="freeofstate" /><ref>{{cite web|title=A WOMAN OF COURAGE (ENGLISH VIII - STANDARD)|url=https://archive.org/stream/std08english2011tnbooks/std08english2011tnbooks_djvu.txt|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=29 May 2013}}</ref> ==লক্ষ্মী আশ্ৰম== [[file:View of snow-peaks of Himalayas.jpg|thumb|লক্ষ্মী আশ্ৰমৰ পৰা হিমালয়ৰ দৃশ্য]] কুমাওত তেওঁৰ ৰাজনৈতিক সক্ৰিয়তাৰ সময়ত সৰলা বেনে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা স্বাধীনতা কৰ্মীসকলৰ পৰিয়ালৰ নেতৃত্ব দিয়া মহিলাসকলৰ দৃঢ়তা আৰু সম্পদৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হৈছিল কিন্তু তেওঁলোকৰ আত্ম-মূল্যৰ অনুপস্থিতিত হতাশ হৈছিল যেতিয়া তেওঁ সভাৰ আহ্বানৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাইছিল "বেনজী, আমি জন্তুৰ দৰে। আমি কেৱল কাম, সভা আৰু এনে ধৰণৰ অন্যান্য সামাজিক কাৰ্যকলাপ কেৱল পুৰুষৰ বাবেহে জানো।" <ref name="manushi-india">{{cite journal|title=A Woman with Rocklike Determination|journal=Manushi|date=May–June 1992|issue=70|page=13|url=http://www.manushi-india.org/pdfs_issues/PDF%20files%2070/interview_with_vimla_bahuguna.pdf|access-date=29 May 2013}}</ref> তেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকক উপলব্ধি কৰাবলৈ কাম কৰিবলৈ সাজু হৈছিল যে তেওঁলোক নিষ্ক্ৰিয় প্ৰাণী নহয় বৰঞ্চ "[[লক্ষ্মী|ধনৰ দেৱী]]।" <ref>{{cite book|last=Ganesh|first=Kamala|title=Culture and the Making of Identity in Contemporary India|year=2005|publisher=Sage Publications|location=New Delhi|page=150|url=https://books.google.com/books?id=liUX5D8CiyUC&q=sarla+behn&pg=PA150|isbn=9780761933076}}</ref> এয়া তেওঁ কস্তুৰবা মহিলা উত্থান মণ্ডল, লক্ষ্মী আশ্ৰম, কৌছানীৰ জৰিয়তে প্ৰাপ্ত কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছিল। তেওঁ এই আশ্ৰম ১৯৪৬ চনত মহিলাৰ সবলীকৰণৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="manushi-india" /> ইয়াক ভূমিদাতাৰ পত্নীৰ নামেৰে লক্ষ্মী আশ্ৰম নাম দিয়া হৈছিল।<ref name="lakshmiashram">{{cite journal|title=NEWS FROM LAKSHMI ASHRAM|journal=Sanchar|date=March 2010|issue=108|pages=2, 6|url=http://lakshmiashram.dk/sanchars/sanchar_108e.pdf|access-date=29 May 2013}}</ref> মাত্ৰ তিনিগৰাকী শিক্ষাৰ্থীৰ সৈতে আৰম্ভ হোৱা আশ্ৰমখনে কেৱল শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতে নহয়, বৰঞ্চ শাৰীৰিক শ্ৰম আৰু সামগ্ৰিক শিক্ষাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দি 'নয়ী তালিম'ৰ গান্ধীবাদী ধাৰণাৰ জৰিয়তে ছোৱালীসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই আশ্ৰমে বিমলা বহুগুণা, সদন মিশ্ৰা, ৰাধা ভট্ট<ref>{{cite web|title=Nayee Taleem- A Method of Teaching Enunciated by Mahatma Gandhi|url=http://www.arvindguptatoys.com/arvindgupta/Nayee_Taleem.htm|access-date=29 May 2013}}</ref><ref>{{cite book|title=Frank Sure Success in CBSE English Core (Reading, Writing and Literature)|year=2008|publisher=Franksons|location=New Delhi|page=PM-4|url=https://books.google.com/books?id=Ktqpnkt3UccC&q=sarla+behn&pg=PT16|isbn=9788184097528}}</ref> আৰু বাসন্তী দেৱীকে ধৰি কেইবাজনো উল্লেখযোগ্য সংস্কাৰক আৰু সমাজকৰ্মী প্ৰস্তুত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=2016-03-09|title=President Pranab Mukherjee presented 2015 Nari Shakti awards|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/president-pranab-mukherjee-presented-2015-nari-shakti-awards-1457494302-1|access-date=2020-07-07|website=Jagranjosh.com|archivedate=2018-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219152551/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/president-pranab-mukherjee-presented-2015-nari-shakti-awards-1457494302-1|deadurl=yes}}</ref> ==সক্ৰিয়তা== সৰলা বেনক এগৰাকী পৰিৱেশ কৰ্মী হিচাপে তেওঁৰ ভূমিকাৰ বাবে বিশেষভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ চিপকো আন্দোলনক গঢ় দিয়া আৰু নেতৃত্ব দিয়াত সহায় কৰিছিল। তেওঁ আচাৰ্য [[বিনোৱা ভাৱে]] আৰু [[জয় প্ৰকাশ নাৰায়ণ]]ৰ নেতৃত্বত গান্ধীবাদী আন্দোলনৰ সৈতেও জড়িত আছিল। তেওঁ আশ্ৰমৰ শাসনভাৰ ৰাধা ভট্টক অৰ্পণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ১৯৬০ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে বিহাৰৰ ভূদান আন্দোলনত ভাৱেৰ সৈতে আৰু ১৯৭০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে চম্বল নদী উপত্যকাত নাৰায়ণ আৰু আত্মসমৰ্পণকাৰী ডকাইতৰ পৰিয়ালৰ সৈতে কাম কৰিছিল।<ref name="freeofstate" /><ref name="jamnalalbajajfoundation" /> এগৰাকী পৰিৱেশ কৰ্মী হিচাপে সৰলা বেনৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। তেওঁ মীৰাবেনৰ সৈতে তেওঁ হিমালয় অঞ্চলক আৱৰি থকা পৰিৱেশৰ সংকটৰ প্ৰতি সঁহাৰি দিয়াত সহায় কৰিছিল। কৰ্মী-শিক্ষাবিদ বন্দনা শিৱাই উল্লেখ কৰা অনুসৰি, "যদিও হিমালয়ৰ অৰণ্যসমূহৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক দৃষ্টিভংগীৰ দাৰ্শনিক আৰু ধাৰণামূলক উচ্চাৰণ মীৰাবেন আৰু [[সুন্দৰলাল বহুগুণা]]ই কৰিছে, ইয়াক মহিলা আন্দোলন হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ সাংগঠনিক ভেটি সৰলা বেনে গড়ৱালত বিমলা বেন আৰু কুমাওত ৰাধা ভট্টৰ সৈতে স্থাপন কৰিছিল।" <ref>{{cite book|last=Shiva|first=Vandana|title=Staying Alive: Women, Ecology and Development|year=1989|publisher=Kali for Women|location=New Delhi|page=71|url=https://books.google.com/books?id=GPaA4Nb0w0YC&q=sarala+behn&pg=PA72|isbn=0862328233}}</ref> সৰলা বেনৰ নিৰ্দেশনাত ১৯৬১ চনত মহিলাসকলক সংগঠিত কৰা, সুৰাপানৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া, বন আধাৰিত ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ স্থাপন আৰু বন অধিকাৰৰ বাবে যুঁজ দিয়াৰ মুখ্য লক্ষ্যৰে 'উত্তৰাখণ্ড সৰ্বোদয় মণ্ডল' নামৰ কাৰ্যকৰী হৈছিল। ১৯৬০ৰ দশকজুৰি মণ্ডল আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলে এই উদ্দেশ্যবোৰৰ বাবে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিছিল। ১৯৭২ চনৰ ষ্টকহ'ম সন্মিলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সৰলা বেনে চিপকো আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল। ই যমুনা উপত্যকাত এক জনপ্ৰিয় প্ৰদৰ্শনৰ সৈতে আৰম্ভ হৈছিল য'ত ঔপনিৱেশিক কৰ্তৃপক্ষই ১৯৩০ৰ দশকত বনাঞ্চলৰ বাণিজ্যিকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰাৰ বাবে কেইবাজনো কৰ্মীক গুলীয়াই হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Haberman|first=David|title=River of love in an age of pollution: the Yamuna River of northern India|year=2006|publisher=University of California Press|page=69|url=https://books.google.com/books?id=63uDsPPr48gC&q=sarla+behn&pg=PA69|isbn=0520247892}}</ref><ref>{{cite journal|last=Bahuguna|first=Sunderlal|title=CHIPKO: THE PEOPLE'S MOVEMENT WITH A HOPE FOR THE SURVIVAL OF HUMANKIND|journal=IFDA Dossier|date=January–February 1988|issue=63|page=6|url=http://www.dhf.uu.se/ifda/readerdocs/pdf/doss_63.pdf|access-date=29 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20090702124732/http://www.dhf.uu.se/ifda/readerdocs/pdf/doss_63.pdf|archive-date=2 July 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 'চিপকো' শব্দটো (যাৰ অৰ্থ হৈছে আলিঙ্গন কৰা) এই আন্দোলনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈছিল যেতিয়া গাওঁবাসীয়ে সিদ্ধান্ত লৈছিল যে তেওঁলোকে গছবোৰ কটা প্ৰতিহত কৰিবলৈ তেওঁলোকক আলিঙ্গন কৰিব আৰু ঘনশ্যাম শৈলানীৰ লোকগীতৰ জৰিয়তে নামটো জনপ্ৰিয় হৈছিল। ১৯৭৭ চনত সৰলা বেনে কৰ্মীসকলক সংগঠিত কৰাত আৰু পাইন গছৰ পৰা লাম্বাৰিং আৰু অত্যধিক ৰেজিন সংগ্ৰহ কৰাৰ প্ৰতিৰোধত চিপকো আন্দোলনক একত্ৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref name="home.moravian" /><ref>{{cite web|title=4 The chipko movement|url=http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80a03e/80A03E08.htm|publisher=United Nations University|access-date=29 May 2013}}</ref> সৰলা বেন এগৰাকী প্ৰভাৱশালী লেখিকা আছিল। তেওঁ পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, মহিলাৰ সবলীকৰণ আৰু পৰিৱেশৰ বিষয়ত হিন্দী আৰু ইংৰাজীত ২২খন কিতাপ লিখিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত 'ৰিভাইভিং আৱাৰ ডাইং প্লেনেট' আৰু 'এ ব্লুপ্ৰিণ্ট ফৰ চাৰ্ভাইভেল অফ দ্য হিলচ' বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।<ref name="tribuneindia" /><ref name="orissa" /><ref name="fao">{{cite web|last=Shukla|first=Surinder K|title=FORESTS FOR THE PEOPLE: HEGEMONY OF GOVERNANCE|url=http://www.fao.org/docrep/ARTICLE/WFC/XII/0420-B1.HTM|publisher=FAO|access-date=29 May 2013}}</ref> তেওঁৰ আত্মজীৱনীখনৰ শিৰোনাম হৈছে 'এ লাইফ ইন টু ৱৰ্ল্ডছ: অটোবায়োগ্ৰাফী অৱ মহাত্মা গান্ধীজ ইংলিছ ডিচাইপল'।<ref>{{cite web|title=A Life in Two Worlds: Autobiography of Mahatma Gandhi's English Disciple [paperback]|url=http://angwal.in/books/literature-language-2/|access-date=29 May 2013}}</ref> ==মৃত্যু== ১৯৭৫ চনত চাৰালা বেন পিথোৰাগড় জিলাৰ ধৰমগড়ৰ এক কুটিৰলৈ স্থানান্তৰিত হয় য'ত তেওঁ ১৯৮২ চনৰ জুলাই মাহত মৃত্যুলৈকে বাস কৰিছিল। লক্ষ্মী আশ্ৰমত হিন্দু ৰীতি-নীতি অনুসৰি তাইৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name="lakshmiashram_a">{{cite journal|title=NEWS FROM LAKSHMI ASHRAM|journal=Samachar|date=November 2011|issue=113|pages=7–12|url=http://lakshmiashram.dk/sanchars/Sanchar113e.pdf|access-date=29 May 2013}}</ref> তেওঁ যমুনালাল বাজাজ বঁটা বিজয়ী আছিল<ref>{{cite web|title=1979 : Outstanding Contribution in Constructive Work|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1979/constructive-work/sarla-devi|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|access-date=7 June 2013}}</ref><ref>{{cite book|last=Shukla|first=A K|title=Women Chief Ministers in Contemporary India|year=2007|publisher=A P H Publishers|location=New Delhi|page=17|url=https://books.google.com/books?id=NMocKFODKxkC&q=%22catherine+mary+heilman%22&pg=PA17|isbn=978-8131301517}}</ref> আৰু তেওঁৰ ৭৫তম জন্মদিন উপলক্ষে তেওঁক "হিমালয়ৰ কন্যা" আৰু উত্তৰাখণ্ডত "সামাজিক সক্ৰিয়তাৰ মাতৃ" উপাধি লাভ কৰিছিল।<ref name="fao" /><ref>{{cite book|last=Sontheimer|first=Sally|title=Women and the Environment: a Reader: Crisis and Development in the Third World|year=1991|publisher=Earthscan Publications|location=London|page=172|url=https://books.google.com/books?id=phwk6dmU-i8C&q=sarala+behn&pg=PA172|isbn=1853831115}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছৰে পৰা লক্ষ্মী আশ্ৰমে সামাজিক আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক সমস্যাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ বাবে আলোচনা আৰু ৰণনীতি প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে সৰ্বোদয় কৰ্মী আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলৰ এক সমাৱেশআয়োজন কৰি তেওঁৰ মৃত্যু বাৰ্ষিকী উদযাপন কৰে।<ref name="lakshmiashram_a" /> ২০০৬ চনত উত্তৰাখণ্ড চৰকাৰে কৌছানীত এটা সৰলা বেন স্মাৰক সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰাৰ বিষয়ে ঘোষণা কৰিছিল।<ref name="lakshmiashram_a" /> ==উত্তৰাধিকাৰ== বিশেষকৈ উত্তৰাখণ্ড আৰু ভাৰতীয় পৰিৱেশবাদৰ ওপৰত সৰলা বেনৰ প্ৰভাৱ গুৰুত্বপূৰ্ণ যদিও তেওঁ তুলনামূলকভাৱে অজ্ঞাত। তেওঁ উত্তৰাখণ্ডত তৃণমূল সংগঠনসমূহক অনুপ্ৰেৰণা দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু ৰাজ্যখনত সৰ্বোদয় আন্দোলন বিয়পাত সহায় কৰিছিল। কেইবাজনো পৰিৱেশবিদৰ উপৰিও তেওঁ লেখিকা বিল আইটকেনকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=The Sufi Scotsman|url=http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?201134|access-date=29 May 2013|newspaper=Outlook|date=3 April 1996}}</ref> বুৰঞ্জীবিদ ৰামচন্দ্ৰ গুহয়ে উল্লেখ কৰা অনুসৰি তেওঁৰ সক্ৰিয়তা আৰু তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰা আশ্ৰমে সহায় কৰিছিল, "নতুন প্ৰজন্মৰ সমাজকৰ্মীসকলক প্ৰস্তুত কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ভিতৰত চণ্ডী প্ৰসাদ ভট্ট, ৰাধা ভট্ট আৰু সুন্দৰলাল বহুগুণাৰ দৰে উল্লেখযোগ্য কৰ্মীসকলক তেওঁ প্ৰভাৱিত কৰিছিল। ১৯৭০ৰ দশকত, এই কৰ্মীসকলে চিপকো আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল। আনহাতে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ কৰ্মীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিছিল, যিসকলে উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ বাবে আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল।" <ref>{{cite news|title=In Hume's footsteps|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/ColumnsOthers/In-Hume-s-footsteps/Article1-834498.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406152506/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/ColumnsOthers/In-Hume-s-footsteps/Article1-834498.aspx|url-status=dead|archive-date=6 April 2012|access-date=29 May 2013|newspaper=Hindustan Times|date=2 April 2012|archivedate=13 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313025126/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/ColumnsOthers/In-Hume-s-footsteps/Article1-834498.aspx|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:গান্ধীবাদী]] [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] 4z56ibhnnedthf9nm6lbi6blrz4hrj7 10 84995 626765 342515 2026-08-13T10:08:11Z AjayDas 12623 626765 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Type in location|main|Dam|{{{location|}}}}}{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | above = {{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|| {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color:skyblue; color:inherit; | headerstyle = background-color:skyblue; color:inherit; | title = {{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{#if:{{{name|}}}|<div style="background-color:skyblue; color:inherit;font-weight:bold">{{{name}}}</div>}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB|getValue|maxvals=1|P18|name=image|qid={{{qid|}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|onlysourced=no|noicon=yes|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} | image2 = {{#invoke:স্থান map|infobox_pushpin_map | pushpin_relief = {{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|yes}} | pushpin_label = {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | default_width = 235 }} | image3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = dam | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 13 | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | label1 = চৰকাৰী নাম | data1 = {{{name_official|}}} | label2 = দেশ | data2 = {{{country|}}} | label3 = স্থান | data3 = {{{location|}}} | label4 = স্থানাংক | data4 = {{#if: {{{coordinates|}}}|{{#invoke:স্থানাংক|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}}{{{coordinates_ref|}}}}} | label5 = উদ্দেশ্য | data5 = {{#switch:{{uc:{{{purpose|}}}}} |F=[[বান নিয়ন্ত্ৰণ]] |I=[[জলসিঞ্চন]] |W=[[পানী যোগান]] |N=[[নৌপৰিবহনযোগ্যতা|নৌপৰিবহন]] |P=[[জলবিদ্যুৎ|বিদ্যুৎ]] |#default={{{purpose|}}} }} | label6 = স্থিতি | data6 = {{#switch:{{uc:{{{status|}}}}} |D=অৱসান ঘটোৱা হৈছে |O=কাৰ্যক্ষম |P=প্ৰস্তাৱিত |U=নিৰ্মাণাধীন |UC=নিৰ্মাণাধীন |#default={{{status|}}} }} | label7 = নিৰ্মাণ আৰম্ভ | data7 = {{{construction_began|}}} | label8 = মুকলিৰ তাৰিখ | data8 = {{{opening|}}} | label9 = ভাঙি পেলোৱাৰ তাৰিখ | data9 = {{{demolished|}}} | label10 = নিৰ্মাণ ব্যয় | data10 = {{{cost|}}} | label11 = নিৰ্মাণকাৰী | data11 = {{{builder|}}} | label12 = নক্সা প্ৰস্তুতকাৰী | data12 = {{{designed_by|}}} | label13 = মালিক{{pluralize from text|{{{owner|}}}|plural=s}} | data13 = {{{owner|}}} | label14 = পৰিচালক{{pluralize from text|{{{operator|}}}|plural=s}} | data14 = {{{operator|}}} | header15 = {{#if:{{{dam_type|}}}{{{dam_crosses|}}}{{{dam_height|}}}{{{dam_height_foundation|}}}{{{dam_height_thalweg|}}}{{{dam_length|}}}{{{dam_elevation_crest|}}}{{{dam_width_crest|}}}{{{dam_width_base|}}}{{{dam_volume|}}}{{{spillway_count|}}}{{{spillway_type|}}}{{{spillway_capacity|}}}|{{#if:{{{lower_dam_type|}}}{{{lower_dam_crosses|}}}{{{lower_dam_height|}}}{{{lower_dam_height_foundation|}}}{{{lower_dam_height_thalweg|}}}{{{lower_dam_length|}}}{{{lower_dam_elevation_crest|}}}{{{lower_dam_width_crest|}}}{{{lower_dam_width_base|}}}{{{lower_dam_volume|}}}{{{lower_spillway_count|}}}{{{lower_spillway_type|}}}{{{lower_spillway_capacity|}}}{{{lower_res_name|}}}{{{lower_res_capacity_total|}}}{{{lower_res_capacity_active|}}}{{{lower_res_capacity_inactive|}}}{{{lower_res_catchment|}}}{{{lower_res_surface|}}}{{{lower_res_max_length|}}}{{{lower_res_max_width|}}}{{{lower_res_max_depth|}}}{{{lower_res_elevation|}}}{{{lower_res_tidal_range|}}}|ওপৰৰ বান্ধ আৰু জলনিৰ্গম পথ|বান্ধ আৰু জলনিৰ্গম পথ}}}} | label16 = [[Dam#Types|বান্ধৰ প্ৰকাৰ]] | data16 = {{#switch:{{uc:{{{dam_type|}}}}} |A=[[আৰ্চ বান্ধ]] |B=[[বাৰাজ (বান্ধ)|বাৰাজ]] |C=মাধ্যাকৰ্ষণীয় আৰু মাটিৰে ভৰোৱা সংযুক্ত বান্ধ |E=[[মাটিৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |F=[[মাটিৰে ভৰোৱা বান্ধ]] |G=[[মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |H=[[শিলৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |AG=[[আৰ্চ-মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |#default={{{dam_type|}}} }} | label17 = আৱদ্ধ কৰে | data17 = {{{dam_crosses|}}} | label18 = উচ্চতা<!-- DEPRECIATED. If possible, please use one or more specific height fields below --> | data18 = {{{dam_height|}}} | label19 = উচ্চতা&nbsp;(ভেটিৰ পৰা) | data19 = {{{dam_height_foundation|}}} | label20 = উচ্চতা&nbsp;([[thalweg]]) | data20 = {{{dam_height_thalweg|}}} | label21 = দৈৰ্ঘ্য | data21 = {{{dam_length|}}} | label22 = শীৰ্ষত উচ্চতা | data22 = {{{dam_elevation_crest|}}} | label23 = প্ৰস্থ&nbsp;(শীৰ্ষত) | data23 = {{{dam_width_crest|}}} | label24 = প্ৰস্থ&nbsp;(ভেটিত) | data24 = {{{dam_width_base|}}} | label25 = বান্ধৰ আয়তন | data25 = {{{dam_volume|}}} | label26 = [[জলনিৰ্গম পথ]]সমূহ | data26 = {{{spillway_count|}}} | label27 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data27 = {{{spillway_type|}}} | label28 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data28 = {{{spillway_length|}}} | label29 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data29 = {{{spillway_capacity|}}} | label30 = S{{longitem|pillway&nbsp;[[volumetric flow rate]]}} | data30 = {{{spillway_volumetric_flow_rate|}}} | label31 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data31 = {{{spillway_type2|}}} | label32 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data32 = {{{spillway_length2|}}} | label33 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data33 = {{{spillway_capacity2|}}} | label34 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data34 = {{{spillway_volumetric_flow_rate2|}}} | label35 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data35 = {{{spillway_type3|}}} | label36 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data36 = {{{spillway_length3|}}} | label37 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data37 = {{{spillway_capacity3|}}} | label38 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data38 = {{{spillway_volumetric_flow_rate3|}}} | header39 = {{#if:{{{res_name|}}}{{{res_capacity_total|}}}{{{res_capacity_active|}}}{{{res_capacity_inactive|}}}{{{res_catchment|}}}{{{res_surface|}}}{{{res_max_length|}}}{{{res_max_width|}}}{{{res_max_depth|}}}{{{res_elevation|}}}{{{res_tidal_range|}}}|{{#if:{{{lower_dam_type|}}}{{{lower_dam_crosses|}}}{{{lower_dam_height|}}}{{{lower_dam_height_foundation|}}}{{{lower_dam_height_thalweg|}}}{{{lower_dam_length|}}}{{{lower_dam_elevation_crest|}}}{{{lower_dam_width_crest|}}}{{{lower_dam_width_base|}}}{{{lower_dam_volume|}}}{{{lower_spillway_count|}}}{{{lower_spillway_type|}}}{{{lower_spillway_capacity|}}}{{{lower_res_name|}}}{{{lower_res_capacity_total|}}}{{{lower_res_capacity_active|}}}{{{lower_res_capacity_inactive|}}}{{{lower_res_catchment|}}}{{{lower_res_surface|}}}{{{lower_res_max_length|}}}{{{lower_res_max_width|}}}{{{lower_res_max_depth|}}}{{{lower_res_elevation|}}}{{{lower_res_tidal_range|}}}|ওপৰৰ জলাধাৰ|জলাধাৰ}}}} | label40 = সৃষ্টি কৰে | data40 = {{{res_name|}}} | label41 = মুঠ ধাৰণক্ষমতা | data41 = {{{res_capacity_total|}}} | label42 = সক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data42 = {{{res_capacity_active|}}} | label43 = নিষ্ক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data43 = {{{res_capacity_inactive|}}} | label44 = [[নিষ্কাশন অৱবাহিকা|জলসংগ্ৰহ ক্ষেত্ৰ]] | data44 = {{{res_catchment|}}} | label45 = পৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল | data45 = {{{res_surface|}}} | label46 = সৰ্বাধিক দৈৰ্ঘ্য | data46 = {{{res_max_length|}}} | label47 = সৰ্বাধিক প্ৰস্থ | data47 = {{{res_max_width|}}} | label48 = সৰ্বাধিক পানীৰ গভীৰতা | data48 = {{{res_max_depth|}}} | label49 = স্বাভাৱিক উচ্চতা | data49 = {{{res_elevation|}}} | label50 = [[জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ|জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ]] | data50 = {{{res_tidal_range|}}} | header51 = {{#if:{{{lower_dam_type|}}}{{{lower_dam_crosses|}}}{{{lower_dam_height|}}}{{{lower_dam_height_foundation|}}}{{{lower_dam_height_thalweg|}}}{{{lower_dam_length|}}}{{{lower_dam_elevation_crest|}}}{{{lower_dam_width_crest|}}}{{{lower_dam_width_base|}}}{{{lower_dam_volume|}}}{{{lower_spillway_count|}}}{{{lower_spillway_type|}}}{{{lower_spillway_capacity|}}}|তলৰ বান্ধ আৰু জলনিৰ্গম পথ}} | label52 = [[Dam#Types|বান্ধৰ প্ৰকাৰ]] | data52 = {{#switch:{{uc:{{{lower_dam_type|}}}}} |A=[[আৰ্চ বান্ধ]] |B=[[বাৰাজ (বান্ধ)|বাৰাজ]] |C=মাধ্যাকৰ্ষণীয় আৰু মাটিৰে ভৰোৱা সংযুক্ত বান্ধ |E=[[মাটিৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |F=[[মাটিৰে ভৰোৱা বান্ধ]] |G=[[মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |H=[[শিলৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |AG=[[আৰ্চ-মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |#default={{{lower_dam_type|}}} }} | label53 = আৱদ্ধ কৰে | data53 = {{{lower_dam_crosses|}}} | label54 = উচ্চতা<!-- DEPRECIATED. If possible, please use one or more specific height fields below --> | data54 = {{{lower_dam_height|}}} | label55 = উচ্চতা&nbsp;(ভেটিৰ পৰা) | data55 = {{{lower_dam_height_foundation|}}} | label56 = উচ্চতা&nbsp;([[thalweg]]) | data56 = {{{lower_dam_height_thalweg|}}} | label57 = দৈৰ্ঘ্য | data57 = {{{lower_dam_length|}}} | label58 = শীৰ্ষত উচ্চতা | data58 = {{{lower_dam_elevation_crest|}}} | label59 = প্ৰস্থ&nbsp;(শীৰ্ষত) | data59 = {{{lower_dam_width_crest|}}} | label60 = প্ৰস্থ&nbsp;(ভেটিত) | data60 = {{{lower_dam_width_base|}}} | label61 = বান্ধৰ আয়তন | data61 = {{{lower_dam_volume|}}} | label62 = [[জলনিৰ্গম পথ]]সমূহ | data62 = {{{lower_spillway_count|}}} | label63 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data63 = {{{lower_spillway_type|}}} | label64 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data64 = {{{lower_spillway_length|}}} | label65 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data65 = {{{lower_spillway_capacity|}}} | label66 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data66 = {{{lower_spillway_volumetric_flow_rate|}}} | label67 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data67 = {{{lower_spillway_type2|}}} | label68 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data68 = {{{lower_spillway_length2|}}} | label69 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data69 = {{{lower_spillway_capacity2|}}} | label70 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data70 = {{{lower_spillway_volumetric_flow_rate2|}}} | label71 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data71 = {{{lower_spillway_type3|}}} | label72 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data72 = {{{lower_spillway_length3|}}} | label73 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data73 = {{{lower_spillway_capacity3|}}} | label74 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data74 = {{{lower_spillway_volumetric_flow_rate3|}}} | header75 = {{#if:{{{lower_res_name|}}}{{{lower_res_capacity_total|}}}{{{lower_res_capacity_active|}}}{{{lower_res_capacity_inactive|}}}{{{lower_res_catchment|}}}{{{lower_res_surface|}}}{{{lower_res_max_length|}}}{{{lower_res_max_width|}}}{{{lower_res_max_depth|}}}{{{lower_res_elevation|}}}{{{lower_res_tidal_range|}}}|তলৰ জলাধাৰ}} | label76 = সৃষ্টি কৰে | data76 = {{{lower_res_name|}}} | label77 = মুঠ ধাৰণক্ষমতা | data77 = {{{lower_res_capacity_total|}}} | label78 = সক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data78 = {{{lower_res_capacity_active|}}} | label79 = নিষ্ক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data79 = {{{lower_res_capacity_inactive|}}} | label80 = [[নিষ্কাশন অৱবাহিকা|জলসংগ্ৰহ ক্ষেত্ৰ]] | data80 = {{{lower_res_catchment|}}} | label81 = পৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল | data81 = {{{lower_res_surface|}}} | label82 = সৰ্বাধিক দৈৰ্ঘ্য | data82 = {{{lower_res_max_length|}}} | label83 = সৰ্বাধিক প্ৰস্থ | data83 = {{{lower_res_max_width|}}} | label84 = সৰ্বাধিক পানীৰ গভীৰতা | data84 = {{{lower_res_max_depth|}}} | label85 = স্বাভাৱিক উচ্চতা | data85 = {{{lower_res_elevation|}}} | label86 = [[জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ|জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ]] | data86 = {{{lower_res_tidal_range|}}} | header87 = {{#if:{{{plant_name|}}}{{{plant_coordinates|}}}{{{plant_operator|}}}{{{plant_commission|}}}{{{plant_decommission|}}}{{{plant_type|}}}{{{plant_hydraulic_head|}}}{{{plant_turbines|}}}{{{plant_capacity|}}}{{{plant_capacity_factor|}}}{{{plant_storage_hours|}}}{{{plant_annual_gen|}}}|{{if empty|{{{plant_name|}}}|বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}}} | label88 = স্থানাংক | data88 = {{#if:{{{plant_coordinates|}}} |{{#invoke:স্থানাংক|coordinsert|{{{plant_coordinates}}}|type:landmark}}{{{plant_coord_ref|}}} }} | label89 = পৰিচালক{{pluralize from text|{{{plant_operator|}}}|plural=s}} | data89 = {{{plant_operator|}}} | label90 = কাৰ্যাৰম্ভৰ তাৰিখ | data90 = {{{plant_commission|}}} | label91 = অৱসানৰ তাৰিখ | data91 = {{{plant_decommission|}}} | label92 = [[জলবিদ্যুৎ#Generating methods|প্ৰকাৰ]] | data92 = {{#switch:{{uc:{{{plant_type|}}}}} |C=পৰম্পৰাগত |P=[[পাম্প-সংৰক্ষণ জলবিদ্যুৎ|পাম্প-সংৰক্ষণ]] |R=[[নদীপ্ৰবাহ জলবিদ্যুৎ|নদীপ্ৰবাহ]] |T=[[জোৱাৰ-ভাটা বাৰাজ]] |#default={{{plant_type|}}} }} | label93 = [[হাইড্ৰলিক মূৰ]] | data93 = {{{plant_hydraulic_head|}}} | label94 = [[পানী টাৰ্বাইন|টাৰ্বাইন]] | data94 = {{{plant_turbines|}}} | label95 = পাম্প-জেনেৰেটৰ | data95 = {{{plant_pumpgenerators|}}} | label96 = পাম্প | data96 = {{{plant_pumps|}}} | label97 = [[নেমপ্লেট ক্ষমতা|স্থাপিত ক্ষমতা]] | data97 = {{#iferror: {{#expr:0+{{formatnum:{{{plant_capacity|}}}|R}} }}| {{{plant_capacity|}}} | {{{plant_capacity|}}} [[Megawatt|MW]] }} | label98 = [[ক্ষমতা গুণক|ক্ষমতা গুণক]] | data98 = {{{plant_capacity_factor|}}} | label99 = [[দক্ষতা|সামগ্ৰিক দক্ষতা]] | data99 = {{{plant_efficiency|}}} | label100 = [[শক্তি সংৰক্ষণ#Capacity|সংৰক্ষণ ক্ষমতা]] | data100 = {{{plant_storage_hours|}}} | label101 = [[নেট উৎপাদন|{{if empty|{{{plant_annual_gen_year|}}}|বাৰ্ষিক}}&nbsp;উৎপাদন]] | data101 = {{#iferror: {{#expr:0+{{formatnum:{{{plant_annual_gen|}}}|R}} }}| {{{plant_annual_gen|}}} | {{{plant_annual_gen|}}} [[GW·h]] }} | data102 = {{#if:{{{website|}}}|'''ৱেবছাইট'''<br/><span class="plainlinks">{{{website|}}}</span>}} | below = {{{extra|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox dam with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox dam]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| builder | child | construction_began | coordinates | coordinates_ref | cost | country | dam_crosses | dam_elevation_crest | dam_height | dam_height_foundation | dam_height_thalweg | dam_length | dam_type | dam_volume | dam_width_base | dam_width_crest | demolished | designed_by | embed | extra | fetchwikidata | image | image_alt | image_caption | image_size | location | lower_dam_crosses | lower_dam_elevation_crest | lower_dam_height | lower_dam_height_foundation | lower_dam_height_thalweg | lower_dam_length | lower_dam_type | lower_dam_volume | lower_dam_width_base | lower_dam_width_crest | lower_res_capacity_active | lower_res_capacity_inactive | lower_res_capacity_total | lower_res_catchment | lower_res_elevation | lower_res_max_depth | lower_res_max_length | lower_res_max_width | lower_res_name | lower_res_surface | lower_res_tidal_range | lower_spillway_capacity | lower_spillway_capacity2 | lower_spillway_capacity3 | lower_spillway_count | lower_spillway_length | lower_spillway_length2 | lower_spillway_length3 | lower_spillway_type | lower_spillway_type2 | lower_spillway_type3 | lower_spillway_volumetric_flow_rate | lower_spillway_volumetric_flow_rate2 | lower_spillway_volumetric_flow_rate3 | name | name_official | opening | operator | owner | plant_annual_gen | plant_annual_gen_year | plant_capacity | plant_capacity_factor | plant_commission | plant_coord_ref | plant_coordinates | plant_decommission | plant_efficiency | plant_hydraulic_head | plant_name | plant_operator | plant_pumpgenerators | plant_pumps | plant_storage_hours | plant_turbines | plant_type | purpose | qid | res_capacity_active | res_capacity_inactive | res_capacity_total | res_catchment | res_elevation | res_max_depth | res_max_length | res_max_width | res_name | res_surface | res_tidal_range | spillway_capacity | spillway_capacity2 | spillway_capacity3 | spillway_count | spillway_length | spillway_length2 | spillway_length3 | spillway_type | spillway_type2 | spillway_type3 | spillway_volumetric_flow_rate | spillway_volumetric_flow_rate2 | spillway_volumetric_flow_rate3 | status | suppressfields | website }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox dam]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox dam with conflicting parameters}} | child; embed }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> d8bfbx4hn96negirq941swhi81uyyo1 626766 626765 2026-08-13T10:13:49Z AjayDas 12623 626766 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Type in location|main|Dam|{{{location|}}}}}{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}} | above = {{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|| {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color:skyblue; color:inherit; | headerstyle = background-color:skyblue; color:inherit; | title = {{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes|{{#if:{{{name|}}}|<div style="background-color:skyblue; color:inherit;font-weight:bold">{{{name}}}</div>}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB|getValue|maxvals=1|P18|name=image|qid={{{qid|}}}|suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|onlysourced=no|noicon=yes|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{image_caption|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_relief = {{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|yes}} | pushpin_label = {{if empty|{{{pushpin_label|}}}|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | default_width = 235 }} | image3 = | label1 = চৰকাৰী নাম | data1 = {{{name_official|}}} | label2 = দেশ | data2 = {{{country|}}} | label3 = স্থান | data3 = {{{location|}}} | label4 = স্থানাংক | data4 = {{#if: {{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates}}}|type:landmark}}{{{coordinates_ref|}}}}} | label5 = উদ্দেশ্য | data5 = {{#switch:{{uc:{{{purpose|}}}}} |F=[[বান নিয়ন্ত্ৰণ]] |I=[[জলসিঞ্চন]] |W=[[পানী যোগান]] |N=[[নৌপৰিবহনযোগ্যতা|নৌপৰিবহন]] |P=[[জলবিদ্যুৎ|বিদ্যুৎ]] |#default={{{purpose|}}} }} | label6 = স্থিতি | data6 = {{#switch:{{uc:{{{status|}}}}} |D=অৱসান ঘটোৱা হৈছে |O=কাৰ্যক্ষম |P=প্ৰস্তাৱিত |U=নিৰ্মাণাধীন |UC=নিৰ্মাণাধীন |#default={{{status|}}} }} | label7 = নিৰ্মাণ আৰম্ভ | data7 = {{{construction_began|}}} | label8 = মুকলিৰ তাৰিখ | data8 = {{{opening|}}} | label9 = ভাঙি পেলোৱাৰ তাৰিখ | data9 = {{{demolished|}}} | label10 = নিৰ্মাণ ব্যয় | data10 = {{{cost|}}} | label11 = নিৰ্মাণকাৰী | data11 = {{{builder|}}} | label12 = নক্সা প্ৰস্তুতকাৰী | data12 = {{{designed_by|}}} | label13 = মালিক{{pluralize from text|{{{owner|}}}|plural=s}} | data13 = {{{owner|}}} | label14 = পৰিচালক{{pluralize from text|{{{operator|}}}|plural=s}} | data14 = {{{operator|}}} | header15 = {{#if:{{{dam_type|}}}{{{dam_crosses|}}}{{{dam_height|}}}{{{dam_height_foundation|}}}{{{dam_height_thalweg|}}}{{{dam_length|}}}{{{dam_elevation_crest|}}}{{{dam_width_crest|}}}{{{dam_width_base|}}}{{{dam_volume|}}}{{{spillway_count|}}}{{{spillway_type|}}}{{{spillway_capacity|}}}|{{#if:{{{lower_dam_type|}}}{{{lower_dam_crosses|}}}{{{lower_dam_height|}}}{{{lower_dam_height_foundation|}}}{{{lower_dam_height_thalweg|}}}{{{lower_dam_length|}}}{{{lower_dam_elevation_crest|}}}{{{lower_dam_width_crest|}}}{{{lower_dam_width_base|}}}{{{lower_dam_volume|}}}{{{lower_spillway_count|}}}{{{lower_spillway_type|}}}{{{lower_spillway_capacity|}}}{{{lower_res_name|}}}{{{lower_res_capacity_total|}}}{{{lower_res_capacity_active|}}}{{{lower_res_capacity_inactive|}}}{{{lower_res_catchment|}}}{{{lower_res_surface|}}}{{{lower_res_max_length|}}}{{{lower_res_max_width|}}}{{{lower_res_max_depth|}}}{{{lower_res_elevation|}}}{{{lower_res_tidal_range|}}}|ওপৰৰ বান্ধ আৰু জলনিৰ্গম পথ|বান্ধ আৰু জলনিৰ্গম পথ}}}} | label16 = [[Dam#Types|বান্ধৰ প্ৰকাৰ]] | data16 = {{#switch:{{uc:{{{dam_type|}}}}} |A=[[আৰ্চ বান্ধ]] |B=[[বাৰাজ (বান্ধ)|বাৰাজ]] |C=মাধ্যাকৰ্ষণীয় আৰু মাটিৰে ভৰোৱা সংযুক্ত বান্ধ |E=[[মাটিৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |F=[[মাটিৰে ভৰোৱা বান্ধ]] |G=[[মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |H=[[শিলৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |AG=[[আৰ্চ-মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |#default={{{dam_type|}}} }} | label17 = আৱদ্ধ কৰে | data17 = {{{dam_crosses|}}} | label18 = উচ্চতা<!-- DEPRECIATED. If possible, please use one or more specific height fields below --> | data18 = {{{dam_height|}}} | label19 = উচ্চতা&nbsp;(ভেটিৰ পৰা) | data19 = {{{dam_height_foundation|}}} | label20 = উচ্চতা&nbsp;([[thalweg]]) | data20 = {{{dam_height_thalweg|}}} | label21 = দৈৰ্ঘ্য | data21 = {{{dam_length|}}} | label22 = শীৰ্ষত উচ্চতা | data22 = {{{dam_elevation_crest|}}} | label23 = প্ৰস্থ&nbsp;(শীৰ্ষত) | data23 = {{{dam_width_crest|}}} | label24 = প্ৰস্থ&nbsp;(ভেটিত) | data24 = {{{dam_width_base|}}} | label25 = বান্ধৰ আয়তন | data25 = {{{dam_volume|}}} | label26 = [[জলনিৰ্গম পথ]]সমূহ | data26 = {{{spillway_count|}}} | label27 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data27 = {{{spillway_type|}}} | label28 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data28 = {{{spillway_length|}}} | label29 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data29 = {{{spillway_capacity|}}} | label30 = S{{longitem|pillway&nbsp;[[volumetric flow rate]]}} | data30 = {{{spillway_volumetric_flow_rate|}}} | label31 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data31 = {{{spillway_type2|}}} | label32 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data32 = {{{spillway_length2|}}} | label33 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data33 = {{{spillway_capacity2|}}} | label34 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data34 = {{{spillway_volumetric_flow_rate2|}}} | label35 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data35 = {{{spillway_type3|}}} | label36 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data36 = {{{spillway_length3|}}} | label37 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data37 = {{{spillway_capacity3|}}} | label38 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data38 = {{{spillway_volumetric_flow_rate3|}}} | header39 = {{#if:{{{res_name|}}}{{{res_capacity_total|}}}{{{res_capacity_active|}}}{{{res_capacity_inactive|}}}{{{res_catchment|}}}{{{res_surface|}}}{{{res_max_length|}}}{{{res_max_width|}}}{{{res_max_depth|}}}{{{res_elevation|}}}{{{res_tidal_range|}}}|{{#if:{{{lower_dam_type|}}}{{{lower_dam_crosses|}}}{{{lower_dam_height|}}}{{{lower_dam_height_foundation|}}}{{{lower_dam_height_thalweg|}}}{{{lower_dam_length|}}}{{{lower_dam_elevation_crest|}}}{{{lower_dam_width_crest|}}}{{{lower_dam_width_base|}}}{{{lower_dam_volume|}}}{{{lower_spillway_count|}}}{{{lower_spillway_type|}}}{{{lower_spillway_capacity|}}}{{{lower_res_name|}}}{{{lower_res_capacity_total|}}}{{{lower_res_capacity_active|}}}{{{lower_res_capacity_inactive|}}}{{{lower_res_catchment|}}}{{{lower_res_surface|}}}{{{lower_res_max_length|}}}{{{lower_res_max_width|}}}{{{lower_res_max_depth|}}}{{{lower_res_elevation|}}}{{{lower_res_tidal_range|}}}|ওপৰৰ জলাধাৰ|জলাধাৰ}}}} | label40 = সৃষ্টি কৰে | data40 = {{{res_name|}}} | label41 = মুঠ ধাৰণক্ষমতা | data41 = {{{res_capacity_total|}}} | label42 = সক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data42 = {{{res_capacity_active|}}} | label43 = নিষ্ক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data43 = {{{res_capacity_inactive|}}} | label44 = [[নিষ্কাশন অৱবাহিকা|জলসংগ্ৰহ ক্ষেত্ৰ]] | data44 = {{{res_catchment|}}} | label45 = পৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল | data45 = {{{res_surface|}}} | label46 = সৰ্বাধিক দৈৰ্ঘ্য | data46 = {{{res_max_length|}}} | label47 = সৰ্বাধিক প্ৰস্থ | data47 = {{{res_max_width|}}} | label48 = সৰ্বাধিক পানীৰ গভীৰতা | data48 = {{{res_max_depth|}}} | label49 = স্বাভাৱিক উচ্চতা | data49 = {{{res_elevation|}}} | label50 = [[জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ|জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ]] | data50 = {{{res_tidal_range|}}} | header51 = {{#if:{{{lower_dam_type|}}}{{{lower_dam_crosses|}}}{{{lower_dam_height|}}}{{{lower_dam_height_foundation|}}}{{{lower_dam_height_thalweg|}}}{{{lower_dam_length|}}}{{{lower_dam_elevation_crest|}}}{{{lower_dam_width_crest|}}}{{{lower_dam_width_base|}}}{{{lower_dam_volume|}}}{{{lower_spillway_count|}}}{{{lower_spillway_type|}}}{{{lower_spillway_capacity|}}}|তলৰ বান্ধ আৰু জলনিৰ্গম পথ}} | label52 = [[Dam#Types|বান্ধৰ প্ৰকাৰ]] | data52 = {{#switch:{{uc:{{{lower_dam_type|}}}}} |A=[[আৰ্চ বান্ধ]] |B=[[বাৰাজ (বান্ধ)|বাৰাজ]] |C=মাধ্যাকৰ্ষণীয় আৰু মাটিৰে ভৰোৱা সংযুক্ত বান্ধ |E=[[মাটিৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |F=[[মাটিৰে ভৰোৱা বান্ধ]] |G=[[মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |H=[[শিলৰ ভৰাটেৰে নিৰ্মিত বান্ধ]] |AG=[[আৰ্চ-মাধ্যাকৰ্ষণীয় বান্ধ]] |#default={{{lower_dam_type|}}} }} | label53 = আৱদ্ধ কৰে | data53 = {{{lower_dam_crosses|}}} | label54 = উচ্চতা<!-- DEPRECIATED. If possible, please use one or more specific height fields below --> | data54 = {{{lower_dam_height|}}} | label55 = উচ্চতা&nbsp;(ভেটিৰ পৰা) | data55 = {{{lower_dam_height_foundation|}}} | label56 = উচ্চতা&nbsp;([[thalweg]]) | data56 = {{{lower_dam_height_thalweg|}}} | label57 = দৈৰ্ঘ্য | data57 = {{{lower_dam_length|}}} | label58 = শীৰ্ষত উচ্চতা | data58 = {{{lower_dam_elevation_crest|}}} | label59 = প্ৰস্থ&nbsp;(শীৰ্ষত) | data59 = {{{lower_dam_width_crest|}}} | label60 = প্ৰস্থ&nbsp;(ভেটিত) | data60 = {{{lower_dam_width_base|}}} | label61 = বান্ধৰ আয়তন | data61 = {{{lower_dam_volume|}}} | label62 = [[জলনিৰ্গম পথ]]সমূহ | data62 = {{{lower_spillway_count|}}} | label63 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data63 = {{{lower_spillway_type|}}} | label64 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data64 = {{{lower_spillway_length|}}} | label65 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data65 = {{{lower_spillway_capacity|}}} | label66 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data66 = {{{lower_spillway_volumetric_flow_rate|}}} | label67 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data67 = {{{lower_spillway_type2|}}} | label68 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data68 = {{{lower_spillway_length2|}}} | label69 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data69 = {{{lower_spillway_capacity2|}}} | label70 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data70 = {{{lower_spillway_volumetric_flow_rate2|}}} | label71 = জলনিৰ্গম পথৰ প্ৰকাৰ | data71 = {{{lower_spillway_type3|}}} | label72 = জলনিৰ্গম পথৰ দৈৰ্ঘ্য | data72 = {{{lower_spillway_length3|}}} | label73 = জলনিৰ্গম পথৰ ক্ষমতা | data73 = {{{lower_spillway_capacity3|}}} | label74 = {{longitem|জলনিৰ্গম পথৰ&nbsp;[[আয়তনগত প্ৰবাহৰ হাৰ]]}} | data74 = {{{lower_spillway_volumetric_flow_rate3|}}} | header75 = {{#if:{{{lower_res_name|}}}{{{lower_res_capacity_total|}}}{{{lower_res_capacity_active|}}}{{{lower_res_capacity_inactive|}}}{{{lower_res_catchment|}}}{{{lower_res_surface|}}}{{{lower_res_max_length|}}}{{{lower_res_max_width|}}}{{{lower_res_max_depth|}}}{{{lower_res_elevation|}}}{{{lower_res_tidal_range|}}}|তলৰ জলাধাৰ}} | label76 = সৃষ্টি কৰে | data76 = {{{lower_res_name|}}} | label77 = মুঠ ধাৰণক্ষমতা | data77 = {{{lower_res_capacity_total|}}} | label78 = সক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data78 = {{{lower_res_capacity_active|}}} | label79 = নিষ্ক্ৰিয় ধাৰণক্ষমতা | data79 = {{{lower_res_capacity_inactive|}}} | label80 = [[নিষ্কাশন অৱবাহিকা|জলসংগ্ৰহ ক্ষেত্ৰ]] | data80 = {{{lower_res_catchment|}}} | label81 = পৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল | data81 = {{{lower_res_surface|}}} | label82 = সৰ্বাধিক দৈৰ্ঘ্য | data82 = {{{lower_res_max_length|}}} | label83 = সৰ্বাধিক প্ৰস্থ | data83 = {{{lower_res_max_width|}}} | label84 = সৰ্বাধিক পানীৰ গভীৰতা | data84 = {{{lower_res_max_depth|}}} | label85 = স্বাভাৱিক উচ্চতা | data85 = {{{lower_res_elevation|}}} | label86 = [[জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ|জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰিসৰ]] | data86 = {{{lower_res_tidal_range|}}} | header87 = {{#if:{{{plant_name|}}}{{{plant_coordinates|}}}{{{plant_operator|}}}{{{plant_commission|}}}{{{plant_decommission|}}}{{{plant_type|}}}{{{plant_hydraulic_head|}}}{{{plant_turbines|}}}{{{plant_capacity|}}}{{{plant_capacity_factor|}}}{{{plant_storage_hours|}}}{{{plant_annual_gen|}}}|{{if empty|{{{plant_name|}}}|বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}}} | label88 = স্থানাংক | data88 = {{#if:{{{plant_coordinates|}}} |{{#invoke:স্থানাংক|coordinsert|{{{plant_coordinates}}}|type:landmark}}{{{plant_coord_ref|}}} }} | label89 = পৰিচালক{{pluralize from text|{{{plant_operator|}}}|plural=s}} | data89 = {{{plant_operator|}}} | label90 = কাৰ্যাৰম্ভৰ তাৰিখ | data90 = {{{plant_commission|}}} | label91 = অৱসানৰ তাৰিখ | data91 = {{{plant_decommission|}}} | label92 = [[জলবিদ্যুৎ#Generating methods|প্ৰকাৰ]] | data92 = {{#switch:{{uc:{{{plant_type|}}}}} |C=পৰম্পৰাগত |P=[[পাম্প-সংৰক্ষণ জলবিদ্যুৎ|পাম্প-সংৰক্ষণ]] |R=[[নদীপ্ৰবাহ জলবিদ্যুৎ|নদীপ্ৰবাহ]] |T=[[জোৱাৰ-ভাটা বাৰাজ]] |#default={{{plant_type|}}} }} | label93 = [[হাইড্ৰলিক মূৰ]] | data93 = {{{plant_hydraulic_head|}}} | label94 = [[পানী টাৰ্বাইন|টাৰ্বাইন]] | data94 = {{{plant_turbines|}}} | label95 = পাম্প-জেনেৰেটৰ | data95 = {{{plant_pumpgenerators|}}} | label96 = পাম্প | data96 = {{{plant_pumps|}}} | label97 = [[নেমপ্লেট ক্ষমতা|স্থাপিত ক্ষমতা]] | data97 = {{#iferror: {{#expr:0+{{formatnum:{{{plant_capacity|}}}|R}} }}| {{{plant_capacity|}}} | {{{plant_capacity|}}} [[Megawatt|MW]] }} | label98 = [[ক্ষমতা গুণক|ক্ষমতা গুণক]] | data98 = {{{plant_capacity_factor|}}} | label99 = [[দক্ষতা|সামগ্ৰিক দক্ষতা]] | data99 = {{{plant_efficiency|}}} | label100 = [[শক্তি সংৰক্ষণ#Capacity|সংৰক্ষণ ক্ষমতা]] | data100 = {{{plant_storage_hours|}}} | label101 = [[নেট উৎপাদন|{{if empty|{{{plant_annual_gen_year|}}}|বাৰ্ষিক}}&nbsp;উৎপাদন]] | data101 = {{#iferror: {{#expr:0+{{formatnum:{{{plant_annual_gen|}}}|R}} }}| {{{plant_annual_gen|}}} | {{{plant_annual_gen|}}} [[GW·h]] }} | data102 = {{#if:{{{website|}}}|'''ৱেবছাইট'''<br/><span class="plainlinks">{{{website|}}}</span>}} | below = {{{extra|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox dam with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox dam]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| builder | child | construction_began | coordinates | coordinates_ref | cost | country | dam_crosses | dam_elevation_crest | dam_height | dam_height_foundation | dam_height_thalweg | dam_length | dam_type | dam_volume | dam_width_base | dam_width_crest | demolished | designed_by | embed | extra | fetchwikidata | image | image_alt | image_caption | image_size | location | lower_dam_crosses | lower_dam_elevation_crest | lower_dam_height | lower_dam_height_foundation | lower_dam_height_thalweg | lower_dam_length | lower_dam_type | lower_dam_volume | lower_dam_width_base | lower_dam_width_crest | lower_res_capacity_active | lower_res_capacity_inactive | lower_res_capacity_total | lower_res_catchment | lower_res_elevation | lower_res_max_depth | lower_res_max_length | lower_res_max_width | lower_res_name | lower_res_surface | lower_res_tidal_range | lower_spillway_capacity | lower_spillway_capacity2 | lower_spillway_capacity3 | lower_spillway_count | lower_spillway_length | lower_spillway_length2 | lower_spillway_length3 | lower_spillway_type | lower_spillway_type2 | lower_spillway_type3 | lower_spillway_volumetric_flow_rate | lower_spillway_volumetric_flow_rate2 | lower_spillway_volumetric_flow_rate3 | name | name_official | opening | operator | owner | plant_annual_gen | plant_annual_gen_year | plant_capacity | plant_capacity_factor | plant_commission | plant_coord_ref | plant_coordinates | plant_decommission | plant_efficiency | plant_hydraulic_head | plant_name | plant_operator | plant_pumpgenerators | plant_pumps | plant_storage_hours | plant_turbines | plant_type | purpose | qid | res_capacity_active | res_capacity_inactive | res_capacity_total | res_catchment | res_elevation | res_max_depth | res_max_length | res_max_width | res_name | res_surface | res_tidal_range | spillway_capacity | spillway_capacity2 | spillway_capacity3 | spillway_count | spillway_length | spillway_length2 | spillway_length3 | spillway_type | spillway_type2 | spillway_type3 | spillway_volumetric_flow_rate | spillway_volumetric_flow_rate2 | spillway_volumetric_flow_rate3 | status | suppressfields | website }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox dam]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox dam with conflicting parameters}} | child; embed }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> t79l2lk2e37nmw2xl0ts9wv8g8evnl7 0 95931 626755 525930 2026-08-13T09:20:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626755 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ | image = National Medical Commission logo (2023).jpg | size = 200px | alt = <!-- alt text; see [[WP:ALT]] --> | map = <!-- optional --> | mcaption = <!-- optional --> | abbreviation = NMC | formation = {{start date and age|25 September 2020}} | type = <!-- GO, NGO, IGO, INGO, etc --> | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = চিকিৎসাসম্পৰ্কীয় বিষয়ৰ নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা | headquarters = [[নতুন দিল্লী]] | location = | coords = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> | language = <!-- official languages --> | leader_title = অধ্যক্ষ | leader_name = ডাঃ সুৰেশ চন্দ্ৰ শৰ্মা | main_organ = আয়োগ | predecessor = ভাৰতীয় চিকিৎসা পৰিষদ | parent_organization = | affiliations = [[স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়]] | website = {{URL|https://www.nmc.org.in/|nmc.org.in}} | remarks = }} '''ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ''' ({{lang-en|National Medical Commission}}) এক ভাৰতীয় নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা যিয়ে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ২০২০ চনৰ ২৫ ছেপ্টেম্বৰত ই পূৰ্বৰ [[ভাৰতীয় চিকিৎসা পৰিষদ]]ৰ ঠাইত নতুনকৈ গঠন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=September 25, 2020 |title=NMC comes into force from today, repeals Indian Medical Council Act |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/nmc-comes-into-force-from-today-repeals-indian-medical-council-act20200925002735/ |website=ANI News |access-date=May 13, 2023 |archivedate=September 26, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926090254/https://www.aninews.in/news/national/general-news/nmc-comes-into-force-from-today-repeals-indian-medical-council-act20200925002735/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="auto">{{Cite web |date=8 August 2019 |title=President gives assent to National Medical Commission Bill; panel to replace MCI will be formed within six months |url=https://www.firstpost.com/india/president-gives-assent-to-national-medical-commission-bill-panel-to-replace-mci-will-be-formed-within-six-months-7134191.html |website=Firstpost |publisher=Press Trust India}}</ref> আয়োগে চিকিৎসা অৰ্হতাৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে, চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠানসমূহক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে, চিকিৎসক সকলক পঞ্জীয়ন প্ৰদান কৰে আৰু চিকিৎসা পদ্ধতি নিৰীক্ষণ কৰে আৰু ভাৰতৰ চিকিৎসা আন্তঃগাঁথনিৰ মূল্যায়ন কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এখন অধ্যাদেশৰ দ্বাৰা ৬ মাহৰ বাবে এই আয়োগক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই আয়োগ গঠনৰ বিধেয়ক ভাৰতৰ সংসদে গৃহীত কৰাৰ পিছত ২০১৯ চনৰ ৮ আগষ্টত [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]য়ে অনুমোদন জনাইছিল।<ref>{{Cite web |last1=Dey |first1=Sushmi |date=February 4, 2020 |title=National Medical Commission in advanced stage of formation, assures health minister |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/national-medical-commission-in-advanced-stage-of-formation-assures-health-minister/articleshow/73941302.cms |access-date=2020-02-27 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== পোনপ্ৰথমে [[নীতি আয়োগ|নীতি আয়োগে]] ভাৰতীয় চিকিৎসা পৰিষদৰ সলনি ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ গঠনৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ গঠনৰ বিধেয়কখন সংসদে গৃহীত কৰে আৰু ২০১৯ চনৰ ৮ আগষ্টত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অনুমোদন জনায়।<ref name="newsonair.com">{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=369825 |access-date=2023-05-14 |archivedate=2020-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116155101/http://www.newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=369825 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/india/president-gives-assent-to-national-medical-commission-bill-panel-to-replace-mci-will-be-formed-within-six-months-7134191.html|title=President gives assent to National Medical Commission Bill; panel to replace MCI will be formed within six months-India News, Firstpost|date=8 August 2019|website=Firstpost}}</ref><ref>{{cite web|title=Medical Council of India is soon to be National Medical Commission|url=http://eng.teluguglobal.in/medical-council-india-soon-national-medical-commission-good-worse/|publisher=teluguglobal.in|access-date=28 Sep 2016|archivedate=1 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161001191700/http://eng.teluguglobal.in/medical-council-india-soon-national-medical-commission-good-worse/|deadurl=yes}}</ref> [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]য়ে ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত জাৰি কৰা অধ্যাদেশৰ জৰিয়তে ২০১৯ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতীয় চিকিৎসা পৰিষদৰ ঠাইত ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগৰ অধ্যাদেশ জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=18 July 2017|title=SC allows Centre to replace Medical Council of India oversight committee|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sc-allows-centre-to-replace-medical-coucil-of-india-oversight-committee/articleshow/59646853.cms|access-date=15 January 2021|website=The Economic Times}}</ref> [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক ২০১৭ চনৰ জুলাই মাহৰ পৰা ভাৰতীয় চিকিৎসা পৰিষদৰ ঠাইত আৰু পাঁচজন বিশেষজ্ঞ চিকিৎসকৰ সহায়ত ভাৰতৰ চিকিৎসা শিক্ষা ব্যৱস্থা নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল পৰিকল্পনা আয়োগে ভাৰতীয় চিকিৎসা পৰিষদৰ ঠাইত ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ স্থাপনৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। এই সিদ্ধান্ত বেছিভাগ ৰাজ্যই অনুমোদন জনাইছিল আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে অনুমোদন জনোৱাৰ পিছত ইয়াক স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰী ড° হৰ্ষ বৰ্ধনে সংসদীয় অধিৱেশনত চূড়ান্ত বিধেয়ক হিচাপে প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰে।<ref>{{cite web|title=Medical Council of India is soon to be National Medical Commission|url=http://eng.teluguglobal.in/medical-council-india-soon-national-medical-commission-good-worse/|publisher=teluguglobal.in|access-date=28 Sep 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001191700/http://eng.teluguglobal.in/medical-council-india-soon-national-medical-commission-good-worse/|archive-date=1 October 2016|url-status=dead|archivedate=1 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161001191700/http://eng.teluguglobal.in/medical-council-india-soon-national-medical-commission-good-worse/|deadurl=yes}}</ref> ২০১৯ চনত সংসদৰ দুয়োটা সদনে বিধেয়কখন গৃহীত কৰে।<ref name="auto1">{{Cite web |last1= |first1= |last2= |first2= |last3= |first3= |date=July 29, 2019 |title=Lok Sabha passes National Medical Commission Bill |url=https://www.indiatoday.in/india/story/lok-sabha-passes-national-medical-commission-bill-1574946-2019-07-29 |website=India Today |publisher=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakshi |first=Gorky |date=2 August 2019 |title=Rajya Sabha Passes National Medical Commission Bill, 2019 |url=https://m.jagranjosh.com/current-affairs/national-medical-commission-bill-know-what-is-next-bridge-course-and-nmc-structure-1563876643-1 |website=Jagran Josh |access-date=14 May 2023 |archivedate=23 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190723171951/https://m.jagranjosh.com/current-affairs/national-medical-commission-bill-know-what-is-next-bridge-course-and-nmc-structure-1563876643-1 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/national-medical-commission-bill-passes-rajya-sabha-test-healthcare-on-verge-of-landmark-changes/articleshow/70483570.cms?from=mdr|title=National Medical Commission bill passes Rajya Sabha test; healthcare on verge of landmark changes|date=8 August 2019|newspaper=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/national-medical-commission-bill-passed-by-lok-sabha/articleshow/70436199.cms?from=mdr|title=National Medical Commission Bill passed by Lok Sabha|date=29 July 2019|newspaper=The Economic Times}}</ref> ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ২০১৯ চনৰ ৮ আগষ্টত ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগৰ বিধেয়ক ২০১৯ত অনুমোদন জনায় আৰু ই এক আইনত পৰিণত হয়।<ref name="auto"/><ref name="newsonair.com"/> ==গঠন== ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ ৩৩ গৰাকী সদস্যৰে গঠিত:<ref name="EcoIndiaTimes">{{cite web |date=September 26, 2020 |title=National Medical Commission, India's regulator of medical education, comes into existence replacing MCI |url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/education/national-medical-commission-indias-regulator-of-medical-education-comes-into-existence-replacing-mci/78327209 |access-date=7 May 2021 |website=Healthworld |publisher=PTI}}</ref> ক) '''এগৰাকী অধ্যক্ষ''' (কেৱল চিকিৎসা পেছাদাৰী) খ) '''পদমৰ্মে ১০জন সদস্য''': *স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষা পৰিষদৰ অধ্যক্ষ * স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা শিক্ষা পৰিষদৰ অধ্যক্ষ * চিকিৎসা মূল্যায়ন আৰু মুল্যাংকন পৰিষদৰ অধ্যক্ষ * নৈতিকতা আৰু চিকিৎসক পঞ্জীয়ন পৰিষদৰ অধ্যক্ষ * স্বাস্থ্য সেৱা সঞ্চালকালয়ৰ স্বাস্থ্য সেৱা সঞ্চালক প্ৰধান, নতুন দিল্লী * [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ সঞ্চালক প্ৰধান * সৰ্বভাৰতীয় চিকিৎসা বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ যিকোনো এখনৰ সঞ্চালক * স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, জৱাহৰলাল স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, টাটা মেম’ৰিয়েল চিকিৎসালয়, উত্তৰ-পূব ইন্দিৰা গান্ধী আঞ্চলিক স্বাস্থ্য আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, আৰু সৰ্বভাৰতীয় পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু জনস্বাস্থ্য প্ৰতিষ্ঠানৰ সঞ্চালকৰ মাজৰ পৰা দুজন ব্যক্তি * স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ এজন ব্যক্তি গ) '''২২ গৰাকী অংশকালীন সদস্য''': *পৰিচালনা, আইন, চিকিৎসা নৈতিকতা, স্বাস্থ্য গৱেষণা, গ্ৰাহক বা ৰোগীৰ অধিকাৰৰ পোষকতা, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি আৰু অৰ্থনীতিকে ধৰি এনে ক্ষেত্ৰত বিশেষ জ্ঞান আৰু পেছাদাৰী অভিজ্ঞতা থকা ব্যক্তিৰ মাজৰ পৰা নিযুক্তি দিয়া তিনিগৰাকী সদস্য *চিকিৎসা উপদেষ্টা পৰিষদত ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ মনোনীতসকলৰ মাজৰ পৰা ঘূৰণীয়া ভিত্তিত নিযুক্তি দিয়া দহগৰাকী সদস্য *চিকিৎসা পৰামৰ্শদাতা পৰিষদত ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ মনোনীতসকলৰ মাজৰ পৰা ৯ গৰাকী সদস্য নিযুক্তি দিয়া হয়। ইয়াৰ সদস্যসমূহৰ ভিতৰত কমেও ৬০% সদস্য চিকিৎসক হোৱা বাঞ্ছনীয়।<ref>{{Cite web |url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/210357.pdf |title=Archived copy |access-date=18 August 2019 |archive-date=19 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819021613/http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/210357.pdf |url-status=dead }}</ref> ==পৰিষদসমূহ== এই আয়োগ চাৰিটা স্বতন্ত্ৰ পৰিষদৰে গঠিত:<ref name = AsianAge>{{cite web |url = https://www.nhp.gov.in/NHPfiles/185-C_2019_LS_Eng.pdf |title = THE NATIONAL MEDICAL COMMISSION BILL, 2019 |access-date = 9 May 2021 |date = 29 July 2019 |archivedate = 20 September 2021 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210920214841/https://www.nhp.gov.in/NHPfiles/185-C_2019_LS_Eng.pdf |deadurl = yes }}</ref> *স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষা পৰিষদ *স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা শিক্ষা পৰিষদ * চিকিৎসা মূল্যায়ন আৰু মুল্যাংকন পৰিষদ * নৈতিকতা আৰু চিকিৎসক পঞ্জীয়ন পৰিষদ ==বিদেশী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতকসকলৰ বাবে নিৰ্দেশনা== ২০২১ চনত আয়োগে দেশত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিব বিচৰা বিদেশী চিকিৎসা স্নাতকসকলৰ বাবে নিৰ্দেশনা সংশোধন কৰে। নিৰ্দেশনাত কিছুমান দেশৰ চিকিৎসা অৰ্হতাৰ স্বীকৃতি সম্প্ৰসাৰণ আৰু বিদেশী চিকিৎসা স্নাতকসকলৰ বাবে স্ক্ৰীনিং টেষ্টত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তাকে ধৰি পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নীতকৰণৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ভাৰতত চিকিৎসা চৰ্চা কৰিবলৈ যোগ্য বুলি স্বীকৃতি পাবলৈ হ’লে বিদেশী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতকসকলৰ হাতত স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা বৈধ চিকিৎসা অৰ্হতা থাকিব লাগিব আৰু বিদেশী চিকিৎসা স্নাতকসকলৰ বাবে স্ক্ৰীনিং টেষ্টত উত্তীৰ্ণ হ’ব লাগিব। এই বাধ্যতামূলক পৰীক্ষাত বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত জ্ঞান আৰু দক্ষতাৰ পৰীক্ষণ কৰা হয়। নতুন নিৰ্দেশনাৰ অধীনত ভাৰতত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভৰ প্ৰক্ৰিয়াত চিকিৎসা অৰ্হতাৰ স্বীকৃতিৰ বাবে আয়োগত পঞ্জীয়ন কৰা তেওঁলোকৰ বাবে বাধ্যতামূলক। স্ক্ৰীনিং টেষ্টত উত্তীৰ্ণ সকলে ভাৰতত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অনুজ্ঞাপত্ৰৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=New NMC guidelines for Foreign Medical Graduate 2021 |url=http://www.eduinfoseas.com/p/new-nmc-guidelines-for-foreign-medical.html |access-date=2023-01-02 |website=Eduinfoseas.com |language=en}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://www.nmc.org.in/ ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210811194511/https://nmc.org.in/ |date=2021-08-11 }} *[http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/210357.pdf ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগ আইন, ২০১৯] *[https://www.nmc.org.in/MCIRest/open/getDocument?path=/Documents/Public/Portal/LatestNews/231275.pdf বিদেশী চিকিৎসা স্নাতকৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা আয়োগৰ নতুননিৰ্দেশনা, ২০২১] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231130192018/https://www.nmc.org.in/MCIRest/open/getDocument?path=/Documents/Public/Portal/LatestNews/231275.pdf |date=2023-11-30 }} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চৰকাৰী সংস্থা]] htfcm1li1phfmd3izr5nbyb2cpz5qef 828 96883 626595 422762 2026-08-12T15:42:07Z ManjurKhan 18997 626595 Scribunto text/plain local p = {} -- ডাটা পেজৰ পৰা তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে local partyData = mw.loadData('Module:Political party/data') function p.fetch(frame) local party = frame.args[1] or '' local item = frame.args[2] or '' party = mw.text.trim(party) item = mw.text.trim(item) if party == '' then return '' end local data = partyData[party] or partyData[string.lower(party)] if not data then if item == 'shortname' or item == 'abbrev' then return party elseif item == 'color' or item == 'colour' then return 'transparent' else return party end end if item == 'color' or item == 'colour' then return data.color or 'transparent' elseif item == 'shortname' or item == 'abbrev' then return data.shortname or party else return data.shortname or party end end return p 3bodpsksu0fc6cf9gdzmlbj2uxkeg8b 626599 626595 2026-08-12T15:49:33Z ManjurKhan 18997 626599 Scribunto text/plain local p = {} local function getArgs(frame) local parents = frame:getParent() local args = {} if parents then for k, v in pairs(parents.args) do args[k] = v end end for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v end return args end function p.fetch(frame) local args = getArgs(frame) local party = args[1] or args['party'] or '' local item = args[2] or args['value'] or '' if party == '' then return '' end -- প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ডাটা পেজ লোড কৰা local firstChar = mw.ustring.sub(party, 1, 1) local dataPath = 'Module:Political party/' .. firstChar local success, partyData = pcall(mw.loadData, dataPath) if not success or not partyData then dataPath = 'Module:Political party/data' success, partyData = pcall(mw.loadData, dataPath) end if success and partyData then local data = partyData[party] or partyData[mw.ustring.lower(party)] if data then if item == 'color' or item == 'colour' then return data.color or 'transparent' elseif item == 'shortname' or item == 'abbrev' then return data.shortname or party else return data.shortname or party end end end if item == 'color' or item == 'colour' then return 'transparent' else return party end end return p 6glqwgkxy46q3wx26nskqzngwre1odn 626601 626599 2026-08-12T15:53:23Z ManjurKhan 18997 পৃষ্ঠা [[Module:Political party]]ৰ পৰা [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]লৈ ManjurKhanয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626599 Scribunto text/plain local p = {} local function getArgs(frame) local parents = frame:getParent() local args = {} if parents then for k, v in pairs(parents.args) do args[k] = v end end for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v end return args end function p.fetch(frame) local args = getArgs(frame) local party = args[1] or args['party'] or '' local item = args[2] or args['value'] or '' if party == '' then return '' end -- প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ডাটা পেজ লোড কৰা local firstChar = mw.ustring.sub(party, 1, 1) local dataPath = 'Module:Political party/' .. firstChar local success, partyData = pcall(mw.loadData, dataPath) if not success or not partyData then dataPath = 'Module:Political party/data' success, partyData = pcall(mw.loadData, dataPath) end if success and partyData then local data = partyData[party] or partyData[mw.ustring.lower(party)] if data then if item == 'color' or item == 'colour' then return data.color or 'transparent' elseif item == 'shortname' or item == 'abbrev' then return data.shortname or party else return data.shortname or party end end end if item == 'color' or item == 'colour' then return 'transparent' else return party end end return p 6glqwgkxy46q3wx26nskqzngwre1odn 626610 626601 2026-08-12T15:57:30Z ManjurKhan 18997 626610 Scribunto text/plain local p = {} local function getArgs(frame) local parents = frame:getParent() local args = {} if parents then for k, v in pairs(parents.args) do args[k] = v end end for k, v in pairs(frame.args) do args[k] = v end return args end function p.fetch(frame) local args = getArgs(frame) local party = args[1] or args['party'] or '' local item = args[2] or args['value'] or '' if party == '' then return '' end -- প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ডাটা পেজ লোড কৰা local firstChar = mw.ustring.sub(party, 1, 1) local dataPath = 'মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/' .. firstChar local success, partyData = pcall(mw.loadData, dataPath) if not success or not partyData then dataPath = 'মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/তথ্য' success, partyData = pcall(mw.loadData, dataPath) end if success and partyData then local data = partyData[party] or partyData[mw.ustring.lower(party)] if data then if item == 'color' or item == 'colour' then return data.color or 'transparent' elseif item == 'shortname' or item == 'abbrev' then return data.shortname or party else return data.shortname or party end end end if item == 'color' or item == 'colour' then return 'transparent' else return party end end return p iuvvq6q45cbgd8nc7chw1wkmtymy5ll 828 105369 626677 601476 2026-08-13T03:53:20Z ManjurKhan 18997 পৃষ্ঠা [[Module:Political party/A]]ৰ পৰা [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ]]লৈ ManjurKhanয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 601476 Scribunto text/plain -- Constant data used by [[Module:Political party]] local alternate = { ["A test"] = {main = "Business and Professional Group", abbrev = "AT", shortname = "atest"}, ["A Better Britain - Unionist Party"] = "British Unionist Party", ["A Better Britain – Unionist Party"] = "British Unionist Party", ["A Just Russia – For Truth"] = "A Just Russia — For Truth", ["A Public Party"] = "Other parties", ["Abolish the Welsh Assembly"] = "Abolish the Welsh Assembly Party", ["ABV"] = "Alternative for Bulgarian Revival", ["ACT-CIS"] = "ACT-CIS Partylist", ["ACT Party"] = "ACT New Zealand", ["ACT Teachers"] = "ACT Teachers Partylist", ["Action Coalition for Thailand"] = "Action Coalition Party", ["Action Coalition for Thailand Party"] = "Action Coalition Party", ["Action Committee 5/6 Pensions for Everyone"] = "Alternative Democratic Reform Party", ["Action Committee for Democracy and Pensions Justice"] = "Alternative Democratic Reform Party", ["Action Party (Italy, 1848)"] = "Action Party (Italy, 1853)", ["Action (Italy)"] = "Action (Italian political party)", ["Adal (party)"] = "Adal (political party)", ["Adams Party (United States)"] = "Anti-Jacksonian Party", ["Adams-Clay Republican"] = "Anti-Jacksonian Party", ["Adelante Andalucía"] = "Adelante Andalucía (2018)", ["ADPL"] = "Hong Kong Association for Democracy and People's Livelihood", ["Advance NZ"] = "Advance New Zealand", ["African Independence Party of Guinea and Cape Verde"] = "African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde", ["Aggrupation of Parties for Progress"] = "Aggrupation of Parties for Prosperity", ["Agrarian Party (Finland)"] = "Centre Party (Finland)", ["Agrarian Party (Tajikistan)"] = "Agrarian Party of Tajikistan", ["Agrarian Party of Albania"] = "Environmentalist Agrarian Party", ["Agreement for Catalonia Progress"] = "Catalan Agreement of Progress", ["Agreement of Left Nationalists"] = "Left Nationalists", ["Agreement of Nationalist Unity"] = "Canarian Coalition", ["AIADMK"] = "All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam", ["AIADMK(OPS)"] = "All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam (OPS)", ["Akbayan Citizens' Action Party"] = "Akbayan", ["Aq Jol Democratic Party"] = "Aq Jol", ["Ak Zhol Democratic Party"] = "Aq Jol", ["Akhil Bharatiya Lok Tantrik Congress"] = "Akhil Bharatiya Loktantrik Congress", ["Aksyon Demokratiko"] = "Aksyon", ["Alabama Democratic Party"] = "Democratic Party (United States)", ["Alabama Republican Party"] = "Republican Party (United States)", ["Alaska Democratic Party"] = "Democratic Party (United States)", ["Alaska Libertarian Party"] = "Libertarian Party (US)", ["Alaska Republican Party"] = "Republican Party (United States)", ["Alaskan Independence Party"] = "Independence Party (US)", ["Albanian Fascist Party"] = "Fascist Party of Albania", ["Albanian Liberal Party"] = "Liberal Party of Albania", ["Alignment (political party)"] = "Alignment (Israel)", ["All"] = "Alleanza Bidla", ["All Ceylon Muslim Congress"] = "All Ceylon Makkal Congress", ["All India Majlis-E-Ittehadul Muslimeen"] = "All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen", ["All India Scheduled Caste Federation"]="All India Scheduled Caste Federation", ["All India Trinamool Congress"] = "Trinamool Congress", ["All-Ukrainian Union \"Fatherland\""] = "Batkivshchyna", ["All-Ukrainian Union \"Freedom\""] = "Svoboda (political party)", ["All-Ukrainian Union \"Svoboda\""] = "Svoboda (political party)", ["Alliance '90/The Greens"] = "Alliance 90/The Greens", ["Alliance (New Zealand)"] = "Alliance (New Zealand political party)", ["Alliance for Free Finland"] = "Independence Party (Finland)", ["Alliance for Human Rights, Animal and Environmental Protection"] = "Alliance for Human Rights, Animal and Nature Protection", ["Alliance for Progress and Renewal"] = "Liberal Conservative Reformers", ["Alliance for the Reliberation of Somalia"] = "Alliance for the Re-liberation of Somalia", ["Alliance of Alenka Bratušek"] = "Party of Alenka Bratušek", ["Alliance of Conservatives and Reformists in Europe"] = "Alliance of European Conservatives and Reformists", ["Alliance of Liberals and Democrats for Europe Group"] = "Alliance of Liberals and Democrats for Europe group", ["Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party"] = "Alliance of Liberals and Democrats for Europe", ["Alliance Party"] = "Alliance Party (Fiji)", ["Alliance Sahra Wagenknecht"] = "Bündnis Sahra Wagenknecht", ["Alternativa (Italy)"] = "Alternativa (Italian political party)", ["Alternative List - Worth it"] = "Communist League of Luxemburg", ["American Independent Party (United States)"] = "American Independent Party", ["American Independent"] = "American Independent Party", ["American Party (United States)"] = "Know Nothing", ["American Party (US)"] = "Know Nothing", ["American Party (South Carolina)"] = "American Party of South Carolina", ["American Party"] = "Know Nothing", ["Amma Makkal Munnetra Kazhagam"] = "Amma Makkal Munnettra Kazhagam", ["Amma Makkal Munnettra Kazagam"] = "Amma Makkal Munnettra Kazhagam", ["Amplitude"] = "Amplitude (political party)", ["Amra Bangalee"] = "Amra Bangali", ["An Independence from Europe"] = "Independence from Europe", ["Anguilla United Front (2020)"] = "Anguilla United Front", ["Animals Count"] = "Animal Welfare Party", ["Anova-Nationalist Brotherhood"] = "Renewal–Nationalist Brotherhood", ["Anova–Nationalist Brotherhood"] = "Renewal–Nationalist Brotherhood", ["ANP"] = "Awami National Party", ["Anticlerical Party of Progress REASON"] = "Reason Party (Poland)", ["Anti-Partition of Ireland League"] = "Irish Anti-Partition League", ["Anti Revolutionary Party"] = "Anti-Revolutionary Party", ["Anti-Administration Party (United States)"] = "Anti-Administration Party (US)", ["Anti-Austerity Alliance-People Before Profit"] = "Anti-Austerity Alliance–People Before Profit", ["Anti-Jacksonian Party (United States)"] = "Anti-Jacksonian Party", ["Anti-Jacksonian Party (US)"] = "Anti-Jacksonian Party", ["Anti-Jacksonian"] = "Anti-Jacksonian Party", ["Anti-Lecompton Democratic Party (United States)"] = "Democratic Party (United States)", ["Anti-Masonic Party (United States)"] = "Anti-Masonic Party", ["Anti-Monopoly Party (United States)"] = "Anti-Monopoly Party (US)", ["Anti-Parnellite"] = "Irish National Federation", ["Aosta Valley"] = "Aosta Valley (political coalition)", ["AP–PDP–PDL–UCD"] = "People's Alliance (Spain)", ["Apna Dal (Soneylal)"] = "Apna Dal (Sonelal)", ["Arab Socialist Union (Syria)"] = "Arab Socialist Union Party (Syria)", ["AraCatalunya"] = "Ara Reus", ["Arise the Republic"] = "Debout la République", ["Arizona Democratic Party"] = "Democratic Party (United States)", ["Arizona Green Party"] = "Green Party (US)", ["Arizona Republican Party"] = "Republican Party (United States)", ["Armenian Democratic Liberal Party"] = "Ramgavar", ["Armenian Renaissance (party)"] = "Orinats Yerkir", ["Armenian Revolutionary Federation in Lebanon"] = "Armenian Revolutionary Federation", ["Article 1 – Democratic and Progressive Movement"] = "Article One (political party)", ["Article One (Italy)"] = "Article One (political party)", ["Article One"] = "Article One (political party)", ["Artikel 1"] = "BIJ1", ["Association for Democracy and People's Livelihood"] = "Hong Kong Association for Democracy and People's Livelihood", ["Association of Consumers and Taxpayers"] = "ACT New Zealand", ["Asturian Socialist Federation"] = "Spanish Socialist Workers' Party", ["Australian Country Party (1920)"] = "National Party of Australia", ["Australian Labour Party (Tasmanian Branch)"] = "Australian Labor Party (Tasmanian Branch)", ["Australian Labour Party"] = "Australian Labor Party", ["Authentic Party"] = "Partido Auténtico", ["Avante"] = "Avante (political party)", ["AWS"] = "Solidarity Electoral Action", ["Azanian People's Organization"] = "Azanian People's Organisation", ["Azerbaijan Democratic Party"] = "Azerbaijan Democrat Party", ["Azimio La Umoja"] = "Azimio la Umoja", } local full = { ["A test no values"] = {abbrev = "", color = "", shortname = "",}, ["A Better Future For Our Children"] = {abbrev = "ABFFOC", color = "#5F9EA0", shortname = "",}, ["A Change for Curaçao"] = {abbrev = "", color = "#368035", shortname = "",}, ["A Connecticut Party"] = {abbrev = "", color = "#FFA500", shortname = "",}, ["A Guadalajara Hay Que Quererla"] = {abbrev = "", color = "#47873F", shortname = "",}, ["A here ia Porinetia"] = {abbrev = "", color = "#17996B", shortname = "A here",}, ["A Just Costa Rica"] = {abbrev = "", color = "#02B2E3", shortname = "",}, ["A Just Russia"] = {abbrev = "SR", color = "#FFC003", shortname = "",}, ["A Just Russia — For Truth"] = {abbrev = "SRZP", color = "#FFC003", shortname = "",}, ["A Just World (Russia)"] = {abbrev = "", color = "#F03D31", shortname = "A Just World",}, ["A la valenciana"] = {abbrev = "", color = "#2AAB8C", shortname = "",}, ["A New Era"] = {abbrev = "UNT", color = "#003399", shortname = "",}, ["A Partnership for National Unity"] = {abbrev = "APNU", color = "#1C9F43", shortname = "",}, ["A Worthy Extremadura"] = {abbrev = "UED", color = "#097565", shortname = "",}, ["A-Combination"] = {abbrev = "AC", color = "#F1C40F", shortname = "",}, ["A16 Alliance"] = {abbrev = "", color = "#F9AE3E", shortname = "",}, ["Aam Aadmi Party"] = {abbrev = "AAP", color = "#0072B0", shortname = "",}, ["Aama Odisha Party"] = {abbrev = "AOP", color = "#E1A95F", shortname = "",}, ["Aapna Punjab Party"] = {abbrev = "APP", color = "#43DCFF", shortname = "",}, ["Aarakashan Virodhi Party"] = {abbrev = "AVP", color = "#C171A1", shortname = "",}, ["ABAKO"] = {abbrev = "", color = "#F9E99C", shortname = "",}, ["Abante Pangasinan-Ilokano Party"] = {abbrev = "API", color = "#D21404", shortname = "",}, ["Abantu Batho Congress"] = {abbrev = "ABC", color = "#01FF01", shortname = "",}, ["ABBA (Malta)"] = {abbrev = "ABBA", color = "#4C015E", shortname = "",}, ["ABC (Cuba)"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "",}, ["Abertzaleen Batasuna"] = {abbrev = "AB", color = "#800020", shortname = "",}, ["Aberdeen Labour"] = {abbrev = "", color = "#ffbbbb", shortname = "",}, ["Aberdeen United Trades Council"] = {abbrev = "AUTC", color = "#DA0F19", shortname = "Trades Council",}, ["Abolish the Scottish Parliament Party"] = {abbrev = "", color = "#1D8DFF", shortname = "Abolish the Scottish Parliament",}, ["Abolish the Welsh Assembly Party"] = {abbrev = "", color = "#810000", shortname = "Abolish",}, ["Abolition of Income Tax and Usury Party"] = {abbrev = "", color = "#99FF00", shortname = "",}, ["Abono"] = {abbrev = "", color = "#B22222", shortname = "",}, ["Abundant Nigeria Renewal Party"] = {abbrev = "ANRP", color = "#008000", shortname = "",}, ["Academics In Support of Democracy"] = {abbrev = "", color = "#FFF100", shortname = "",}, ["Accessibility without Exclusion"] = {abbrev = "PASE", color = "#4682B4", shortname = "",}, ["Accion 21"] = {abbrev = "", color = "#0093D5", shortname = "",}, ["Acción Chaqueña"] = {abbrev = "", color = "#000080", shortname = "",}, ["Acción Democrática Nacional"] = {abbrev = "ADN", color = "#6F2C91", shortname = ""}, ["Accord (Nigeria)"] = {abbrev = "A", color = "#99FF33", shortname = "",}, ["Aceh Abode Party"] = {abbrev = "PDA", color = "#48C5FF", shortname = "",}, ["Aceh Party"] = {abbrev = "PA", color = "#DA2625", shortname = "",}, ["Achdus"] = {abbrev = "", color = "#7F51C7", shortname = "",}, ["Acoma Party"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "Acoma",}, ["Acord Ciutadà"] = {abbrev = "", color = "#A91C30", shortname = "",}, ["Acord pes Mercadal i Fornells"] = {abbrev = "", color = "#EFAF50", shortname = "",}, ["ACT-CIS Partylist"] = {abbrev = "", color = "#97111A", shortname = "ACT-CIS",}, ["Act (Brazil)"] = {abbrev = "", color = "#025B97", shortname = "Agir",}, ["ACT Greens"] = {abbrev = "", color = "#10C25B", shortname = "Greens",}, ["ACT New Zealand"] = {abbrev = "ACT", color = "#FDE401", shortname = "",}, ["Act to Stop the Decline"] = {abbrev = "", color = "#F00000", shortname = "",}, ["Action (Italian political party)"] = {abbrev = "", color = "#0039AA", shortname = "Action",}, ["Action – Italia Viva"] = {abbrev = "A-IV", color = "#243683", shortname = "Action – Italia Viva",}, ["Action (Serbia)"] = {abbrev = "", color = "#90C64A", shortname = "",}, ["Action 18"] = {abbrev = "", color = "#1E5498", shortname = "",}, ["Action 9"] = {abbrev = "", color = "#DBE767", shortname = "",}, ["Action Alliance"] = {abbrev = "AA", color = "#3498DB", shortname = "",}, ["Action and Renewal Movement"] = {abbrev = "MAR", color = "#F6881F", shortname = "",}, ["Action Coalition Party"] = {abbrev = "", color = "#2A3994", shortname = "Action Coalition",}, ["Action Coalition Party (2023)"] = {abbrev = "", color = "#591283", shortname = "Action Coalition",}, ["Action Committee for Renewal"] = {abbrev = "", color = "#E4011C", shortname = "",}, ["Action Congress of Nigeria"] = {abbrev = "", color = "#0080FF", shortname = "",}, ["Action Democratic Party (Nigeria)"] = {abbrev = "ADP", color = "#000080", shortname = "",}, ["Action for Andorra"] = {abbrev = "", color = "#6BDBD7", shortname = "Acció",}, ["Action for Change"] = {abbrev = "AC", color = "#FFE100", shortname = "",}, ["Action for Córdoba"] = {abbrev = "", color = "#AD1140", shortname = "",}, ["Action for Independence"] = {abbrev = "", color = "#00335A", shortname = "",}, ["Action for Renewal of Chad"] = {abbrev = "ART", color = "", shortname = "",}, ["Action for the Republic (Argentina)"] = {abbrev = "AxR", color = "#3E5298", shortname = "Action for the Republic",}, ["Action for the Republic (Catalonia)"] = {abbrev = "", color = "#EC008B", shortname = "",}, ["Action Front for Renewal and Development"] = {abbrev = "", color = "#DC143C", shortname = "",}, ["Action Group (Nigeria)"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["Action Party (Italy, 1853)"] = {abbrev = "", color = "#F0002B", shortname = "",}, ["Action Party (Italy)"] = {abbrev = "", color = "#009246", shortname = "Action Party",}, ["Action Party (Latvia)"] = {abbrev = "", color = "#266AAB", shortname = "",}, ["Action Party (Morocco)"] = {abbrev = "", color = "#1E90FF", shortname = "",}, ["Action Party (UK)"] = {abbrev = "", color = "#2F4F4F", shortname = "Action",}, ["Action Peoples Party"] = {abbrev = "APP", color = "#2b2a29", shortname = "",}, ["ActionSA"] = {abbrev = "", color = "#05B615", shortname = "",}, ["Active and Social Participation for Cerdanyola"] = {abbrev = "", color = "#BB1816", shortname = "",}, ["Active Citizenship"] = {abbrev = "CA", color = "#BB0011", shortname = "",}, ["Active Xàtiva"] = {abbrev = "", color = "#F9C21D", shortname = "",}, ["Activism for Democracy Association"] = {abbrev = "", color = "#9F8170", shortname = "",}, ["Actúa Torrent"] = {abbrev = "", color = "#FE8D00", shortname = "",}, ["Actúa"] = {abbrev = "", color = "#007776", shortname = "",}, ["Actual Equality"] = {abbrev = "", color = "#2ABE9C", shortname = "",}, ["AD+PD"] = {abbrev = "", color = "#20AA63", shortname = "",}, ["Adal (political party)"] = {abbrev = "", color = "#26B173", shortname = "Adal",}, ["Adarshwaadi Congress Party"] = {abbrev = "ACP", color = "#81F7BE", shortname = "",}, ["Adelante Andalucía (2018)"] = {abbrev = "", color = "#4EB270", shortname = "Adelante Andalucía",}, ["Adelante Andalucía (2021)"] = {abbrev = "", color = "#24C87E", shortname = "Adelante Andalucía",}, ["Adelante Melilla"] = {abbrev = "", color = "#535D9B", shortname = "",}, ["Adelante Ourense"] = {abbrev = "", color = "#FBC000", shortname = "",}, ["Adelante Zamboanga Party"] = {abbrev = "AZAP", color = "#BE0032", shortname = "",}, ["Adhaalath Party"] = {abbrev = "AP", color = "#00A86A", shortname = "",}, ["ADN Morvedre"] = {abbrev = "", color = "#A6489A", shortname = "",}, ["ADÑ"] = {abbrev = "", color = "#FF7E00", shortname = "",}, ["Advance (Ecuador)"] = {abbrev = "", color = "#017DB6", shortname = "",}, ["Advance New Zealand (1995)"] = {abbrev = "", color = "#AADDCC", shortname = "Advance NZ",}, ["Advance New Zealand"] = {abbrev = "", color = "#1987D1", shortname = "Advance NZ",}, ["Advance SA"] = {abbrev = "", color = "#10294F", shortname = "",}, ["Advance San Luis"] = {abbrev = "", color = "#24A1BD", shortname = "",}, ["Advance Together"] = {abbrev = "", color = "#FF008F", shortname = "Advance",}, ["Advance"] = {abbrev = "", color = "#0000FF", shortname = "",}, ["Advancement Unification Party"] = {abbrev = "AUP", color = "#0067A5", shortname = "Advancement Unification",}, ["Afar Liberation Front"] = {abbrev = "", color = "#4189DD", shortname = "",}, ["Afar National Democratic Party"] = {abbrev = "", color = "#1614BA", shortname = "",}, ["Afek Tounes"] = {abbrev = "", color = "#FF9900", shortname = "",}, ["Afghan Millat Party"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["Africa Moral Party"] = {abbrev = "", color = "#47852C", shortname = "",}, ["Africa Muslim Party"] = {abbrev = "", color = "#009f00", shortname = "",}, ["Africa Restoration Alliance"] = {abbrev = "ARA", color = "#E53184", shortname = "",}, ["African Action Congress"] = {abbrev = "AAC", color = "#6F4E37", shortname = "",}, ["African Christian Democratic Party"] = {abbrev = "ACDP", color = "#ba0c2f", shortname = "",}, ["African Congress for Transformation"] = {abbrev = "ACT", color = "#E31E26", shortname = "",}, ["African Congress of Democrats"] = {abbrev = "", color = "#D12626", shortname = "",}, ["African Content Movement"] = {abbrev = "", color = "#5a2d8a", shortname = "",}, ["African Covenant"] = {abbrev = "", color = "#164518", shortname = "",}, ["African Democratic Change"] = {abbrev = "", color = "#ff9933", shortname = "",}, ["African Democratic Congress"] = {abbrev = "ADC", color = "#00A86B", shortname = "",}, ["African Democratic Rally (Burkina Faso)"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["African Democratic Rally"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["African Forum for Reconstruction"] = {abbrev = "FAR", color = "red", shortname = "",}, ["African Heart Congress"] = {abbrev = "AHC", color = "#E8B235", shortname = "",}, ["African Independence Party – Renewal"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["African Independence Party (Burkina Faso)"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["African Independence Party (Touré)"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["African Independent Congress"] = {abbrev = "AIC", color = "#ffb543", shortname = "",}, ["African National Congress"] = {abbrev = "ANC", color = "#006600", shortname = "",}, ["African Party for Peace and Social Justice"] = {abbrev = "PAP-JS", color = "#70e8e9", shortname = "",}, ["African Party for Radical Transformation and Integration of States"] = {abbrev = "PATRIE", color = "#0145CA", shortname = "",}, ["African Party for the Independence of Cape Verde"] = {abbrev = "PAICV", color = "#FCD116", shortname = "",}, ["African Party for the Independence of Guinea and Cape Verde"] = {abbrev = "PAIGC", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["African Patriots of Senegal for Work, Ethics and Fraternity"] = {abbrev = "PASTEF", color = "#9E1A16", shortname = "",}, ["African People's Bloc"] = {abbrev = "BPA", color = "#F38C22", shortname = "",}, ["African People's Convention"] = {abbrev = "APC", color = "#046D2A", shortname = "",}, ["African People's Movement"] = {abbrev = "APEMO", color = "#006600", shortname = "",}, ["African People's Socialist Party"] = {abbrev = "", color = "#EA202C", shortname = "African People's Socialist",}, ["African Regroupment Party – Senegal"] = {abbrev = "", color = "#5C96C4", shortname = "",}, ["African Renaissance Unity Party"] = {abbrev = "", color = "#85251B", shortname = "",}, ["African Security Congress"] = {abbrev = "", color = "#F21313", shortname = "",}, ["African Socialist Movement"] = {abbrev = "", color = "#CD5C5C", shortname = "",}, ["African Solidarity for Democracy and Independence"] = {abbrev = "SADI", color = "#CC0707", shortname = "",}, ["African Transformation Movement"] = {abbrev = "ATM", color = "#00ADEE", shortname = "",}, ["Afrikan Alliance of Social Democrats"] = {abbrev = "", color = "#179123", shortname = "",}, ["Afrikaner Eenheidsbeweging"] = {abbrev = "AEB", color = "#004577", shortname = "",}, ["Afrikaner Party"] = {abbrev = "AP", color = "#007090", shortname = "Afrikaner",}, ["Afrikaner self-determination Party"] = {abbrev = "", color = "#FF9900", shortname = "",}, ["Afro-Shirazi Party"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["AFROVIDES"] = {abbrev = "", color = "#555555", shortname = "",}, ["Against all"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Agalev"] = {abbrev = "", color = "#1B7710", shortname = "",}, ["Agang South Africa"] = {abbrev = "", color = "#008752", shortname = "Agang SA",}, ["Agano Party"] = {abbrev = "", color = "Purple", shortname = "Agano",}, ["Agar Jan Party"] = {abbrev = "AGRJP", color = "#B9C1C0", shortname = "",}, ["Aggrupation of Parties for Prosperity"] = {abbrev = "APP", color = "#1325ae", shortname = "",}, ["Agir (France)"] = {abbrev = "", color = "#43519E", shortname = "Agir",}, ["Agora (Belgium)"] = {abbrev = "", color = "#4DBCB4", shortname = "",}, ["Agrarian Alliance"] = {abbrev = "ASZ", color = "#EDED00", shortname = "",}, ["Agrarian and Social Party"] = {abbrev = "PAS", color = "green", shortname = "",}, ["Agrarian Bloc Electoral Group"] = {abbrev = "", color = "#32B2A3", shortname = "",}, ["Agrarian Labor Party"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "",}, ["Agrarian Labour Action Party"] = {abbrev = "PALA", color = "#8f5100", shortname = "",}, ["Agrarian League (Finland)"] = {abbrev = "", color = "#74C365", shortname = "Agrarian",}, ["Agrarian League (Spain)"] = {abbrev = "", color = "#124838", shortname = "",}, ["Agrarian Liberal Party"] = {abbrev = "", color = "#548D54", shortname = "",}, ["Agrarian Democratic Party"] = {abbrev = "ADS", color = "#30A741", shortname = "",}, ["Agrarian Party (Chile)"] = {abbrev = "", color = "#9ACD32", shortname = "",}, ["Agrarian Party (Italy)"] = {abbrev = "", color = "#006600", shortname = "Agrarian",}, ["Agrarian Party (Yugoslavia)"] = {abbrev = "", color = "#3D863D", shortname = "",}, ["Agrarian Party of Greece"] = {abbrev = "AKE", color = "#009343", shortname = "",}, ["Agrarian Party of Moldova"] = {abbrev = "", color = "#16924C", shortname = "",}, ["Agrarian Party of Russia"] = {abbrev = "APR", color = "#EED23C", shortname = "",}, ["Agrarian Party of Tajikistan"] = {abbrev = "", color = "#FDDC1D", shortname = "",}, ["Agrarian Party of Turkmenistan"] = {abbrev = "TAP", color = "#FFD700", shortname = "",}, ["Agrarian Party of Ukraine"] = {abbrev = "APU", color = "#80AC4D", shortname = "",}, ["Agrarian Patriotic Front"] = {abbrev = "FREPAB", color = "#F3D09C", shortname = "",}, ["Agrarian People's Union"] = {abbrev = "", color = "#FF7212", shortname = "",}, ["Agrarian Union (Poland)"] = {abbrev = "ZC", color = "#279B6A", shortname = "",}, ["Agrarian Union \"Aleksandar Stamboliyski\""] = {abbrev = "", color = "#FE9901", shortname = "",}, ["Agreement (political party)"] = {abbrev = "", color = "#230871", shortname = "",}, ["Agreement for the Country"] = {abbrev = "IpP", color = "#0061A5", shortname = "",}, ["Agreement of Independents for Badalona"] = {abbrev = "", color = "#4CC417", shortname = "",}, ["Agreement of the Catalans"] = {abbrev = "", color = "#FFD901", shortname = "",}, ["Agricultural and Labour Party"] = {abbrev = "AEK", color = "#ffb4a1", shortname = "",}, ["Agricultural League"] = {abbrev = "RLB", color = "#52AE6F", shortname = "",}, ["Agricultural Party of Greece"] = {abbrev = "", color = "yellow", shortname = "",}, ["Agricultural Party"] = {abbrev = "", color = "#F4A460", shortname = "",}, ["Agricultural Party (Costa Rica)"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "Agricultural",}, ["Agricultural Party (Czech Republic)"] = {abbrev = "ZS", color = "#00B233", shortname = "",}, ["Agricultural People's Front of Peru"] = {abbrev = "FREPAP", color = "#00009B", shortname = "",}, ["Agriculturalist Party"] = {abbrev = "", color = "#B8D8C9", shortname = "Agriculturalist",}, ["Agriculture and Development"] = {abbrev = "", color = "#AF0000", shortname = "",}, ["Agriculture First"] = {abbrev = "", color = "#5FC099", shortname = "",}, ["AGROunia"] = {abbrev = "", color = "#BBCB15", shortname = "",}, ["Aguadulce en Marcha"] = {abbrev = "", color = "#00A0B0", shortname = "",}, ["Agudas Israel (Latvia)"] = {abbrev = "", color = "lightblue", shortname = "Agudas Israel",}, ["Agudat Yisrael"] = {abbrev = "", color = "#033669", shortname = "",}, ["Ahali"] = {abbrev = "", color = "#377149", shortname = "",}, ["Ahd 54"] = {abbrev = "", color = "#2D5A20", shortname = "",}, ["Ahdut HaAvoda"] = {abbrev = "", color = "#CE2029", shortname = "",}, ["Ahora Almería"] = {abbrev = "", color = "#137776", shortname = "",}, ["Ahora Arganda"] = {abbrev = "", color = "#00A58E", shortname = "",}, ["Ahora Basauri Orain"] = {abbrev = "", color = "#016703", shortname = "",}, ["Ahora Canarias"] = {abbrev = "", color = "#11865C", shortname = "",}, ["Ahora Ciempozuelos"] = {abbrev = "", color = "#3F9D2F", shortname = "",}, ["Ahora Decide"] = {abbrev = "", color = "#198100", shortname = "",}, ["Ahora Estella"] = {abbrev = "", color = "#B21AAA", shortname = "",}, ["Ahora Getafe"] = {abbrev = "", color = "#7F4098", shortname = "",}, ["Ahora Guadalajara"] = {abbrev = "", color = "#810081", shortname = "",}, ["Ahora Madrid"] = {abbrev = "", color = "#00A58E", shortname = "",}, ["Ahora Patria"] = {abbrev = "", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["Ahora Repúblicas"] = {abbrev = "", color = "#FCBC43", shortname = "",}, ["Ahora Santa Cruz"] = {abbrev = "", color = "#6A205F", shortname = "",}, ["Ahora Sí Torremolinos"] = {abbrev = "", color = "#BB9031", shortname = "",}, ["AIADMK-led Alliance"] = {abbrev = "AIADMK+", color = "#00863F", shortname = "",}, ["Ailtirí na hAiséirghe"] = {abbrev = "AnaA", color = "#004400", shortname = "Ailtirí na hAiséirghe",}, ["Aitaira"] = {abbrev = "", color = "#0000FF", shortname = "",}, ["Ak Jol"] = {abbrev = "", color = "#FF7070", shortname = "",}, ["Akali Dal"] = {abbrev = "", color = "#72474c", shortname = "",}, ["Akali Dal – Sant Fateh Singh Group"] = {abbrev = "AD(SFS)", color = "#FF8000", shortname = "Akali Dal (SFS)",}, ["Akbayan"] = {abbrev = "", color = "#FE0000", shortname = "Akbayan",}, ["Akha National Development Party"] = {abbrev = "ANDP", color = "#374BA1", shortname = "",}, ["Akhand Bharat Mahasang Sarvahara Krantikari Party"] = {abbrev = "ABMSKP", color = "#DFB43D", shortname = "",}, ["Akhand Bharat Samaj Party"] = {abbrev = "ABSP", color = "#9AFE2E", shortname = "",}, ["Akhand Bharti"] = {abbrev = "AB", color = "#9AFE2E", shortname = "",}, ["Akhil Bharat Hindu Mahasabha"] = {abbrev = "ABHM", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Aman Committee"] = {abbrev = "ABAC", color = "#D2EFF0", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Congress Dal (Ambedkar)"] = {abbrev = "ABCD", color = "#FFCCCC", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Dalit Utthan Party"] = {abbrev = "ABDUP", color = "#F2F5A9", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Dharmnirpeksh Dal"] = {abbrev = "DND", color = "#EBD023", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Gorkha League"] = {abbrev = "ABGL", color = "#7E5692", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Hindu Mahasabha"] = {abbrev = "ABHM", color = "orange", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Jana Sangh"] = {abbrev = "ABJS", color = "#FF9933", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Janata Congress"] = {abbrev = "ABJC", color = "#08088A", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Janata Vikas Party"] = {abbrev = "BJVP", color = "#A9F5BC", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Loktantrik Congress"] = {abbrev = "ABLTC", color = "#93DE73", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Manav Adhikar Dal"] = {abbrev = "ABMAD", color = "#A264C1", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Ram Rajya Parishad"] = {abbrev = "RRP", color = "#330033", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Rashtriya Azad Hind Party"] = {abbrev = "ABRAHP", color = "#FFFF66", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Sena"] = {abbrev = "ABS", color = "#3060D0", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Shivsena Rashtrawadi"] = {abbrev = "SHS", color = "#A9F5A9", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Shoshit Samaj Dal"] = {abbrev = "SSD", color = "#F2F5A9", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Sudhar Party"] = {abbrev = "ABSP", color = "#8A4B08", shortname = "",}, ["Akhil Bharatiya Vikas Congress Party"] = {abbrev = "ABVCP", color = "#F2F5A9", shortname = "",}, ["Akhila India Jananayaka Makkal Katchi"] = {abbrev = "AIJMK", color = "Red", shortname = "",}, ["Akhl Bharatiya Garib Mazdoor Kisan Party"] = {abbrev = "ABGMKP", color = "#ADEFE5", shortname = "",}, ["Akila India Jananayaka Makkal Katchi"] = {abbrev = "AIJMK", color = "", shortname = "",}, ["AKMA-PTM"] = {abbrev = "", color = "#fbe405", shortname = "",}, ["Ako Bicol Political Party"] = {abbrev = "", color = "#ffff00", shortname = "Ako Bicol",}, ["Akshumkar"] = {abbrev = "", color = "#3DBCCB", shortname = "",}, ["Aksyon"] = {abbrev = "AD", color = "#9683EC", shortname = "Aksyon",}, ["Aktsent"] = {abbrev = "", color = "#008DA2", shortname = "",}, ["Al Amal (political party)"] = {abbrev = "", color = "#FE0000", shortname = "Al Amal",}, ["Al Asalah"] = {abbrev = "", color = "#00568B", shortname = "",}, ["Al Jama-ah"] = {abbrev = "", color = "#1c9069", shortname = "",}, ["Al Wefaq"] = {abbrev = "", color = "#0D4173", shortname = "",}, ["Al-Ahbash"] = {abbrev = "", color = "#DDB531", shortname = "",}, ["Al-Ahrar Bloc"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "al-Ahrar",}, ["Al-Arabiya Coalition"] = {abbrev = "", color = "#57888D", shortname = "al-Arabiya",}, ["Al-ʽAhd (Morocco)"] = {abbrev = "", color = "#915701", shortname = "",}, ["Al-Irada"] = {abbrev = "", color = "#ACACAC", shortname = "",}, ["Al-Islah (Yemen)"] = {abbrev = "", color = "#0463D1", shortname = "Al-Islah",}, ["Al-Menber Islamic Society"] = {abbrev = "", color = "#E93230", shortname = "",}, ["Al-Muthanna Club"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Al-Muwatin"] = {abbrev = "", color = "#009933", shortname = "",}, ["Al-Nour Party"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "al-Nour",}, ["Al-Sadiqoun Bloc"] = {abbrev = "", color = "#B5CA7F", shortname = "",}, ["Al-Wasat Party"] = {abbrev = "", color = "#A52A2A", shortname = "",}, ["Al-Watan Party (Tunisia)"] = {abbrev = "", color = "#1E90FF", shortname = "",}, ["Al-Wataniya"] = {abbrev = "", color = "#B5CA7F", shortname = "",}, ["Alajuelense Democratic Action"] = {abbrev = "PADA", color = "#FF7E1C", shortname = "",}, ["Alajuelense Solidarity Party"] = {abbrev = "PSA", color = "#D41C00", shortname = "",}, ["Alash National Freedom Party"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "Alash",}, ["Alanian Union"] = {abbrev = "AU", color = "#000000", shortname = "",}, ["Alavese Unity"] = {abbrev = "", color = "#3159A5", shortname = "",}, ["Alba Party"] = {abbrev = "", color = "#005EB8", shortname = "Alba",}, ["Albanian Alternative"] = {abbrev = "ASH", color = "darkblue", shortname = "",}, ["Albanian Christian Democratic Party of Kosovo"] = {abbrev = "", color = "#4775BF", shortname = "",}, ["Albanian Coalition"] = {abbrev = "KSH", color = "#800000", shortname = "",}, ["Albanian Coalition of Preševo Valley"] = {abbrev = "KSLP", color = "#0081CC", shortname = "",}, ["Albanian Democratic Union Party"] = {abbrev = "PBDSH", color = "#6192ad", shortname = "",}, ["Albanian List (Montenegro)"] = {abbrev = "LSh", color = "#E62927", shortname = "",}, ["Albanian National Front Party"] = {abbrev = "PBK", color = "black", shortname = "",}, ["Albanians Decisively"] = {abbrev = "AO", color = "#00aae5", shortname = "",}, ["Alberta Independence Party"] = {abbrev = "", color = "#55ba47", shortname = "",}, ["Alcalá 100%"] = {abbrev = "", color = "#1D88BE", shortname = "",}, ["Alcalá Habitable"] = {abbrev = "", color = "#336F27", shortname = "",}, ["Alcalá Puede"] = {abbrev = "", color = "#7F215F", shortname = "",}, ["Alderney representatives"] = {abbrev = "", color = "#BABCDB", shortname = "",}, ["Ale Yarok"] = {abbrev = "", color = "#799A00", shortname = "",}, ["Aleksa and Dritan – Count Bravely!"] = {abbrev = "", color = "#69BD44", shortname = "Count Bravely!",}, ["Alfarista Radical Front"] = {abbrev = "FRA", color = "#4169E1", shortname = "",}, ["Algaida for the Development of Sanlúcar"] = {abbrev = "", color = "#94FF00", shortname = "",}, ["Algeciras 100x100"] = {abbrev = "", color = "#E75200", shortname = "",}, ["Algeciras Citizen Action"] = {abbrev = "", color = "#FFC800", shortname = "",}, ["Algeciras Sí Se Puede"] = {abbrev = "", color = "#761B5E", shortname = "",}, ["Algerian Communist Party"] = {abbrev = "", color = "#CD0000", shortname = "",}, ["Algerian National Front"] = {abbrev = "FNA", color = "#406080", shortname = "",}, ["Algerian Popular Movement"] = {abbrev = "MPA", color = "green", shortname = "",}, ["Algerian Rally"] = {abbrev = "RA", color = "green", shortname = "",}, ["Alhora"] = {abbrev = "", color = "#E72346", shortname = "",}, ["Alliance Party for Progress"] = {abbrev = "APP", color = "#0E9345", shortname = "",}, ["Alianza Puertorriqueña"] = {abbrev = "", color = "#F0DC82", shortname = "",}, ["Alignment (Israel)"] = {abbrev = "", color = "#3DEAFD", shortname = "Alignment",}, ["Alive Land Palencia Independent Group"] = {abbrev = "", color = "#FF9900", shortname = "",}, ["All-Armenian National Statehood Party"] = {abbrev = "", color = "#0620FD", shortname = "",}, ["All Basotho Convention"] = {abbrev = "ABC", color = "#F5D42D", shortname = "",}, ["All Blended Party"] = {abbrev = "ABP", color = "#040A55", shortname = "",}, ["All Ceylon Makkal Congress"] = {abbrev = "", color = "#9acd32", shortname = "",}, ["All Ceylon Tamil Congress"] = {abbrev = "", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["All-Democratic Agricultural Front"] = {abbrev = "PAME", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["All for Latvia!"] = {abbrev = "", color = "#5A0505", shortname = "",}, ["All for Unity"] = {abbrev = "", color = "#2C5781", shortname = "",}, ["All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam"] = {abbrev = "AIADMK", color = "#009546", shortname = "",}, ["All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam (OPS)"] = {abbrev = "AIADMK(OPS)", color = "#4B6F44", shortname = "",}, ["All India Bahujan Samman Party"] = {abbrev = "AIBSP", color = "#A9F5D0", shortname = "",}, ["All India Dalit Muslim Minorities Suraksha Mahasangh"] = {abbrev = "DMM", color = "#14D00D", shortname = "",}, ["All India Forward Bloc (Marxist)"] = {abbrev = "FBL(M)", color = "#259268", shortname = "",}, ["All India Forward Bloc"] = {abbrev = "AIFB", color = "#ac1313", shortname = "",}, ["All India Ganatantra Parishad"] = {abbrev = "AIGP", color = "#FF33CC", shortname = "",}, ["All India Indira Congress (Tiwari)"] = {abbrev = "AIIC(T)", color = "#00FFFF", shortname = "",}, ["All India Jharkhand Party"] = {abbrev = "", color = "#CC9999", shortname = "",}, ["All India Mahila Empowerment Party"] = {abbrev = "AIMEP", color = "#FFF", shortname = "",}, ["All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen"] = {abbrev = "AIMIM", color = "#0c6b4b", shortname = "",}, ["All India Minorities Front"] = {abbrev = "AIMF", color = "#00FFFF", shortname = "",}, ["All India Moovendar Munnani Kazhagam"] = {abbrev = "", color = "Red", shortname = "",}, ["All India Muslim Forum"] = {abbrev = "", color = "green", shortname = "",}, ["All India N.R. Congress"] = {abbrev = "AINRC", color = "#FDA209", shortname = "",}, ["All India Party for the Protection of Civil Rights"] = {abbrev = "AIPPCR", color = "mistyrose", shortname = "",}, ["All India Rajiv Krantikari Congress"] = {abbrev = "AIRKC", color = "#417A81", shortname = "",}, ["All India Rashtriya Janata Party"] = {abbrev = "AIRJP", color = "#9A5815", shortname = "",}, ["All India Samathuva Makkal Katchi"] = {abbrev = "SMK", color = "#fe0000", shortname = "",}, ["All India Scheduled Caste Federation"]={abbrev="SCF",color="#000066",shortname=""}, ["All India United Democratic Front"] = {abbrev = "AIUDF", color = "#348017", shortname = "",}, ["All Jammu and Kashmir Muslim Conference"] = {abbrev = "AJKMC", color = "#F4A460", shortname = "",}, ["All Jharkhand Students Union"] = {abbrev = "AJSU", color = "#6827B5", shortname = "",}, ["All Liberia Coalition Party"] = {abbrev = "ALCOP", color = "#000000", shortname = "",}, ["All Liberian Party"] = {abbrev = "ALP", color = "#fd0f0d", shortname = "",}, ["All Malaysian Indian Progressive Front"] = {abbrev = "", color = "#EC2029", shortname = "",}, ["All Mon Region Democracy Party"] = {abbrev = "AMRDP", color = "#DC143C", shortname = "",}, ["All Nigeria Peoples Party"] = {abbrev = "ANPP", color = "#0000CD", shortname = "",}, ["All Pakistan Awami Muslim League"] = {abbrev = "", color = "#006a4e", shortname = "",}, ["All Pakistan Muslim League"] = {abbrev = "APML", color = "#556B2F", shortname = "",}, ["All Party Alliance"] = {abbrev = "", color = "#C19A6B", shortname = "",}, ["All Party Hill Leaders Conference"] = {abbrev = "AHL", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["All People Front"] = {abbrev = "PM", color = "red", shortname = "",}, ["All Peoples Party"] = {abbrev = "", color = "#9e13c4", shortname = "",}, ["All People's Congress (Ghana)"] = {abbrev = "", color = "#106338", shortname = "",}, ["All People's Congress"] = {abbrev = "APC", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["All People's Party (Namibia)"] = {abbrev = "APP", color = "#D84F23", shortname = "",}, ["All People's Party (UK)"] = {abbrev = "", color = "DarkOrange", shortname = "All People's Party",}, ["All Progressives Congress"] = {abbrev = "APC", color = "#87BEEB", shortname = "",}, ["All Progressives Grand Alliance"] = {abbrev = "APGA", color = "#00923F", shortname = "",}, ["All Scotland Pensioners Party"] = {abbrev = "", color = "#BBD9DB", shortname = "",}, ["All Together (Serbia)"] = {abbrev = "SZ", color = "brown", shortname = "",}, ["All-for-Ireland League"] = {abbrev = "AFI", color = "#66FF99", shortname = "All-for-Ireland",}, ["All-German Bloc/League of Expellees and Deprived of Rights"] = {abbrev = "GB/BHE", color = "#C3C318", shortname = "",}, ["All-German People's Party"] = {abbrev = "GVP", color = "#FF7F00", shortname = "",}, ["All-In Democracy"] = {abbrev = "", color = "#DDDDDD", shortname = "",}, ["All-India Muslim League"] = {abbrev = "AIML", color = "#008000", shortname = "",}, ["All-Ukrainian Political Movement \"State Independence of Ukraine\""] = {abbrev = "DSU", color = "#ff0080", shortname = "",}, ["All-Ukrainian Union \"Cherkashchany\""] = {abbrev = "", color = "#019CDE", shortname = "Cherkashchany",}, ["All-Union Communist Party of Bolsheviks (1991)"] = {abbrev = "", color = "#881300", shortname = "",}, ["Allah-o-Akbar Tehreek"] = {abbrev = "AAT", color = "#FFD700", shortname = "",}, ["Alleanza Bidla"] = {abbrev = "", color = "purple", shortname = "",}, ["Alleanza Lombarda Autonomia"] = {abbrev = "ALA", color = "green", shortname = "",}, ["Allegiance Party (Papua New Guinea)"] = {abbrev = "AP", color = "#233F92", shortname = "",}, ["Alliance (Argentina)"] = {abbrev = "", color = "#0AABDB", shortname = "Alianza",}, ["Alliance (Chile)"] = {abbrev = "", color = "#4682B4", shortname = "Alliance",}, ["Alliance (Kyrgyz political party)"] = {abbrev = "", color = "#25AAE2", shortname = "Alliance",}, ["Alliance (New Zealand political party)"] = {abbrev = "", color = "#33CC66", shortname = "Alliance",}, ["Alliance (Portugal)"] = {abbrev = "", color = "#6AD1E3", shortname = "",}, ["Alliance (Norway)"] = {abbrev = "", color = "#f47b20", shortname = "Alliance",}, ["Alliance (Slovak political party)"] = {abbrev = "", color = "#F48B24", shortname = "",}, ["Alliance 21/RRP"] = {abbrev = "", color = "#C0C0C0", shortname = "",}, ["Alliance 90"] = {abbrev = "B90", color = "green", shortname = "",}, ["Alliance 90/Greens of Serbia"] = {abbrev = "S90", color = "#286019", shortname = "",}, ["Alliance 90/The Greens"] = {abbrev = "", color = "#409A3C", shortname = "Greens",}, ["Alliance C – Christians for Germany"] = {abbrev = "", color = "#00529C", shortname = "Bündnis C",}, ["Alliance for a Triumphant Benin"] = {abbrev = "", color = "#CBE08F", shortname = "",}, ["Alliance for Albanians"] = {abbrev = "ASh", color = "#6D3D87", shortname = "",}, ["Alliance for Barangay Concerns"] = {abbrev = "ABC", color = "#010066", shortname = "",}, ["Alliance for Brazil"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "",}, ["Alliance for Burgos"] = {abbrev = "", color = "#9F9152", shortname = "",}, ["Alliance for Change"] = {abbrev = "", color = "#ED6C10", shortname = "",}, ["Alliance for Change (Guyana)"] = {abbrev = "AFC", color = "#FFCC01", shortname = "",}, ["Alliance for Change (Macau)"] = {abbrev = "MUDAR", color = "#00AB66", shortname = "",}, ["Alliance for Change (Mexico)"] = {abbrev = "AxC", color = "#0957A4", shortname = "Alliance for Change",}, ["Alliance for Change (Venezuela)"] = {abbrev = "", color = "#F50087", shortname = "",}, ["Alliance for Change and Progress"] = {abbrev = "AMP", color = "#10B0E0", shortname = "",}, ["Alliance for Change and Transparency"] = {abbrev = "", color = "#A03389", shortname = "ACT–Wazalendo",}, ["Alliance for Commerce and Housing"] = {abbrev = "", color = "#FFED00", shortname = "",}, ["Alliance for Croatia"] = {abbrev = "", color = "#5D93D3", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy (Dominican Republic)"] = {abbrev = "APD", color = "#284797", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy (Malawi)"] = {abbrev = "AFORD", color = "#25D9FA", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy (Nigeria)"] = {abbrev = "AD", color = "#186315", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy and Federation – African Democratic Rally"] = {abbrev = "", color = "#FFEF00", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy and Freedom (UK)"] = {abbrev = "ADF", color = "#002182", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy and Reforms"] = {abbrev = "", color = "blue", shortname = "",}, ["Alliance for Democracy in Mali"] = {abbrev = "ADEMA-PASJ", color = "#EB1D2A", shortname = "",}, ["Alliance for Democratic Change"] = {abbrev = "", color = "navy", shortname = "",}, ["Alliance for Democratic Renewal"] = {abbrev = "", color = "#D9BF08", shortname = "",}, ["Alliance for Development and Nature"] = {abbrev = "", color = "#1D463B", shortname = "",}, ["Alliance for Direct Democracy in Europe"] = {abbrev = "", color = "#800080", shortname = "",}, ["Alliance for Equality and European Justice"] = {abbrev = "ABDE", color = "", shortname = "",}, ["Alliance for Europe of the Nations"] = {abbrev = "AEN", color = "#00DDDD", shortname = "",}, ["Alliance for Germany"] = {abbrev = "AFD", color = "#2483BB", shortname = "",}, ["Alliance for Green Socialism"] = {abbrev = "", color = "#00A86B", shortname = "",}, ["Alliance for Human Rights, Animal and Nature Protection"] = {abbrev = "", color = "#3d499a", shortname = "Tierschutzallianz",}, ["Alliance for Innovation and Justice"] = {abbrev = "BIG", color = "#ED803F", shortname = "",}, ["Alliance for Italy"] = {abbrev = "", color = "#89CFF0", shortname = "",}, ["Alliance for Justice and Democracy/Movement for Renewal"] = {abbrev = "AJD/MR", color = "#F8C3A0", shortname = "",}, ["Alliance for Local Living"] = {abbrev = "ALL", color = "#11B4BB", shortname = "",}, ["Alliance for Mexico"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "",}, ["Alliance for National Transformation"] = {abbrev = "", color = "#9954AD", shortname = "",}, ["Alliance for New Nigeria"] = {abbrev = "ANN", color = "#358C43", shortname = "",}, ["Alliance for Patriotic Reorientation and Construction"] = {abbrev = "APRC", color = "#0D6F4A", shortname = "",}, ["Alliance for Peace and Democracy (Liberia)"] = {abbrev = "APD", color = "#E1EC2C", shortname = "",}, ["Alliance for Peace and Freedom"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Alliance for Progress (Peru)"] = {abbrev = "APP", color = "#1155cc", shortname = "",}, ["Alliance for Progress and Justice/Jëf-Jël"] = {abbrev = "", color = "#1155cc", shortname = "Jëf-Jël",}, ["Alliance for Progressives"] = {abbrev = "AP", color = "#662E91", shortname = "",}, ["Alliance for Real Change"] = {abbrev = "", color = "#730026", shortname = "",}, ["Alliance for Romanian Unity"] = {abbrev = "AUR", color = "blue", shortname = "",}, ["Alliance for Ronda"] = {abbrev = "", color = "#3E79BF", shortname = "",}, ["Alliance for Serbia"] = {abbrev = "SZS", color = "#007FFF", shortname = "",}, ["Alliance for Social and Economic Advancement"] = {abbrev = "ASEA", color = "#009EE3", shortname = "",}, ["Alliance for Solidarity in Mali"] = {abbrev = "ASMA-CFP", color = "#D32020", shortname = "",}, ["Alliance for Tanzania Farmers Party"] = {abbrev = "AFP", color = "green", shortname = "",}, ["Alliance for the Development of Macau"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "",}, ["Alliance for the Fatherland"] = {abbrev = "", color = "#08099F", shortname = "",}, ["Alliance for the Future (Czech Republic)"] = {abbrev = "", color = "#005094", shortname = "",}, ["Alliance for the Future (Peru)"] = {abbrev = "", color = "#FF7F00", shortname = "",}, ["Alliance for the Future of Austria"] = {abbrev = "BZÖ", color = "#F29400", shortname = "",}, ["Alliance for the Future of Kosovo"] = {abbrev = "AAK", color = "#03112C", shortname = "",}, ["Alliance for the Great Change"] = {abbrev = "", color = "#00B0F6", shortname = "",}, ["Alliance for the Independence of the Czech Republic"] = {abbrev = "AZNČR", color = "#2e5efe", shortname = ""}, ["Alliance for the Progress of Peru"] = {abbrev = "", color = "#1E5BA8", shortname = "",}, ["Alliance for the Re-liberation of Somalia"] = {abbrev = "ARS", color = "#000000", shortname = "",}, ["Alliance for the Republic (Mali)"] = {abbrev = "APR", color = "#7C61EE", shortname = "",}, ["Alliance for the Republic (Nicaragua)"] = {abbrev = "APRE", color = "#800080", shortname = "",}, ["Alliance for the Republic (Senegal)"] = {abbrev = "APR", color = "#5C482F", shortname = "",}, ["Alliance for the Republic (Spain)"] = {abbrev = "", color = "#C00040", shortname = "",}, ["Alliance for the Union of Romanians"] = {abbrev = "AUR", color = "#FCD20F", shortname = "",}, ["Alliance for Transformation for All"] = {abbrev = "", color = "#47A165", shortname = "",}, ["Alliance for Workers' Liberty"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["Alliance Germany"] = {abbrev = "BD", color = "#ff1493", shortname = "",}, ["Alliance of Builders of Islamic Iran"] = {abbrev = "ABII", color = "#3835ba", shortname = "",}, ["Alliance of Chinese and Expatriates"] = {abbrev = "ACE", color = "#99221A", shortname = "",}, ["Alliance of Citizens for Change"] = {abbrev = "ACC", color = "#4C2C5E", shortname = "",}, ["ACT Teachers Partylist"] = {abbrev = "", color = "#ADD8E6", shortname = "ACT Teachers",}, ["Alliance of Democrats (Lesotho)"] = {abbrev = "AD", color = "#7F0305", shortname = "",}, ["Alliance of Democrats (Poland)"] = {abbrev = "SD", color = "#475196", shortname = "",}, ["Alliance of Democrats for Integral Development"] = {abbrev = "ADDI", color = "#11C925", shortname = "",}, ["Alliance of European Conservatives and Reformists"] = {abbrev = "AECR", color = "#0054A5", shortname = "",}, ["Alliance of European National Movements"] = {abbrev = "", color = "#000055", shortname = "",}, ["Alliance of Free Democrats"] = {abbrev = "SZDSZ", color = "#1CA8E6", shortname = "",}, ["Alliance of German Democrats"] = {abbrev = "ADD", color = "#1e5ea5", shortname = "",}, ["Alliance of Hungarian Associations"] = {abbrev = "MESZ", color = "#e31e24", shortname = "",}, ["Alliance of Independent Democrats in Europe"] = {abbrev = "ADIE", color = "#000066", shortname = "",}, ["Alliance of Independent Social Democrats"] = {abbrev = "SNSD", color = "#C40000", shortname = "",}, ["Alliance of Independents"] = {abbrev = "LdU", color = "#019c3e", shortname = "",}, ["Alliance of Liberals and Democrats (Romania)"] = {abbrev = "ALDE", color = "#005487", shortname = "",}, ["Alliance of Liberals and Democrats for Europe group"] = {abbrev = "ALDE", color = "gold", shortname = "",}, ["Alliance of Liberals and Democrats for Europe"] = {abbrev = "ALDE", color = "gold", shortname = "",}, ["Alliance of Liberties"] = {abbrev = "", color = "#6FA293", shortname = "",}, ["Alliance of Movements for the Emergence of Niger"] = {abbrev = "", color = "#01d9f2", shortname = "",}, ["Alliance of National Forces (Czech Republic)"] = {abbrev = "", color = "#2D3092", shortname = "",}, ["Alliance of Nationalist Left Forces of the MNR"] = {abbrev = "", color = "#EB737E", shortname = "",}, ["Alliance of Patriots of Georgia"] = {abbrev = "APG", color = "#DB9F00", shortname = "",}, ["Alliance of Primorje-Gorski Kotar"] = {abbrev = "", color = "#00c8c8", shortname = "",}, ["Alliance of Progressives"] = {abbrev = "", color = "#D90000", shortname = "Progressives",}, ["Alliance of Resuming British Sovereignty over Hong Kong and Independence"] = {abbrev = "", color = "#07263A", shortname = "",}, ["Alliance of Social Democrats"] = {abbrev = "", color = "#B22222", shortname = "Social Democrats",}, ["Alliance of the Centre (Italy)"] = {abbrev = "", color = "#89CFF0", shortname = "",}, ["Alliance of the Christian Democratic Popular Front"] = {abbrev = "AFPCD", color = "#C1500C", shortname = "",}, ["Alliance of the Democratic Centre (Spain)"] = {abbrev = "", color = "#00974A", shortname = "",}, ["Alliance of the Forces of Progress (Senegal)"] = {abbrev = "AFP", color = "#000080", shortname = "",}, ["Alliance of the Left"] = {abbrev = "", color = "#CD0F0F", shortname = "Alliance",}, ["Alliance of the National Left"] = {abbrev = "", color = "#E5D03C", shortname = "",}, ["Alliance of the New Citizen"] = {abbrev = "ANO", color = "#FFB200", shortname = "",}, ["Alliance of the Spanish Republican Left"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["Alliance of Vojvodina Hungarians"] = {abbrev = "VMSZ", color = "#00732B", shortname = "",}, ["Alliance Party (Armenia)"] = {abbrev = "", color = "#0021C6", shortname = "",}, ["Alliance Party (Cook Islands)"] = {abbrev = "", color = "#F2D030", shortname = "Alliance Party",}, ["Alliance Party (Fiji)"] = {abbrev = "", color = "#6495ED", shortname = "Alliance",}, ["Alliance Party (Malaysia)"] = {abbrev = "", color = "#000080", shortname = "Alliance",}, ["Alliance Party (Panama)"] = {abbrev = "", color = "#E2211C", shortname = "Alianza",}, ["Alliance Party (United States)"] = {abbrev = "", color = "#385AA3", shortname = "Alliance",}, ["Alliance Party for the Sake of Azerbaijan"] = {abbrev = "", color = "#00AF68", shortname = "",}, ["Alliance Party Guernsey"] = {abbrev = "", color = "#E60E29", shortname = "",}, ["Alliance Party of Kenya"] = {abbrev = "APK", color = "#FBCC0C", shortname = "",}, ["Alliance Party of Northern Ireland"] = {abbrev = "APNI", color = "#F6CB2F", shortname = "Alliance",}, ["Alliance PSD+PC"] = {abbrev = "PSD+PC", color = "#ED2128", shortname = "",}, ["Alliance Royale"] = {abbrev = "AR", color = "#EEC400", shortname = "",}, ["Allied Movement for Change"] = {abbrev = "AM4C", color = "#00A758", shortname = "",}, ["Allied Peoples Movement"] = {abbrev = "APM", color = "#00FFFF", shortname = "",}, ["ALLinHK"] = {abbrev = "", color = "#F4681D", shortname = "",}, ["Almerian Neighborhood Union"] = {abbrev = "", color = "#244A91", shortname = "",}, ["Almerian Regionalist Union"] = {abbrev = "", color = "#B59639", shortname = "",}, ["Almerienses–Regionalists for Almería"] = {abbrev = "", color = "#043F63", shortname = "",}, ["Aloha ʻĀina Party"] = {abbrev = "", color = "#ffd100", shortname = "Aloha ʻĀina",}, ["Alsace d'Abord"] = {abbrev = "", color = "#80461B", shortname = "",}, ["Alsace-Lorraine Party"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Alsasua Group"] = {abbrev = "", color = "#73A745", shortname = "",}, ["Alternatiba (Basque political party)"] = {abbrev = "", color = "#CE010C", shortname = "",}, ["Alternativa (Italian political party)"] = {abbrev = "", color = "#EE7622", shortname = "Alternativa",}, ["Alternativa (North Macedonian political party)"] = {abbrev = "", color = "#EF7E18", shortname = "Alternativa",}, ["Alternativa de Govern"] = {abbrev = "", color = "#008E9C", shortname = "",}, ["Alternativa Sí se puede"] = {abbrev = "", color = "#E00686", shortname = "",}, ["Alternativas desde Abajo"] = {abbrev = "", color = "#33D100", shortname = "",}, ["Alternative and Change Party"] = {abbrev = "", color = "#DBB84D", shortname = "",}, ["Alternative Democratic Movement"] = {abbrev = "", color = "#ff7538", shortname = "",}, ["Alternative Democratic Pole"] = {abbrev = "PDA", color = "#FEF71F", shortname = "",}, ["Alternative Democratic Reform Party"] = {abbrev = "ADR", color = "#00AAE5", shortname = "",}, ["Alternative Ecologists"] = {abbrev = "OE", color = "green", shortname = "",}, ["Alternative Faso"] = {abbrev = "", color = "#DD198D", shortname = "",}, ["Alternative for Arzúa"] = {abbrev = "", color = "#5A439B", shortname = "",}, ["Alternative for Benalmádena"] = {abbrev = "", color = "#40287B", shortname = "",}, ["Alternative for Benidorm"] = {abbrev = "", color = "#E9582C", shortname = "",}, ["Alternative for Boadilla"] = {abbrev = "", color = "#37703E", shortname = "",}, ["Alternative for Bulgarian Revival"] = {abbrev = "ABV", color = "#6A013A", shortname = "",}, ["Alternative for Castile and León"] = {abbrev = "", color = "#808080", shortname = "",}, ["Alternative for Change"] = {abbrev = "AC", color = "#87CEFA", shortname = "",}, ["Alternative for Changes"] = {abbrev = "APN", color = "#1A70AB", shortname = "",}, ["Alternative for Germany"] = {abbrev = "AfD", color = "#009DE0", shortname = "",}, ["Alternative for Gran Canaria"] = {abbrev = "", color = "#A0A0A0", shortname = "",}, ["Alternative for Social Advance"] = {abbrev = "", color = "#FF7F7F", shortname = "",}, ["Alternative for Sweden"] = {abbrev = "", color = "#2A58A8", shortname = "",}, ["Alternative for Italy"] = {abbrev = "APLI", color = "#2A295C", shortname = "",}, ["Alternative Forces for Renewal and Emergence"] = {abbrev = "", color = "#68B0E5", shortname = "",}, ["Alternative Island"] = {abbrev = "", color = "#E57815", shortname = "",}, ["Alternative League for Haitian Progress and Emancipation"] = {abbrev = "LAPEH", color = "#F3E601", shortname = "",}, ["Alternative Left"] = {abbrev = "", color = "#960018", shortname = "",}, ["Alternative List"] = {abbrev = "", color = "#ec018c", shortname = "",}, ["Alternative Moroneran Assembly"] = {abbrev = "", color = "#55BA51", shortname = "",}, ["Alternative National Congress"] = {abbrev = "ANC", color = "#D71800", shortname = "",}, ["Alternative Party"] = {abbrev = "", color = "#E62E00", shortname = "",}, ["Alternative Social Movement"] = {abbrev = "ARS", color = "#E61701", shortname = "",}, ["Always Forward (Brazil)"] = {abbrev = "", color = "#00B7EB", shortname = "PSDB-Cidadania",}, ["Amaiur (1979 coalition)"] = {abbrev = "", color = "#66669A", shortname = "Amaiur",}, ["Amaiur"] = {abbrev = "", color = "#087178", shortname = "",}, ["Amal Movement"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "Amal",}, ["Amani Coalition"] = {abbrev = "", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["Amanat (political party)"] = {abbrev = "", color = "#3AB4AD", shortname = "Amanat",}, ["Amani National Congress"] = {abbrev = "", color = "brown", shortname = "Amani",}, ["Amarillos por Chile"] = {abbrev = "AxCh", color = "#FAB700", shortname = "",}, ["Ambedkar Kranti Dal"] = {abbrev = "AKD", color = "#B62559", shortname = "",}, ["Ambedkar National Congress"] = {abbrev = "ANC", color = "#FFFFCC", shortname = "",}, ["Ambedkar People's Movement"] = {abbrev = "APM", color = "tan", shortname = "",}, ["Ambedkar Puratchikara Makkal Katchi"] = {abbrev = "APMK", color = "grey", shortname = "",}, ["Ambedkar Samaj Party"] = {abbrev = "ASP", color = "#58D3F7", shortname = "",}, ["Ambedkarite Party of India"] = {abbrev = "API", color = "blue", shortname = "",}, ["America First Party (1943)"] = {abbrev = "", color = "Yellow", shortname = "America First",}, ["America First Party (2002)"] = {abbrev = "", color = "#CC66FF", shortname = "",}, ["American Constitution Party (Colorado)"] = {abbrev = "", color = "#A356DE", shortname = "American Constitution",}, ["American Constitution Party"] = {abbrev = "", color = "transparent", shortname = "Constitution",}, ["American Delta Party"] = {abbrev = "", color = "#355E39", shortname = "American Delta",}, ["American Freedom Party"] = {abbrev = "", color = "#DDDDBB", shortname = "American Freedom",}, ["American Independent Party"] = {abbrev = "AI", color = "#800080", shortname = "American Independent",}, ["American Labor Party (1932)"] = {abbrev = "", color = "#0000CC", shortname = "American Labor",}, ["American Labor Party"] = {abbrev = "", color = "#FF6347", shortname = "American Labor",}, ["American Nazi Party"] = {abbrev = "ANP", color = "#964B00", shortname = "",}, ["American Party (1924)"] = {abbrev = "", color = "#B340D1", shortname = "American",}, ["American Party (1969)"] = {abbrev = "", color = "#CC66FF", shortname = "American",}, ["American Party of South Carolina"] = {abbrev = "", color = "#DDDDDD", shortname = "American",}, ["American Patriot Party"] = {abbrev = "", color = "orange", shortname = "",}, ["American Popular Revolutionary Alliance"] = {abbrev = "APRA", color = "#DF0101", shortname = "",}, ["American Reform Party"] = {abbrev = "", color = "#C80000", shortname = "",}, ["American Republican"] = {abbrev = "", color = "#005B96", shortname = "",}, ["American Shopping Party"] = {abbrev = "", color = "#e23292", shortname = "American Shopping",}, ["American Solidarity Party"] = {abbrev = "ASP", color = "#F37120", shortname = "American Solidarity",}, ["American Third Position Party"] = {abbrev = "", color = "#0018A8", shortname = "American Third Position",}, ["Americans Coming Together Party"] = {abbrev = "ACT", color = "#890200", shortname = "Americans Coming Together",}, ["Americans Elect"] = {abbrev = "", color = "#FFFF88", shortname = "",}, ["Ames Novo"] = {abbrev = "", color = "#0C8A43", shortname = "",}, ["Amhara Democratic Party"] = {abbrev = "", color = "#597E09", shortname = "",}, ["AMIGO Movement"] = {abbrev = "AMIGO", color = "#000000", shortname = "",}, ["Amma Makkal Munnettra Kazhagam"] = {abbrev = "AMMK", color = "#034F38", shortname = "",}, ["Amplitude (political party)"] = {abbrev = "", color = "#FCE883", shortname = "Amplitude",}, ["Amra Bangali"] = {abbrev = "AMB", color = "#FF66CC", shortname = "",}, ["Amsterdamska Koalicija"] = {abbrev = "", color = "#62ba49", shortname = "",}, ["Amtsakhara"] = {abbrev = "", color = "#FE2726", shortname = "",}, ["Anaithindia Dravidar Samudaya Munnetra Kazhagam"] = {abbrev = "ADSMK", color = "peru", shortname = "",}, ["Anaithinthiya Thamizhaga Munnetra Kazhagam"] = {abbrev = "ATMK", color = "gray", shortname = "",}, ["Anakpawis"] = {abbrev = "", color = "#DC143C", shortname = "",}, ["Anarchist Pogo Party of Germany"] = {abbrev = "APPD", color = "#000000", shortname = "",}, ["Anatolia Party"] = {abbrev = "", color = "#1575BF", shortname = "AnaParti",}, ["Anchalik Gana Morcha"] = {abbrev = "AGM", color = "#FD5B78", shortname = "",}, ["Ancestor Alliance"] = {abbrev = "ATA", color = "#373736", shortname = "",}, ["And-Jëf/African Party for Democracy and Socialism"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "And-Jëf",}, ["And-Jëf/Revolutionary Movement for New Democracy"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "And-Jëf",}, ["Andaluces Levantaos"] = {abbrev = "AL", color = "#69C188", shortname = "",}, ["Andalucía por Sí"] = {abbrev = "", color = "#83C141", shortname = "",}, ["Andalusia Assembly"] = {abbrev = "", color = "#088A00", shortname = "",}, ["Andalusian Coalition"] = {abbrev = "", color = "#006633", shortname = "",}, ["Andalusian Convergence"] = {abbrev = "", color = "#5AB600", shortname = "",}, ["Andalusian Democratic Centre"] = {abbrev = "", color = "#0C8902", shortname = "",}, ["Andalusian Federation of Independents"] = {abbrev = "", color = "#138B59", shortname = "",}, ["Andalusian Forum"] = {abbrev = "", color = "#00AA29", shortname = "",}, ["Andalusian Front of Liberation"] = {abbrev = "", color = "#567E64", shortname = "",}, ["Andalusian Horticulture Party"] = {abbrev = "", color = "#314910", shortname = "",}, ["Andalusian Left (2017)"] = {abbrev = "", color = "#86B81C", shortname = "",}, ["Andalusian Left"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["Andalusian Liberation"] = {abbrev = "", color = "#2FB461", shortname = "",}, ["Andalusian Nation"] = {abbrev = "", color = "#008800", shortname = "",}, ["Andalusian Nationalist People"] = {abbrev = "", color = "#00B252", shortname = "",}, ["Andalusian Party"] = {abbrev = "PA", color = "#005931", shortname = "",}, ["Andalusian People's Initiative"] = {abbrev = "", color = "#007735", shortname = "",}, ["Andalusian Popular Unity"] = {abbrev = "", color = "#E20A19", shortname = "",}, ["Andalusian Progress Party"] = {abbrev = "", color = "#4DCA8B", shortname = "",}, ["Andalusian Regional Unity"] = {abbrev = "", color = "#546B23", shortname = "",}, ["Andalusian Social Democratic Party"] = {abbrev = "", color = "#218A31", shortname = "",}, ["Andalusian Social Liberal Party"] = {abbrev = "", color = "#2F7769", shortname = "",}, ["Andalusian Solidary Independent Republican Party"] = {abbrev = "", color = "#6B6918", shortname = "",}, ["Andalusian Spring"] = {abbrev = "", color = "#1EA24B", shortname = "",}, ["Andalusian Unity"] = {abbrev = "", color = "#FEED01", shortname = "",}, ["Andalusian Workers' Group"] = {abbrev = "", color = "#D03634", shortname = "",}, ["Andalusians of Jaén United"] = {abbrev = "", color = "#00AC32", shortname = "",}, ["Andecha Astur"] = {abbrev = "", color = "#A53042", shortname = "",}, ["Anders Lange's Party"] = {abbrev = "", color = "#0047e0", shortname = "Anders Lange's",}, ["Andorra Forward"] = {abbrev = "", color = "#2B2D84", shortname = "Endavant",}, ["Andorra for Change"] = {abbrev = "", color = "#7A7A78", shortname = "",}, ["Andover Alliance"] = {abbrev = "", color = "#bb00bb", shortname = "",}, ["Andrés Ibáñez Alliance"] = {abbrev = "AAI", color = "#4E9166", shortname = "",}, ["Andriy Baloha's Team"] = {abbrev = "KAB", color = "green", shortname = "",}, ["A New and United Guyana"] = {abbrev = "ANUG", color = "#FFA500", shortname = "",}, ["Ang Kapatiran"] = {abbrev = "", color = "#003C74", shortname = "",}, ["Ang Katipunan para sa Pag-Angat at Pagyabong ng Bayan Party"] = {abbrev = "AKAY", color = "#FD0003", shortname = "",}, ["Angkatan Perpaduan Ummah"] = {abbrev = "APU", color = "yellow", shortname = "",}, ["Angolan Democratic Forum"] = {abbrev = "FDA", color = "#7DE8F4", shortname = "",}, ["Angolan National Democratic Party"] = {abbrev = "PNDA", color = "#55FF63", shortname = "",}, ["Angry Victorians Party"] = {abbrev = "AVP", color = "#BDAF77", shortname = "Angry Victorians",}, ["Anguilla Democratic Party"] = {abbrev = "ADP", color = "#ffd700", shortname = "",}, ["Anguilla for Good Government"] = {abbrev = "", color = "orange", shortname = "",}, ["Anguilla National Alliance"] = {abbrev = "ANA", color = "#0087DC", shortname = "",}, ["Anguilla Patriotic Movement"] = {abbrev = "APM", color = "#00008B", shortname = "",}, ["Anguilla Progressive Movement"] = {abbrev = "APM", color = "#96CDEF", shortname = "",}, ["Anguilla Progressive Party"] = {abbrev = "APP", color = "#FF6600", shortname = "",}, ["Anguilla Strategic Alliance"] = {abbrev = "ANSA", color = "#FF1111", shortname = "",}, ["Anguilla United Front (old)"] = {abbrev = "AUF", color = "#095392", shortname = "Anguilla United Front",}, ["Anguilla United Front"] = {abbrev = "AUF", color = "#ffc614", shortname = "Anguilla United Front",}, ["Anguilla United Movement"] = {abbrev = "AUM", color = "#008000", shortname = "",}, ["Anguilla United Party"] = {abbrev = "AUP", color = "#39944A", shortname = "",}, ["Angus Independents Representatives"] = {abbrev = "", color = "#DDDDDD", shortname = "Angus Independents",}, ["Anhui clique"] = {abbrev = "", color = "#a52a2a", shortname = "",}, ["Animal Justice Auckland"] = {abbrev = "", color = "#A52A2A", shortname = "",}, ["Animal Justice Party of Finland"] = {abbrev = "EOP", color = "#FCBB01", shortname = "",}, ["Animal Justice Party"] = {abbrev = "", color = "#5B2C86", shortname = "",}, ["Animal Justice Party Aotearoa New Zealand"] = {abbrev = "AJPANZ", color = "#5C558C", shortname = "Animal Justice",}, ["Animal Party Cyprus"] = {abbrev = "", color = "#04d404", shortname = "",}, ["Animal Politics EU"] = {abbrev = "APEU", color = "#77b72a", shortname = "",}, ["Animal Protection Party of Canada"] = {abbrev = "", color = "#336033", shortname = "Animal Protection",}, ["Animal Protection Party"] = {abbrev = "", color = "#e9e9e9", shortname = "Animal Protection",}, ["Animal Rights Party"] = {abbrev = "TRP", color = "lightgreen", shortname = "",}, ["Animal Welfare Party"] = {abbrev = "", color = "#EE3263", shortname = "Animal Welfare",}, ["Animalist Party Against Mistreatment of Animals"] = {abbrev = "PACMA", color = "#ADBE18", shortname = "",}, ["Animalist Party with the Environment"] = {abbrev = "PACMA", color = "#22D65D", shortname = "",}, ["Animalist Party"] = {abbrev = "PA", color = "#9C0D99", shortname = "",}, ["Animals First"] = {abbrev = "", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["Anna Democratic Human Rights Movement Party of India"] = {abbrev = "", color = "#C0C0C0", shortname = "Anna DHRM",}, ["ANO 2011"] = {abbrev = "ANO", color = "#261060", shortname = "",}, ["Another Democracy is Possible"] = {abbrev = "", color = "#F75921", shortname = "",}, ["Another Sant Cugat–Citizen Platform for Sant Cugat"] = {abbrev = "", color = "#9DC5C2", shortname = "",}, ["Another Way Movement"] = {abbrev = "MOCA", color = "#F27321", shortname = "",}, ["Antarsya"] = {abbrev = "", color = "#800000", shortname = "",}, ["Antequera Sí Se Puede"] = {abbrev = "", color = "#77BF59", shortname = "",}, ["Anti Common Market and Free Trade Party"] = {abbrev = "ACMFT", color = "#e6e6fa", shortname = "",}, ["Anti H-Block"] = {abbrev = "AHB", color = "#008800", shortname = "Anti H-Block",}, ["Anti-Administration Party (US)"] = {abbrev = "", color = "#CCFF66", shortname = "Anti-Administration",}, ["Anti-Austerity Alliance–People Before Profit"] = {abbrev = "AAA–PBP", color = "#E5E500", shortname = "",}, ["Anti-Austerity Alliance"] = {abbrev = "AAA", color = "#FFFF00", shortname = "Anti-Austerity Alliance",}, ["Anti-Capitalist Alliance"] = {abbrev = "", color = "#FF0066", shortname = "",}, ["Anti-capitalists"] = {abbrev = "", color = "#62CC62", shortname = "",}, ["Anti-Communist Bolivian Front"] = {abbrev = "", color = "#5866B1", shortname = "",}, ["Anti-Corruption and Justice Party (Spain)"] = {abbrev = "", color = "#F7EA21", shortname = "",}, ["Anti Corruption Dynamic Party"] = {abbrev = "ACDP", color = "#ba0c2f", shortname = "",}, ["Anti-Corruption Foundation"] = {abbrev = "ACF", color = "#CC0000", shortname = "",}, ["Anti-Corruption Ireland"] = {abbrev = "", color = "#00cc00", shortname = "",}, ["Anti-Corruption Party"] = {abbrev = "PAC", color = "#8dade3", shortname = "",}, ["Anti-Fascist People's Freedom League"] = {abbrev = "AFPFL", color = "#DB2916", shortname = "",}, ["Anti-fascist Revolutionary Left"] = {abbrev = "", color = "#AE2D2D", shortname = "",}, ["Anti-Federalist League"] = {abbrev = "", color = "#F6CB2F", shortname = "",}, ["Anti-Imperialist National Democratic Front"] = {abbrev = "", color = "#007FFF", shortname = "",}, ["Anti-Jacksonian Party"] = {abbrev = "", color = "#FFE6B0", shortname = "Anti-Jacksonian",}, ["Anti-Jacksonian Party/Hold"] = {abbrev = "", color = "#FFF5D7", shortname = "",}, ["Anti-Liberal Catholic Alliance"] = {abbrev = "ACA", color = "#34457E", shortname = "",}, ["Anti-Masonic Party"] = {abbrev = "", color = "#FFFF99", shortname = "Anti-Masonic",}, ["Anti-Masonic Party/Hold"] = {abbrev = "", color = "#FFFFE6", shortname = "",}, ["Anti-Ministerialists"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["Anti-Monopoly Party (US)"] = {abbrev = "", color = "#66F500", shortname = "Anti-Monopoly",}, ["Anti-Nebraska movement"] = {abbrev = "", color = "#E4D96F", shortname = "Anti-Nebraska",}, ["Anti-PowerPoint Party"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["Antiprohibitionists on Drugs"] = {abbrev = "", color = "gold", shortname = "Antiprohibitionists",}, ["Anti-Revolutionary Party"] = {abbrev = "ARP", color = "#008F90", shortname = "",}, ["Anti-Socialist Party"] = {abbrev = "", color = "#FFD425", shortname = "Anti-Socialist",}, ["Anti-Trident Party"] = {abbrev = "ATP", color = "#CC0000", shortname = "",}, ["Anti-Waste League"] = {abbrev = "", color = "lightblue", shortname = "",}, ["Antigua and Barbuda Labour Party"] = {abbrev = "ABLP", color = "#EE3422", shortname = "",}, ["Antigua Trades and Labour Union"] = {abbrev = "ATLU", color = "#BC353C", shortname = "",}, ["Antipersonalist Radical Civic Union"] = {abbrev = "", color = "#641C34", shortname = "",}, ["Aontacht Éireann"] = {abbrev = "AÉ", color = "#22FF00", shortname = "Aontacht Éireann",}, ["Aontú"] = {abbrev = "Aon", color = "#44532A", shortname = "Aontú",}, ["Aosta Valley (political coalition)"] = {abbrev = "", color = "#48D1CC", shortname = "Aosta Valley",}, ["Aotearoa Legalise Cannabis Party"] = {abbrev = "", color = "#33CC33", shortname = "Legalise Cannabis",}, ["Apna Dal"] = {abbrev = "AD", color = "#FF33CC", shortname = "",}, ["Apna Dal (Kamerawadi)"] = {abbrev = "AD(K)", color = "#FF33CC", shortname = "",}, ["Apna Dal (Sonelal)"] = {abbrev = "AD(S)", color = "#27176D", shortname = "",}, ["Appointed"] = {abbrev = "", color = "#DDDDDD", shortname = "",}, ["Approval Voting Party"] = {abbrev = "", color = "MidnightBlue", shortname = "Approval Voting",}, ["April Fifth Action"] = {abbrev = "", color = "#FC0000", shortname = "",}, ["Apruebo Dignidad"] = {abbrev = "", color = "#FC415C", shortname = "",}, ["Aq Jol"] = {abbrev = "", color = "#043381", shortname = "Aq Jol",}, ["Ar-Namys"] = {abbrev = "", color = "#0203FE", shortname = "",}, ["Ara Eivissa"] = {abbrev = "", color = "#1FC6BC", shortname = "",}, ["Ara Maó"] = {abbrev = "", color = "#39AFB1", shortname = "",}, ["Ara Més"] = {abbrev = "", color = "#84BC87", shortname = "",}, ["Ara Pacte Local"] = {abbrev = "", color = "#213B81", shortname = "",}, ["Ara Reus"] = {abbrev = "", color = "#71152C", shortname = "",}, ["Arab Democratic Nasserist Party"] = {abbrev = "", color = "#305E30", shortname = "",}, ["Arab Democratic Party (Israel)"] = {abbrev = "", color = "#009900", shortname = "Mada",}, ["Arab Democratic Party (Lebanon)"] = {abbrev = "", color = "green", shortname = "",}, ["ARAB Europeans for the Canaries"] = {abbrev = "", color = "#8BD4F7", shortname = "",}, ["Arab Liberation Movement"] = {abbrev = "", color = "#CD7F32", shortname = "",}, ["Arab Liberation Party"] = {abbrev = "", color = "#ff0000", shortname = "",}, ["Arab List for Bedouin and Villagers"] = {abbrev = "", color = "#C61318", shortname = "",}, ["Arab Socialist Ba'ath Party – Iraq Region"] = {abbrev = "", color = "#017B48", shortname = "Ba'ath Party",}, ["Arab Socialist Ba'ath Party – Lebanon Region"] = {abbrev = "", color = "#017B48", shortname = "",}, ["Arab Socialist Ba'ath Party – Syria Region"] = {abbrev = "", color = "#017B48", shortname = "Ba'ath Party",}, ["Arab Socialist Ba'ath Party – Yemen Region"] = {abbrev = "", color = "#017B48", shortname = "Ba'ath Party",}, ["Arab Socialist Movement"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "",}, ["Arab Socialist Union (Egypt)"] = {abbrev = "ASU", color = "#F0001C", shortname = "",}, ["Arab Socialist Union (Iraq)"] = {abbrev = "", color = "#F0001C", shortname = "",}, ["Arab Socialist Union (Libya)"] = {abbrev = "", color = "#F0001C", shortname = "",}, ["Arab Socialist Union Party (Syria)"] = {abbrev = "ASU", color = "#F0001C", shortname = "",}, ["Arab Democratic Union Party"] = {abbrev = "ADUP", color = "green", shortname = "",}, ["Aragón Existe"] = {abbrev = "", color = "#037252", shortname = "",}, ["Aragón Sí Puede"] = {abbrev = "", color = "#690194", shortname = "",}, ["Aragon United Citizens Party"] = {abbrev = "", color = "#084108", shortname = "",}, ["Aragonese Autonomist Front"] = {abbrev = "", color = "#F93235", shortname = "",}, ["Aragonese Bloc"] = {abbrev = "", color = "#2BAE20", shortname = "",}, ["Aragonese Candidacy of Democratic Unity"] = {abbrev = "", color = "#473C38", shortname = "",}, ["Aragonese Christian Democracy"] = {abbrev = "", color = "#1E90FF", shortname = "",}, ["Aragonese Initiative"] = {abbrev = "", color = "#FFA500", shortname = "",}, ["Aragonese Land"] = {abbrev = "", color = "#008300", shortname = "",}, ["Aragonese Party"] = {abbrev = "PAR", color = "#FFCC66", shortname = "",}, ["Aragonese Union (1917)"] = {abbrev = "", color = "#E67A4A", shortname = "",}, ["Arakan Front Party"] = {abbrev = "AFP", color = "#FE0000", shortname = "",}, ["Arakan League for Democracy"] = {abbrev = "ALD", color = "#CC0000", shortname = "",}, ["Arakan National Party"] = {abbrev = "ANP", color = "#EB1D27", shortname = "",}, ["Aralar (Basque political party)"] = {abbrev = "", color = "#BD0000", shortname = "Aralar",}, ["Aran Amassa"] = {abbrev = "", color = "#5B1408", shortname = "",}, ["Aranese Democratic Convergence"] = {abbrev = "", color = "#E9960D", shortname = "",}, ["Aranese Democratic Union"] = {abbrev = "", color = "#274737", shortname = "",}, ["Arangkada San Joseño"] = {abbrev = "AR", color = "#FF8000", shortname = "",}, ["Aranzadi"] = {abbrev = "", color = "#E61A74", shortname = "",}, ["Archipelago Tomorrow"] = {abbrev = "", color = "#ED7F10", shortname = "",}, ["Arcos en Común"] = {abbrev = "", color = "#AF084C", shortname = "",}, ["Arganda Sí Puede"] = {abbrev = "", color = "#438D98", shortname = "",}, ["Argentine People's Union"] = {abbrev = "UDELPA", color = "#00708B", shortname = "",}, ["Argentine Socialist Party"] = {abbrev = "PSA", color = "#FF9900", shortname = "",}, ["Arizona Libertarian Party"] = {abbrev = "", color = "#FED105", shortname = "Libertarian",}, ["Arizona Progressive Democratic Party"] = {abbrev = "", color = "#87CEEB", shortname = "",}, ["Armed Forces of Equatorial Guinea"] = {abbrev = "", color = "#C3B091", shortname = "",}, ["Armed Forces Republic of Indonesia"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "Military",}, ["Armenia Alliance"] = {abbrev = "", color = "#1D2E69", shortname = "",}, ["Armenia is Our Home"] = {abbrev = "", color = "#E40510", shortname = "",}, ["Armenian Communist Party"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "Communist",}, ["Armenian National Congress"] = {abbrev = "ANC", color = "#0033A0", shortname = "",}, ["Armenian Revolutionary Federation"] = {abbrev = "ARF", color = "#AA0000", shortname = "",}, ["Aroha Ngia Tatou"] = {abbrev = "", color = "#FFFFFF", shortname = "",}, ["Arona Independent Electoral Movement"] = {abbrev = "", color = "#3AA346", shortname = "",}, ["Arrow Cross Party"] = {abbrev = "NYKP", color = "#964B00", shortname = "",}, ["Article 45 Concern Group"] = {abbrev = "A45CG", color = "#2906CC", shortname = "",}, ["Article 50 (political party)"] = {abbrev = "", color = "#ffa500", shortname = "",}, ["Article One (political party)"] = {abbrev = "", color = "#D21B30", shortname = "",}, ["Artsakh Freedom Party"] = {abbrev = "", color = "#020041", shortname = "",}, ["Arts Party"] = {abbrev = "", color = "#800080", shortname = "",}, ["Aruban Democratic Party"] = {abbrev = "PDA", color = "#59479C", shortname = "",}, ["Aruban Liberal Organization"] = {abbrev = "OLA", color = "#00BFFF", shortname = "",}, ["Aruban Patriotic Movement"] = {abbrev = "MPA", color = "#F70084", shortname = "",}, ["Aruban Patriotic Party"] = {abbrev = "PPA", color = "#FF8C00", shortname = "",}, ["Aruban People's Party"] = {abbrev = "AVP", color = "#65B22E", shortname = "",}, ["Aruban Sovereignty Movement"] = {abbrev = "MAS", color = "#54C2E3", shortname = "",}, ["Arunachal Congress"] = {abbrev = "", color = "#CCCCFF", shortname = "",}, ["Asankhya Samaj Party"] = {abbrev = "ASP", color = "#D0A9F5", shortname = "",}, ["Asar (political party)"]= {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "Asar",}, ["Asenso Abrenio"] = {abbrev = "", color = "#ED4B9E", shortname = "",}, ["Asenso Manileño"] = {abbrev = "", color = "#2F358D", shortname = "",}, ["Ashfield Independents"] = {abbrev = "", color = "pink", shortname = "Ashfield Ind.",}, ["Ashford Independents"] = {abbrev = "AI", color = "#BDD005", shortname = "Ashford Ind.",}, ["Ashkali Party for Integration"] = {abbrev = "PAI", color = "black", shortname = "",}, ["Asia Pacific United Party"] = {abbrev = "", color = "#33FF99", shortname = "Asia Pacific",}, ["Askatasuna"] = {abbrev = "", color = "#008229", shortname = "",}, ["Asom Sonmilito Morcha"] = {abbrev = "অসম সন্মিলিত মৰ্চা", color = "#52EEFF", shortname = "",}, ["Asom Gana Parishad"] = {abbrev = "অগপ", color = "#99CCFF", shortname = "",}, ["Aspire (political party)"] = {abbrev = "", color = "#FF5800", shortname = "Aspire",}, ["Assam Jatiya Parishad"] = {abbrev = "অসম জাতীয় পৰিষদ", color = "#0048BA", shortname = "",}, ["Assam United Democratic Front"] = {abbrev = "AUDF", color = "green", shortname = "",}, ["Assembleia do Povo Unido"] = {abbrev = "", color = "#CF1C3A", shortname = "",}, ["Assembly for Asturias"] = {abbrev = "", color = "#A70E25", shortname = "",}, ["Assembly for Cantabria"] = {abbrev = "", color = "#C1272F", shortname = "",}, ["Assembly for Tarragona"] = {abbrev = "", color = "#793C8F", shortname = "",}, ["Assembly for Unity"] = {abbrev = "", color = "#E30614", shortname = "",}, ["Assembly of Alcalá"] = {abbrev = "", color = "#FFBD33", shortname = "",}, ["Assembly of Greeks"] = {abbrev = "ES", color = "#007CC2", shortname = "",}, ["Assembly of Independents"] = {abbrev = "", color = "#E5CC00", shortname = "Independents",}, ["Assembly of People of Kazakhstan"] = {abbrev = "", color = "#1A4C96", shortname = "",}, ["Assembly of the People United"] = {abbrev = "APU", color = "#094779", shortname = "",}, ["Assembly to Energize Japan"] = {abbrev = "", color = "#F36F21", shortname = "",}, ["Association for Somogy"] = {abbrev = "SE", color = "#404040", shortname = "",}, ["Association for the Defense of Macau Interests"] = {abbrev = "ADIM", color = "#000080", shortname = "",}, ["Association for Defence of Revolution Values"] = {abbrev = "ADRV", color = "#FFA500", shortname = "",}, ["Association for Democracy Activism"] = {abbrev = "", color = "yellow", shortname = "",}, ["Association for Democracy and Social Well-Being of Macau"] = {abbrev = "", color = "#FFFACD", shortname = "",}, ["Association for Helping the Community and Engagement with the People"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Association for Joint Efforts to Improve the Community"] = {abbrev = "", color = "#64B4B5", shortname = "",}, ["Association for Justice and Equality"] = {abbrev = "", color = "#034626", shortname = "Justice & Equality",}, ["Association for Promoting the Economy of Macau"] = {abbrev = "APPEM", color = "yellow", shortname = "",}, ["Association for Promotion of Civic Rights"] = {abbrev = "", color = "#13241E", shortname = "",}, ["Association for Promotion of Social Services and Education"] = {abbrev = "ARSEM", color = "#4F3286", shortname = "",}, ["Association for Yugoslav Democratic Initiative"] = {abbrev = "UJDI", color = "#08FFFF", shortname = "",}, ["Association for the Advancement of Civil Rights"] = {abbrev = "AACR", color = "#0047AB", shortname = "",}, ["Association for the Promotion of Democracy, Freedom, Human Rights and Rule of Law of Macau (Macau Ideals)"] = {abbrev = "", color = "#822571", shortname = "",}, ["Association for the Rebirth of Madagascar"] = {abbrev = "AREMA", color = "#FF0000", shortname = "",}, ["Association of Candidates"] = {abbrev = "", color = "#FCF318", shortname = "Kattusseqatigiit",}, ["Association of Combatant Clerics"] = {abbrev = "ACC", color = "#098CDC", shortname = "",}, ["Association of Free Democrats"] = {abbrev = "BFD", color = "#FFED00", shortname = "",}, ["Association of Independent Members"] = {abbrev = "AIM", color = "#3fc762", shortname = "",}, ["Association of Independent Members of Parliament"] = {abbrev = "AIMP", color = "#DCDCDC", shortname = "",}, ["Association of Islamic Revolution Loyalists"] = {abbrev = "AIRL", color = "#24b8fe", shortname = "",}, ["Association of Italians of Romania"] = {abbrev = "RO.AS.IT", color = "blue", shortname = "",}, ["Association of Macedonians of Romania"] = {abbrev = "DMR", color = "#660000", shortname = "",}, ["Association of Poles in Lithuania"] = {abbrev = "ZPL", color = "#F23F43", shortname = "",}, ["Association of Timorese Heroes"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Associative Movement Italians Abroad"] = {abbrev = "MAIE", color = "#333B8E", shortname = "",}, ["Associative Movement of Italians Abroad"] = {abbrev = "MAIE", color = "#333B8E", shortname = "",}, ["Assyrian Democratic Movement"] = {abbrev = "ADM", color = "#5f21a9", shortname = "",}, ["Asturian Democratic Convergence"] = {abbrev = "", color = "#4ABAB5", shortname = "",}, ["Asturian Left Bloc"] = {abbrev = "", color = "#B60006", shortname = "",}, ["Asturian Left"] = {abbrev = "", color = "#FFCC00", shortname = "",}, ["Asturian Nationalist Council"] = {abbrev = "", color = "#ADD8E6", shortname = "",}, ["Asturian Nationalist Unity"] = {abbrev = "", color = "#0CACAD", shortname = "",}, ["Asturian Renewal Union–Asturianist Party"] = {abbrev = "", color = "#106194", shortname = "",}, ["Asturian Renewal Union"] = {abbrev = "URAS", color = "#155BC2", shortname = "",}, ["Asturias Forum"] = {abbrev = "FAC", color = "#10286B", shortname = "",}, ["Asturias Forum (2021)"] = {abbrev = "", color = "#4AC0FF", shortname = "Foro",}, ["Ata Meken Socialist Party"] = {abbrev = "", color = "#D2161D", shortname = "Ata-Meken",}, ["Ata-Jurt Kyrgyzstan"] = {abbrev = "", color = "#1f247b", shortname = "",}, ["Ata-Zhurt"] = {abbrev = "", color = "#3173C9", shortname = "",}, ["Atarrabia Taldea"] = {abbrev = "", color = "#FFAA01", shortname = "",}, ["Atassut"] = {abbrev = "", color = "#2E2C7B", shortname = "",}, ["Atassut (2019)"] = {abbrev = "", color = "#2B9996", shortname = "",}, ["Atlantica Party"] = {abbrev = "", color = "#5073B8", shortname = "Atlantica",}, ["Attack (political party)"] = {abbrev = "", color = "#344D28", shortname = "Ataka",}, ["Attica Project"] = {abbrev = "", color = "#4BB8B3", shortname = "",}, ["Atulya Bharat Party"] = {abbrev = "ABP", color = "#FEFEFE", shortname = "",}, ["Auckland Future"] = {abbrev = "", color = "#00AEEF", shortname = "",}, ["August 24th Movement"] = {abbrev = "M24A", color = "#E30917", shortname = "",}, ["AUna Comunitat Valenciana"] = {abbrev = "", color = "#FE5D2F", shortname = "",}, ["Auseva Red"] = {abbrev = "", color = "#515151", shortname = "",}, ["Australia First Party"] = {abbrev = "AFP", color = "#5D8AA5", shortname = "Australia First",}, ["Australia Party"] = {abbrev = "", color = "#7F007F", shortname = "Australia",}, ["Australian Citizens Party"] = {abbrev = "", color = "#656600", shortname = "",}, ["Australian Conservatives"] = {abbrev = "", color = "#00B9FB", shortname = "",}, ["Australian Democrats"] = {abbrev = "", color = "#FFCD00", shortname = "Democrats",}, ["Australian Federation Party"] = {abbrev = "", color = "#538a2e", shortname = "",}, ["Australian Greens Victoria"] = {abbrev = "", color = "#10C25B", shortname = "Greens",}, ["Australian Greens"] = {abbrev = "", color = "#00a651", shortname = "Greens",}, ["Australian Labor Party (Australian Capital Territory Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (New South Wales Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (Northern Territory Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (NSW)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor (NSW)",}, ["Australian Labor Party (Queensland Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (South Australian Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (Tasmanian Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (Victorian Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party (Western Australian Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labor Party"] = {abbrev = "ALP", color = "#DE3533", shortname = "Labor",}, ["Australian Labour Party (Western Australian Branch)"] = {abbrev = "", color = "#DE3533", shortname = "Labour",}, ["Australian Motoring Enthusiast Party"] = {abbrev = "AMEP", color = "#0528B6", shortname = "Motoring Enthusiasts",}, ["Australian Party"] = {abbrev = "", color = "#FB607F", shortname = "",}, ["Australian People's Party"] = {abbrev = "", color = "#800020", shortname = "",}, ["Australian Progressive Coalition"] = {abbrev = "", color = "#ffb400", shortname = "",}, ["Australian Sex Party"] = {abbrev = "", color = "#FFBF00", shortname = "",}, ["Australian Sports Party"] = {abbrev = "ASP", color = "#0000FF", shortname = "Sports",}, ["Australians Against Further Immigration"] = {abbrev = "AAFI", color = "#964B00", shortname = "",}, ["Austraya Political Party"] = {abbrev = "", color = "#0099AA", shortname = "",}, ["Austrian Nazism"] = {abbrev = "DNSAP", color = "#964B00", shortname = "",}, ["Austrian People's Party (2017)"] = {abbrev = "ÖVP", color = "#63C3D0", shortname = "",}, ["Austrian People's Party"] = {abbrev = "ÖVP", color = "#000000", shortname = "",}, ["Authentic Croatian Party of Rights"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, ["Authentic Croatian Peasant Party"] = {abbrev = "", color = "darkgreen", shortname = "",}, ["Authentic Democratic Christian Movement"] = {abbrev = "MCDA", color = "darkgreen", shortname = "",}, ["Authentic Integral Development"] = {abbrev = "DIA", color = "#eb3213", shortname = "",}, ["Authentic Liberal Party"] = {abbrev = "PLA", color = "darkred", shortname = "",}, ["Authentic Limonense Party"] = {abbrev = "PAL", color = "#66CC33", shortname = "",}, ["Authentic Party of the Mexican Revolution"] = {abbrev = "PARM", color = "Olive", shortname = "",}, ["Authentic Puntarenense Party"] = {abbrev = "PAP", color = "#F1800E", shortname = "",}, ["Authentic Radical Liberal Party"] = {abbrev = "PLRA", color = "#2E3092", shortname = "",}, ["Authentic Renewal Organization"] = {abbrev = "", color = "#B8FEFC", shortname = "",}, ["Authentic Revolutionary Nationalist Movement"] = {abbrev = "", color = "#8079CE", shortname = "",}, ["Authentic Revolutionary Party (Panama)"] = {abbrev = "", color = "#00A859", shortname = "",}, ["Authentic Revolutionary Party"] = {abbrev = "", color = "#5A4FCF", shortname = "",}, ["Authentic Socialist Party (Argentina)"] = {abbrev = "PSA", color = "#DD2C1A", shortname = "Authentic Socialist Party",}, ["Authentic Socialist Party (Chile)"] = {abbrev = "", color = "darkred", shortname = "",}, ["Authenticity and Modernity Party"] = {abbrev = "PAM", color = "#0047AB", shortname = "",}, ["Authenticity Party"] = {abbrev = "", color = "black", shortname = "",}, ["Autodeterminaziorako Bilgunea"] = {abbrev = "", color = "#B0C50E", shortname = "",}, ["Autonomies for Bolivia"] = {abbrev = "APB", color = "#004D00", shortname = "",}, ["Autonomist Monarchist Federation"] = {abbrev = "", color = "#E4D27A", shortname = "",}, ["Autonomist Party of Corrientes"] = {abbrev = "", color = "#F08080", shortname = "",}, ["Autonomist Party"] = {abbrev = "", color = "#475f8a", shortname = "",}, ["Autonomist Republican Bloc"] = {abbrev = "", color = "#CC734C", shortname = "",}, ["Autonomist Republican Union Party"] = {abbrev = "", color = "#581768", shortname = "",}, ["Autonomist–Liberal Pact"] = {abbrev = "", color = "#40e0d0", shortname = "",}, ["Autonomous Agrarian Union"] = {abbrev = "AZS", color = "#EC5800", shortname = "",}, ["Autonomous Front"] = {abbrev = "", color = "#04AD0F", shortname = "",}, ["Autonomous Galician Republican Organization"] = {abbrev = "", color = "#0A70B8", shortname = "",}, ["Autonomous Manacor People"] = {abbrev = "", color = "#8889B0", shortname = "",}, ["Autonomous Nationalities for Change and Empowerment"] = {abbrev = "NACER", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["Autonomous Nationalities for Change and Revolutionary Empowerment"] = {abbrev = "", color = "#026701", shortname = "",}, ["Autonomous Party of Italy's Pensioners"] = {abbrev = "PAPI", color = "#0050AA", shortname = "",}, ["Autonomous Socialist Party (Ticino)"] = {abbrev = "", color = "#8B1C62", shortname = "Autonomous Socialists",}, ["Autonomous Socialist Party of South Jura"] = {abbrev = "", color = "#9E151C", shortname = "",}, ["Autonomous State Demand Committee (United)"] = {abbrev = "ASDC(U)", color = "grey", shortname = "",}, ["Autonomous State Demand Committee"] = {abbrev = "ASDC", color = "#ff0000", shortname = "",}, ["Autonomy Liberty Democracy"] = {abbrev = "", color = "#E56717", shortname = "",}, ["Autonomy South"] = {abbrev = "", color = "#273BE2", shortname = "",}, ["Auyl People's Democratic Patriotic Party"] = {abbrev = "", color = "#0A5B2D", shortname = "Auyl",}, ["Auzolan"] = {abbrev = "", color = "#FFA900", shortname = "",}, ["Avant"] = {abbrev = "", color = "#211473", shortname = "",}, ["Avante La Laguna"] = {abbrev = "", color = "#B14B7C", shortname = "",}, ["Avante (political party)"] = {abbrev = "", color = "#088F8F", shortname = "Avante",}, ["Avanza (Guatemala)"] = {abbrev = "", color = "#EF018D", shortname = "",}, ["Avanza Libertad"] = {abbrev = "", color = "#3A3F92", shortname = "",}, ["Avanzamos por ti"] = {abbrev = "", color = "#FFC60A", shortname = "",}, ["Awakening (political party)"] = {abbrev = "", color = "#CF1F25", shortname = "",}, ["Awami Jamhuri Ittehad Pakistan"] = {abbrev = "AJIP", color = "#5F9EA0", shortname = "",}, ["Awami League"] = {abbrev = "AL", color = "#006a4e", shortname = "",}, ["Awami Muslim League (Pakistan)"] = {abbrev = "AML", color = "#9ACD32", shortname = "",}, ["Awami Muslim League"] = {abbrev = "", color = "#bcf55c", shortname = "",}, ["Awami National Party"] = {abbrev = "ANP", color = "#c83737", shortname = "",}, ["Awami Party"] = {abbrev = "AWP", color = "#DA81F5", shortname = "",}, ["Awami Raj Party"] = {abbrev = "ARP", color = "#FFFF00", shortname = "",}, ["Awami Vikas Party"] = {abbrev = "", color = "#1f7945", shortname = "",}, ["Awami Workers Party"] = {abbrev = "AWP", color = "#DC143C", shortname = "",}, ["Ayra"] = {abbrev = "", color = "#413B3D", shortname = "",}, ["Azad Hind Fauz (Rajkiya)"] = {abbrev = "AHF", color = "#00FFCC", shortname = "",}, ["Azad Samaj Party (Kanshi Ram)"] = {abbrev = "ASP(KR)", color = "#003597", shortname = "",}, ["Azanian People's Organisation"] = {abbrev = "AZAPO", color = "#FDB400", shortname = "",}, ["Azem Alliance"] = {abbrev = "", color = "#F317B3", shortname = "",}, ["Azerbaijan Communist Party (1993)"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "Communist",}, ["Azerbaijan Democrat Party"] = {abbrev = "", color = "#FBFB07", shortname = "Democrat",}, ["Azerbaijan Democratic Enlightenment Party"] = {abbrev = "ADMP", color = "#7C8EBC", shortname = "",}, ["Azerbaijan Hope Party"] = {abbrev = "", color = "#ffea00", shortname = "Hope",}, ["Azerbaijan Liberal Party"] = {abbrev = "", color = "#8B0000", shortname = "Liberal",}, ["Azerbaijan National Independence Party"] = {abbrev = "AMİP", color = "#0B94C2", shortname = "",}, ["Azerbaijan Social Prosperity Party"] = {abbrev = "ASRP", color = "#0000CD", shortname = "Social&nbsp;Prosperity",}, ["Azerbaijani Popular Front Party"] = {abbrev = "", color = "#5C5858", shortname = "Popular Front",}, ["Azerbaijani Social Democratic Party"] = {abbrev = "", color = "red", shortname = "Social&nbsp;Democratic",}, ["Azimio la Umoja"] = {abbrev = "", color = "#011FB1", shortname = "Azimio",}, ["Azir Moris"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "",}, } return { full = full, alternate = alternate, } bzhtfd16fsn0s7otn9ewvmq1ekp9tuy 626680 626677 2026-08-13T04:09:09Z ManjurKhan 18997 626680 Scribunto text/plain local alternate = { ["আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')"] = "আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')", ["আগত পাৰ্টি"] = "আগত পাৰ্টি", ["আঘাম ফ্ৰণ্ট"] = "আঘাম ফ্ৰণ্ট", ["আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)"] = "আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)", ["আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = "আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ", ["আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"] = "আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ", ["আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"] = "আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট", ["আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি", ["আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল", ["আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি", ["আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি", ["আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"] = "আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি", ["আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", ["আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"] = "আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন", ["আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আৰ্য সমাজ"] = "আৰ্য সমাজ", ["আল-কায়েদা"] = "আল-কায়েদা", ["আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"] = "আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট", ["আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি"] = "আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি", ["আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"] = "আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড", ["আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড"] = "আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড", ["অল ইণ্ডিয়া ফৰৱাৰ্ড ব্ল’ক"] = "অল ইণ্ডিয়া ফৰৱাৰ্ড ব্ল’ক", ["সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্ল’ক"] = "অল ইণ্ডিয়া ফৰৱাৰ্ড ব্ল’ক", ["অল ইণ্ডিয়া মাছলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন"] = "অল ইণ্ডিয়া মাছলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন", ["সৰ্বভাৰতীয় মাছলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন"] = "অল ইণ্ডিয়া মাছলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন", ["অল ইণ্ডিয়া তৃണമূল কংগ্ৰেছ"] = "সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ", ["তৃণমূল কংগ্ৰেছ"] = "সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ", ["সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ"] = "সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ", ["অল ইণ্ডিয়া এন আৰ কংগ্ৰেছ"] = "সৰ্বভাৰতীয় এন.আৰ. কংগ্ৰেছ", ["সৰ্বভাৰতীয় এন.আৰ. কংগ্ৰেছ"] = "সৰ্বভাৰতীয় এন.আৰ. কংগ্ৰেছ", ["অল ইণ্ডিয়া মহিলা এম প'ভাৰমেণ্ট পাৰ্টি"] = "অল ইণ্ডিয়া মহিলা এম প'ভাৰমেণ্ট পাৰ্টি", ["অল ইণ্ডিয়া ইউনাইটেড ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট"] = "সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা", ["সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা"] = "সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা", ["এ আই ইউ ডি এফ"] = "সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা", ["অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন"] = "অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন", ["আৱামী লিগ"] = "আৱামী লিগ", ["আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"] = "আৱামী নেচনেল পাৰ্টি", ["আৱামী মুছলিম লিগ"] = "আৱামী মুছলিম লিগ", ["আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = "আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি", ["আম আদমী পাৰ্টি"] = "আম আদমী পাৰ্টি", ["আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি", ["আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি"] = "আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি", ["আলেভিউ"] = "আলেভিউ", ["আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম"] = "আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম", ["আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি", ["আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", ["আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = "আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল", ["আহমেদীয়া"] = "আহমেদীয়া", ["আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি"] = "আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি", ["আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = "আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল", ["আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = "আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল", ["আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", } local full = { ["আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক"}, ["আগত পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#0000FF", shortname = "আগত"}, ["আঘাম ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "", color = "#084B8A", shortname = "আঘাম"}, ["আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)"] = {abbrev = "এএছপি(কেআৰ)", color = "#008080", shortname = "আজাদ সমাজ পাৰ্টি"}, ["আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#1E90FF", shortname = "আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক"}, ["আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এএনচি", color = "#006600", shortname = "আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"}, ["আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এপিচি", color = "#880000", shortname = "আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"}, ["আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"] = {abbrev = "এটিএম", color = "#22397B", shortname = "আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "লিবাৰেল"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = {abbrev = "", color = "#222222", shortname = "সেউজ দল"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#CC0000", shortname = "লেবাৰ"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#D40000", shortname = "ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"}, ["আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#002B7F", shortname = "আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"}, ["আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট"}, ["আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"] = {abbrev = "এআৰএফ", color = "#FF0000", shortname = "আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"}, ["আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#D40000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আৰ্য সমাজ"] = {abbrev = "", color = "#FF9933", shortname = "আৰ্য সমাজ"}, ["আল-কায়েদা"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "আল-কায়েদা"}, ["আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"}, ["আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#002B66", shortname = "আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স"}, ["আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"] = {abbrev = "এএফচি", color = "#FFCC00", shortname = "আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"] = {abbrev = "এএফচি", color = "#FF8000", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড"] = {abbrev = "", color = "#00A550", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ"}, ["আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড"] = {abbrev = "", color = "#F6CB2F", shortname = "আলাইঅ'নছ"}, ["অল ইণ্ডিয়া ফৰৱাৰ্ড ব্ল’ক"] = {abbrev = "এআইএফবি", color = "#D22B2B", shortname = "ফৰৱাৰ্ড ব্ল’ক"}, ["অল ইণ্ডিয়া মাছলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন"] = {abbrev = "এআইএমআইএম", color = "#0C6B37", shortname = "এমআইএম"}, ["সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এআইটিচি", color = "#20C997", shortname = "তৃণমূল কংগ্ৰেছ"}, ["সৰ্বভাৰতীয় এন.আৰ. কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এআইএনআৰচি", color = "#FEFEFE", shortname = "এন.আৰ. কংগ্ৰেছ"}, ["অল ইণ্ডিয়া মহিলা এম প'ভাৰমেণ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এআইএমইপিপি", color = "#FF1493", shortname = "মহিলা এম প'ভাৰমেণ্ট পাৰ্টি"}, ["সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা"] = {abbrev = "এআইইউডিএফ", color = "#3A7D44", shortname = "ইউডিএফ"}, ["অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন"] = {abbrev = "আজছু", color = "#228B22", shortname = "আজছু"}, ["আৱামী লিগ"] = {abbrev = "এএল", color = "#006A4E", shortname = "আৱামী লিগ"}, ["আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#CC0000", shortname = "আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"}, ["আৱামী মুছলিম লিগ"] = {abbrev = "এএমএল", color = "#008000", shortname = "আৱামী মুছলিম লিগ"}, ["আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = {abbrev = "এডব্লিউপি", color = "#CC0000", shortname = "আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"}, ["আম আদমী পাৰ্টি"] = {abbrev = "আপ", color = "#0066A4", shortname = "আম আদমী পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FFCC00", shortname = "আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট"}, ["আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এআইপি", color = "#1E3050", shortname = "আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট"}, ["আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#E81B23", shortname = "চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক"}, ["আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এসপিএ", color = "#D40000", shortname = "চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#125632", shortname = "পপুলিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএলপি", color = "#FF0000", shortname = "আমেৰিকান লেবাৰ"}, ["আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "সিপিইউএছএ", color = "#C90000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#000000", shortname = "নাজি পাৰ্টি"}, ["আলেভিউ"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "আলেভিউ"}, ["আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম"] = {abbrev = "পিএডিএছ", color = "#D40000", shortname = "পিএডিএছ"}, ["আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "ডিপিএ", color = "#0000FF", shortname = "ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআৰ", color = "#0080FF", shortname = "ৰিপাবлікান পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এসপিএ", color = "#E4002B", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিকেএছএইচ", color = "#D40000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = {abbrev = "পিএছডি", color = "#E30613", shortname = "সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"}, ["আহমেদীয়া"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "আহমেদীয়া"}, ["আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআইএস", color = "#0A2552", shortname = "আইন আৰু ন্যায়"}, ["আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = {abbrev = "ভিজিএফ", color = "#00A859", shortname = "সেউজ দল"}, ["আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = {abbrev = "এস", color = "#F04863", shortname = "সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"}, ["আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআইটি", color = "#FF0000", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"}, } return { alternate = alternate, full = full, } 93ujgv3skpoel99tb6thk8eoulo0gpx 626681 626680 2026-08-13T04:20:35Z ManjurKhan 18997 626681 Scribunto text/plain -- <module> -- {{Documentation}} -- </module> local alternate = { ["আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')"] = "আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')", ["আগত পাৰ্টি"] = "আগত পাৰ্টি", ["আঘাম ফ্ৰণ্ট"] = "আঘাম ফ্ৰণ্ট", ["আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)"] = "আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)", ["আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = "আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ", ["আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"] = "আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ", ["আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"] = "আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট", ["আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি", ["আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল", ["আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি", ["আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি", ["আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"] = "আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি", ["আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", ["আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"] = "আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন", ["আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আৰ্য সমাজ"] = "আৰ্য সমাজ", ["আল-কায়েদা"] = "আল-কায়েদা", ["আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"] = "আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট", ["আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি"] = "আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি", ["আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"] = "আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড", ["আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড"] = "আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড", ["অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন"] = "অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন", ["আৱামী লিগ"] = "আৱামী লিগ", ["আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"] = "আৱামী নেচনেল পাৰ্টি", ["আৱামী মুছলিম লিগ"] = "আৱামী মুছলিম লিগ", ["আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = "আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি", ["আম আদমী পাৰ্টি"] = "আম আদমী পাৰ্টি", ["আম আদমি পার্টি"] = "আম আদমী পাৰ্টি", ["আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি", ["আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি"] = "আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি", ["আলেভিউ"] = "আলেভিউ", ["আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম"] = "আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম", ["আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি", ["আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", ["আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = "আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল", ["আহমেদীয়া"] = "আহমেদীয়া", ["আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি"] = "আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি", ["আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = "আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল", ["আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = "আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল", ["আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", } local full = { ["আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক"}, ["আগত পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#0000FF", shortname = "আগত"}, ["আঘাম ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "", color = "#084B8A", shortname = "আঘাম"}, ["আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)"] = {abbrev = "এএছপি(কেআৰ)", color = "#008080", shortname = "আজাদ সমাজ পাৰ্টি"}, ["আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#1E90FF", shortname = "আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক"}, ["আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এএনচি", color = "#006600", shortname = "আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"}, ["আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এপিচি", color = "#880000", shortname = "আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"}, ["আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"] = {abbrev = "এটিএম", color = "#22397B", shortname = "আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "লিবাৰেল"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = {abbrev = "", color = "#222222", shortname = "সেউজ দল"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#CC0000", shortname = "লেবাৰ"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#D40000", shortname = "ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"}, ["আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#002B7F", shortname = "আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"}, ["আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট"}, ["আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"] = {abbrev = "এআৰএফ", color = "#FF0000", shortname = "আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"}, ["আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#D40000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আৰ্য সমাজ"] = {abbrev = "", color = "#FF9933", shortname = "আৰ্য সমাজ"}, ["আল-কায়েদা"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "আল-কায়েদা"}, ["আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"}, ["আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#002B66", shortname = "আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স"}, ["আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"] = {abbrev = "এএফচি", color = "#FFCC00", shortname = "আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"] = {abbrev = "এএফচি", color = "#FF8000", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড"] = {abbrev = "", color = "#00A550", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ"}, ["আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড"] = {abbrev = "", color = "#F6CB2F", shortname = "আলাইঅ'নছ"}, ["অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন"] = {abbrev = "আজছু", color = "#228B22", shortname = "আজছু"}, ["আৱামী লিগ"] = {abbrev = "এএল", color = "#006A4E", shortname = "আৱামী লিগ"}, ["আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#CC0000", shortname = "আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"}, ["আৱামী মুছলিম লিগ"] = {abbrev = "এএমএল", color = "#008000", shortname = "আৱামী মুছলিম লিগ"}, ["আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = {abbrev = "এডব্লিউপি", color = "#CC0000", shortname = "আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"}, ["আম আদমী পাৰ্টি"] = {abbrev = "আপ", color = "#0066A4", shortname = "আম আদমী পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FFCC00", shortname = "আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট"}, ["আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এআইপি", color = "#1E3050", shortname = "আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট"}, ["আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#E81B23", shortname = "চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক"}, ["আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এসপিএ", color = "#D40000", shortname = "চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#125632", shortname = "পপুলিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএলপি", color = "#FF0000", shortname = "আমেৰিকান লেবাৰ"}, ["আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "সিপিইউএছএ", color = "#C90000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#000000", shortname = "নাজি পাৰ্টি"}, ["আলেভিউ"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "আলেভিউ"}, ["আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম"] = {abbrev = "পিএডিএছ", color = "#D40000", shortname = "পিএডিএছ"}, ["আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "ডিপিএ", color = "#0000FF", shortname = "ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআৰ", color = "#0080FF", shortname = "ৰিপাবлікান পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এসপিএ", color = "#E4002B", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিকেএছএইচ", color = "#D40000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = {abbrev = "পিএছডি", color = "#E30613", shortname = "সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"}, ["আহমেদীয়া"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "আহমেদীয়া"}, ["আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআইএস", color = "#0A2552", shortname = "আইন আৰু ন্যায়"}, ["আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = {abbrev = "ভিজিএফ", color = "#00A859", shortname = "সেউজ দল"}, ["আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = {abbrev = "এস", color = "#F04863", shortname = "সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"}, ["আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআইটি", color = "#FF0000", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"}, } return { alternate = alternate, full = full, } mneqpw0jqjmx43dchbubvjwwcigawwp 626682 626681 2026-08-13T04:22:03Z ManjurKhan 18997 626682 Scribunto text/plain -- <module> -- {{Documentation}} -- </module> local alternate = { ["আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')"] = "আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')", ["আগত পাৰ্টি"] = "আগত পাৰ্টি", ["আঘাম ফ্ৰণ্ট"] = "আঘাম ফ্ৰণ্ট", ["আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)"] = "আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)", ["আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = "আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ", ["আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"] = "আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ", ["আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"] = "আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট", ["আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি", ["আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল", ["আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি", ["আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = "আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি", ["আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"] = "আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি", ["আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", ["আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"] = "আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন", ["আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আৰ্য সমাজ"] = "আৰ্য সমাজ", ["আল-কায়েদা"] = "আল-কায়েদা", ["আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"] = "আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট", ["আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি"] = "আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি", ["আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"] = "আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ", ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড"] = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড", ["আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড"] = "আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড", ["অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন"] = "অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন", ["আৱামী লিগ"] = "আৱামী লিগ", ["আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"] = "আৱামী নেচনেল পাৰ্টি", ["আৱামী মুছলিম লিগ"] = "আৱামী মুছলিম লিগ", ["আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = "আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি", ["আম আদমী পাৰ্টি"] = "আম আদমী পাৰ্টি", ["আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি"] = "আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি", ["আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি"] = "আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি", ["আলেভিউ"] = "আলেভিউ", ["আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম"] = "আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম", ["আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি", ["আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি", ["আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", ["আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = "আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি", ["আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = "আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল", ["আহমেদীয়া"] = "আহমেদীয়া", ["আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি"] = "আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি", ["আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = "আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল", ["আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = "আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল", ["আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = "আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি", } local full = { ["আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (মণ্টেভিডেঅ')"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "আক্টিভ ডেম'ক্ৰেটিক"}, ["আগত পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#0000FF", shortname = "আগত"}, ["আঘাম ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "", color = "#084B8A", shortname = "আঘাম"}, ["আজাদ সমাজ পাৰ্টি (কাশী ৰাম)"] = {abbrev = "এএছপি(কেআৰ)", color = "#008080", shortname = "আজাদ সমাজ পাৰ্টি"}, ["আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#1E90FF", shortname = "আজাদিকা ডেম'ক্ৰেটিক"}, ["আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এএনচি", color = "#006600", shortname = "আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ"}, ["আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"] = {abbrev = "এপিচি", color = "#880000", shortname = "আফ্ৰিকান পিপলছ কংগ্ৰেছ"}, ["আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"] = {abbrev = "এটিএম", color = "#22397B", shortname = "আফ্ৰিকান ট্ৰান্সফৰ্মেশ্যন মুভমেণ্ট"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ লিবাৰেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FFD700", shortname = "লিবাৰেল"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = {abbrev = "", color = "#222222", shortname = "সেউজ দল"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ লেবাৰ পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#CC0000", shortname = "লেবাৰ"}, ["আয়াৰলেণ্ডৰ ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#D40000", shortname = "ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"}, ["আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#002B7F", shortname = "আৰ্কান নেচনেল পাৰ্টি"}, ["আৰ্জেণ্টিনাৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট"}, ["আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"] = {abbrev = "এআৰএফ", color = "#FF0000", shortname = "আৰ্মেনিয়ান ৰিভলিউশ্বনেৰী ফেডাৰেশ্যন"}, ["আৰ্মেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#D40000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আৰ্য সমাজ"] = {abbrev = "", color = "#FF9933", shortname = "আৰ্য সমাজ"}, ["আল-কায়েদা"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "আল-কায়েদা"}, ["আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"] = {abbrev = "", color = "#000000", shortname = "আল-নুছৰা ফ্ৰণ্ট"}, ["আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#002B66", shortname = "আলাস্কা ইণ্ডিপেনডেন্স"}, ["আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"] = {abbrev = "এএফচি", color = "#FFCC00", shortname = "আলিঅ'নছ্ ফ'ৰ চিটিজেনছ্"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"] = {abbrev = "", color = "#FF0000", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চ’ছিয়েল ডেম'ক্ৰেচি"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"] = {abbrev = "এএফচি", color = "#FF8000", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ চেঞ্জ"}, ["আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ অব আয়াৰলেণ্ড"] = {abbrev = "", color = "#00A550", shortname = "আলাইঅ'নছ্ ফ'ৰ ফিউচাৰ"}, ["আলাইঅ'নছ পাৰ্টি অব নাৰ্দাৰ্ন আয়াৰলেণ্ড"] = {abbrev = "", color = "#F6CB2F", shortname = "আলাইঅ'নছ"}, ["অল ঝাৰখণ্ড ষ্টুডেণ্টছ ইউনিয়্যন"] = {abbrev = "আজছু", color = "#228B22", shortname = "আজছু"}, ["আৱামী লিগ"] = {abbrev = "এএল", color = "#006A4E", shortname = "আৱামী লিগ"}, ["আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#CC0000", shortname = "আৱামী নেচনেল পাৰ্টি"}, ["আৱামী মুছলিম লিগ"] = {abbrev = "এএমএল", color = "#008000", shortname = "আৱামী মুছলিম লিগ"}, ["আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"] = {abbrev = "এডব্লিউপি", color = "#CC0000", shortname = "আৱামী ৱৰ্কৰ্ছ পাৰ্টি"}, ["আম আদমী পাৰ্টি"] = {abbrev = "আপ", color = "#0066A4", shortname = "আম আদমী পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#FFCC00", shortname = "আমেৰিকান ইনডিভিউজুৱেলিষ্ট"}, ["আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এআইপি", color = "#1E3050", shortname = "আমেৰিকান ইণ্ডিপেনডেণ্ট"}, ["আমেৰিকান চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#E81B23", shortname = "চ’ছিয়েল ডেম’ক্ৰেটিক"}, ["আমেৰিকান চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এসপিএ", color = "#D40000", shortname = "চ’ছিয়েলিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান পপুলিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "", color = "#125632", shortname = "পপুলিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকান লেবাৰ পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএলপি", color = "#FF0000", shortname = "আমেৰিকান লেবাৰ"}, ["আমেৰিকাৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "সিপিইউএছএ", color = "#C90000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আমেৰিকাৰ নাজি পাৰ্টি"] = {abbrev = "এএনপি", color = "#000000", shortname = "নাজি পাৰ্টি"}, ["আলেভিউ"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "আলেভিউ"}, ["আলজেৰিয়ান পাৰ্টি ফ'ৰ ডেম'ক্ৰেচি এণ্ড চ’ছিয়েলিজম"] = {abbrev = "পিএডিএছ", color = "#D40000", shortname = "পিএডিএছ"}, ["আলবেনিয়ান ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"] = {abbrev = "ডিপিএ", color = "#0000FF", shortname = "ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়ান ৰিপাবлікান পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআৰ", color = "#0080FF", shortname = "ৰিপাবлікান পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়ান সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "এসপিএ", color = "#E4002B", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়াৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিকেএছএইচ", color = "#D40000", shortname = "কমিউনিষ্ট পাৰ্টি"}, ["আলবেনিয়াৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = {abbrev = "পিএছডি", color = "#E30613", shortname = "সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"}, ["আহমেদীয়া"] = {abbrev = "", color = "#008000", shortname = "আহমেদীয়া"}, ["আইন আৰু ন্যায় পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআইএস", color = "#0A2552", shortname = "আইন আৰু ন্যায়"}, ["আইচলেণ্ডৰ সেউজ দল"] = {abbrev = "ভিজিএফ", color = "#00A859", shortname = "সেউজ দল"}, ["আইচলেণ্ডৰ সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"] = {abbrev = "এস", color = "#F04863", shortname = "সামাজিক গণতান্ত্ৰিক দল"}, ["আইভৰী ক'ষ্টৰ সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"] = {abbrev = "পিআইটি", color = "#FF0000", shortname = "সোশ্যেলেষ্ট পাৰ্টি"}, } return { alternate = alternate, full = full, } 22h8fiv95lugfxjx0twor6rvlw2vpwh 0 109518 626547 581848 2026-08-12T13:42:54Z CommonsDelinker 118 Replacing 07leucip.jpg with [[File:Raub_der_Töchter_des_Leukippos_07leucip.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: old name is not meaningful). 626547 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Infobox artist | name = পিটাৰ পল ৰুবেন্স | image = Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg | caption = ''স্ব-প্ৰতিকৃতি'', ১৬২৩, ৰাজকীয় সংগ্ৰহশালা | birth_date = [[২৮ জুন]], ১৫৭৭ | birth_place = জিগান, নাসাউ-ডিলিনবাৰ্গ, পবিত্ৰ ৰোম সাম্ৰাজ্য | death_date = {{death date and age|df=yes|1640|5|30|1577|6|28}} | death_place = এণ্টৱাৰ্প, স্পেনীয় নেদাৰলেণ্ড | nationality = ফ্লেমিশ | field = চিত্ৰাঙ্কন, ৰেখাঙ্কন, তাপিশ্ৰী, প্ৰিণ্টৰ নক্সা | training = টোবায়াছ ভেৰহেক্ট<br />আডাম ফন নুৰ্ট<br />অটো ফন ভিন | movement = ফ্লেমিশ<br />বাৰোক | works = | patrons = | spouse = ইছাবেলা ব্ৰাণ্ট (বি. ১৬০৯; মৃ. ১৬২৬)<br />হেলেনা ফোৰমেণ্ট (বি. ১৬৩০)}}[[File:Rubens autograph vector.svg|110px|centre]] '''ছাৰ পিটাৰ পল ৰুবেন্স''' ([[ইংৰাজী]]: Peter Paul Rubens/ ˈ r uː b ən z / ROO -bənz; <ref>[http://dictionary.reference.com/browse/rubens "Rubens"]. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''.</ref> [[ওলন্দাজ ভাষা|ডাচ]]: ˈpeːtər pʌul ˈrybəns; ২৮ জুন ১৫৭৭ – ৩০ মে' ১৬৪০) এজন ফ্লেমিছ শিল্পী আৰু কূটনীতিবিদ আছিল।<ref>Weststeijn, T. (2008). The Visible world: Samuel van Hoogstraten's art theory and the legitimation of painting in the Dutch Golden Age. Amsterdam University Press. {{ISBN|978 90 8964 027 7}}.</ref> তেওঁক ফ্লেমিছ বেৰক পৰম্পৰাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী শিল্পী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ৰুবেন্সৰ অতি উচ্চ পৰ্যায়ৰ ৰচনাসমূহে ধ্ৰুপদী আৰু খ্ৰীষ্টান ইতিহাসৰ পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ দিশসমূহৰ উল্লেখ কৰে। তেওঁৰ অনন্য আৰু অতি জনপ্ৰিয় বেৰক শৈলীত গতি, ৰং আৰু কামুকতাক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল, যিয়ে প্ৰতিসংস্কাৰত প্ৰচাৰিত তাৎক্ষণিক, নাটকীয় কলাত্মক শৈলী অনুসৰণ কৰিছিল। ৰুবেন্স আছিল এজন চিত্ৰশিল্পী যিয়ে পৌৰাণিক আৰু ৰূপক বিষয়ৰ বেদী, প্ৰতিকৃতি, প্ৰাকৃতিক দৃশ্য আৰু ইতিহাস চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। তেওঁ ফ্লেমিছ টেপেষ্ট্ৰী কৰ্মশালাৰ বাবে কাৰ্টুন আৰু এণ্টৱাৰ্পৰ প্ৰকাশকসকলৰ বাবে ফ্ৰণ্টস্পিচৰ ডিজাইনাৰ আছিল। ==চিত্ৰ== [[File:Rubens Painting Adam Eve.jpg|thumb|''আদম আৰু ইভ'']] [[File:Peter Paul Rubens - The Fall of Phaeton (National Gallery of Art).jpg|thumb|''The Fall of Phaeton'', c. 1604/1605, probably reworked c. 1606/1608, নেচনেল গেলেৰী অৱ আৰ্ট, ৱাশ্বিংটন, ডি.চি]] [[File:Rubens Madonna on Floral Wreath.jpg|thumb|''ফুলৰ পুষ্পমাল্যৰ ওপৰত মেডোনা'', জান ব্ৰুগেল দ্য এলডাৰৰ সৈতে একেলগে, ১৬১৯]] [[File:Peter Paul Rubens - Familie van Jan Brueghel de Oude.jpg|thumb|''জান ব্ৰুগেল দ্য এলডাৰৰ পৰিয়াল, ১৬১৩–১৬১৫, ক'ৰ্ট'ল্ড ইনষ্টিটিউট অৱ আৰ্ট]] <gallery widths="200" heights="200" class="center" caption="প্ৰাথমিক চিত্ৰকলা"> File:Retrato ecuestre del duque de Lerma (Rubens).jpg|''Equestrian Portrait of the Duke of Lerma'', 1603, Prado File:Marchesa Brigida Spinola-Doria.jpg|''Portrait of Marchesa Brigida Spinola-Doria'', 1603, Prado Museum File:Peter Paul Rubens - The Judgement of Paris, c.1606 (Museo del Prado).jpg|''The Judgement of Paris'', {{circa|1606}}, Museo del Prado File:Rubens Venus at a Mirror c1615.jpg|''Venus at the Mirror'', 1613–14 File:Peter Paul Rubens - Diana Presentig the Catch to Pan - WGA20291.jpg|''Diana Returning from the Hunt'', 1615, oil on canvas, Gemäldegalerie Alte Meister File:Raub der Töchter des Leukippos 07leucip.jpg|''The Rape of the Daughters of Leucippus'', {{circa|1617}}, oil on canvas, Alte Pinakothek </gallery> <gallery widths="200" heights="200" class="center" caption="Portraits"> File:Peter Paul Rubens - Das Kind mit dem Vogel (Gemäldegalerie Berlin).jpg|''Child with a bird'', 1614 and 1625, Gemäldegalerie, Berlin File:Pieter Paul Rubens - Portrait of King Philip IV (Hermitage).jpg|''Portrait of King Philip IV of Spain'', {{circa|1628}}–29 File:Peter Paul Rubens - Portrait of Marchese Ambrogio Spinola (NG Prague).jpg|''Portrait of Ambrogio Spinola'', {{circa|1627}}, National Gallery in Prague File:Peter Paul Rubens - Portrait of George Villiers, 1st Duke of Buckingham GL GM PC 49.jpg|''Portrait of George Villiers, 1st Duke of Buckingham'', {{circa|1617–1628}}, Pollok House File:Portrait of Lady Arundel with her Train - Peter Paul Rubens (unframed).jpg|''Lady Arundel with her Train'', 1620 File:Peter Paul Rubens - Portrait of a Man as Mars.jpg|''Portrait of a Man as Mars'', 1620–1625, private collection </gallery> <gallery widths="200px" heights="200px" class="center" caption="Landscapes"> File:Peter Paul Rubens - Landscape with the Ruins of Mount Palatine in Rome.JPG|''Landscape with the Ruins of Mount Palatine in Rome'', 1615 File:La Visión de San Huberto por Jan Brueghel el Viejo con Rubens.jpg|''Miracle of Saint Hubert'', painted together with Jan Bruegel, 1617 File:Rubens Milkmaids cattle landscape.jpg|''Landscape with Milkmaids and Cattle'', 1618 File:Danza aldeanos Rubens lou.jpg|''The Dance of the Villagers'', Prado, c. 1635 File:Peter Paul Rubens - View of Het Steen Castle in the Early Morning.jpg|''A View of Het Steen in the Early Morning'', {{circa|1635–1638}}, National Gallery, London File:Peter Paul Rubens - Feasting and dancing peasants.jpg|''Feasting and dancing peasants'', Louvre, c. 1636 </gallery> <gallery widths="200" heights="200" class="center" caption="Mythological"> File:Peter Paul Rubens – Venus, Cupid, Bacchus and Ceres – WGA20283.jpg|''Venus, Cupid, Bacchus and Ceres'', 1612 File:Peter Paul Rubens - Jupiter and Callisto - WGA20285.jpg|''Jupiter and Callisto'', 1613, Museumslandschaft of Hesse in Kassel File:Pythagoras advocating vegetarianism (1618-20); Peter Paul Rubens.jpg|''Pythagoras Advocating Vegetarianism'', 1618–1630, by Rubens and Frans Snyders, inspired by Pythagoras's speech in Ovid's ''Metamorphoses'', Royal Collection File:Peter Paul Rubens - Perseus and Andromeda (Hermitage Museum).jpg|''Perseus and Andromeda'', {{circa|1622}}, Hermitage Museum, Saint Petersburg File:Peter Paul Rubens 147.jpg|''Ermit and sleeping Angelica'', 1628 File:Rubens - Perseo y Andrómeda.jpg|''Perseus Liberating Andromeda'', 1639–40, Museo del Prado File:Peter Paul Rubens (1577-1640) Peace and War (1629).jpg|''Minerva Protecting Peace from Mars'', 1629–1630, [[National Gallery|The National Gallery]], London File:Rubens, Peter Paul - The Three Graces.jpg|''The Three Graces'', 1635, Prado File:Peter Paul Rubens - Diana and her Nymphs Surprised by the Fauns (Prado).jpg|''Diana and her Nymphs surprised by the Fauns'', {{circa|1639–40}}, Prado Museum File:Rubens - Venus and Adonis.jpg|''Venus and Adonis'', 1635–1638, Metropolitan Museum of Art File:Le roi Ixion trompé par Junon, qu'il voulait séduire (Louvre RF 2121) 01.jpg|''King Ixion fooled by Juno, whom he wanted to seduce'' Louvre Museum) File:Peter Paul Rubens - The Birth of the Milky Way, 1636-1637.jpg|''The Birth of the Milky Way'', {{circa|1637}}, Prado Museum </gallery> <gallery widths="200px" heights="200px" class="center" caption="Helena Fourment and related pictures"> File:Peter Paul Rubens - Rubens, his Helena Fourment and their son Frans.jpg|''Rubens with Helena Fourment and their Son Peter Paul'', 1639, Metropolitan Museum of Art File:Peter Paul Rubens - Helena Fourment in her wedding dress.jpg|''Helena Fourment in Wedding Dress'', {{circa|1630}}, Alte Pinakothek File:Peter Paul Rubens - Helena Fourment in a Fur Robe - Google Art Project.jpg|''Helena Fourment in a Fur Wrap'', also known as ''Het Pelsken'', 1636–1638, Kunsthistorisches Museum File:Peter Paul Rubens 013.jpg|''Bathsheba at the Fountain'', c. 1635, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden File:Peter Paul Rubens - Pastoral Scene - WGA20325.jpg|''Pastoral Scene'', c. 1637, Hermitage Museum File:Peter Paul Rubens - The Birth of the Milky Way, 1636-1637.jpg|''The Birth of the Milky Way'',Museo del Prado 1636, </gallery> <gallery widths="200" heights="200" class="center" caption="Biblical Scenes"> File:Pedro Pablo Rubens - Susana y los viejos - Google Art Project.jpg|''Susanna and the Elders'', 1609–1610, Real Academia de Bellas Artes de San Fernando File:Jan Brueghel de Oude en Peter Paul Rubens - Het aards paradijs met de zondeval van Adam en Eva.jpg|Jan Brueghel the Elder and Peter Paul Rubens, ''The Garden of Eden with the Fall of Man'', Mauritshuis, The Hague File:Lot and his daughters, by Peter Paul Rubens.jpg|''Lot and His Daughters'', {{circa|1613–14}} File:Die Heilige Dreifaltigkeit - Peter Paul Rubens.jpg|''The Holy Trinity'', Kunstmuseum Basel File:Christ triumphing over Death and Sin mg 0050.jpg|''Christ Triumphant over Sin and Death'', Musée des Beaux-Arts de Strasbourg File:Peter Paul Rubens, Kunsthistorisches Museum Wien, Gemäldegalerie - Verkündigung Mariae - GG 685 - Kunsthistorisches Museum.jpg|''The Annunciation'', 1609, Kunsthistorisches Museum </gallery> <gallery widths="200px" heights="200px" class="center" caption="Drawings"> File:0 La Nuit - Pierre Paul Rubens d'après Michel-Ange.JPG|''The Night'', 1601–1603, black chalk and gouache on paper (after Michelangelo), Louvre-Lens File:Peter Paul Rubens - The Farnese bull.jpg|''The Farnese bull'', 1600–1608, British Museum File:Peter Paul Rubens - Man in Korean Costume, about 1617.jpg|''Man in Korean Costume'', {{circa|1617}}, black chalk with touches of red chalk, J. Paul Getty Museum File:Rubensad.jpg|''Robin, the Dwarf of the Earl of Arundel'', 1620, pen and brown ink over red, black and white chalk, Nationalmuseum Rubens' daughter Clara Serena (or Infanta Isabella's lady-in-waiting) by Peter Paul Rubens.jpg|''Possibly Rubens' daughter Clara Serena'', {{circa|1623}}, Albertina File:Peter Paul Rubens - Young Woman with Folded Hands.jpg|''Young Woman with Folded Hands'', {{circa|1629–30}}, red and black chalk, heightened with white, Boijmans Van Beuningen </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ব্যক্তি]] g2efb1uj2tjjsimow2f74g997aq6mi1 0 114114 626668 621155 2026-08-13T01:07:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626668 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | birth_name = শ্ৰীমতী সেন<ref name="getbengal_com">{{cite web |url=https://www.getbengal.com/details/from-roma-to-suchitra-sen-tumultuous-journey-of-a-superstar |title=From Roma to Suchitra Sen |last=Dey |first=Shuvra |date=8 April 2022 |website=GetBengal |access-date=29 July 2020 |quote=Meanwhile, the couple was blessed with a baby girl, who was named Srimati. She became the famous Moon Moon Sen. |archivedate=16 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516185957/https://www.getbengal.com/details/from-roma-to-suchitra-sen-tumultuous-journey-of-a-superstar |deadurl=yes }}</ref> | name = মুন মুন সেন | native_name = | native_name_lang = bn | honorific-suffix = | image = Moon moon sen.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1954|03|28|df=y}}<ref name=LS16Bio>{{cite web |title=Sixteenth Lok Sabha – Members Bioprofile – Varma, Smt. Dev (Moon Moon Sen) |url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4912 |website=Parliament of India – Lok Sabha |access-date=14 December 2016 |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220142813/http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4912 |url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | residence = কলিকতা | death_date = | death_place = | constituency = | office1 = লোকসভাৰ সাংসদ | constituency1 = বাংকুৰা | term_start1 = ২০১৪ | term_end1 = ২০১৯ | predecessor1 = বসুদেৱ আচাৰিয়া | successor1 = সুভাষ চৰকাৰ | office2 = | term2 = | predecessor2 = | successor2 = | parents = দিৱনাথ সেন<br />[[সুচিত্ৰা সেন]] | spouse = {{marriage|ভৰত দেৱ বৰ্মা|1978|2024|reason=মৃত্যু}}<ref>[https://www.ndtv.com/entertainment/raima-and-riya-sen-s-father-bharat-dev-varma-passes-away-in-kolkata-7054118 Moon Moon Sen's Husband Bharat Dev Varma Dies in Kolkata]</ref> | children = [[ৰাইমা সেন]]<br />[[ৰিয়া সেন]] | profession = অভিনেত্ৰী, ৰাজনীতিক | alma_mater = }} '''মুন মুন সেন''', '''মুনমুন সেন''' ({{lang-en| Moon Moon Sen}}, জন্ম : শ্ৰীমতী সেন; ২৮ মাৰ্চ ১৯৫৪),<ref name="getbengal_com" /> এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী। তেওঁ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বঙালী ভাষা|বাংলা]], [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[কন্নড় ভাষা|কানাড়া]], [[তেলুগু ভাষা|তেলেগু]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], আৰু [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] ছবিত কৰা অভিনয়-কৰ্মৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁ ৬০খন ছবি আৰু ৪০খন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছে। ''চিৰিভেন্নেলা'' ছবিত অভিনয় কৰি তেওঁ ১৯৮৭ চনত ''শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী''ৰ ''অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ ৰাজ্যিক নন্দী বঁটা'' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ==প্ৰাথমিক জীৱন== [[বাংলা]] অভিনেত্ৰী [[সুচিত্ৰা সেন]] আৰু দিবনাথ সেনৰ ঘৰত [[কলিকতা]]ত (বৰ্তমানৰ কলকাতা) মুন মুন সেনৰ জন্ম হৈছিল। বালিগুংগে প্লেচৰ পিতৃ কলিকতাৰ অন্যতম ধনী ব্যৱসায়ী আদিনাথ সেনৰ পুত্ৰ আছিল। তেওঁৰ আজোককাক আছিল দিননাথ সেন আছিল দিৱান বা ত্ৰিপুৰাৰ মহাৰাজৰ মন্ত্ৰী। [[শিলচৰ]]ৰ লৰেটো কনভেণ্ট আৰু কলিকতাৰ লৰেটো হাউচত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়|অক্সফৰ্ড]]ৰ ছমাৰভিল কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰি [[কলিকতা]]ৰ যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তুলনামূলক সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="bollywoodmdb">{{cite web |url=https://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/moon-moon-sen/6707 |title=Moon Moon Sen Biography |access-date=26 August 2018}}</ref><ref name="Screen">{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20001124/focus.htm |title=Focus on IIFCL refinance to pump in Rs 75,000 crore |date=6 January 2009 |access-date=7 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501064254/http://www.screenindia.com/old/20001124/focus.htm |archive-date=1 May 2010 |url-status=dead |archivedate=1 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501064254/http://www.screenindia.com/old/20001124/focus.htm |deadurl=yes }}</ref> সৰুতে সেনে ভাৰতৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ শিল্পী [[যামিনী ৰয়]]ৰ পৰা চিত্ৰ অংকন শিকিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990603/ile03172.html |title=Sorry |work=The Indian Express |access-date=6 July 2012}}</ref> তেওঁ চিত্ৰকলা আৰু প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰি ভাল পায়। ২০০০ চনত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ কয় যে তেওঁ এবছৰ ধৰি বালিগুংগে চৰকাৰী হাইস্কুলত অধ্যাপনা কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত ছবিৰ কৌশল শিকোৱা বিদ্যালয় চিত্ৰবাণীত গ্ৰাফিক্স অধ্যাপনা কৰিছিল। সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ সক্ৰিয় আছিল আৰু আনকি বিয়াৰ আগতেই সন্তান দত্তক লোৱাৰ কথাও ভাবিছিল।<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.screenindia.com/20001124/focus.htm |title=Sorry |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |access-date=6 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080131222802/http://www.screenindia.com/20001124/focus.htm |archive-date=31 January 2008 |url-status=dead |archivedate=31 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080131222802/http://www.screenindia.com/20001124/focus.htm |deadurl=yes }}</ref> সেনে চিনেমাত যোগদান কৰাৰ পূৰ্বে কলকাতাৰ এখন সুপৰিচিত ছাত্ৰ বিদ্যালয়ত (বালিগুংগে চৰকাৰী হাইস্কুল) ইংৰাজী পঢ়ুৱাইছিল।<ref name="Screen"/> ==ব্যক্তিগত জীৱন== মুন মুন সেনে ১৯৭৮ চনত [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ পূৰ্বৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বংশধৰ ভাৰত দেৱ বৰ্মাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুগৰাকী কন্যা [[ৰাইমা সেন|ৰাইমা]] আৰু [[ৰিয়া সেন|ৰিয়া]]ইও অভিনয়ৰ কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁ কয় যে তেওঁৰ স্বামী তেওঁৰ অভিনয় কেৰিয়াৰৰ বাবে এক সুদৃঢ় সমৰ্থন আছিল।<ref name="ReferenceA"/> তেওঁৰ প্ৰয়াত শাহুৱেক ইলা দেৱী [[কোচবিহাৰ জিলা|কোচবেহাৰ]]ৰ ৰাজকুমাৰী ইন্দিৰা ৰাজেৰ কন্যা আৰু জয়পুৰৰ মহাৰাণী [[গায়ত্ৰী দেৱী]]ৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী আছিল। ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ২০১৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুন মুন সেনে [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ত যোগদান কৰে<ref>{{cite web |url=http://m.ibnlive.com/news/baichung-bhutia-moon-moon-sen-bring-star-power-to-mamatas-tmc/456206-37-64.html |title=Baichung Bhutia, Moon Moon Sen bring star power to Mamata's TMC |access-date=6 March 2014 |archive-date=7 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307113045/http://m.ibnlive.com/news/baichung-bhutia-moon-moon-sen-bring-star-power-to-mamatas-tmc/456206-37-64.html |url-status=dead |archivedate=7 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307113045/http://m.ibnlive.com/news/baichung-bhutia-moon-moon-sen-bring-star-power-to-mamatas-tmc/456206-37-64.html |deadurl=yes }}</ref>আৰু ২০১৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত বাংকুৰা সমষ্টিৰ পৰা জয়ী হয়, য'ত তেওঁ [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই]](এম)ৰ ৯ বাৰৰ সাংসদ বাসুদেৱ আচাৰিয়াক পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite web |title=Tollywood wishes luck to Dev, Moon Moon Sen for Lok Sabha Polls |url=http://news.biharprabha.com/2014/03/tollywood-wishes-luck-to-dev-moon-moon-sen-for-lok-sabha-polls/ |agency=Indo-Asian News Service |publisher=news.biharprabha.com |access-date=7 March 2014 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702212021/http://news.biharprabha.com/2014/03/tollywood-wishes-luck-to-dev-moon-moon-sen-for-lok-sabha-polls/ |url-status=dead |archivedate=2 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702212021/http://news.biharprabha.com/2014/03/tollywood-wishes-luck-to-dev-moon-moon-sen-for-lok-sabha-polls/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=tib>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Lok-Saba-polls-Bhaichung-Bhutia-Moon-Moon-Sen-to-contest-on-Trinamool-ticket/articleshow/31477172.cms?from=mdr |title=Lok Saba polls: Bhaichung Bhutia, Moon Moon Sen to contest on Trinamool ticket |work=The Times of India |date=5 March 2014 |access-date=7 March 2014}}</ref>২০১৯ চনত আছানছল [[লোকসভা]] সমষ্টিৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ বাবুল সুপ্ৰিয়ৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref>{{cite news |title=Asansol Election Result 2019: Moon Moon Sen loses to BJP's Babul Supriyo |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/asansol-lok-sabha-election-result-2019-babul-supriyo-leading/articleshow/69470680.cms |date=24 May 2019 |newspaper=The Times of India |access-date=27 May 2019}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|0784018}} *{{Bollywood Hungama person|moon-moon-sen}} [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মাৰাঠী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কানাড়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ ৰাজনীতিত মহিলা]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী টেলিভিছনৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কুৰি শতিকাৰ ব্যক্তি]] 2wnqii3wr2i6zpylod3u1okq3gdzeza 0 115801 626679 576339 2026-08-13T03:58:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626679 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শিখা টেণ্ডন | image = The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Arjuna Award -2005 to Ms. Shikha Tandon for Swimming, at a glittering function in New Delhi on August 29, 2006.jpg | caption = ৰাষ্ট্ৰপতি ড° এ.পি.জে. ২০০৬ চনৰ ২৯ আগষ্টত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা এক জিলিকি থকা অনুষ্ঠানত সাঁতোৰৰ বাবে শ্ৰীমতী শিখা টেণ্ডনক ২০০৫ চনৰ [[অৰ্জুন বঁটা]] প্ৰদান কৰা আব্দুল কালামে | birth_date = {{birth date and age|1985|1|12|df=yes}} | birth_place = [[বেংগালুৰু]], [[কৰ্ণাটক]], [[ভাৰত]] | national_team = {{IND}} | collegeteam = [[Jain University]] | strokes = Freestyle, breaststroke | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalSport | Women's [[swimming (sport)|swimming]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[South Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[1991 South Asian Games|1999 Kathmandu]]|[[Swimming at the 1991 South Asian Federation Games|200 m freestyle]]}} {{MedalSilver|[[1991 South Asian Games|1999 Kathmandu]]|[[Swimming at the 1991 South Asian Federation Games|400 m freestyle]]}} {{MedalSilver|[[1991 South Asian Games|1999 Kathmandu]]|[[Swimming at the 1991 South Asian Federation Games|100 m breaststroke]]}} }} '''শিখা টেণ্ডন''' ({{Lang-en| Shikha Tandon}}; জন্ম: ২০ জানুৱাৰী ১৯৮৫) [[ভাৰত]]ৰ বাংগালুৰুৰ এগৰাকী ভাৰতীয় প্ৰাক্তন সাঁতোৰবিদ।<ref name=it/> টেণ্ডনে ১৪৬টা ৰাষ্ট্ৰীয় পদক লাভ কৰিছে, আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত ৩৬টা পদক লাভ কৰিছে, য'ত পাঁচটা সোণৰ পদক আছে।<ref name=it>{{citation |title=Who"s Who |publisher=[[India Today]] |author=Nandini Narayanan |date=6 July 2009 |accessdate=11 October 2010 |url=http://indiatoday.intoday.in/content_mail.php?option=com_content&name=print&id=50379#}}</ref> বৰ্তমান তেওঁ ইউএছএডিএৰ বিজ্ঞান দলৰ সদস্য, ইউএছএডিএৰ বৈজ্ঞানিক পদক্ষেপৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ, প্ৰতিবেদন আৰু প্ৰকল্পসমূহৰ দৈনন্দিন পৰিচালনা, বিকাশ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণত সহায় কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.usada.org/about/careers/employee-spotlight-shikha-tandon/ |title=Shikha Tandon - Science Program Lead &#124; U.S. Anti-Doping Agency (USADA) |website=U.S. Anti-Doping Agency (USADA) |language=en-US |access-date=30 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809004332/http://www.usada.org/about/careers/employee-spotlight-shikha-tandon/ |archive-date=9 August 2016 |url-status=dead |archivedate=9 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160809004332/http://www.usada.org/about/careers/employee-spotlight-shikha-tandon/ |deadurl=yes }}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== টেণ্ডনৰ শ্বোভিত নামৰ সৰু ভাই এজন আছে, যি হাঁপানী ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি তেওঁলোকৰ মাকে তেওঁক হাওঁফাওঁৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ সাঁতুৰিবলৈ লৈ যায় আৰু টেণ্ডনেও তেওঁলোকৰ লগত যোগদান কৰে।<ref name=it/> তেওঁৰ আদৰ্শ হিচাপে জেনী থম্পছন আৰু ইংগে ডি ব্ৰুইজন অন্যতম।<ref>{{cite news |first=Purba |last=Dutt |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/Shikha-Tandon-a-pool-of-talent/articleshow/6432582.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103170726/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-22/people/28248947_1_women-swimmers-asian-games-athlete |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Shikha Tandon, a pool of talent |date=29 September 2010 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=11 October 2010}}</ref> টেণ্ডনে [[বেংগালুৰু]]ৰ ছফিয়া হাইস্কুল আৰু জৈন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাতিৰ অধীনত থকা শ্ৰীভগৱান মহাবীৰ জৈন কলেজত পঢ়িছিল,<ref name=jain>{{Citation |title=A day to remember for Akbar Ali, Shikha and Rehan |work=The Hindu |date=6 July 2001 |accessdate=11 October 2010 |url=http://www.hinduonnet.com/2001/07/07/stories/07071007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050223184337/http://www.hinduonnet.com/2001/07/07/stories/07071007.htm |url-status=usurped |archive-date=23 February 2005 |archivedate=21 July 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060721001605/http://www.hinduonnet.com/2001/07/07/stories/07071007.htm }}</ref> আৰু তাৰ পিছত [[বেংগালুৰু]] বিশ্ববিদ্যালয়ত জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যা অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name=it/> তেওঁ অহাইঅ'ৰ কেছ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ ইউনিভাৰ্চিটিৰ পৰা জীৱবিজ্ঞান আৰু জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যাত দ্বৈত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু বৰ্তমান আমেৰিকাৰ ক'লৰাডো স্প্ৰিংছৰ ইউ এছ এন্টিড'পিং এজেন্সীত বিজ্ঞান প্ৰগ্ৰেম লিড হিচাপে কাম কৰি আছে।<ref>{{Citation |url=http://www.usada.org/staff |title=Meet our Team and Staff |access-date=2025-02-28 |archivedate=2013-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328025829/http://www.usada.org/staff }} {{fv|date=November 2018}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ১২ বছৰ বয়সত টেণ্ডনক ৰাজ্যিক এখন সভাত দেখা গৈছিল, আৰু দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় ইভেণ্টত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল, আৰু ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভ কৰিছিল। টেণ্ডনে ১৩ বছৰ বয়সত এছিয়ান গেমছত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু ১৬ বছৰ বয়সত প্ৰথম বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name=it/> ২০০১ চনৰ ২৮ সংখ্যক জুনিয়ৰ নেচনেল একুৱাটিক চেম্পিয়নশ্বিপত টেণ্ডনে ২০০ মিটাৰ ব্যক্তিগত মেডলীত জয়লাভ কৰি নতুন অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref name=jain/> ২০০২ চনত বুছানত অনুষ্ঠিত এছিয়ান গেমছত ১০০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল ইভেণ্টত টেণ্ডনে ৮ম স্থান দখল কৰে।<ref name=stan/> ২০০৩ চনত ৫৭ সংখ্যক ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জলজ চেম্পিয়নশ্বিপত টেণ্ডনে ২৬.৬১ ছেকেণ্ড সময় লৈ ভাৰতীয় মহিলাৰ ৫০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইলৰ অভিলেখ ভংগ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Shri Vikram Verma congratulates swimmer Shikha Tandon |publisher=Ministry of Youth Affairs & Sports |date=19 September 2003 |accessdate=11 October 2010 |url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rsep2003/19092003/r1909200312.html}}</ref> এই প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ পাঁচটা ব্যক্তিগত স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰে আৰু একেৰাহে তৃতীয় বছৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সাঁতোৰবিদ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name=stan>{{cite magazine |title=Awesome THREESOME |magazine=Sportstar |volume=29 |issue=1 |date=7–13 January 2006 |author=Stan Rayan}}</ref> ২০০৪ চনৰ এথেন্স অলিম্পিকত টেণ্ডনে ৫০ মিটাৰ আৰু ১০০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল দুয়োটাতে প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁ অলিম্পিক প্ৰতিযোগিতাত দুটা পৃথক ইভেণ্টৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা প্ৰথমজন ভাৰতীয় সাঁতোৰবিদ।<ref name=it/> <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Shikha-Tandon-swims-into-Athens-Olympics/articleshow/251473.cms |title=Shikha swims into Athens Olympics |date=25 October 2003 |work=timesofindia.indiatimes.com |access-date=25 October 2003}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/sports/2003/oct/25aagswim.htm |title=Shikha qualifies for Athens |date=25 October 2003 |work=rediff.com |access-date=25 October 2003}}</ref> ২০০৫ চনত শিখাই সাতটা ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ গঢ়িছিল,<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/12/16/stories/2005121612402200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060305121236/http://www.hindu.com/2005/12/16/stories/2005121612402200.htm |url-status=dead |archive-date=5 March 2006 |title=Sport : Shikha Tandon makes a splash |date=16 December 2005 |newspaper=[[The Hindu]] |accessdate=11 October 2010 |archivedate=5 March 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060305121236/http://www.hindu.com/2005/12/16/stories/2005121612402200.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু একেলগে ইমানবোৰ অভিলেখ ৰখা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় মহিলা আছিল।<ref name=it/> ২০০৫ চনত অৰ্জুন বঁটাৰে সন্মানিত হয়। ২০০৬ চনৰ মেলবৰ্ণ কমনৱেলথ গেমছত টেণ্ডনে ৫০ মিটাৰ বেকষ্ট্ৰ'ক আৰু ৫০ মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইল দুয়োটাৰে ছেমি ফাইনেলত প্ৰৱেশ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/india/shikha-enters-semis-of-two-swimming-events/story-wJUtuFmsHCZaybeXrlKRRL.html |title=Shikha enters semis of two swimming events |date=19 March 2006 |work=hindustantimes.com |access-date=19 March 2006}}</ref> <ref>{{Citation |publisher=Oneindia News |title=Shikha Tandon eliminated in both semifinals |date=20 March 2006 |accessdate=11 October 2010 |url=http://news.oneindia.in/2006/03/19/shikha-tandon-eliminated-in-both-semifinals-1142845362.html |archivedate=20 February 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130220221713/http://news.oneindia.in/2006/03/19/shikha-tandon-eliminated-in-both-semifinals-1142845362.html }}</ref> একে বছৰতে তেওঁ বেংককত অনুষ্ঠিত হোৱা ইনড'ৰ এছিয়ান বয়স গোটৰ সাঁতোৰ চেম্পিয়নশ্বিপত ব্ৰঞ্জৰ পদক লাভ কৰি চুটি কোৰ্চ ইভেণ্টৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পদক লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা ভাৰতীয় হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="stan" /> ২০০৭ চনত টেণ্ডনৰ কান্ধৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰা হয়, আৰু ছিজনৰ বহুতো ইভেণ্টত অংশ ল'ব নোৱাৰিলে।<ref>{{Citation |title=Sandeep, Shikha striving for Olympic berths |date=11 September 2007 |accessdate=11 October 2010 |url=http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091153981800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070913052356/http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091153981800.htm |url-status=dead |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=13 September 2007 |archivedate=13 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070913052356/http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091153981800.htm }}</ref> ২০০৯ চনত কেছ ৱেষ্টাৰ্ণ ৰিজাৰ্ভ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা জীৱবিজ্ঞান আৰু জৈৱ প্ৰযুক্তিবিদ্যাত দ্বৈত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ ইউ এছ এ ডি এত আবেদন কৰে আৰু ইউ এছ এ ডি এত নিযুক্তি পোৱা প্ৰথমগৰাকী ভাৰতীয় হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.sportskeeda.com/swimming/i-always-wanted-to-work-with-usada-swimmer-shikha-tandon-interview |title=I always wanted to work with USADA - swimmer Shikha Tandon Interview |date=27 November 2012 |website=www.sportskeeda.com |access-date=31 May 2016}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:সাঁতোৰবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু সন্মান]] [[শ্ৰেণী:অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী]] 079999q3ox6djg1s2p7z2kfk3pu0nwu 0 117483 626713 501745 2026-08-13T05:59:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626713 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = সুপৰ্ণা বাকসী গাংগুলী | image = Suparna Baksi Ganguly, environmentalist & animal activist receiving Nari Shakti Puruskar from President Mukherjee (cropped).jpg | caption = গাংগুলী ২০১৬ চনত | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = ভাৰতীয় | education = | occupation = পৰিৱেশবিদ, পশু কৰ্মী | employer = | known_for = [[নাৰী শক্তিপুৰস্কাৰ]] বঁটা | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | website = | signature = | footnotes = }} '''সুপৰ্ণা বাকসী গাংগুলী''' {{lang-en|: Suparna Baksi Ganguly }} এগৰাকী ভাৰতীয় কৰ্মী যি জীৱ-জন্তু আৰু বিশেষকৈ বন্দী কৰি ৰখা হাতীৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি চিন্তিত। ২০১৬ চনত ভাৰতৰ মহিলাৰ বাবে সৰ্বোচ্চ বঁটা [[নাৰী শক্তিপুৰস্কাৰ]] লাভ কৰিছিল। ==জীৱন== ১৯৯১ চনত বেংগালুৰু (বাংগালুৰু)ত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা কম্পাচন আনলিমিটেড প্লাছ একচন (CUPA)ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। তেওঁ CUPA ৰ সমষ্টিপালক আৰু সম্পাদিকা হৈছিল। সেই সংস্থাটোৱে বান্দৰ, সাপ, চৰাই আৰু অন্যান্য বন্যপ্ৰাণী উদ্ধাৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা চাৰিটা কেন্দ্ৰ চলাই আছিল।<ref>{{Cite web|date=2016-03-09|title=President Pranab Mukherjee presented 2015 Nari Shakti awards|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/president-pranab-mukherjee-presented-2015-nari-shakti-awards-1457494302-1|access-date=2020-07-07|website=Jagranjosh.com|archivedate=2018-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219152551/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/president-pranab-mukherjee-presented-2015-nari-shakti-awards-1457494302-1|deadurl=yes}}</ref> ১৯৯৯ চনত[2] তেওঁ বন্যপ্ৰাণী উদ্ধাৰ আৰু পুনৰ্বাসন কেন্দ্ৰ (WRRC)ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ইয়াৰ সন্মানীয় সভানেত্ৰী হয়।<ref>{{Cite web|date=2016-03-09|title=President Pranab Mukherjee presented 2015 Nari Shakti awards|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/president-pranab-mukherjee-presented-2015-nari-shakti-awards-1457494302-1|access-date=2020-07-07|website=Jagranjosh.com|archivedate=2018-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219152551/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/president-pranab-mukherjee-presented-2015-nari-shakti-awards-1457494302-1|deadurl=yes}}</ref> গাংগুলীয়ে ২০১৩ চনত ভাৰতৰ হাতী সম্পৰ্কীয় টাস্ক ফ’ৰ্চত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।ভাৰতত হাতীৰ প্ৰতি ভাবুকি আছে যদিও ভাৰতত ইয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বেছি। অৱশ্যে গাংগুলীয়ে লক্ষ্য কৰে যে ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,০০০ জীৱ-জন্তুও আছে যিবোৰক বন্দী কৰি ৰখা হৈছে আৰু "প্ৰায় সকলোকে" অবৈধভাৱে সৰবৰাহ কৰা হৈছে। বহুতেই পৰ্যটকক মনোৰঞ্জন দিয়াৰ কামত জড়িত হৈ থাকে য’ত হাতীয়ে টাগ অৱ ৱাৰ, ফুটবল খেলত অংশগ্ৰহণ কৰে বা ৰং কৰা হয়। গাংগুলীয়ে লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ জনসাধাৰণৰ মৰমত হাতীৰ বিশেষ স্থান আছে।<ref name=natgeog>{{Cite web|date=2013-08-01|title=Painted Elephants|url=https://www.nationalgeographic.com/magazine/2013/08/painted-elephants/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708094550/https://www.nationalgeographic.com/magazine/2013/08/painted-elephants/|url-status=dead|archive-date=July 8, 2020|access-date=2020-07-08|website=Magazine|language=en}}</ref> ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত গাংগুলীয়ে নতুন দিল্লীলৈ যায়, য’ত তেওঁক ভাৰতৰ মহিলাৰ বাবে সৰ্বোচ্চ বঁটা নাৰী শক্তিৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনত (ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱ) ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰণৱ মুখাৰ্জীয়ে এই বঁটা প্ৰদান কৰে। মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ে এই অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল আৰু ডব্লিউ চি ডিৰ মন্ত্ৰী মানেকা গান্ধী উপস্থিত আছিল আৰু তেওঁ প্ৰতিজন বিজয়ীক "মহিলা শক্তি" বঁটা হিচাপে প্ৰেৰণা হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=March 8, 2016|first=Himanshi|last=Dhawan|title=Nari Shakti awards for women achievers|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Nari-Shakti-awards-for-women-achievers/articleshow/51316364.cms|access-date=2020-07-07|website=The Times of India|language=en}}</ref> ২০১৬ চনত ডব্লিউ আৰ আৰ চিয়ে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত হাতীক বন্দী কৰি ৰখাটো অবৈধ বুলি ৰায় দিবলৈ আবেদন জনায়।<ref>{{Cite web|date=March 8, 2016|first=Himanshi|last=Dhawan|title=Nari Shakti awards for women achievers|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Nari-Shakti-awards-for-women-achievers/articleshow/51316364.cms|access-date=2020-07-07|website=The Times of India|language=en}}</ref> 2019 চনত, তেওঁ ৰাজস্থানৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱৰ বিষয়ে মন্তব্য কৰিছিল, য'ত হাতীক ৰঙচঙীয়া কৰি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ হাতী নিৰ্বাচনৰ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ সাজু কৰা হৈছিল। কিন্তু, সেই উৎসৱটো বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। ৰঙচঙীয়া কৰা হাতীৰ ফটোগ্ৰাফ প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত জীৱ-অধিকাৰ কর্মীসকলে প্ৰতিবাদ কৰিছিল। কিছুমানে এই কাৰ্যটো পৰম্পৰাগত বুলি সমৰ্থন কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ উত্তৰ দিছিল যে জীৱ-অধিকাৰ পৰম্পৰাৰ তুলনাত অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name=":0">{{Cite web|date=2016-09-29|title=Optimism As Fate Of India's Captive Elephants Hangs In Balance|url=https://www.huffingtonpost.ca/sangita-iyer/india-captive-elephants_b_12240136.html|access-date=2020-07-07|website=HuffPost Canada|language=en}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== {{ Reflist}} k8lhc9f0hnefsph0ytz73euzis9erht 0 121496 626652 506251 2026-08-12T18:45:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Bartolomeu Dias, South Africa House (cut).JPG | caption = লণ্ডনৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ উচ্চ আয়োগত ডায়েছৰ মূৰ্তি | other_names = বাৰ্থোলমিউ ডিয়াজ | birth_date = আনুমানিক ১৪৫০ | birth_place = ফাৰো জিলা, পৰ্টুগাল | death_date = {{death date|1500|05|29|df=y}} (মোটামুটি ৫০ বছৰ) | death_place = দক্ষিণ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ, কেপ অৱ গুড হোপৰ ওচৰত | nationality = পৰ্টুগীজ | occupation = নাৱিক আৰু আৱিস্কাৰক | known_for = আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত ভ্ৰমণ কৰা প্ৰথমজন ইউৰোপীয় নাৱিক }} '''বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ''' ({{lang-en| Bartolomeu Dias; আনুমানিক ১৪৫০ – ২৯ মে' ১৫০০}}) এগৰাকী পৰ্তুগীজ নাৱিক আৰু অভিযাত্ৰী আছিল। ১৪৮৮ চনত তেওঁ আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত পৰিভ্ৰমণ কৰা আৰু জাহাজৰ বাবে দক্ষিণ দিশৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ পথটো আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ বহু পশ্চিমে মুকলি সাগৰত অৱস্থিত বুলি প্ৰমাণ কৰা প্ৰথমজন ইউৰোপীয় নাৱিক হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁৰ আৱিষ্কাৰসমূহ পিছত [[ভাস্কো দা গামা]]ই ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ মাজত সাগৰীয় পথ স্থাপনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ১৪৫০ চনৰ আশে-পাশে পৰ্তুগালৰ ফাৰো জিলাত বাৰ্টলমিউ ডায়েছৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সৈতে সাগৰৰ সম্পৰ্ক আছিল আৰু তেওঁৰ অন্যতম পূৰ্বপুৰুষ ডিনিছ ডায়েছে ১৪৪০ চনত আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ সন্ধান কৰিছিল আৰু ১৪৪৫ চনত আজিৰ চেনেগালত কেপ-ভাৰ্ট উপদ্বীপ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।{{sfn |Oakley |2003}} তেওঁৰ জীৱনী বিচাৰি উলিওৱাটো জটিল কাৰণ একে নামৰ কেইবাজনো সমসাময়িক পৰ্তুগীজ নাৱিকৰ অস্তিত্ব পোৱা গৈছিল।<ref>Dutra 2007</ref> ১৪৮১ চনত ডিয়জে ডিঅ'গো ডি আজাম্বুজাৰ নেতৃত্বত গিনি উপসাগৰত চাও জৰ্জ দা মিনা নামৰ এটা দুৰ্গ আৰু বাণিজ্যিক চকী নিৰ্মাণৰ বাবে অভিযান চলায়।<ref>Ravenstein 2010 pp. 1–2</ref> পৰোক্ষ প্ৰমাণেও ডিঅ'গো কাওৰ প্ৰথম অভিযানত (১৪৮২–১৪৮৪) আফ্ৰিকা উপকূলৰ পৰা কংগো নদীলৈ তেওঁৰ সম্ভাৱ্য অংশগ্ৰহণৰ কথাও আঙুলিয়াই দিয়ে।<ref>Ravenstein 2010 p. 6</ref> ==আফ্ৰিকাৰ চতুৰ্দিশ ভ্ৰমণ== ১৪৮৬ চনত তেওঁ সম্ভৱ ৰজাৰ ঘৰৰ অশ্বাৰোহী আৰু ৰাজকীয় গুদামৰ অধীক্ষক আছিল; সেই বছৰৰ ১০ অক্টোবৰত তেওঁ পৰ্তুগালৰ ৰজা দ্বিতীয় জনৰ পৰা "আগন্তুক সেৱা"ৰ বাবে ৬০০০ ৰেইছৰ বাৰ্ষিকী লাভ কৰে; আৰু ইয়াৰ পিছত কোনোবা এটা সময়ত (সম্ভৱতঃ পৰম্পৰাগত তাৰিখ ১৪৮৬ চনৰ পৰিৱৰ্তে ১৪৮৬ চনৰ জুলাই বা আগষ্ট মাহত) তেওঁ তিনিখন জাহাজ লৈ লিছবন এৰি ডিঅ'গো কাওৱে উল্লেখযোগ্যভাৱে আগুৱাই নিয়া অভিযান আফ্ৰিকাৰ অন্বেষণৰ কাম আগবঢ়াই নিলে। ডিয়াজৰ বিৰুদ্ধেও প্ৰেষ্টাৰ জন নামৰ এজন কিংবদন্তি ব্যক্তিক বিচাৰি উলিওৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল, যিজনক ইউৰোপৰ বাহিৰৰ কোনোবা এটা ৰাজ্যৰ শক্তিশালী খ্ৰীষ্টান শাসক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, সম্ভৱতঃ আফ্ৰিকাৰ অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলত। ডিয়াজক প্ৰায় ৫০ টনকৈ ওজনৰ দুখন কেৰাভেল (চাও ক্ৰিষ্টোভাও আৰু চাও পাণ্টেলিয়াও) আৰু তেওঁৰ ভাতৃ ডিঅ’গোৰ অধিনায়কত্বত বৰ্গক্ষেত্ৰাকাৰ ৰিগযুক্ত যোগান জাহাজ যোগান ধৰা হৈছিল। তেওঁ সেই সময়ৰ কিছুমান আগশাৰীৰ পাইলট নিযুক্তি দিয়ে, য'ত আছিল পেৰো ডি এলেনকুৱেৰ আৰু জোয়াও ডি চেণ্টিয়াগো, যিসকলে পূৰ্বে কাওৰ সৈতে জাহাজ চলাইছিল।<ref>Oakley 2003</ref><ref>Crowley 2015, pp. 17–19</ref> এই ঐতিহাসিক যাত্ৰাৰ বিশদ বিৱৰণৰ কোনো সমসাময়িক নথি পোৱা নাই, কিয়নো ১৭৫৫ চনৰ লিছবন ভূমিকম্প আৰু তাৰ পিছৰ চুনামীত প্ৰায় সকলো সামুদ্ৰিক ৰেকৰ্ড ধ্বংস হৈছিল। উপলব্ধ তথ্যৰ বহুখিনি ষোড়শ শতিকাৰ ইতিহাসবিদ জোয়াও ডি বাৰোছৰ পৰা পোৱা গৈছে, যিয়ে ষাঠি বছৰৰ পিছত এই যাত্ৰাৰ বিষয়ে লিখিছিল।<ref>Crowley 2015, pp. 17–19</ref> [[File: Diaz on his voyage to the cape.jpg|thumb|১৪৮৮ চনত ডিয়াজে (''চাও ক্ৰিষ্টোভাও'' আৰু ''চাও পান্টালেয়াও)'' কেপ অৱ গুড হোপ পাৰ হ'বলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দুটা কেৰাভেলৰ চিত্ৰ।]] ১৪৮৭ চনৰ জুলাই মাহত বা তাৰ আশে-পাশে এই সৰু বহৰখনে লিছবন এৰি থৈ যায়। তেওঁৰ পূৰ্বৰ কাওৰ দৰেই ডিয়াজেও পেড্ৰ'ৰ এটা গোট কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছিল, উল্লেখযোগ্য স্থলপথত তেওঁৰ অগ্ৰগতি চিহ্নিত কৰিবলৈ শিলৰ খুঁটা খোদিত কৰিছিল। লগতে জাহাজখনত আছিল কাওৱে অপহৰণ কৰি পৰ্তুগীজ ভাষা শিকাই থকা ছয়জন আফ্ৰিকান আছিল। ডিয়াজে তেওঁলোকক আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ বিভিন্ন স্থানত থৈ যোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল যাতে তেওঁলোকে পৰ্তুগীজ ৰাজ্যৰ ভৱিষ্যৎৰ সাক্ষ্য দিব পাৰে আৰু প্ৰেষ্টাৰ জনৰ সম্ভাৱ্য অৱস্থানৰ বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিব পাৰে।<ref>Crowley 2015, pp. 17–19</ref> এই অভিযানটোৱে পোনে পোনে কংগোলৈ যাত্ৰা কৰিছিল আৰু আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ তললৈ অধিক সাৱধানে আগবাঢ়িছিল, প্ৰায়ে কেথলিক গীৰ্জাৰ কেলেণ্ডাৰত সন্মানিত সন্তসকলৰ নামেৰে উল্লেখযোগ্য ভৌগোলিক অৱয়বসমূহৰ নামকৰণ কৰিছিল। যেতিয়া তেওঁলোকে আজিৰ এংগোলাৰ পৰ্টো আলেকজেণ্ডাৰত লংঘন কৰিছিল, তেতিয়া ডিয়াজে যোগান দিবলৈ ৰখা জাহাজখন এৰি থৈ গৈছিল যাতে পিছলৈ উভতি অহাৰ যাত্ৰাত ই তেওঁলোকক পুনৰ যোগান ধৰিব পাৰে। ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ডিয়াজে কাওৱে পোৱা আটাইতকৈ দূৰৈৰ বিন্দুটো পাৰ হৈ গৈছিল আৰু ১৪৮৭ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত তেওঁ গলফো দা কনচেইচ' (বৰ্তমানৰ ৱালভিছ বে, নামিবিয়া)ত উপস্থিত হয়। নামিবিয়াৰ উপকূলৰ কাষেৰে লাহে লাহে আগবাঢ়ি যোৱাৰ পিছত জাহাজ দুখনে স্থলভাগৰ পৰা আঁতৰি দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ ঘূৰি গ’ল। ইতিহাসবিদসকলে অৱশ্যে এই বিষয় লৈ বিতৰ্ক কৰিছে যে, তেওঁলোকক ধুমুহাই সাগৰৰ পাৰলৈ ঠেলি দিয়াৰ বাবেই এনে হৈছিল নে তেওঁলোকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অধিক অনুকূল বতাহ বিচাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কাৰণ যিয়েই নহওক কিয়, গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনে তেওঁলোকৰ সফলতা কঢ়িয়াই আনিলে: জাহাজসমূহে আফ্ৰিকাৰ ডগাটোৰ চাৰিওফালে এটা বহল চাপ অনুসৰণ কৰে আৰু ১৪৮৮ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত মুকলি সাগৰত ৩০ দিন থকাৰ পিছত মহাদেশখনৰ দক্ষিণ কেপত প্ৰৱেশ কৰে আৰু পিছলৈ ''মচেল বে'' নামেৰে জনাজাত হোৱা ঠাইখনত প্ৰৱেশ কৰে।<ref>Ravenstein 1900, pp. 644–645</ref> কিছু সময়ৰ বাবে জাহাজবোৰে পূব দিশলৈ গৈ নিশ্চিত কৰিলে যে উপকূল ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰ-পূব দিশলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে আগবাঢ়িছে। ডিয়াজে উপলব্ধি কৰিলে যে, তেওঁলোকে আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ কেপটো পৰিভ্ৰমণ কৰা পৰ্তুগালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া লক্ষ্যত উপনীত হৈছে। ১৪৮৮ চনৰ ১২ মাৰ্চত ডায়েছৰ অভিযানে আটাইতকৈ দূৰৈত উপনীত হয়, যেতিয়া ই ব’ছমেন্স নদীৰ মুখৰ ওচৰৰ কোৱাইহ’কত লংঘন কৰে—য’ত তেওঁলোকে পেড্ৰাও ডি চাও গ্ৰেগ’ৰিয়া স্থাপন কৰে। তেতিয়ালৈকে ক্ৰুসকল অস্থিৰ হৈ পৰিছিল, ডিয়াজক ঘূৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। যোগান কম আছিল, আৰু জাহাজবোৰক আঘাত কৰা হৈছিল। যদিও ডিয়াজ আগবাঢ়ি যাব বিচাৰিছিল, বাকী বিষয়াসকলে সৰ্বসন্মতিক্ৰমে পৰ্তুগাললৈ উভতি যোৱাৰ পক্ষপাতী আছিল, গতিকে তেওঁ পিছুৱাই যাবলৈ সন্মত হৈছিল। উভতি অহা যাত্ৰাত তেওঁলোকে আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ যথেষ্ট ওচৰত জাহাজ চলাই ১৪৮৮ চনৰ মে’ মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেপ অৱ গুড হোপৰ সন্মুখীন হয়। পৰম্পৰা অনুসৰি ডিয়াজে প্ৰথমে ইয়াৰ নাম কেপ অৱ ষ্টৰ্মছ (Cabo das Tormentas) ৰাখিছিল আৰু পিছলৈ ৰজা দ্বিতীয় জন ইয়াৰ নাম ৰাখিছিল ''কেপ অৱ গুড হোপ'' (Cabo da Boa Esperança) কাৰণ ই পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ সাগৰীয় পথ মুকলি কৰাৰ প্ৰতীক আছিল।<ref>Ravenstein 1900, pp. 644–645</ref><ref>Crowley 2015, pp. 21–23</ref> ডিয়াজে তেওঁলোকৰ শেষৰটো পেডৰু কেপত স্থাপন কৰিলে আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ ৰাওনা হ’ল। ৯ মাহৰ অনুপস্থিতিৰ পিছত জুলাই মাহত তেওঁলোকে নিজৰ যোগান জাহাজখনত উপস্থিত হয় আৰু দেখিলে যে সেই জাহাজখনৰ নজন ক্ৰুৰ ভিতৰত ছয়জনৰ মৃত্যু হৈছে থলুৱা লোকসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষত। পাত্ৰটো কৃমিৰে পচি গৈছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীবোৰ নমাই সাগৰৰ পাৰত জ্বলাই দিছিল। যাত্ৰাৰ বাকী অংশৰ বিষয়ে কেইটামান সবিশেষ জনা যায়। জাহাজবোৰে প্ৰিন্সিপ, ৰিঅ' ডু ৰেছগেট (বৰ্তমানৰ লাইবেৰিয়াত) আৰু পৰ্তুগীজ ব্যৱসায়িক চকী চাও জৰ্জ দা মিনাৰ ষ্টপ কৰিছিল। ১৬ মাহৰ অনুপস্থিতিৰ পিছত ১৪৮৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ডায়েছে লিছবনলৈ উভতি আহে।<ref>Ravenstein 1900, p. 648</ref><ref>Crowley 2015, pp. 21–23</ref> ডিয়াজৰ অভিযানে পূৰ্বৰ অভিযানসমূহে পোৱাতকৈ আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ হাজাৰ মাইল বেছি অন্বেষণ কৰিছিল; ই মহাদেশখনৰ দক্ষিণ প্ৰান্তটো ঘূৰণীয়া কৰিছিল আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হৈছিল যে দক্ষিণমুখী জাহাজৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ পথটো আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ পশ্চিম দিশৰ মুকলি সাগৰত অৱস্থিত- যিটো পথ পৰ্তুগীজ নাৱিকৰ প্ৰজন্মই অনুসৰণ কৰিব। এই সফলতাৰ পিছতো আদালতত ডিয়াজৰ অভ্যৰ্থনা নিস্তব্ধ হৈ পৰিছিল। কোনো চৰকাৰী ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল আৰু সেই সময়ত ডায়েছে তেওঁৰ সাফল্যৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে কম লাভ কৰিছিল।<ref>Crowley 2015, p. 24</ref> ডিয়াজৰ বাবে কোনো পৰ্যাপ্ত পুৰস্কাৰৰ কোনো ৰেকৰ্ড এতিয়াও পোৱা হোৱা নাই: ইয়াৰ বিপৰীতে যেতিয়া মহান ভাৰতীয় অভিযানটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল (ভাস্কো দা গামাৰ ভৱিষ্যত নেতৃত্বৰ বাবে), বাৰ্টলমিউৱে কেৱল জাহাজসমূহৰ নিৰ্মাণ আৰু সাজ-পোছাকৰ তত্বাৱধানহে কৰিছিল; ১৪৯৭ চনত যেতিয়া বহৰখনে জাহাজ চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁ কেৱল ডা গামাৰ লগত কেপ ভাৰ্ডে দ্বীপপুঞ্জলৈ গৈছিল আৰু ইয়াৰ পিছত তেওঁক চাও জৰ্জ দা মিনালৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। ==পৰৱৰ্তী জীৱন আৰু মৃত্যু== [[File:Pedro Alvares Cabral fleet (Bartolomeu Dias).jpg|thumb|১৫০০ চনৰ মে' মাহত তেওঁৰ জাহাজখন [[কেপ অৱ গুড হোপ]]ৰ ওচৰত ধুমুহাত হেৰাই যায় (আনুমানিক ১৫৬৮ চনৰ চিত্ৰ)]] পিছলৈ ডিয়াজক তেওঁৰ সাফল্যৰ বাবে সন্মান জনোৱা হৈছিল। ১৪৯৪ চনলৈকে তেওঁ দ্বিতীয় জন ৰজাৰ দৰবাৰত স্কোৱায়াৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৪৯৪ চনৰ পৰা ১৪৯৭ চনলৈকে তেওঁ ৰাজভঁৰালৰ অধীক্ষক হিচাপেও কাম কৰিছিল।<ref>Dutra 2007</ref> আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ কেপৰ চাৰিওফালে সফল প্ৰথম যাত্ৰাৰ পৰা ডিয়াজ উভতি অহাৰ পিছত পৰ্তুগালে ভাৰত মহাসাগৰৰ অন্বেষণৰ পৰা দশকজোৰা বিৰতি লৈছিল। ৰজা জনৰ একমাত্ৰ পুত্ৰৰ মৃত্যু, মৰক্কোত যুদ্ধ আৰু স্বাস্থ্যৰ বিকলতা আদি অসংখ্য সমস্যাই সন্মুখীন হৈছিল। ১৪৯৭ চনতহে আন এখন যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা হয় আৰু ডিয়াজক সহায় কৰিবলৈ কোৱা হয়।<ref>Crowley 2015, p. 26</ref> সামুদ্ৰিক অন্বেষণৰ অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত ডিয়াজে চাও গেব্ৰিয়েল আৰু ইয়াৰ ভগ্নী জাহাজ চাও ৰাফেলৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণত অৰিহণা যোগাইছিল। এই দুখন জাহাজ ভাস্কো দা গামাই কেপ অৱ গুড হোপৰ চাৰিওফালে ঘূৰি ভাৰতলৈ আগবাঢ়িছিল। ডা গামাৰ যাত্ৰাৰ প্ৰথমাৰ্ধত ডিয়াজে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল যদিও কেপ ভাৰ্ডে দ্বীপপুঞ্জ পোৱাৰ পিছত পিছ পৰি থাকিল।<ref>Livermore 2021</ref> দুবছৰৰ পাছত তেওঁ পেড্ৰ’ আলভাৰেছ কেব্ৰালৰ নেতৃত্বত দ্বিতীয় ভাৰতীয় অভিযানৰ অন্যতম অধিনায়ক আছিল। এই ফ্লটিলাখনে প্ৰথমে ব্ৰাজিল পাইছিল, ১৫০০ চনৰ ২২ এপ্ৰিলত তাত অৱতৰণ কৰাৰ পিছত পূব দিশলৈ ভাৰতলৈ গৈছিল। ১৫০০ চনৰ মে' মাহত কেপ অৱ গুড হোপৰ ওচৰত এখন জাহাজৰ কেপ্তেইন হিচাপে কাম কৰি থকা সময়ত ডিয়াজৰ মৃত্যু হয়: ডিয়াজৰ জাহাজকে ধৰি চাৰিখন জাহাজে কেপৰ পৰা বিশাল ধুমুহাৰ সম্মুখীন হয় আৰু ২৯ মে'ত হেৰাই যায়।<ref>Livermore 2021</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ডিয়াজ বিবাহিত আছিল আৰু তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ আছিল ছিমাও ডায়াছ ডি নোভাইছ আৰু এণ্টনিঅ' ডায়াছ ডি নোভাইছ।<ref>Ravenstein 2010, p. 1</ref> তেওঁৰ নাতি পাউলো ডায়েছ ডি নোভাইছ পৰ্তুগীজ এংগোলাৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ আৰু ১৫৭৬ চনত চাও পাউলো ডি লুয়াণ্ডাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হয়।<ref>Livermore 2021</ref> ==সোঁৱৰণ== [[File:Dias Cross, 1487-1488, Cape Point (307).JPG|thumb|ডিয়াজ ক্ৰছ, কেপ পইণ্টত]] পৰ্তুগীজ চৰকাৰে কেপ অৱ গুড হোপত উপনীত হোৱা প্ৰথম আধুনিক ইউৰোপীয় অভিযাত্ৰী ডিয়াজ আৰু ভাস্কো দা গামাৰ স্মৃতিত ''ডিয়াজ ক্ৰছ'' আৰু ''ডা গামা ক্ৰছ'' নামৰ দুটা নেভিগেচনেল বিকন স্থাপন কৰিছিল। শাৰীত অৱস্থান কৰিলে এই ক্ৰছবোৰে হুইটল ৰকলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে, এটা বৃহৎ, স্থায়ীভাৱে ডুব যোৱা জাহাজৰ বিপদস্বৰূপ ফেলচ্ বে’লৈ।<ref>{{Cite web |title=Da Gama Cross details |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=12243 |access-date=3 January 2025 |website=artefacts.co.za |archivedate=30 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130162917/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=12243 |deadurl=yes }}</ref> [[File:Bartolomeu Dias Museum Complex, Mossel Bay 084.jpg|thumb|মচেল বে'ৰ বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ মিউজিয়াম কমপ্লেক্সত বাৰ্টলমিউ ডিয়াজৰ মূৰ্তি।]] মচেল বে'ত অৱস্থিত বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ মিউজিয়াম কমপ্লেক্স (বানান "বাৰ্থলমিউ"ও)<ref>{{cite web |title=Dias Museum, Mossel Bay |url=http://www.southafrica.net/za/en/articles/entry/article-southafrica.net-dias-museum-mossel-bay |access-date=17 January 2014 |website=SouthAfrica.net}}</ref> ত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা আদিম ইউৰোপীয় সাগৰীয় যাত্ৰীসকলৰ ইতিহাস প্ৰদৰ্শন কৰা এখন প্ৰদৰ্শনী আছে। ১৯ শতিকাৰ সামগ্ৰীৰ স্থানীয় ইতিহাস আৰু ২০ শতিকাৰ ফটোগ্ৰাফো এই ভৱনটোত প্ৰদৰ্শিত হৈছে। ১৪৮৮ চনত মচেল বে’ত অৱতৰণ কৰাৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ আৰু তেওঁৰ দলটোৱে ব্যৱহাৰ কৰা জাহাজখনৰ জীৱন্ত আকাৰৰ প্ৰতিৰূপ এই ভৱনটোত আছে। ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইউৰোপৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিযাত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] nea1nit8aadhxhllsv2kwdbqtykenjt 0 121641 626655 625650 2026-08-12T21:08:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626655 wikitext text/x-wiki {{Infobox sport governing body |name = ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ড |native name = |abbrev = বিচিচিআই (BCCI) |logo = Board of Control for Cricket in India Logo (2024).svg |logosize = |sport = [[ক্ৰিকেট]] |category = |image = |jurisdiction = {{IND}} |founded = {{start date and age|1928|12|1}}<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14|title=Board of Control for Cricket in India — History of cricket in India|website=icc-cricket.com|publisher=International Cricket Council|access-date=17 February 2023|archive-date=4 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14|archivedate=4 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14|deadurl=yes}}</ref> |aff = [[আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট সন্থা]] |affdate = {{start date and age|1926|05|31}}<ref name="icc-cricket.com">{{cite web |title=Full member Board of Control for Cricket in India. |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 |access-date=4 October 2022 |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 |url-status=live |archivedate=4 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 |deadurl=yes }}</ref> |region = এছিয় ক্ৰিকেট সংস্থা |headquarters = ক্ৰিকেট চেণ্টাৰ, ৱাংখাড়ে ষ্টেডিয়াম, ছাৰ্ছগেট, [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]]<ref name=ICC>{{cite web | url=https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 | title=International Cricket Council | access-date=4 October 2022 | archive-date=4 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 | url-status=live | archivedate=4 October 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004130227/https://www.icc-cricket.com/about/members/asia/full/14 | deadurl=yes }}</ref> |location= [[মুম্বাই]] |president = ৰজাৰ বিন্নী<br>(২০২২–বৰ্তমানলৈকে)<ref name=agm22>{{cite news |title=Roger Binny elected 36th BCCI president |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/roger-binny-elected-36th-bcci-president-101666074122652.html |access-date=18 October 2022 |work=Hindustan Times |date=18 October 2022 |archive-date=18 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018073154/https://www.hindustantimes.com/cricket/roger-binny-elected-36th-bcci-president-101666074122652.html |url-status=live }}</ref> |chiefexec = হেমাংগ আমিন<br>(২০২২–বৰ্তমানলৈকে)<ref>{{cite web | url=https://www.inningsbreak.com/hemang-amin-appointed-as-interim-ceo-by-bcci/ | title=Hemang Amin appointed as interim CEO by BCCI | access-date=10 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221010154803/https://www.inningsbreak.com/hemang-amin-appointed-as-interim-ceo-by-bcci/ | archive-date=10 October 2022 | url-status=live }}</ref> |vicepresident = ৰাজীৱ শুক্লা <br>(২০২২–বৰ্তমানলৈকে)<ref name=agm22/> |secretary = [[দেৱজিৎ শইকীয়া]] |coach = {{flagicon|IND}} [[গৌতম গম্ভীৰ]] (২০২৪–বৰ্তমানলৈকে)<ref>{{Cite web |date=2024-07-09 |title=Mr Gautam Gambhir appointed as Head Coach - Team India (Senior Men) |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/hwzCqpTZ |access-date=2025-05-06 |archivedate=2024-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240712025010/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/hwzCqpTZ |deadurl=yes }}</ref> |womenscoach = {{flagicon|IND}} [[আমূল মজুমদাৰ]] (২০২৩-বৰ্তমানলৈকে)<ref name=AA>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-jay-shah-india-womens-team-head-coach-full-fledged-staff-2358500-2023-04-11 | title=India women's team will get full-fledged coaching staff, says BCCI secretary Jay Shah | date=11 April 2023 | access-date=18 May 2023 | archive-date=18 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230518154916/https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-jay-shah-india-womens-team-head-coach-full-fledged-staff-2358500-2023-04-11 | url-status=live }}</ref> |prevfounded = |year closed = |more = |operating income ={{INRConvert|18700|c}}<ref name=":7" /> |membership =৪১ |url = https://www.bcci.tv |key staff = {{ubl |'''কোষাধ্যক্ষ''' | প্ৰভটেজ ভাটিয়া |'''মুখ্য নিৰ্বাচক''' | [[অজিত আগৰকাৰ]] |'''আইপিএলৰ অধ্যক্ষ''' | অৰুণ ধোমাল }} |countryflag= India |sponsor= {{ubl | Dream11 | Adidas | IDFC First Bank | SBI Life Insurance Company | Campa Cola | JioHotstar | Atomberg Technologies}} }} '''ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ড''' (BCCI) ({{Lang-en|Board of Control for Cricket in India}}) [[ভাৰত]]ৰ [[ক্ৰিকেট]] খেলৰ প্ৰধান ৰাষ্ট্ৰীয় শাসক সংস্থা।<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24861269/bcci-covered-india-right-information-rti-act-rules-top-appellate-body|title=BCCI covered under Australia's Right to Information Act, rules top appellate body|access-date=2 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002152001/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24861269/bcci-covered-india-right-information-rti-act-rules-top-appellate-body|archive-date=2 October 2018|url-status=live}}</ref>ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[মুম্বাই]]ৰ চাৰ্চগেটৰ ক্ৰিকেট চেণ্টাৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Board of Control for Cricket in India, About us|url=https://www.bcci.tv/about/contact-us |access-date=17 May 2022 |website=www.bcci.tv |archive-date=17 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517071725/https://www.bcci.tv/about/contact-us |url-status=live }}</ref> বিচিচিআই হৈছে বিশ্বৰ ভিতৰতে ক্ৰিকেটৰ আটাইতকৈ ধনী শাসকীয় সংস্থা।<ref>{{cite news |title=BCCI spearheading Covid-hit world? Listing revenues of top 10 richest cricket boards in 2021. |work=[[Times Now]] |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/bcci-spearheading-covid-hit-world-listing-revenues-of-top-10-richest-cricket-boards-in/763329 |url-status=live |access-date=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120112022/https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/bcci-spearheading-covid-hit-world-listing-revenues-of-top-10-richest-cricket-boards-in/763329 |archive-date=20 November 2021}}</ref> ইয়াৰ ৰাজহ ৫,৩০০ কোটিতকৈও অধিক।<ref>{{cite news |title=BCCI among the richest sporting bodies, boasts 5,300 crore revenue |newspaper=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] |url=https://www.financialexpress.com/archive/bcci-among-richest-sporting-bodies-boasts-of-rs5300-crore-revenue/1012016/%26ved%3D2ahUKEwjJi-iw6Kb0AhVqwTgGHVYICCAQFnoECBYQAQ%26usg%3DAOvVaw3xVKgKOJZn9BIpB_kOUEc5 |access-date=29 May 2022 |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529175305/https://www.financialexpress.com/archive/bcci-among-richest-sporting-bodies-boasts-of-rs5300-crore-revenue/1012016/%26ved%3D2ahUKEwjJi-iw6Kb0AhVqwTgGHVYICCAQFnoECBYQAQ%26usg%3DAOvVaw3xVKgKOJZn9BIpB_kOUEc5/ |url-status=live }}</ref> বিচিচিআই তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কাৰ্যসূচী আৰু ক্ৰিকেট একাডেমীৰ দ্বাৰা প্ৰতিভা বিকাশৰ লগত জড়িত। ইয়াৰ পদক্ষেপসমূহৰ ভিতৰত আছে প্ৰশিক্ষণ, আন্তঃগাঁথনি বিকাশ, আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ভাৰতৰ প্ৰতিযোগিতামূলক প্ৰদৰ্শন বজাই ৰাখিবলৈ আৰু বৃদ্ধি কৰাৰ হেতু খেলুৱৈ কল্যাণ কাৰ্যসূচী প্ৰস্তুত কৰা।<ref>{{Cite web |date=11 May 2023 |title=Explained: ... board set to earn per ICC revenue ... |url=https://www.wisden.com/cricket-news/icc-revenue-share-model-2024-27-each-board-bcci-ecb-ca-pcb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602155204/https://wisden.com/stories/news-stories/icc-revenue-share-model-2024-27-each-board-bcci-ecb-ca-pcb/amp%26ved%3D2ahUKEwiZ37Tu9KT_AhUpzTgGHZKECTwQFnoECCkQAQ%26usg%3DAOvVaw1qiCenmCvI1ZYD_nZGK-hz |archive-date=2 June 2023 |access-date=23 March 2025 |website=[[Wisden]]}}</ref> ১৯২৮ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত মাদ্ৰাজৰ ১৮৬০ চনৰ XXI আইনৰ অধীনত [[চেন্নাই|মাদ্ৰাজ]]ত বিচিচিআই প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত [[তামিলনাডু]] ছ'চাইটি পঞ্জীয়ন আইন, ১৯৭৫ৰ অধীনত পুনৰ পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref>{{cite report|url=https://documents.bcci.tv/documents/bcci/documents/1638281851_BCCI-%20Constitution-.pdf|title=BCCI Constitution|page=16|access-date=1 November 2023|archivedate=21 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230521051947/https://documents.bcci.tv/documents/bcci/documents/1638281851_BCCI-%20Constitution-.pdf|deadurl=yes}}</ref> ই ৰাজ্যিক ক্ৰিকেট সংঘৰ এটা কনচৰ্টিয়াম যিয়ে নিজৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰে আৰু যি বিচিচিআইৰ সভাপতি নিৰ্বাচন কৰে। ১৯২৬ চনত ই ইম্পেৰিয়েল ক্ৰিকেট সন্মিলনত যোগদান কৰে যি পিছলৈ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰিকেট পৰিষদলৈ পৰিণত হয়।<ref name="icc-cricket.com"/> [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া ফেডাৰেচনৰ অধীনত নপৰা আৰু যুৱ পৰিক্ৰমা আৰু ক্ৰীড়া মন্ত্ৰালয়ৰ পৰা কোনো অনুদান লাভ নকৰা স্বায়ত্তশাসিত, ব্যক্তিগত সংস্থা হৈছে বি চি চি আই। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেটত বিচিচিআইৰ প্ৰভাৱ আছে।<ref>{{Cite web |title=Life changing... |url=https://www.foxsports.com.au/cricket/life-changing-womens-premier-league-teams-sold-for-806-million-ahead-of-inaugural-tournament/news-story/f6fe3556d127bd40ae68046f47ff0711 |website=Fox sports Australia |date=25 January 2023 |access-date=6 February 2023 |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206104649/https://www.foxsports.com.au/cricket/life-changing-womens-premier-league-teams-sold-for-806-million-ahead-of-inaugural-tournament/news-story/f6fe3556d127bd40ae68046f47ff0711 |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite web |last=Krishna B |first=Venkata |title=BCCI comes under NADA code, but not National Sports Federation yet |url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2019/aug/10/bcci-comes-under-nada-code-but-not-national-sports-federation-yet-2016906.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129075418/https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2019/aug/10/bcci-comes-under-nada-code-but-not-national-sports-federation-yet-2016906.html |archive-date=29 November 2021 |access-date=29 November 2021 |website=The New Indian Express|date=10 August 2019 }}</ref><ref name=":10">{{cite news |title=BCCI monopoly... |website=[[The Hindu]] |date=26 January 2015 |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/BCCI-monopoly-and-judicial-review/article62119580.ece |access-date=1 October 2022 |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001072439/https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/BCCI-monopoly-and-judicial-review/article62119580.ece/amp/ |url-status=live }}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট পৰিষদে ৰাজহৰ সৰ্বাধিক অংশ বিচিচিআইৰ সৈতে ভাগ কৰে। বিচিচিআইৰ দ্বাৰা পৰিচালিত [[ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ|আইপিএল]] বিশ্বৰ অন্যতম ধনী ক্ৰীড়া লীগ।<ref name=":7">{{Cite news |title=Explained. The IPL business model and how it compares to sports leagues globally |url=https://www.thehindu.com/sport/explained-the-ipl-business-model-and-how-it-compares-to-sports-leagues-globally/article65547025.ece |access-date=17 May 2023 |website=The Hindu |date=24 June 2022 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415160141/https://www.thehindu.com/sport/explained-the-ipl-business-model-and-how-it-compares-to-sports-leagues-globally/article65547025.ece |url-status=live }}</ref> আৰ ই গ্ৰাণ্ট গ'ভান প্ৰথম বিচিচিআইৰ সভাপতি আছিল আৰু এন্থনী ডি মেলো ইয়াৰ প্ৰথম সচিব আছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bcci.tv/about/2019/history|title=The Board of Control for Cricket in India|access-date=21 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330171615/http://www.bcci.tv/about/2019/history|archive-date=30 March 2019}}</ref> ৰ'জাৰ বিন্নী বিচিচিআইৰ বৰ্তমানৰ সভাপতি আৰু [[দেৱজিৎ শইকীয়া]] সচিব।<ref name=":2">{{cite web|url=https://www.espn.in/cricket/story/_/id/22863942/venues-decided-rotation-policy-bcci-secretary&ved=2ahUKEwjMu-790aT0AhUGkNgFHROeDicQFnoECD0QAQ&usg=AOvVaw1XYDcaKAJrYXX_5mkz_OI6|title=Venues decided by rotation policy – BCCI secretary|website=Espn.in|date=15 July 2008|access-date=29 May 2022|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119145244/https://www.espn.in/cricket/story/_/id/22863942/venues-decided-rotation-policy-bcci-secretary%26ved%3D2ahUKEwjMu-790aT0AhUGkNgFHROeDicQFnoECD0QAQ%26usg%3DAOvVaw1XYDcaKAJrYXX_5mkz_OI6|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-bcci-president-roger-binny-a-successful-cricketer-coach-and-polite-yet-assertive-administrator-1340659|title=A man of many hats, new BCCI president Roger Binny braces for new innings|work=ESPNcricinfo|access-date=20 October 2022|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307205736/https://www.espncricinfo.com/story/new-bcci-president-roger-binny-a-successful-cricketer-coach-and-polite-yet-assertive-administrator-1340659|url-status=live}}</ref> বিচিচিআইয়ে একাধিক ক্ৰিকেট [[ক্ৰিকেট বিশ্বকাপৰ ফাইনেলৰ তালিকা|বিশ্বকাপ]] আয়োজন কৰিছে৷ বিচিচিআইয়ে ২০২৫ চনৰ মহিলা ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ, ২০২৬ চনৰ আইচিচি পুৰুষৰ টি-২০ বিশ্বকাপ, ২০২৯ চনৰ আইচিচি চেম্পিয়নছ ট্ৰফী, আৰু ২০৩১ চনৰ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ আয়োজন কৰিব।<ref>{{cite web |title=...2024–31 men's tournament hosts confirmed. |url=https://www.icc-cricket.com/news/usa-to-stage-t20-world-cup-2024-2031-icc-mens-tournament-hosts-confirmed |access-date=28 October 2022 |website=icc-cricket |date=16 November 2021 |archive-date=5 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205110854/https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |url-status=live }}</ref> বিচিচিআইয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেটত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চাৰিটা দল পৰিচালনা কৰে; পুৰুষৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দল, মহিলাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দল, পুৰুষৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ ক্ৰিকেট দল আৰু মহিলাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ ক্ৰিকেট দল। ইয়াৰ উপৰিও ই উন্নয়নশীল ''ভাৰত ক'', ''ভাৰত খ'' আৰু ''ভাৰত ক মহিলা দল''সমূহকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://english.jagran.com/lite/cricket/bcci-names-shweta-sehrawat-as-captain-of-india-a-squad-for-acc-emerging-womens-asia-cup2023-10080802%26ved%3D2ahUKEwi2vNnmg6X_AhWNslYBHUi4AQsQ0PADKAB6BAgSEAE%26usg%3DAOvVaw33w8hhkXGgFzGW7JEIS5uZ|title=India A squad for...|access-date=2 June 2023|archive-date=2 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602164602/https://english.jagran.com/lite/cricket/bcci-names-shweta-sehrawat-as-captain-of-india-a-squad-for-acc-emerging-womens-asia-cup2023-10080802%26ved%3D2ahUKEwi2vNnmg6X_AhWNslYBHUi4AQsQ0PADKAB6BAgSEAE%26usg%3DAOvVaw33w8hhkXGgFzGW7JEIS5uZ|url-status=dead|archivedate=2 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602164602/https://english.jagran.com/lite/cricket/bcci-names-shweta-sehrawat-as-captain-of-india-a-squad-for-acc-emerging-womens-asia-cup2023-10080802%26ved%3D2ahUKEwi2vNnmg6X_AhWNslYBHUi4AQsQ0PADKAB6BAgSEAE%26usg%3DAOvVaw33w8hhkXGgFzGW7JEIS5uZ|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্বাচন সমিতি, যি মুখ্য ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্বাচকৰ নেতৃত্বত থাকে, এই দলসমূহৰ বাবে খেলুৱৈ নিৰ্বাচন কৰে। ইয়াৰ কৰ্তব্যৰ অংশ হিচাপে বিচিচিআইয়ে এই প্ৰতিটো দলে খেলিবলগীয়া মেচৰ আয়োজন আৰু সময় নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু ভাৰতত ঘৰুৱা ক্ৰিকেটৰ সময় নিৰ্ধাৰণ, নিষেধাজ্ঞা আৰু আয়োজন কৰে।<ref name=":5">{{cite news|title=T20 World Cup: 'High time BCCI looks into their scheduling' – Ex-Indian captain backs Kohli and co. after loss to NZ|work=[[Hindustan Times]]|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/high-time-bcci-looks-into-their-scheduling-ex-indian-captain-backs-team-india-players-after-loss-to-nz-in-t20-world-cup-101635765456000.html|access-date=20 November 2021|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120102946/https://www.hindustantimes.com/cricket/high-time-bcci-looks-into-their-scheduling-ex-indian-captain-backs-team-india-players-after-loss-to-nz-in-t20-world-cup-101635765456000.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://theprint.in/sport/bcci-announces-schedule-for-indias-2022-23-domestic-cricket-season/1074333/|title=BCCI announces schedule for India's 2022-23 domestic cricket season|website=[[ThePrint]] |date=8 August 2022|access-date=24 October 2022|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307205744/https://theprint.in/sport/bcci-announces-schedule-for-indias-2022-23-domestic-cricket-season/1074333/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kadam |first=Sandip |script-title=mr:विश्लेषण: क्रिकेट निवड समिती अध्यक्षपदी पुन्हा चेतन शर्मा यांची नियुक्ती कशी? त्यांच्याकडून कोणत्या अपेक्षा असतील? |trans-title=How Chetan Sharma got appointed as chief-selector again? What we should expect from him? |url=https://www.loksatta.com/explained/know-all-about-announcement-of-chetan-sharma-as-president-of-bcci-selection-committee-print-exp-pbs-91-3385670/ |newspaper=Loksatta |date=9 January 2023 |language=mr |access-date=9 January 2023 |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307205743/https://www.loksatta.com/explained/know-all-about-announcement-of-chetan-sharma-as-president-of-bcci-selection-committee-print-exp-pbs-91-3385670/ |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ক্ৰিকেট]] [[শ্ৰেণী:খেল]] == বাহ্যিক সংযোগ == [http://www.bcci.tv/ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] 2tk8wp4vie1qxepkqun21317ci847o0 0 128435 626670 601241 2026-08-13T01:58:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626670 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = যমুনা শৰণ সিং | image = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|12|26}} | birth_place = [[এলাহাবাদ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], ভাৰত | death_date = | death_place = | residence = | nationality = ভাৰতীয় | fields = {{ublist | পৰিৱেশ বিজ্ঞান }} | workplaces = {{ublist | কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়| কলৰাডো ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটি |পৰিকল্পনা আৰু স্থাপত্য বিদ্যালয়| কুমাউন বিশ্ববিদ্যালয় | বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয় }} | alma_mater = বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয় | doctoral_advisor = ৰামদেউ মিশ্ৰ<br>কৈলাস চি মিশ্ৰ | doctoral_students = | known_for = {{ublist | [[পৰিৱেশ তন্ত্ৰ]] বিশ্লেষণ | ইক'ফিজিঅ'লজি}} | awards = ১৯৯৯&nbsp; ইণ্ডিয়ান বটানিকেল ছ’চাইটি(আই বি এছ )ড° বীৰবল সাহনী স্বৰ্ণ পদক<br>১৯৯৯&nbsp; [[ইণ্ডিয়ান নেচনেল ছায়েন্স একাডেমী|ইনছা]] অধ্যাপক এছ বি সাক্ষেনা স্মৃতি পদক<br>১৯৮০&nbsp; শান্তি স্বৰূপ ভটনগৰ বঁটা<br>১৯৮৪&nbsp; পিতা পন্ত বঁটা<br>১৯৮৫&nbsp; [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ (ভাৰত)|ইউজিচি]] প্ৰণৱনন্দ বঁটা<br>২০০৫&nbsp; এৱা লাইফ টাইম এচিভমেণ্ট বঁটা }} '''যমুনা শৰণ সিং''' ({{lang-en|Jamuna Sharan Singh}}; জন্ম ১৯৪১) এগৰাকী ভাৰতীয় পৰিৱেশ বিজ্ঞানী, শিক্ষাবিদ আৰু বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ [[উদ্ভিদ বিজ্ঞান]] আৰু [[পৰিৱেশ বিজ্ঞান]]ৰ প্ৰাক্তন প্ৰাধ্যাপক। তেওঁ ঘাঁহনিৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নৰ বাবে পৰিচিত আৰু তেওঁৰ অধ্যয়নে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় ঘাঁহনিৰ উন্নত ব্যৱস্থাপনাত সহায়ক হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="Brief Profile of the Awardee">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/Detail.aspx?AID=58 | title=Brief Profile of the Awardee | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=19 September 2016}}</ref> তেওঁ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী, ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী, বিশ্ব বিজ্ঞান একাডেমী আৰু ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ নিৰ্বাচিত ফেলো।<ref name="Indian Fellow - J. S. Singh">{{cite web | url=http://insaindia.res.in/detail.php?id=N84-0770 | title=Indian Fellow - J. S. Singh | publisher=Indian National Science Academy | date=2016 | access-date=24 September 2016 | archive-date=27 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160927205137/http://insaindia.res.in/detail.php?id=N84-0770 | url-status=dead | archivedate=27 September 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927205137/http://insaindia.res.in/detail.php?id=N84-0770 | deadurl=yes }}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ শীৰ্ষ সংস্থা কাউন্সিল অৱ চাইণ্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ৰিচাৰ্চে ১৯৮০ চনত তেখেতক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভটনগৰ বঁটা প্ৰদান কৰে, ই হ'ল জীৱ বিজ্ঞানলৈ তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ অন্যতম বঁটা।<ref name="View Bhatnagar Awardees">{{cite web | url=http://ssbprize.gov.in/Content/AwardeeList.aspx | title=View Bhatnagar Awardees | publisher=Shanti Swarup Bhatnagar Prize | date=2016 | access-date=19 September 2016}}</ref> == জীৱনী == ১৯৪১ চনৰ বক্সিং ডে’ৰদিনা [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এলাহাবাদত বিশ্বম্ভৰ শৰণ সিং -চন্দ্ৰকালি দেৱীৰ ঘৰত যমুনা শৰণ সিঙৰ জন্ম হৈছিল, যমুনা শৰণ সিঙে ১৯৫৭ চনত [[এলাহাবাদ]] বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা বিজ্ঞান শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু একেখন প্ৰতিষ্ঠানতে ১৯৫৯ চনত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰি দুয়োটা পৰীক্ষাতে বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰথম স্থান লাভ কৰে।<ref name="Biodata of Jamuna Sharan Singh">{{cite web | url=http://twas.org/sites/default/files/member/detailed_biodata_jss.pdf | title=Biodata of Jamuna Sharan Singh | publisher=The World Academy of Sciences | date=2016 | access-date=25 September 2016 | archive-date=11 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170511105947/https://twas.org/sites/default/files/member/detailed_biodata_jss.pdf | url-status=dead | archivedate=11 May 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511105947/https://twas.org/sites/default/files/member/detailed_biodata_jss.pdf | deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ঘাঁহনিৰ গছ-গছনিৰ গতিশীলতা বিষয়ত বিখ্যাত পৰিৱেশবিদ ৰামদেও মিশ্ৰ আৰু কৈলাস চি মিশ্ৰৰ তত্ত্বাৱধানত গৱেষণা কৰি ১৯৬৭ চনত বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী (পি এইচ ডি) লাভ কৰে।<ref name="Ecology in India">{{cite web | url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/aug25/articles10.htm | title=Ecology in India | publisher=Indian Institute of Science | date=2016 | access-date=25 September 2016}}</ref> ১৯৬৮ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰি কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰা সিঙে‍ ১৯৭৫ চনলৈকে বিশ্ববিদ্যালয়খনত অব্যাহত ৰাখে‍। কিন্তু ১৯৭১–৭৪ চনলৈকে‍ ক'লৰাডো ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ নেচাৰেল ৰিচ'ৰ্চ ইক'লজি লেবৰেটৰীত অতিথি বিজ্ঞানী হিচাপে কাম কৰিবলৈ বিৰতি লৈছিল।<ref name="Indian Fellow - J. S. Singh" /> ১৯৭৪ চনত [[আমেৰিকা]]ৰপৰা উভতি অহাৰ লগে লগে সিঙে কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত পুনৰ সেৱা আৰম্ভ কৰে কিন্তু এবছৰৰ পাছত লেণ্ডস্কেপ আৰ্কিটেকচাৰ বিভাগৰ ৰিডাৰ হিচাপে নতুন দিল্লীৰ স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰলৈ গুচি যায় আৰু এবছৰীয়া সেৱাৰ অন্তত ১৯৭৬ চনত তেওঁ নাইনিতালৰ কুমাওন বিশ্ববিদ্যালয়লৈ ৰিডাৰ হিচাপে যোগদান কৰে‍।<ref name="About the Department; DSB Campus, Nainital">{{cite web | url=http://www.kunainital.ac.in/aboutus-Botany.html | title=About the Department; DSB Campus, Nainital | publisher=Kumaon University | date=2016 | access-date=25 September 2016}}</ref> নাইনিতালত তেওঁৰ কাৰ্যকাল ১৯৮৬ চনলৈকে চলিছিল আৰু এই সময়ছোৱাত তেওঁ ১৯৮১ চনৰপৰা ১৯৮২ চনলৈকে ক’লৰাডো ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৮৪ চনত তেওঁ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়লৈ প্ৰাধ্যাপক হিচাপে স্থানান্তৰিত হয় আৰু তাত তেওঁ ১৯৯১ চনৰপৰা ১৯৯৩ চনলৈকে বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে অধিষ্ঠিত হয় আৰু ১৯৯৭ চনৰপৰা ২০০৩ চনত সেৱাৰপৰা অব্যাহতি লোৱালৈকে‍ উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ উন্নত অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ সমন্বয়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ মাজতে তেওঁ ১৯৯৩–৯৪ চনৰ ভিতৰত ক’লৰাডো ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ ৰেঞ্জলেণ্ড পৰিৱেশ তন্ত্ৰ বিজ্ঞান বিভাগত অতিথি প্ৰাধ্যাপক হিচাপে তৃতীয়বাৰৰ বাবে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। অৱসৰৰ পাছতো তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ সৈতে এমেৰিটাছ অধ্যাপক হিচাপে সম্পৰ্ক অব্যাহত ৰাখে।<ref name="Biodata of Jamuna Sharan Singh" /> সিঙ বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয় [[ত্ৰিপুৰা]]ত আৰু দুজন পুত্ৰ আৰু দুগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। পৰিয়ালটো বাৰাণসীত থাকে।<ref name="Brief Profile of the Awardee" /> ==বঁটা আৰু সন্মান == ১৯৮৪ চনত ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰদ্বাৰা ফেলো নিৰ্বাচিত হোৱা সিঙক ১৯৮৫ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমীয়ে ফেলো নিৰ্বাচিত কৰে। <ref name="Fellow profile - J. S. Singh">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Singh,_Prof._Jamuna_Sharan | title=Fellow profile - J. S. Singh | publisher=Indian Academy of Sciences | date=2016 | access-date=25 September 2016}}</ref> ইয়াৰ পিছত ১৯৮৮ চনত ভাৰতৰ নেচনেল একাডেমী অৱ চাইন্সেছ গঠন হয়।<ref name="NASI Fellow - J. S. Singh">{{cite web |url=http://www.nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=S |title=NASI Fellow - J. S. Singh |publisher=National Academy of Sciences, India |date=2016 |access-date=26 September 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160316043224/http://nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=S |archive-date=16 March 2016 |archivedate=16 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316043224/http://nasi.org.in/fellows.asp?RsFilter=S |deadurl=yes }}</ref> আৰু ২০০২ চনত তেওঁ দ্য ৱৰ্ল্ড একাডেমী অৱ চাইন্সেছৰ ফেলো হয়।<ref name="TWAS fellow - Jamuna Sharan Singh">{{cite web | url=http://twas.org/member/singh-jamuna-sharan | title=TWAS fellow - Jamuna Sharan Singh | publisher=The World Academy of Sciences | date=2016 | access-date=26 September 2016}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইণ্টাৰনেশ্যনেল ছ'চাইটি ফৰ ট্ৰপিকেল ইক'লজি, নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ইক'লজি, ইণ্ডিয়ান ৰেঞ্জ মেনেজমেণ্ট ছ'চাইটি, চেণ্ট্ৰেল হিমালয়ান এনভাইৰনমেণ্ট এছ'চিয়েচন আৰু একাডেমী অৱ ফৰেষ্ট এণ্ড এনভাইৰনমেণ্টেল ছায়েন্সেছৰ ফেলো আৰু ইক'লজিকেল ছ'চাইটি অৱ আমেৰিকা, ইণ্টাৰনেশ্যনেল এছ'চিয়েচন ফৰ বটানি, ছ'চাইটি ফৰ চাইণ্টিফিক ভেল্যুঁজ, কাৰেণ্ট ছায়েন্স এছ'চিয়েচন, ইণ্ডিয়ান চাইন্স কংগ্ৰেছ এছ'চিয়েচন আৰু ইণ্ডিয়ান বটানিকেল ছ'চাইটিৰ সদস্য। <ref name="ISC Life Members">{{cite web | url=http://www.sciencecongress.nic.in/html/pdf/life_members/life_member_2016-17.pdf | title=ISC Life Members | publisher=Indian Science Congress | date=2016 | access-date=26 September 2016 | pages=1444 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160927203927/http://www.sciencecongress.nic.in/html/pdf/life_members/life_member_2016-17.pdf | archive-date=27 September 2016 | url-status=dead }}</ref> ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ আজীৱন সদস্য হয়। কাউন্সিল অৱ চাইণ্টিফিক এণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ৰিচাৰ্চে সিঙক ১৯৮০ চনত ভাৰতৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ বিজ্ঞান বঁটা শান্তি স্বৰূপ ভাটনগৰ বঁটা প্ৰদান কৰিছিল। ১৯৮৪ চনত তেওঁ পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ পীতাম্বৰ পন্ত ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ ফেল’শ্বিপৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয় আৰু ১৯৮৫ চনত ভাৰতীয় বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগে তেওঁক প্ৰাণৱনন্দ সৰস্বতী বঁটাৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰে। ১৯৯৯ চনত ভাৰতীয় উদ্ভিদ সমাজে তেওঁক বীৰবল সাহনী স্বৰ্ণ পদক প্ৰদান কৰে আৰু সেই বছৰতে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ অধ্যাপক এছ বি ছাক্সেনা সোঁৱৰণী পদক লাভ কৰে।<ref name="Profile">{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/writereaddata/Dr_J_S_%20Singh_3-11-13.pdf | title=Profile | publisher=Botanical Survey of India | date=2016 | access-date=25 September 2016}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{cite web | url=http://id.loc.gov/authorities/names/n81028418.html | title=Singh, Jamuna Sharan, 1941- | publisher=Library of Congress | work=Author profile | date=2016 | access-date=26 September 2016}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] 5sfp5lyb38e2n5s0bd0m610qrrukgdc 0 131690 626663 581209 2026-08-12T22:09:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626663 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = ভেলেণ্টিনা ষ্টুপিনা | native_name = Валентина Сергеевна Ступина | image = | birth_date = ৪ জুন ১৯২০ | birth_place =ষ্টাভ্ৰোপ’ল-অন-ভল্গা, ৰাছিয়ান ছোভিয়েট ফেডাৰেটিভ ছোচিয়েলিষ্ট ৰিপাব্লিক | death_date = ২২ আগষ্ট, ১৯৪৩ | death_place = ইয়েচেণ্টুকি, ছোভিয়েট ইউনিয়ন | allegiance = {{USSR}} | branch = {{flagicon image|Flag of the Soviet Air Force.svg}} [[Soviet Air Forces|Soviet Air Force]] | serviceyears = ১৯৪১-৪৩ | rank = কনিষ্ঠ লেফটেনেণ্ট | unit = ৫৮৮ম নাইট বোম্বাৰ ৰেজিমেণ্ট <br /><small>(পিছলৈ ৪৬ নং তামান গাৰ্ডছ নাইট বোম্বাৰ ৰেজিমেণ্টৰ নাম সলনি কৰা হয়)</small> | battles = {{tree list}} * [[দ্বিতীয় বিশ্ব যুদ্ধ]] ** [[ইষ্টাৰ্ণ ফ্ৰণ্ট]]{{DOW}} {{tree list/end}} | awards = [[মেডেল ফৰ কাৰেজ]] }} '''ভেলেণ্টিনা চাৰ্গেভনা ষ্টুপিনা''' (৪ জুন ১৯২০ – ২২ আগষ্ট ১৯৪৩) আছিল এগৰাকী ছোভিয়েট-ৰাছিয়ান পাইলট, বিমান নেভিগেটৰ আৰু ১৯৪৩ চনত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ৫৮৮ নং নাইট বোম্বাৰ ৰেজিমেণ্টৰ যোগাযোগৰ মুৰব্বী, যাৰ পিছত তেওঁৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল খিউয়াজ ডস্পানোভাই। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ১৯২০ চনৰ ৪ জুনত ষ্টাভ্ৰোপল-অন-ভল্গা (বৰ্তমান টলিয়াট্টি)ত পিতৃ-মাতৃৰ তিনিটা সন্তানৰ মাজৰ ভেলেণ্টিনা ষ্টুপিনাৰ জন্ম হয়। বন বিভাগত কাম কৰা তাইৰ পিতৃৰ মৃত্যু হয় ১৯৩৩ চনত আৰু তাৰ পিছত তাই ডাঙৰ ভাতৃ আনাতোলিৰ সৈতে সমৰালৈ গুচি যায় য’ত তাই প্ৰথমে পেৰাচুট খেলিবলৈ শিকিছিল। এবছৰ ধৰি ছামাৰাত থকাৰ পিছত তেওঁ ষ্টাভ্ৰোপললৈ যায় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ ক্ৰীড়াত সক্ৰিয় হৈ পৰে আৰু ১৯৩৭ চনত মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা সন্মানসহকাৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে, তাৰ পিছত তেওঁ মস্কো বিমান পৰিবহণ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰৱেশ কৰে আৰু ১৯৪১ চনত জাৰ্মানীয়ে ছোভিয়েট ইউনিয়ন আক্ৰমণৰ আগলৈকে অধ্যয়ন কৰে। যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত তেওঁ স্কুল এৰি টেংক বিৰোধী খাদ খান্দি আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কাম কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://tamanskipolk46.narod.ru/p49aa1.html|title=Ступина Валя|website=tamanskipolk46.narod.ru|access-date=2018-04-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=492&level1=main&level2=articles|title=Девочка в шлеме|last=Melnik|first=Sergei|website=www.relga.ru|access-date=2018-04-25}}</ref> ==সামৰিক কেৰিয়াৰ== [[মেৰিনা ৰাস্কোভা]]ই প্ৰতিষ্ঠা কৰা মহিলা বিমান ৰেজিমেণ্টত যোগদান কৰিবলৈ কমছমোলৰদ্বাৰা উৎসাহিত হোৱাৰ পিছত অক্টোবৰ মাহত ষ্টুপিনাই স্বেচ্ছাই কাম কৰে। এংগেলছ মিলিটাৰী এভিয়েশন স্কুলত নেভিগেচন প্ৰশিক্ষণৰ পিছত ১৯৪২ চনৰ মে' মাহৰ শেষৰফালে তেওঁক দক্ষিণ ফ্ৰণ্টত নিয়োজিত কৰা হয়। ষ্টুপিনাই ৰেজিমেণ্টৰ যোগাযোগ বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে নিযুক্তি পোৱাৰ আগতে ১৫ বাৰ বিমান চলাইছিল, যদিও তেওঁ প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁ যুদ্ধৰ বিমান চলাই থাকিবলৈ পছন্দ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.pobeda1945.su/frontovik/72885/|title=Портал о Фронтовиках|website=www.pobeda1945.su|access-date=2018-04-25|archivedate=2018-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180426012317/http://www.pobeda1945.su/frontovik/72885/|deadurl=yes}}</ref><ref name="Rakobolskaya 2005" /> ১৯৪২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ ৰেজিমেণ্টৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ এই বঁটা লাভ কৰে। ১৯৪৩ চনত আঘাত বা অসুস্থতাৰ বাবে ফিল্ড হস্পিতালত মৃত্যু হয়, ৰেজিমেণ্টত থাকিব বিচৰাৰ বাবে চিকিৎসালয়খনত অতি বেছি সময় থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ পাছত। সমগ্ৰ ৰেজিমেণ্টে তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু স্থানীয় অসামৰিক কবৰস্থানত তেওঁক সম্পূৰ্ণ সামৰিক সন্মানেৰে সমাধিস্থ কৰা হয়। ৰেজিমেণ্টৰ অধিনায়ক য়েভডকিয়া বেৰশ্বানস্কাই মাতৃ পোলিনা ষ্টুপিনাক ভেলেণ্টিনাৰ মৃত্যুৰ কথা জনাই টেলিগ্ৰাম পঠিয়াইছিল যদিও সমাধিস্থ কৰাৰ পাছতহে ভেলেণ্টিনাৰ মৃত্যুৰ কথা জনায়। বেৰশ্বানস্কাই তেওঁক ৰেল ষ্টেচনত লগ পাইছিল আৰু তেওঁৰ মৃতদেহৰ লগত কবৰস্থানলৈ গৈছিল।<ref name="Rakobolskaya 2005">{{Cite book|title=Нас называли ночными ведьмами : так воевал женский 46-й гвардейский полк ночных бомбардировщиков|last1=Rakobolskaya|first1=Irina|last2=Kravtsova|first2=Natalya|publisher=University of Moscow Press|year=2005|isbn=5211050088|location=Moscow|pages=336|oclc=68044852|author-link1=Irina Rakobolskaya|author-link2=Natalya Meklin}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150099346/|title=Ступина Валентина Сергеевна, Медаль "За отвагу"|website=pamyat-naroda.ru|access-date=2018-04-25|archivedate=2017-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006162525/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie150099346/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite book|title=Fighting friends of mine|last=Chechneva|first=Marina|year=1975|location=Moscow|language=ru|author-link=Marina Chechneva}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰাছিয়াৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মহিলা পাইলট]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] rgehtk3otseqqr58c2bdtn2jaosz66i 0 132155 626666 581302 2026-08-13T00:26:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626666 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder | name = মাৰিয়া পুনলেৰ্টলাৰ্প | image = Maria Poonlertlarp 2020.jpg | caption = ২০২০ চনত পুনলেৰ্টলাৰ্প | birth_name = মাৰিয়া লিন এহ্ৰেন | birth_date = {{Birth date and age|1992|01|18}} | birth_place = [[বেংকক]], [[থাইলেণ্ড]] | height = ১.৮৩ মিটাৰ<ref name=missu>{{cite web |title=Maria Poonlertlarp |url=https://www.missuniverse.com/contestant/1000290 |website=missuniverse.com |publisher=IMG Universe |access-date=29 November 2017 |archive-date=7 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607170310/https://www.missuniverse.com/contestant/1000290 |url-status=dead |archivedate=7 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607170310/https://www.missuniverse.com/contestant/1000290 |deadurl=yes }}</ref> | years_active = ২০০৬–বৰ্তমান | occupation = {{Hlist|মডেল|অভিনেত্ৰী|কৰ্মী}} | hair_color = মটিয়া | eye_color = হেজেল | title = মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০১৭ | competitions = {{ubl|মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০১৭<br>(বিজয়ী)<br>মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১৭<br>(শীৰ্ষ ৫)}} | native_name = {{Lang|th|มาเรีย ลินน์ เอียเรียน}} }} '''মাৰিয়া লিন এহ্ৰেন''' ([[থাই]]: มาเรีย ลินน์ เอียเรียน, পেছাগতভাৱে '''মাৰিয়া পুনলেৰ্টলাৰ্প''' (มารีญา พูลเลิศลาภ), জন্ম: ১৮ জানুৱাৰী ১৯৯২), এগৰাকী ছুইডিছ-থাই অভিনেত্ৰী, মডেল, কৰ্মী আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী যিয়ে মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০১৭ জয় কৰে। তেওঁ [[থাইলেণ্ড]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১৭ত অংশগ্ৰহণ কৰে, য’ত তেওঁ শীৰ্ষ ৫ত স্থান লাভ কৰে। == কেৰিয়াৰ == ২০১৬ চনৰ আগষ্ট মাহত পুনলেৰ্টলাৰ্পে ''ভোগ থাইলেণ্ড''ৰ কভাৰত পোজ দি মডেলিঙৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite magazine|last=Nutsatabhorn|first=Papassara|url=http://www.vogue.co.th/fashion/article/marispoonlertparpasvogueeditorseens|title=จากเด็กใหม่เมื่อ 11 ปีที่แล้ว! ทีมโว้กเล่าครั้งแรกที่เจอ 'มารีญา' มิสยูนิเวิร์สไทยแลนด์|magazine=[[Vogue (magazine)|Vogue]] Thailand|access-date=1 December 2017|language=th|archive-date=30 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730162305/http://www.vogue.co.th/fashion/article/marispoonlertparpasvogueeditorseens|url-status=dead|archivedate=30 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730162305/http://www.vogue.co.th/fashion/article/marispoonlertparpasvogueeditorseens|deadurl=yes}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ এছিয়াৰ নেক্সট টপ মডেল (ছিজন ৬)-ৰ চতুৰ্থ খণ্ডত অতিথি তাৰকা হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁ দ্য ফেচ থাইলেণ্ড (ছিজন ৫)-ত টনি ৰাক্কেন, বিৰাহ্যা পাত্তৰাচোকচাই আৰু বেংক অনুসিথৰ সৈতে গুৰু হিচাপে যোগদান কৰে। ==পেজেণ্ট্ৰি== ===মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০১৭=== ২০১৭ চনৰ ২৯ জুলাইত পুনলাৰ্টলাৰ্পে মিছ ইউনিভাৰ্ছ থাইলেণ্ড ২০১৭ লাভ কৰে। ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ছেগমেণ্টৰ সময়ত পুনলাৰ্টলাৰ্পে বেংকক এয়াৰৱেজৰ পৃষ্ঠপোষকতাত ''বুটিক লেডী'' খিতাপ লাভ কৰে, যাৰ সৈতে ১০০,০০০ বাট নগদ ধন আৰু আগন্তুক মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১৭ প্ৰতিযোগিতাৰ গন্তব্যস্থানলৈ বিনামূলীয়া ৰাউণ্ড-ট্ৰিপ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিমান টিকট প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bangkok Airways welcomes Miss Universe Thailand 2017 and runners-up |url=https://www.pata.org/bangkok-airways-welcomes-miss-universe-thailand-2017-runner-ups/ |website=Pacific Asia Travel Association |date=10 August 2017 |access-date=26 November 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201031306/https://www.pata.org/bangkok-airways-welcomes-miss-universe-thailand-2017-runner-ups/ |url-status=dead }}</ref> প্ৰতিযোগিতাখনৰ সময়ত পুনলাৰ্টলাৰ্পক সোধা হৈছিল যে মহিলা হোৱাটো কি কঠিন। তাই উত্তৰ দিলে: {{Quote| থাইলেণ্ডত পুৰুষ-মহিলাৰ সমতা এতিয়াও সমান নহয়, কিন্তু আগবাঢ়ি যাবলৈ পুৰুষ-মহিলা উভয়ে হাত ধৰি একেলগে আগবাঢ়িব লাগিব, কাৰণ ই কেৱল মহিলাৰ বিষয় নহয়। এই পৰ্যায়ে মোক সফলতা লাভ কৰাত সহায় কৰিব আৰু থাইলেণ্ডক সহায় কৰিবলৈ ভেটি গঢ়ি তুলিব।<ref>{{cite AV media |title=EP2: GET TO KNOW MORE ABOUT: MARIA POONLERTLARP |url=https://www.youtube.com/watch?v=1XBBoZdXJ30 |publisher=Miss Universe Thailand |access-date=16 February 2022 |date=7 November 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |title=Miss Universe Thailand 2017 - Top 2 Final Question & Crowning (Part 12) |url=https://www.youtube.com/watch?v=4ViTVFrGhIk |date=29 July 2017 |access-date=27 November 2017 |archive-date=9 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909160210/https://www.youtube.com/watch?v=4ViTVFrGhIk |url-status=dead }}</ref><ref name="auto1">{{cite news |last=Thaitrakulpanich |first=Asaree |title=Multicultural 'Maria' Crowned Miss Universe Thailand |url=http://www.khaosodenglish.com/culture/2017/07/30/multicultural-maria-crowned-miss-universe-thailand/ |access-date=14 February 2022 |newspaper=Khaosod English |date=30 July 2017}}</ref> }} প্ৰতিযোগিতাখনৰ সময়ত তেওঁ কয় যে তেওঁ যৌন সমতা, কিশোৰ-কিশোৰী গৰ্ভাৱস্থা, সঠিক আৱৰ্জনা নিষ্কাশন আৰু গৃহহীন লোকৰ যত্ন লোৱাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত কাম কৰিব বিচাৰে।<ref name="auto1"/> ===মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১৭=== ২০১৭ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত আমেৰিকাৰ লাছ ভেগাছত অনুষ্ঠিত হোৱা মিছ ইউনিভাৰ্ছ ২০১৭ত থাইলেণ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি পুনলাৰ্টলাৰ্পে শীৰ্ষ পাঁচটা স্থান দখল কৰে। প্ৰতিযোগিতাখনত পুনলাৰ্টলাৰ্পে থাই জাতীয় সাজ-পোছাক পৰিধান কৰিছিল, যিটো থাই জাতীয় মহাকাব্য ৰামাকিয়েনৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। ইয়াৰ ডিজাইন কৰিছিল প্ৰপাকাস আংসুসিংহাই।<ref>{{cite news |title="เมขลาล่อแก้ว" ชนะเลิศชุดประจำชาติมิสยูนิเวิร์สไทยฯ "มารีญา" สวมชุด "รามสูร" |url=https://www.matichon.co.th/news/660224 |access-date=16 February 2022 |work=Matichon Online |date=11 September 2017 |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title=Miss Thailand Maria Poonlertlarp Ehren's National Costume for Miss Universe 2017 |url=http://www.pageanthology101.com/2017/09/miss-thailand-maria-poonlertlarp-ehrens.html |website=Pageanthology 101 |access-date=16 February 2022 |date=11 September 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |title=HOOK'S | ELLE Fashion Week Fall/Winter 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=mqP7xsVQ_Jo |publisher=Elle Thailand |access-date=16 February 2022 |language=th |date=3 September 2017}}</ref> এহৰেনে খোন অধ্যয়ন আৰু অনুশীলন কৰিবলগীয়া হৈছিল, য'ত পৰম্পৰাগত থাই নৃত্য আৰু হুন ক্ৰাবক পুতলা শিল্প অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite news |last=Thaitrakulpanich |first=Asaree |url=http://www.khaosodenglish.com/culture/2017/09/12/miss-universe-thailand-maiden-chasing-ogre-las-vegas/|title=Miss Universe Thailand to Be Maiden-Chasing Ogre in Las Vegas|newspaper=Khaosod English|date=12 September 2017|access-date=16 February 2022}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == পুনলেৰ্টলাৰ্প এগৰাকী বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী।<ref>{{cite news |title=น่าอยู่มาก! เปิดคอนโดหรู ตกแต่งสไตล์ไทย 'มารีญา' มิสยูนิเวิร์สไทยแลนด์ |url=https://www.thairath.co.th/lifestyle/home/review/1130947 |access-date=16 February 2022 |newspaper=[[Thai Rath]] |date=25 November 2017 |language=th}}</ref><ref>{{cite AV media |title=ตีท้ายครัว {{!}} มารีญา พูลเลิศลาภ {{!}} 12 พ.ย.60 {{!}} FULL |url=https://www.youtube.com/watch?v=nrVfNDAXTvE |publisher=NGOA TV |access-date=16 February 2022 |language=th |date=12 November 2017}}</ref> তেওঁ থাইলেণ্ডৰ শিশুসকলৰ বাবে থাই ৰাজকীয় পৰিয়ালে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠান ডুয়াং প্ৰতীপত স্বেচ্ছামূলক ইংৰাজী শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে সেৱা আগবঢ়ায়।<ref>{{cite AV media |title=Reflections on Adolescent Pregnancy Workshop [Maria Poonlertlarp Miss Universe Thailand 2017] |url=https://www.youtube.com/watch?v=Z_JW9Zrdq5U |access-date=16 February 2022 |date=13 September 2017}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁ ২০২০ চনৰ থাইলেণ্ডৰ প্ৰতিবাদৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ প্ৰতি নিজৰ সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news |title='มารีญา' โพสต์ประกาศจุดยืนขออยู่ข้าง 'เยาวชนปลดแอก' |url=https://siamrath.co.th/n/170709 |access-date=16 February 2022 |newspaper=[[Siam Rath]] |date=19 July 2020 |language=th |archivedate=21 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210921043222/https://siamrath.co.th/n/170709 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:থাইলেণ্ডৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মডেল]] [[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]] l1fbt9dnq04suag9m2zzxyp5w6kq9u9 0 134387 626541 591110 2026-08-12T12:45:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626541 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = দেৱিকা ভিচে | image = Devika Bhise at the San Francisco Film Fest.jpg | caption = ২০১৬ চনৰ এছ এফ এফ এফত দেৱিকা ভিচে | birth_date = | birth_place = মেনহেটান, [[নিউয়ৰ্ক]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | occupation = অভিনেত্ৰী | education = জনছ হপকিন্স ইউনিভাৰ্চিটি<br>দ্য ব্ৰিয়াৰ্লী স্কুল | mother = স্বাতী ভিচে | spouse = {{marriage|নিকোলাছ গিলছন|2020}} | children = ১<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com | title=Instagram }}</ref> }} '''দেৱিকা ভিচে''' [[ইংৰাজী]]:Devika Bhise; এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন অভিনেত্ৰী। তেওঁ ''দ্য মেন হু নিউ ইনফিনিটি'' চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয় আৰু ''দ্য ৰুকী: ফেডছ''ত এণ্টোনেট বেনেটেউৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে সৰ্বাধিক পৰিচিত।<ref>{{cite web |last=Simon |first=Samantha |title=Why Devika Bhise of The Man Who Knew Infinity Is an Actress You'll Want to Know |url=http://www.instyle.com |website=InStyle |date=April 30, 2016 |access-date=July 15, 2016}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:Devika Bhise at a Q&A at the Toronto International Film Festival.jpg|thumb|২০১৫ চনত টিআইএফএফ (TIFF) ৰ এক প্ৰশ্নোত্তৰ অনুষ্ঠানত দেৱিকা ভিচে]] ভিচেৰ জন্ম আৰু ডাঙৰ-দীঘল নিউয়ৰ্ক চহৰৰ মেনহেটানত হৈছিল। তেওঁ মাৰাঠী বংশোদ্ভূত।<ref>{{cite web |last=Elizalde |first=Molly |title=Introducing: Devika Bhise |url=http://www.wearesweet.co/entertainment/movies-tv/a389/introducing-devika-bhise/ |website=Sweet |date=May 5, 2016 |archive-date=August 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817104659/http://www.wearesweet.co/entertainment/movies-tv/a389/introducing-devika-bhise/}}</ref> তেওঁ মেনহেটানৰ এখন কেৱল ছোৱালীৰ ব্যক্তিগত বিদ্যালয় 'দ্য ব্ৰিয়াৰ্লী স্কুল' আৰু জনছ হপকিন্স ইউনিভাৰ্চিটিত অধ্যয়ন কৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়ত তেওঁ 'হডচন ট্ৰাষ্ট স্কলাৰশ্বিপ' লাভ কৰিছিল আৰু জন এষ্টিনৰ তত্ত্বাৱধানত এজন 'উড্ৰ’ উইলচন ফেলো' আছিল।<ref>{{cite web |last=Lunday |first=Amy |title=Ancient Sanskrit theater group to perform at JHU |url=http://hub.jhu.edu/2012/08/30/kudiyattam-theater/ |website=Johns Hopkins University |date=August 30, 2012 |access-date=July 15, 2015}}</ref> জনছ হপকিন্স ইউনিভাৰ্চিটিত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁ ৰামানুজনৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ইৰা হপ্টমেনৰ নাটক ''দ্য পাৰ্টিচন''ত অভিনয় কৰিছিল। এই অভিজ্ঞতাই কেইবছৰমানৰ পিছত তেওঁক একে বিষয়ৰ চিনেমাখনত অভিনয়ৰ সুযোগ পোৱাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Q&A: Devika Bhise |url=http://dujour.com/culture/devika-bhise-the-man-who-knew-infinity/ |website=DuJour |date=29 April 2016 |access-date=July 15, 2016}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== [[File:Devika Bhise at the 2015 Toronto Film Festival.jpg|thumb|টি আই এফ এফৰ ৰয় থম্পছন হলত ‘দ্য মেন হু নিউ ইনফিনিটি’ৰ বিশ্ব প্ৰিমিয়াৰত দেৱিকা ভিচে]] দশম শ্ৰেণীত পঢ়ি থাকোঁতেই ভিচেই গ্ৰিফিন ডানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত তেওঁৰ প্ৰথমখন ছবি ''দ্য এক্সিডেণ্টেল হাজবেণ্ড''ত অভিনয়ৰ সুযোগ পাইছিল।<ref>{{cite web |last=Brown |first=Emma |title=Discovery: Devika Bhise |url=http://www.interviewmagazine.com/film/discovery-devika-bhise/#_/ |website=Interview Magazine |date=April 28, 2016 |access-date=July 15, 2016}}</ref> হাইস্কুলত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে তেওঁ ''হিজৰাছ: দ্য থাৰ্ড জেণ্ডাৰ'' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰও পৰিচালনা কৰিছিল, যিখনে ২০০৯ চনত নিউয়ৰ্ক ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট ফিল্ম ফেষ্টিভেলত শ্ৰেষ্ঠ সামাজিক তথ্যচিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Devika Urvashi Bhise's 'Hijras – The Third Gender' Wins Best Social Documentary| url=https://pegslist.wordpress.com/2009/08/24/devika-urvashi-bhises-hijras-the-third-gender-wins-best-social-documentary/ |website=Peg's List |date=August 24, 2009 |access-date=July 15, 2016}}</ref> জনছ হপকিন্সৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ভিচেই অফ-ব্ৰডৱেৰ একাধিক নাটকত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত আছিল চাদ বেকিমৰ ৰচিত আৰু হেল ব্ৰুকছৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''এণ্ড মাইলছ টু গো''।<ref>{{cite web |last=Rampell |first=Catherine |title=Sounds Like a Haven for Troubled Students. It's Not. |url=https://www.nytimes.com/2013/10/22/theater/reviews/and-miles-to-go-a-chad-beckim-tale-set-in-high-school.html?_r=0 |website=The New York Times |date=October 21, 2013 |access-date=July 15, 2016}}</ref> তেওঁ ''এলিমেণ্টৰী'' আৰু ''ৱান বেড চইচ''ৰ দৰে টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ দেৱ পেটেল আৰু জেৰেমি আইৰনছৰ সৈতে ''দ্য মেন হু নিউ ইনফিনিটি''ত অভিনয়ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়। ২০২০ চনত তেওঁ 'ইম্পচিবল মনষ্টাৰ্ছ'ত এগৰাকী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁক ভাৰতীয় ৰাণী লক্ষ্মীবাইৰ বায়’পিক ''দ্য ৱাৰিয়ৰ কুইন অৱ ঝান্সী''ত মুখ্য চৰিত্ৰত দেখা গৈছিল, য’ত তেওঁ ডেৰেক জেক’বি আৰু ৰুপাৰ্ট এভাৰেটৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/film/news/rupert-everett-derek-jacobi-swords-and-sceptres-1202607669/|title=Rupert Everett, Derek Jacobi Join Swati Bhise's 'Swords and Scepters'|first1=Stewart|last1=Clarke|date=6 November 2017|publisher=}}</ref> ভিচেই এই ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্যও সহ-ৰচনা কৰিছিল। ভিচেই এনবিচিৰ ''চিকাগো মেড'', এপল টিভি প্লাছৰ ''এক্সট্ৰাপ’লেচনছ'', ফক্সৰ ''ফেণ্টাচী আইলেণ্ড'' আৰু এবিচিৰ ''দ্য ৰুকী: ফেডছ''ৰ ১১টা খণ্ডত এণ্টোনেট বেনেটেউৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web |last=Prasad |first=Sumith |title=Will Brandon and Antoinette end up together in The Rookie Feds?Theories |url=https://thecinemaholic.com/will-brandon-and-antoinette-end-up-together-in-the-rookie-feds-theories/|website=The Cinemaholic |date=January 17, 2023 |access-date=May 9, 2023}}</ref> ==সামাজিক সক্ৰিয়তা== [[File:Devika Bhise at the Indo-American Film Festival.jpg|thumb|২০১৬ চনৰ ইণ্ডো-আমেৰিকান ফিল্ম ফেষ্টিভেলত দেৱিকা ভিচে]] ভিচে নিউয়ৰ্কৰ 'নিউ এবলিচনিষ্টছ' (New Abolitionists) নামৰ এটা গোটৰ সদস্য। নিউয়ৰ্কৰ এই গোটটো "নিউয়ৰ্ক ৰাজ্য তথা বিশ্বজুৰি মানৱ সৰবৰাহ বন্ধ কৰাৰ সংকল্পৰে একত্ৰিত হৈছে।" <ref>{{cite web |title=New York's New Abolitionists |url=http://www.newyorksnewabolitionists.com/ |access-date=July 15, 2016 |archivedate=August 7, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807192944/http://www.newyorksnewabolitionists.com/ |deadurl=yes }}</ref> এই গোটটোত তেওঁৰ সৈতে ক্ৰীষ্টি ব্ৰিংকলি, মাইকেল ব্লুমবাৰ্গ, টিনা ফেই, চেথ মেয়াৰ্ছ, লী ডেনিয়েলছ, প্ৰীত ভাৰাৰা, ডায়েন ফন ফাৰ্ষ্টেনবাৰ্গ, গ্ল’ৰিয়া ষ্টেইনম, মেৰিল ষ্ট্ৰীপ আৰু অন্যান্যসকল আছে। এছিয়ান-আমেৰিকান সংস্কৃতিৰ উপস্থাপন আৰু প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ওপৰত দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ পেলোৱা "সামাজিক-সাংস্কৃতিক উন্নয়নৰ এগৰাকী নেত্ৰী" হিচাপে এছিয়া ছ’চাইটিয়ে তেওঁক সন্মানিত কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Asia in America: Next Generation |url=https://asiasociety.org/new-york/events/asia-america-next-generation/ |access-date=May 9, 2023}}</ref> লগতে তেওঁ এছিয়া ফাউণ্ডেচনৰ এগৰাকী নিয়মীয়া অৱদানকাৰী।<ref>{{cite web |title=Leaders on the Frontlines - The Asia Foundation |url=https://asiafoundation.org/leaders/ |access-date=April 28, 2021}}</ref> তেওঁ জন বেটিষ্টে, এণ্ড্ৰিয়া বচেলী, ইভা হেলাৰ, মহম্মদ ইউনুছ আৰু অন্যান্যসকলৰ সৈতে 'চিং ফৰ হোপ' (Sing For Hope) ৰ সঞ্চালকমণ্ডলীত সেৱা আগবঢ়াইছে।<ref name = "About Sing For Hope">{{cite web|url=https://singforhope.org/about |title=About Sing for Hope |date=September 20, 2024 |website= Sing for Hope}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== তেওঁ নৰ্তকী আৰু পৰিচালক স্বাতী ভিচেৰ কন্যা। ২০২০ চনত ভিচেই ‘গিলছন স্নো’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া নিকোলাছ গিলছনৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web |last=Raniwala |first=Praachi |title=Inside actor Devika Bhise's cross-cultural wedding in Udaipur |url=https://www.vogue.in/weddings/content/devika-bhise-nicholas-gilson-udaipur-wedding-pictures-white-wedding-hindu-tarun-tahiliani-lehenga-necklace |website=Vogue India |date=April 16, 2020 |access-date=June 23, 2021}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|2457309}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মূলৰ আমেৰিকান]] 08w1eje7xdst3mq7fiul6mck7v78jzy 0 137196 626546 615654 2026-08-12T13:37:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626546 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranian journalist}} {{Use dmy dates|date=September 2023}} {{Infobox person | name = নাজিলা মাৰুফিয়ান | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = {{langx|fa|نازیلا معروفیان}} | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|2000|05|20|df=y}} | birth_place = [[ছাককেজ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | other_names = | occupation = সাংবাদিক | years_active = | known_for = মাহছা আমিনীৰ পিতৃৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ আৰু বাধ্যতামূলক হিজাবৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ | notable_works = }} '''নাজিলা মাৰুফিয়ান ({{lang-en| Nazila Maroufian}})''' (জন্ম: ২০ মে' ২০০০) এগৰাকী [[ইৰাণ]] নাগৰিক কৰ্মী, ৰাজনৈতিক বন্দী আৰু সাংবাদিক।<ref>{{Cite web |title=Nazila Maroufian - Journalism |url=https://ipa.united4iran.org/en/prisoner/8213/ |access-date=2023-09-03 |website=ipa.united4iran.org}}</ref><ref>[https://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/1691952449-iranian-reporter-who-interviewed-amini-s-father-freed-from-jailhttps://www.i24news.tv/en/news/middle-east/iran-eastern-states/1691952449-iranian-reporter-who-interviewed-amini-s-fat Iranian Reporter Who Interviewed Amini's Father], I24, August 13, 2023</ref><ref>{{Cite news |last=Cheeseman |first=Abbie |date=2023-08-18 |title=Iranian woman jailed for not wearing headscarf defies morality police once again |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/08/18/iran-woman-nazila-maroufian-release-no-hijab-mahsa-amini/ |access-date=2023-09-03 |issn=0307-1235}}</ref> ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মাহছা আমিনিৰ প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰেপৰা কেইবাবাৰো গ্ৰেপ্তাৰ কৰি মুকলি কৰি দিয়া হৈছে। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ইভিন কাৰাগাৰত বন্দী হৈ আছিল। প্ৰথমে মাহছা জিনা আমিনিৰ পিতৃৰ কন্যাৰ মৃত্যুৰ সবিশেষ সন্দৰ্ভত সাক্ষাৎকাৰ লোৱাৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web |last= |date=2023-01-30 |title=Kurdish journalist convicted for interviewing Jina Mahsa Amini’s father |url=https://kurdistanhumanrights.org/en/news/prison-sentences/2023/01/30/kurdish-journalist-convicted-for-interviewing-mahsa-zhina-aminis-father/ |access-date=2023-09-03 |website=KHRN |language=en}}</ref><ref>Gulf Centre for Human Rights https://www.gc4hr.org Nazila Maroofian </ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == মাৰুফিয়ান, ছাককেজত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু [[তেহৰান]]ত থাকে। আল্লামে তাবাতাবাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ''ইভেণ্ট ২৪'' আৰু ''মস্তাগেল অনলাইন''ৰ সাংবাদিক। <ref>{{Cite web |title=Iran: Kurdish Journalist Nazila Maroufian Arrested In Tehran |url=https://www.womeninjournalism.org/threats-all/iran-kurdish-journalist-nazila-maroufian-arrested-in-tehran |access-date=2023-09-03 |website=Coalition For Women in Journalism |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nazila Maroufian |url=https://www.igfm.de/nazila-maroufian/ |access-date=2023-09-03 |website=Internationale Gesellschaft für Menschenrechte (IGFM) |language=de-DE}}</ref> == সাংবাদিকতা আৰু কাৰাবাস == ===প্ৰথমে গ্ৰেপ্তাৰ আৰু কাৰাদণ্ড === মাৰুফিয়ানে ২০২২ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত মাহছা জিনা আমিনিৰ পিতৃ আমজাদ আমিনিৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ কয় যে ইৰাণৰ নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ ভাবুকি দিছে। তেওঁ লগতে টুইট কৰিছিল:<ref name=":0">{{Cite web |title=maroofian%20n |url=https://twitter.com/maroofian%20n |access-date=2023-09-03 |website=X (formerly Twitter) |language=en}}</ref> "অৱশেষত মই মাহছা আমিনিৰ পিতৃৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰটো প্ৰকাশ কৰিলোঁ। এই সাক্ষাৎকাৰটো প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে মই মোষ্টাগেল অনলাইনক ধন্যবাদ জনাইছো। আন এটা কথা হ'ল মোৰ আত্মহত্যাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই আৰু মোৰ কোনো শাৰীৰিক ৰোগ নাই। মই এই টুইট থ্ৰেডত সাক্ষাৎকাৰটোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাবোৰ উজ্জ্বল কৰিম।" <ref name=":0" /> সাক্ষাৎকাৰটোত আমজাদ আমিনীয়ে কয় যে সহকাৰী চিকিৎসা পৰীক্ষকে আত্মহত্যাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই ছোৱালীজনীৰ মৃত্যুৰ বিষয়ে "দেশৰ বাবে কি উপকাৰী" লিখিবলৈ ক'লে।<ref>[https://www.radiofarda.com/a/mahsa-amini-s-father-rejects-official-explanation-on-his-daughter-s-death/32091931.html Mahsa Amini's father: The Deputy Medical Examiner said that we will write whatever is good for the country], Radio Farda, October 19, 2022</ref><ref>[https://www.mardomsalari.ir/news/177843/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%85-%D9%87%D8%B1%DA% Mahsa Amini's father: The forensic doctor said that I can do whatever I want in my report...]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Mardomsalari.ir, October 19, 2022</ref><ref>[https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=255603 Mahsa Amini's father: The deputy coroner said whatever is good for the country]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Peykeiran.com, October 19, 2022</ref> ২০২২ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত মাৰুফিয়ানক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়, আৰু ইভিন কাৰাগাৰৰ ২০৯ নং ডিটেনচন চেণ্টাৰলৈ বদলি কৰা হয় <ref>[https://kurdpa.net/en/news/2023/01/35 Nazila Maroufian was sentenced to two years of imprisonment], Kurdpa, January 29, 2023</ref><ref>[https://iranwire.com/en/journalism-is-not-a-crime/111608-iranian-police-arrested-journalist-nazila-maroufian/ Iranian Police Arrested Journalist Nazila Maroufian], IranWire, October 30, 2022</ref> ২০২৩ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত মাৰুফিয়ানৰ হৃদযন্ত্ৰৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হোৱাত চিকিৎসালয়লৈ লৈ যোৱা হয়। ২০২৩ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত মাৰৌফিয়ানে ৰিপ’ৰ্ট কৰিছিল যে ন্যায়াধীশ আফছাৰীৰ আদালতৰদ্বাৰা তেওঁক দুবছৰৰ কাৰাদণ্ড, পাঁচ বছৰৰ বাবে কাৰ্ফিউ আৰু ১.৫ কোটি টমান জৰিমনা বিহা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Iran journalist Nazila Maroufian arrested again for defying headscarf law: report |url=https://www.newarab.com/news/iran-journalist-rearrested-defying-headscarf-law?amp=1 |access-date=2023-09-03 |website=New Arab |language=en |archivedate=7 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260507065953/https://www.newarab.com/news/iran-journalist-rearrested-defying-headscarf-law?amp=1 |deadurl=yes }}</ref> === কামৰপৰা বৰ্খাস্ত === ২০২৩ চনৰ মে’ মাহত মাৰুফিয়ানে ঘোষণা কৰিছিল যে বিশেষ ইউনিট এজেণ্টৰদ্বাৰা যৌন নিৰ্যাতনৰ কথা উদঙাই দিয়াৰ বাবে তেওঁক চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত কৰা হৈছে। তেওঁ এই পৰিস্থিতিক আত্মহত্যা বা প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে মিল থকা বুলি অভিহিত কৰে আৰু যিকোনো পৰিস্থিতিত তেওঁ ইৰাণতে থাকিব বুলি জোৰ দিয়ে। === পৰৱৰ্তী গ্ৰেপ্তাৰ === ২০২৩ চনৰ ৮ জুলাইত ইৰাণৰ বাধ্যতামূলক হিজাব আইন উলংঘা কৰাৰ অপৰাধত মাৰুফিয়ানক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ইভিন কাৰাগাৰলৈ বদলি কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে চোৰাংচোৱা বিষয়াসকলে তেওঁৰ ঘৰত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁৰ লেপটপ আৰু ফোন জব্দ কৰি ঘৰত তালাচী চলায় আৰু ৮ জুলাইত অভিযুক্তৰ কাৰ্যালয়ত হাজিৰ হ'বলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{cite news |last=AFP |title=Iran reporter defiant after release from prison for posting photo without headscarf |url=https://www.timesofisrael.com/iran-reporter-defiant-after-release-from-prison-for-posting-photo-without-headscarf/ |access-date=2023-09-03 |website=[[The Times of Israel]] |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> মাৰুফিয়ানক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পাছত ২০২৩ চনৰ ১২ জুলাইত সাংবাদিক সুৰক্ষা সমিতিয়ে এক বিবৃতি প্ৰকাশ কৰি তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰক তীব্ৰ গৰিহণা দিয়ে আৰু বিনাচৰ্তে মুক্তিৰ দাবী জনায়।<ref>[https://azureserv.com/a/authorities-rearrest-journalist-nazila-maroofian---committee-to-protect-journalists/7177124.html?%20cpo=aHR0cHM6Ly9pci52b2FuZXdzLmNvbQ The Committee to Protect Journalists demanded the "unconditional" release of investigative journalist Nazila Maroufian.]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, VOA farsi, July 12, 2023</ref> ২০২৩ চনৰ ২৪ আগষ্টত ইৰাণীৰ আন এজন কৰ্মী তথা সংগীতজ্ঞ মেহদি ইয়াৰাহীক সমৰ্থন কৰাৰ অপৰাধত চতুৰ্থবাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ হয়।<ref>{{Cite web |title=The re-arrest of Nazila Maroufian, along with her mother, has raised concerns regarding the situation of the journalist in prison |url=https://hengaw.net/en/news/2023/08/the-re-arrest-of-nazila-maroufian-along-with-her-mother-has-raised-concerns-regarding-the-situation-of-the-journalist-in-prison |access-date=2023-09-03 |website=Hengaw |language=ku-Arab}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Journalist Nazila Maroufian Re-Arrested in Tehran |url=https://www.en-hrana.org/journalist-nazila-maroufian-re-arrested-in-tehran/ |access-date=2023-09-03 |website=Hrana |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Nazila Maroufian, journaliste iranienne ayant interviewé le père de Mahsa Amini, arrêtée pour non port du voile |url=https://www.marieclaire.fr/nazila-maroufian-journaliste-iranienne-ayant-interviewe-le-pere-de-mahsa-amini-arretee-pour-non-port-du-voile,1458965.asp |access-date=2023-09-03 |website=Marie Claire |language=fr}}</ref> ==বলপূৰ্বক প্ৰস্থান== মাৰুফিয়ানে কয় যে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা [[ইৰাণ]]ৰ চৰকাৰী এজেণ্টে তেওঁক শেষবাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ সময়ত যৌন নিৰ্যাতন চলাইছিল।ইৰাণৰ বাহিৰৰ সংবাদ মাধ্যমে প্ৰকাশ কৰা তেহৰাণৰ ইভিন কাৰাগাৰৰ পৰা প্ৰকাশ কৰা অডিঅ’ বাৰ্তাত ইৰাণৰ ইৰাণ ইণ্টাৰনেশ্যনেল আৰু ৰেডিঅ’ ফাৰ্দাৰ লগতে কুৰ্দিস্তান হিউমেন ৰাইটছ নেটৱৰ্ক (কে এইচ আৰ এন) আৰু চেণ্টাৰ ফৰ হিউমেন ৰাইটছ ইন ইৰাণ (চি এইচ আৰ আই) আদিয়ে প্ৰকাশ কৰা অডিঅ’ বাৰ্তাত কয় যে, "মোৰ ওপৰত যৌন নিৰ্যাতন চলোৱা হৈছিল।" <ref>[https://www.voanews.com/a/iran-journalist-says-she-was-sexually-assaulted-during-arrest/7257161.html Iran Journalist Says She Was Sexually Assaulted During..], VOA, September 6, 2023</ref> ইৰাণৰপৰা [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানলৈ আৰু তাৰ পাছত [[ফ্ৰান্স]]লৈও গৈছিল কাৰণ ইৰাণৰ চৰকাৰী এজেণ্টে মাকক হত্যা কৰা হ’ব বুলি কৈছিল।<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20230906-iran-journalist-says-was-sexually-assaulted-during-arrest Iran journalist says was sexually assaulted during arrest..], France 24, September 6, 2023</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Maroufian, Nazila}} [[শ্ৰেণী:ইৰাণৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] qkmz3x1t810hhot6y26baniif2eccbh 0 138066 626569 620766 2026-08-12T14:52:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626569 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = প'ল ৱেছলি | image = Paul Wesley by Gage Skidmore 5.jpg | caption = ২০২৫ চনত ৱেছলি | birth_name = পাৱেল টমাছ ৱাচিলেভস্কি | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1982|7|23}} | birth_place = নিউ ব্ৰান্সৱিক, নিউ জাৰ্চি, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | other_names = প'ল ৱাচিলেভস্কি | occupation = অভিনেতা, চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক | works = ফিল্মগ্ৰাফী | years_active = ১৯৯৯–বৰ্তমান | partner = | spouse = টৰী ডিভিটো (বি. ২০১১; বি.প. ২০১৩), ইনেছ ডি ৰমন (বি. ২০১৯; বি.প. ২০২৪), নাটালি কুকেনবাৰ্গ (বি. ২০২৬) }} '''পাৱেল টমাছ ৱাচিলেভস্কি''' ({{lang-en|Paweł Tomasz Wasilewski}}, জন্ম: ২৩ জুলাই, ১৯৮২),<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LFsmZYa9ffA| archive-url=https://web.archive.org/web/20110803205902/http://www.youtube.com/watch?v=LFsmZYa9ffA&gl=US&hl=en&amp; has_verified=1| archive-date=2011-08-03 | url-status=dead|title=Paul Wesley pronounces Full name in Polish|work=YouTube}}</ref> যিয়ে তেওঁৰ মঞ্চ নাম '''প'ল ৱেছলি''' হিচাপে অধিক পৰিচিত, এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন অভিনেতা আৰু চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক।<ref>{{cite web|url=http://hollywoodlife.com/2013/07/23/paul-wesley-birthday-vampire-diaries-stefan-tribute|title=Paul Wesley's 31st Birthday — 'Vampire Diaries' Tribute To Stefan|work=Hollywood Life|date=October 23, 2013|access-date=July 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711020100/http://hollywoodlife.com/2013/07/23/paul-wesley-birthday-vampire-diaries-stefan-tribute/|archive-date=July 11, 2015|url-status=dead|archivedate=July 11, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711020100/http://hollywoodlife.com/2013/07/23/paul-wesley-birthday-vampire-diaries-stefan-tribute/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ'' (২০০৯–২০১৭) ধাৰাবাহিকত ষ্টিফান ছালভাৰেটৰে আৰু ''ষ্টাৰ ট্ৰেক: ষ্ট্ৰেঞ্জ নিউ ৱৰ্ল্ডছ'' (২০২২–বৰ্তমান)ত জেমছ টি. কাৰ্কৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে জনাজাত।<ref name="Deadline Hollywood">{{cite web |last1=White |first1=Peter |title='Star Trek: Strange New Worlds' Finds Its James T. Kirk With Paul Wesley |url=https://deadline.com/2022/03/star-trek-strange-new-worlds-james-t-kirk-paul-wesley-1234979489/ |website=Deadline |access-date=March 15, 2022 |date=March 15, 2022 |archive-date=March 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315220143/https://deadline.com/2022/03/star-trek-strange-new-worlds-james-t-kirk-paul-wesley-1234979489/ |url-status=live }}</ref> ২০০৩ চনত ৱেছলিয়ে ছুপাৰহিৰো ধাৰাবাহিক ''স্মলভিল''ত লেক্স লুথৰৰ সৰু ভাইেক লুকাছ লুথৰৰ চৰিত্ৰতো অভিনয় কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ৱেছলিৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮২ চনৰ ২৩ জুলাইত নিউ জাৰ্চিৰ নিউ ব্ৰান্সৱিকত। তেওঁৰ জন্মৰ নাম আছিল পাৱেল টমাছ ৱাচিলেভস্কি আৰু পিতৃ-মাতৃ আছিল পোলেণ্ডৰ এগ্নিচকা আৰু টমাছ ৱাচিলেভস্কি। তেওঁ নিউ জাৰ্চিৰ মাৰ্লব’ৰ’ টাউনশ্বিপত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁৰ মনিকা ইমাৰা নামৰ এগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী আৰু লেয়া আৰু জুলিয়া নামৰ দুগৰাকী সৰু ভগ্নী আছে।<ref name="Sentinel1">{{cite news|first=Rebecca|last=Morton|title='Vampire Diaries' to give area native star turn|date=September 10, 2009|url=http://nbs.gmnews.com/news/2009/0910/front_page/025.html|work=New Brunswick Sentinel|access-date=April 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224042151/http://nbs.gmnews.com/news/2009/0910/front_page/025.html|archive-date=December 24, 2009|url-status=dead}}</ref> ইংৰাজীৰ উপৰি তেওঁ পোলিছ ভাষা ক'ব পাৰে, কিয়নো তেওঁ ১৬ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰতি বছৰে চাৰি মাহ পোলেণ্ডত কটাইছিল।<ref>{{cite news|first=Luaine|last=Lee|date=January 27, 2010|title=The 'good' vampire was a teenage bad boy|url=https://www.chicagotribune.com/2010/01/27/the-good-vampire-was-a-teenage-bad-boy/|publisher=McClatchy/Tribune News|work=Chicago Tribune |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922180032/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2010-01-27-1001260750-story.html|archive-date=September 22, 2020|url-status=live|access-date=October 2, 2010}}</ref> তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ "৪০% ইহুদী" ঐতিহ্য আছে।<ref>{{cite web | title=Tvdbrasilrn 🇧🇷 on Instagram: "Paul Wesley, Shuan Sipos, Grace Gillam, Arielle Kebbel,Zach Roerig e Bianca Lawson para o painel na IWFF2 em 05/12. 🎥@raissaoliveira_ofc" | website=Instagram | date=2024-12-06 | url=https://www.instagram.com/tvd_brasilrn/reel/DDP39ALp9_-/ | access-date=2025-08-10}}</ref><ref>{{Cite web | title=I Was Feeling Festive 2︱The Vampire Diaries Panel - December 6th, 2024 - YouTube | url=https://www.youtube.com/watch?t=281&v=QmQAI3W-PBU&feature=youtu.be | access-date=2025-08-11 | website=www.youtube.com}}</ref> ৱেছলিয়ে নিউ জাৰ্চিৰ লিংক্ৰফ্টত থকা খ্ৰীষ্টান ব্ৰাদাৰ্ছ একাডেমী আৰু হাইস্কুলৰ এটা সময়ছোৱাত মাৰ্লব’ৰ’ হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁ নিউয়ৰ্ক চহৰত থিয়েটাৰৰ শিক্ষা আৰম্ভ কৰে আৰু মাৰ্লব’ৰ’ হাইস্কুলৰপৰা নিউ জাৰ্চিৰ হাৱেলত অৱস্থিত লেকউড প্ৰিপেৰেটৰী স্কুললৈ স্থানান্তৰিত হয়, কিয়নো এই বিদ্যালয়খনে তেওঁৰ অভিনয়ৰ সময়সূচীৰ সৈতে উন্নত ধৰণে থাকিব পাৰিছিল। হাইস্কুলৰ জুনিয়ৰ বৰ্ষত তেওঁ চাবোন অপা ''গাইডিং লাইট''-ত মেক্স নিকাৰছন নামৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সুযোগ পায়।<ref name="Sentinel1" /><ref>{{cite web|last=Talbot|first=Lindsay|url=http://www.teenvogue.com/industry/blogs/entertainment/2009/10/paul-wesley.html|title=New Blood|work=Teen Vogue|date=October 12, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004010808/https://www.teenvogue.com/story/paul-wesley|archive-date=October 4, 2015|access-date=October 28, 2009}}</ref> তেওঁ নিউ জাৰ্চিৰ ৰাটগাৰ্ছ বিশ্ববিদ্যালয়ত মহাবিদ্যালয়ৰ পঢ়া-শুনা আৰম্ভ কৰিছিল, কিন্তু এটা ষাণ্মাসিকৰ পিছতেই তাক ত্যাগ কৰে কিয়নো তেওঁক অধিক চৰিত্ৰৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁ অভিনয়কে কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰিব।<ref name="Sentinel1" /><ref name="TeenMag">{{cite news|title=Getting to Know: Paul Wesley|url=http://www.teenmag.com/celeb-stuff/getting-to-know/paul-wesley|work=Teen Magazine|access-date=December 20, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326173240/http://www.teenmag.com/celeb-stuff/getting-to-know/paul-wesley|archive-date=March 26, 2010|url-status=dead|archivedate=March 26, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326173240/http://www.teenmag.com/celeb-stuff/getting-to-know/paul-wesley|deadurl=yes}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === ২০০১–২০০৮: প্ৰাৰম্ভিক অভিনয় জীৱন আৰু ''ফলেন'' === ২০০১ চনত ৱেছলিয়ে (সেই সময়ত প'ল ৱাচিলেভস্কি নামেৰে পৰিচিত) চুটি সময়ৰ বাবে সম্প্ৰচাৰিত চিবিএছ চেনেলৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''ৱল্ফ লেক''ত ল্যুক কেটছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি এক অন্যতম মূল অভিনয় শিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |first=Michael |last=Schneider |url=https://variety.com |title=Thesp jumps into CBS' 'Wolf Lake' |work=Variety |date=July 31, 2001 |access-date=June 12, 2016 |archive-date=August 6, 2016 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |first=Michael |last=Speier |url=https://variety.com |title=Review: 'Wolf Lake' |work=Variety |date=September 9, 2001 |access-date=June 12, 2016 |archive-date=September 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926220527/https://variety.com |url-status=live }}</ref> তেওঁ ২০০৮ চনত চিবিএছৰ টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ ''দ্য ৰাছেল গাৰ্ল''ত অভিনয় কৰিছিল<ref>{{cite web |first=Laura |last=Fries |url=https://variety.com |title=Review: 'The Russell Girl' |work=Variety |date=January 24, 2008 |access-date=June 12, 2016 |archive-date=August 6, 2016 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref> আৰু ২০০৭ চনৰ এবিসি ফেমিলীৰ মিনি-ধাৰাবাহিক ''ফলেন''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web |first=Laura |last=Fries |url=https://variety.com |title=Review: 'Fallen' |work=Variety |date=July 20, 2006 |access-date=June 12, 2019 |archive-date=August 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828204832/https://variety.com |url-status=live }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ৱেছলিয়ে কেইবাখনো জনপ্ৰিয় টেলিভিছন ধাৰাবাহিক যেনে ''২৪'', ''৮ চিম্পল ৰুলছ'', ''আমেৰিকান ড্ৰিমছ'', ''আৰ্মী ৱাইভছ'', ''কেইন'', ''এভাৰৱুড'', ''গাইডিং লাইট'', ''স্মলভিল'', আৰু ''দ্য অ’ চি''ত বিভিন্ন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। === ২০০৯–২০১৭: ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ'' আৰু চলচ্চিত্ৰৰ চৰিত্ৰসমূহ === [[File:Paul Wesley (5980908056).jpg|thumb|left|২০১১ চনত ছান ডিয়েগো কমিক-কনত ৱেছলি]] ২০০৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত দ্য চিডব্লিউ চেনেলত সম্প্ৰচাৰিত হোৱাৰেপৰা কিশোৰ ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ''ত ৱেছলিয়ে ষ্টিফান ছালভাৰেটৰে চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ এই অভিনয়ে তেওঁক দুটা টিন চয়েছ বঁটা, দুটা ইয়ং হলিউড বঁটা আৰু পিপলছ চয়েছ বঁটাৰ মনোনয়ন দিছিল। [[File:SDCC 2015 - Paul Wesley (19144151763).jpg|right|thumb|২০১৫ চনত ছান ডিয়েগো কমিক-কনত ৱেছলি]] বিগত বছৰবোৰত তেওঁ বিভিন্ন ধৰণৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। ২০১৪ চনত তেওঁ ''বিফোৰ আই ডিচএপিয়াৰ'' ছবিত অভিনয় কৰাৰ লগতে প্ৰযোজনাও কৰিছিল, যিয়ে এছএক্সএছডব্লিউ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ অডিয়েন্স বঁটা লাভ কৰে আৰু ভেনিছ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ "ভেনিছ ডেজ" শাখাত প্ৰতিযোগিতা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://variety.com|title='Before I Disappear' picked up for North American distribution|work=Variety|date=August 5, 2014|access-date=December 9, 2017|archive-date=November 17, 2017|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref> একেটা বছৰতে তেওঁ ''এমিৰা এণ্ড চেম'' ছবিত সহ-অভিনয় কৰে, যাৰ বিতৰণৰ অধিকাৰ ড্ৰাফটহাউচ ফিল্মছে লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://deadline.com|title=Paul Wesley makes 'Amira and Sam'|website=Deadline Hollywood|date=August 28, 2014|access-date=February 19, 2020|archive-date=September 30, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930223929/https://deadline.com/|url-status=dead}}</ref> ২০১৪ চনত তেওঁক ''মাদাৰ্চ ডে'' চলচ্চিত্ৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়,<ref>{{cite web|url=https://deadline.com|title=Wesley, Sarandon to star in 'Mother's Day'|website=Deadline Hollywood|date=September 25, 2014|access-date=February 19, 2020|archive-date=December 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212144702/https://deadline.com/|url-status=dead}}</ref> আৰু তেওঁ ''কনভাৰজেঞ্চ'' নামৰ এখন বিজ্ঞান কল্পকাহিনীমূলক ছবিত অভিনয় আৰু প্ৰযোজনা কৰিব বুলিও ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="convergence-producing">{{cite news|first=Jen|last=Yamato|title='Vampire Diaries' Star Paul Wesley Set For Sci-Fier 'Convergence'|date=November 17, 2014|url=https://deadline.com|website=Deadline Hollywood|access-date=November 17, 2014|archive-date=November 18, 2014|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> তেওঁ ''দ্য বেটাউন আউতলজ'' ছবিতো সহ-অভিনয় কৰিছিল।<ref name=baytown>{{cite web|last=Weinstein|first=Joshua L.|title=Paul Wesley Joins Eva Longoria in 'The Baytown Disco'|url=https://thewrap.com|work=TheWrap.com|date=May 13, 2011|access-date=May 15, 2011|archive-date=May 17, 2011|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনত তেওঁ ''দ্য লেট ব্লুমাৰ'' নামৰ কমেডী ছবিখনত সহ-অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web |date=August 25, 2015 |title=Paul Wesley, Brittany Snow, Blake Cooper Join Comedy 'The Late Bloomer' |url=https://thewrap.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117002539/https://thewrap.com |archive-date=November 17, 2017 |access-date=September 23, 2015 |work=wrap.com}}</ref> তেওঁৰ আন আন উল্লেখযোগ্য চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এগ্নিচকা হলেণ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত এইচবিঅ'ৰ ''শ্বট ইন দ্য হাৰ্ট'' আৰু লায়ন্সগেট ষ্টুডিঅ'ৰ ''পিচফুল ৱাৰিয়ৰ'' অন্যতম। === ২০১৮–বৰ্তমান: পৰিচালনা, থিয়েটাৰ, ''টেল মি এ ষ্ট'ৰী'' আৰু ''ষ্টাৰ ট্ৰেক: ষ্ট্ৰেঞ্জ নিউ ৱৰ্ল্ডছ'' === ৱেছলিয়ে ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ''ৰ পঞ্চম ছিজনৰপৰা পৰিচালনাৰ কাম আৰম্ভ কৰে আৰু অষ্টম ছিজনৰ আৰম্ভণিতে ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰযোজনাৰ সৈতেও জড়িত হয়।<ref>{{cite web|url=https://buzzfeed.com|title=Paul Wesley Will Make His Directorial Debut On "The Vampire Diaries"|website=Buzzfeed.com|date=February 7, 2014|access-date=September 8, 2017|archive-date=September 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908201124/https://buzzfeed.com|url-status=live}}</ref> তেওঁ ফ্ৰীফৰ্ম চেনেলৰ ধাৰাবাহিক ''শ্বেড’হাণ্টাৰ্ছ''-ৰ দ্বিতীয় ছিজনৰ ১৬ নং খণ্ডটো পৰিচালনা কৰিছিল। ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে তেওঁৰ নৱগঠিত প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান 'চিটিজেন মিডিয়া'ৰ বেনাৰত ৱেছলিয়ে চাৰিখন নতুন টেলিভিছন ধাৰাবাহিক প্ৰযোজনা কৰিবলৈ ৱাৰ্নাৰ ব্ৰাদাৰ্ছ টেলিভিছনৰ সৈতে এক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত আছিল জেছন স্মিথৰ ৰচিত ''কনফেছনছ অৱ এ ড্ৰাগ-এডিক্টেড হাই স্কুল টিচাৰ''; শ্বন ক্ৰিষ্টেনচেনৰ ৰচিত ''পেক’চ''; হিলাৰী বেটিছৰ ৰচিত ''ফাইণ্ডিং নাটালি'' আৰু ওৱান লিৰ ৰচিত ''ছাংহাই ছামাৰ''।<ref>{{cite web | last = Kroll | first = Justin | url = https://deadline.com | title = Paul Wesley Inks Overall Deal With Warner Bros. TV, Sets 4 Projects As Producer | date = November 11, 2016 | website = Deadline Hollywood | access-date = November 18, 2016 | archive-date = November 19, 2016 | archive-url = https://archive.org | url-status = live }}</ref> তেওঁৰ থিয়েটাৰৰ কামসমূহৰ ভিতৰত নিউয়ৰ্ক চহৰৰ ৰেটলষ্টিক থিয়েটাৰত মঞ্চস্থ হোৱা অফ-ব্ৰডৱে প্ৰযোজনা ''কেল ইন কেম’''ৰ সহ-মুখ্য চৰিত্ৰ অন্যতম, যিয়ে দৰ্শকৰ প্ৰশংসা বুটলিছিল।<ref>{{cite web|url=https://nytimes.com|title=Review: In 'Cal in Camo,' a Raw Welcome to Motherhood|work=The New York Times|date=May 21, 2016|access-date=March 3, 2017|archive-date=May 29, 2016|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ শ্বেমে বিটাৰমেনৰ ৰচিত ''ছেন্সিটিভ স্কিন''ত সহ-মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://backstage.com|title=Sensative Skin|work=Backstage|access-date=June 2, 2016|archive-date=June 24, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624052541/http://backstage.com|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ মাৰ্চ মাহত ৱেছলিয়ে নিউয়ৰ্ক চিটিৰ নিউয়ৰ্ক থিয়েটাৰ ৱৰ্কশ্বপৰ প্ৰযোজনা ''জুৰিখ''ত যোগ দিয়ে।<ref>{{cite web|url=http://playbill.com|title=Hamilton's Austin Smith and Vampire Diaries' Paul Wesley to Star in Zürich|last=Clement|first=Olivia|publisher=Playbill|date=March 15, 2018|access-date=February 18, 2020|archive-date=February 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217062820/http://playbill.com|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ জুন মাহত প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি ৱেছলিয়ে কেভিন উইলিয়ামছনৰদ্বাৰা নিৰ্মিত চিবিএছ অল একচেছ ধাৰাবাহিক ''টেল মি এ ষ্ট'ৰী''ৰ মূল অভিনয় শিল্পীদলত অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite web |last1=Andreeva |first1=Nellie |title=Paul Wesley To Co-Star In CBS All Access Series 'Tell Me A Story', Reuniting With 'The Vampire Diaries' EP Kevin Williamson |url=https://deadline.com |website=Deadline Hollywood |access-date=June 11, 2018 |date=June 11, 2018 |archive-date=June 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143725/https://deadline.com |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত তেওঁৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান 'চিটিজেন মিডিয়া'ই ক্যাপিটেল এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ সৈতে এক বিকাশমূলক চুক্তি সম্পন্ন কৰে।<ref>{{cite web|url=https://deadline.com|title=Paul Wesley Inks Producing Deal With Kapital Entertainment, Sets 2 Drama Series Projects, Including Starring Vehicle|last=Andreeva|first=Nellie|publisher=Deadline|date=February 13, 2019|access-date=February 18, 2020|archive-date=June 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605001417/https://deadline.com|url-status=live}}</ref> তেওঁ পৰিচালনা কৰা আন ধাৰাবাহিকসমূহৰ ভিতৰত ''শ্বেড’হাণ্টাৰ্ছ'' আৰু ''ৰ’ছৱেল, নিউ মেক্সিকো'' অন্যতম। তেওঁ নেটফ্লিক্সৰ মিনি-ধাৰাবাহিক ''মেডেল অৱ অনাৰ''ৰ দ্বিতীয় খণ্ডত ষ্টাফ ছাৰ্জেণ্ট ক্লিণ্ট ৰোমেছাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |last1=Andreeva |first1=Nellie |title=‘Tell Me A Story’: Paul Wesley To Return To CBS All Access Series, Season 2 Princess Theme Revealed |url=https://deadline.com |date=June 12, 2019 |access-date=December 26, 2023 |archive-date=December 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226091750/https://deadline.com |url-status=live }}</ref> ২০২২ চনৰ ১৫ মাৰ্চত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে পেৰামেউণ্ট প্লাছৰ ধাৰাবাহিক ''ষ্টাৰ ট্ৰেক: ষ্ট্ৰেঞ্জ নিউ ৱৰ্ল্ডছ''-ৰ দ্বিতীয় ছিজনত ৱেছলিয়ে জেমছ টি. কাৰ্কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিব।<ref name="Deadline Hollywood" /> তেওঁ প্ৰথম ছিজনৰ অন্তিম খণ্ডত এগৰাকী অতিথি শিল্পী হিচাপে এই ধাৰাবাহিকখনত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Parker |first=Rayon |date=2022-07-07 |title=‘Star Trek: Strange New Worlds’ Actor Paul Wesley on Taking Up Captain Kirk Mantle in Surprise Finale Appearance and What’s Next |url=https://hollywoodreporter.com |access-date=2023-05-04 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=July 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709203430/https://hollywoodreporter.com |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত অনুষ্ঠিত ৫১ তম ছেটাৰ্ন বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ৱেছলিয়ে ''ষ্ট্ৰেঞ্জ নিউ ৱৰ্ল্ডছ''ত কাৰ্কৰ চৰিত্ৰত কৰা শ্ৰেষ্ঠ অতিথি অভিনয়ৰ বাবে ছেটাৰ্ন বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-02-09 |title=Star Trek Takes Home 5 Saturn Awards |url=https://startrek.com |access-date=2024-03-09 |website=://startrek.com |language=en |archive-date=March 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309113606/https://startrek.com |url-status=live }}</ref> == অন্যান্য প্ৰচেষ্টা == ২০১৪ চনত ৱেছলিক হিউমেন ছ'চাইটিৰ সৈতে কৰা বিশেষকৈ ফাৰ্মৰ পশুধনৰ কল্যাণৰ বাবে কৰা কামৰ বাবে 'হিউমেন জেনেৰেচন বঁটা' প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://wetpaint.com|title=Paul Wesley Credits The Vampire Diaries at Humane Society Gala|last=Burt|first=Kayti|publisher=Wet Paint|date=April 1, 2014|access-date=February 18, 2020|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ৱেছলিয়ে দাতব্য সংস্থাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ৰিপ্ৰেজেণ্ট ডট কমত দুটা পুঁজি সংগ্ৰহৰ অভিযান চলাইছিল। তেওঁৰ প্ৰথম অভিযানৰ বাবে ৱেছলিয়ে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ হিউমেন ছ'চাইটিৰ বাবে পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিবলৈ এটা মেকুৰীৰ টি-চাৰ্ট ডিজাইন মুকলি কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://bookfandoms.com/|title=Paul Wesley Selling Cat Shirt for Humane Society|website=Bookfandoms.com|access-date=October 9, 2015|archive-date=September 1, 2015|archive-url=https://archive.org|url-status=live|archivedate=October 23, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023123027/http://bookfandoms.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://represent.com/|title=Paul Wesley Limited Edition Cat T-shirt|website=Represent.com|access-date=October 9, 2015|archive-date=October 28, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028195709/https://represent.com|url-status=live|archivedate=October 27, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151027234622/https://represent.com/|deadurl=yes}}</ref> এই অভিযানত প্ৰায় ৩,০০০টা টি-চাৰ্ট বিক্ৰী হৈছিল। তেওঁৰ দ্বিতীয় অভিযানৰ বাবে ৱেছলিয়ে ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ''ৰ সহ-অভিনেতা ইয়ন ছমাৰহাল্ডাৰৰ সৈতে মিলি এজন অনুৰাগীয়ে ডিজাইন কৰা এটা সীমিত সংস্কৰণৰ টি-চাৰ্ট মুকলি কৰে, য'ত "ব্লাড ব্ৰাদাৰ্ছ ১৮৬৪ চনৰ" বুলি লিখা আছিল।<ref>{{cite web|url=http://people.com|title=Vampire Diaries: Ian Somerhalder, Paul Wesley Launch Charity T-Shirt Campaign|work=People|date=July 17, 2015|access-date=October 9, 2015|archive-date=October 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007025524/http://people.com|url-status=live}}</ref> এই অভিযানত প্ৰায় ১০,০০০টা টি-চাৰ্ট বিক্ৰী হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://represent.com/|title=Ian Somerhalder & Paul Wesley's Official Tee|last=Represent.com|access-date=October 9, 2015|archive-date=October 7, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007201044/https://represent.com|url-status=live|archivedate=October 27, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151027234622/https://represent.com/|deadurl=yes}}</ref> ২০২০ চনত ৱেছলি আৰু ছমাৰহাল্ডাৰে 'ব্ৰাদাৰ্ছ বণ্ড বোৰবন' নামৰ এটা ষ্ট্ৰেইট বোৰবন হুইস্কি ব্ৰেণ্ড মুকলি কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web|last=Bain|first=Ellissa|date=May 28, 2020|title=Fans go crazy for Brothers Bond Bourbon – how to buy Damon and Stefan's Vampire Diaries inspired whiskey!|url=https://hitc.com|url-status=live|access-date=October 9, 2021|website=HITC|archive-date=February 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225233010/https://hitc.com}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Vampire Diaries 01 (7290472498).jpg|thumb|২০১২ চনত টৰণ্টোৰ উইজাৰ্ড ৱৰ্ল্ডত ৱেছলি আৰু টৰী ডিভিটো]] ২০০৭ চনত ''কিলীয়াৰ মুভী'' ছবিত একেলগে অভিনয় কৰাৰ সময়তে ৱেছলিয়ে টৰী ডিভিটোক লগ পায় আৰু তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠে। ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত নিউয়ৰ্ক চহৰত এক ব্যক্তিগত অনুষ্ঠানত তেওঁলোকে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.lifeandstylemag.com/2011/04/paul-wesley-devito.html|title=Vampire Diaries' Paul Wesley and actress Torrey DeVitto married!|work=Life & Style|date=April 29, 2011|access-date=February 6, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225032834/http://www.lifeandstylemag.com/2011/04/paul-wesley-devito.html|archive-date=February 25, 2012}}</ref> ২০১৩ চনৰ জুলাই মাহত তেওঁলোকে বিবাহ বিচ্ছেদৰ বাবে আবেদন কৰা বুলি প্ৰকাশ পায়।<ref>{{cite web|url=https://people.com/celebrity/paul-wesley-and-torrey-devitto-to-divorce/|title=Paul Wesley and Torrey DeVitto to Divorce|publisher=People|date=July 30, 2013|access-date=November 17, 2013|archive-date=May 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531130657/http://www.people.com/people/article/0,,20721633,00.html|url-status=live}}</ref> ২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ চূড়ান্ত হয়।<ref>{{cite news|title='Vampire Diaries' star Paul Wesley finalizes divorce|url=http://www.torontosun.com/2013/12/24/vampire-diaries-star-paul-wesley-finalizes-divorce|newspaper=Toronto Sun|date=December 24, 2013|access-date=August 11, 2014|archive-date=August 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812212108/http://www.torontosun.com/2013/12/24/vampire-diaries-star-paul-wesley-finalizes-divorce|url-status=live}}</ref> ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ''-ৰ শ্বুটিঙৰ সময়ত তেওঁ জৰ্জিয়াৰ আটলাণ্টাত বাস কৰিছিল আৰু বাকী সময়খিনি ডিভিটোৰ সৈতে কেলিফৰ্ণিয়াৰ লছ এঞ্জেলছত কটাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.wetpaint.com/vampire-diaries/gallery/where-does-paul-wesley-live#2|title=Where Does Paul Wesley Live? You Ask, We Answer!|website=wetpaint.com|first=Chako|last=Suzuki|date=November 29, 2012|access-date=October 29, 2014|archive-date=October 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029181632/http://www.wetpaint.com/vampire-diaries/gallery/where-does-paul-wesley-live#2|url-status=live}}</ref> ডিভিটোৰ সৈতে বিবাহ বিচ্ছেদৰ পিছত ৱেছলিয়ে তেওঁৰ লছ এঞ্জেলছৰ বাসস্থান বিক্ৰী কৰে।<ref>{{cite web |last1=Beale |first1=Lauren |title=Paul Wesley, Torrey DeVitto sell home in Hollywood Hills |url=https://www.latimes.com/business/realestate/hot-property/la-fi-hotprop-paul-wesley-20130912-story.html |date=September 12, 2013 |access-date=December 26, 2023 |archive-date=December 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226085903/https://www.latimes.com/business/realestate/hot-property/la-fi-hotprop-paul-wesley-20130912-story.html |url-status=live }}</ref> ৱেছলিয়ে অষ্ট্ৰেলিয়ান অভিনেত্ৰী তথা ''দ্য ভেম্পায়াৰ ডায়েৰীজ''-ৰ সহ-অভিনেত্ৰী ফীবি টনকিনৰ সৈতে চাৰিবছৰীয়া এক সম্পৰ্কত আছিল, যি সম্পৰ্ক ২০১৭ চনত শেষ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/paul-wesley-and-phoebe-tonkin-split-w509228/|work=USMagazine.com|title=Paul Wesley and Phoebe Tonkin Split Again After Four Years of Dating|author=Us Weekly Staff|date=October 16, 2017|accessdate=June 7, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vogue.com.au/celebrity/news/phoebe-tonkin-and-paul-wesley-have-reportedly-split/news-story/ace78d674ca85a2085b7a72000ac88b1|work=Vogue.com|title=Phoebe Tonkin and Paul Wesley have reportedly split|author=Vogue Staff|date=March 10, 2017|accessdate=June 7, 2025}}</ref> ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁ ইনেছ ডি ৰমনৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/1012974/surprise-the-vampire-diaries-paul-wesley-is-married|title=Surprise! The Vampire Diaries' Paul Wesley is Married|last=Vulpo|first=Mike|work=E!|date=February 8, 2019|access-date=February 21, 2019|archive-date=February 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215150101/https://www.eonline.com/news/1012974/surprise-the-vampire-diaries-paul-wesley-is-married|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনত তেওঁলোক পৃথক হয় আৰু ২০২৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ চূড়ান্ত হয়।<ref>{{cite web|url=https://people.com/tv/paul-wesley-and-ines-de-ramon-separate-after-3-years-of-marriage-exclusive|title=Paul Wesley and Wife Ines de Ramon Quietly Separate After 3 Years of Marriage|website=People|date=September 19, 2022|access-date=September 20, 2022|archive-date=September 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920105508/https://people.com/tv/paul-wesley-and-ines-de-ramon-separate-after-3-years-of-marriage-exclusive/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://people.com/paul-wesley-ines-de-ramon-finalize-divorce-8605753|title=Paul Wesley and Ines de Ramon Finalize|website=People|date=March 7, 2023|access-date=August 31, 2024}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত ৱেছলিয়ে মডেল নাটালি কুকেনবাৰ্গক বিবাহ কৰে।<ref>{{cite magazine |last=Richards |first=Bailey |date=July 13, 2026 |title=The Vampire Diaries Star Paul Wesley Marries Model Natalie Kuckenburg in Civil Ceremony with Pet Dog as 'Best Boy' |url=https://people.com/vampire-diaries-star-paul-wesley-marries-model-natalie-kuckenburg-11877440 |access-date=July 14, 2026 |magazine=People}}</ref> তেওঁ এজন নৈতিক নিৰামিষভোজী (vegan), যিয়ে প্ৰাণীৰ অধিকাৰৰ পক্ষে ওকালতি কৰে।<ref>["The Vampire Diaries’ Paul Wesley Is Vegan. Here’s What He Eats in a Day"]. thebeet.com. Retrieved January 22, 2023.</ref><ref>["Paul Wesley – A Vegan Vampire Speaks Out"]. thesavemovement.org. Retrieved January 22, 2023.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * {{IMDb name}} * {{Twitter}} {{Navboxes |title = Awards for Paul Wesley |list = {{Saturn Award for Best Guest Starring Role on Television}} {{Teen Choice Award for Choice TV Actor Fantasy/Sci-Fi}} }} [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] aoilxrje13z3k4eum8t61a328nbq1vb 0 138077 626654 619049 2026-08-12T20:45:21Z Aowlad Alom 51151 বাহ্যিক সংযোগ & ছবি 626654 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = নেহা বৰা | image = Neha Bora AISF.jpg | caption = ২০২৬ত নেহা বৰা | education = [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]] (স্নাতক), [[আম্বেদকাৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] (স্নাতকোত্তৰ), [[জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়]], পিএইচডি | organization = [[অল ইণ্ডিয়া ষ্টুডেণ্টছ এছ’চিয়েচন]] |image size=220px}} '''নেহা''' বা '''নেহা বৰা''' এগৰাকী ভাৰতীয় ছাত্ৰ কৰ্মী। বৰ্তমান তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় ছাত্ৰ সন্থাৰ সৰ্বভাৰতীয় সভানেত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Jeelani |first=Gulam |date=2026-07-18 |title=Sonam Wangchuk hospitalised: Who are three student activists continuing hunger strike at Jantar Mantar |url=https://www.livemint.com/politics/news/sonam-wangchuk-hospitalised-who-are-three-student-activists-continuing-hunger-strike-at-jantar-mantar-neha-aameen-manish-11784387719288.html |access-date=2026-07-22 |website=mint |language=en}}</ref> ==শিক্ষা== তেওঁৰ ঘৰ [[উত্তৰাখণ্ড]]ত, আৰু তেওঁ এগৰাকী নাট্যশিল্পী।<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web |title=Who Is Neha Bora? Meet Student Activist Who Remained Steadfast At Delhi's NEET Protest Despite A 23-Day Hunger Strike |url=https://www.freepressjournal.in/lifestyle/who-is-neha-bora-meet-student-activist-who-remained-steadfast-at-delhis-neet-protest-despite-a-23-day-hunger-strike |access-date=2026-07-22 |website=Free Press Journal |language=en}}</ref> নেহাই [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা বি এ, [[আম্বেদকাৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা এম এ আৰু [[জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত (জে এন ইউ) স্কুল অৱ আৰ্টছ এণ্ড এষ্টেটিক্সত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভৰ বাবে অধ্যয়ন কৰি আছে।<ref name=":1" /> ==ছাত্ৰ সক্ৰিয়তাবাদ== প্ৰশ্নকাকত ফাদিল আৰু নীট পৰীক্ষাৰ অনিয়মৰ সৈতে জড়িত অভিযোগৰ বাবে ২০২৬ চনত নতুন দিল্লীত হোৱা জেন জেড(GenZ) প্ৰতিবাদত জড়িত হৈ নেহা বৰাই ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত খ্যাতি অৰ্জন কৰে<ref name=":3">{{Cite web |last=Sharma |first=Yashraj |title=Why have India’s Gen Z protesters called for a march to parliament? |url=https://www.aljazeera.com/features/2026/7/19/why-have-indias-gen-z-protesters-called-for-a-march-to-parliament |access-date=2026-07-22 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> বা [[২০২৬ চনত দিল্লী যন্তৰ মন্তৰ প্ৰতিবাদ]]ত জড়িত হৈ কেন্দ্ৰীয় শিক্ষামন্ত্ৰী ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধানৰ পদত্যাগৰ দাবী জনায়।<ref name=":3" /> [[সোনম ৱাংচুক]]ৰ সৈতে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজধানীত ২৩ দিনীয়া অনশন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে।<ref name=":0">{{cite web | title=JNU's Neha Bora continues hunger strike after Wangchuk moved away, alleges police crackdown | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jnu-neha-bora-continues-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-moved-away-cops-plain-clothes-cjp-jantar-mantar-101784352417023-amp.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Neha Bora ends 23-day hunger strike {{!}} TOI Shorts - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/short-videos/briefs/neha-bora-ends-23-day-hunger-strike/shorttakes/132533263.cms |access-date=2026-07-22 |website=The Times of India |language=en}}</ref> অনশন প্ৰতিবাদ আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত তেওঁৰ শৰীৰৰ ওজন ৬৬ কিলোগ্ৰাম আছিল আৰু ইয়াৰ শেষলৈকে প্ৰায় ৭.৫ কিলোগ্ৰাম ওজন কমিছে আৰু ৰক্তচাপৰ চিন্তনীয় মাত্ৰাত উপনীত হৈছে।<ref name=":2" /> [[ককৰোচ জনতা পাৰ্টি]]ৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰিত মিম আৰু ৰাজনৈতিক ব্যংগ অভিযানৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা সামাজিক আন্দোলন গঢ়ি তোলাত তেওঁক সহায়ক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=How the Cockroach Janta Party Transformed From Meme to a Student Movement |url=https://thewire.in/rights/cockroach-janta-party-student-movement-transformations |access-date=2026-07-22 |website=The Wire |language=en}}</ref> ২০২৬ চনত [[ককৰোচ জনতা পাৰ্টি]]ৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত হোৱা 'সংসদ চলো' পদযাত্ৰাৰ সময়ত ছাত্ৰ আৰু যুৱকজনৰ ওপৰত আৰক্ষীয়ে বৰ্বৰতাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি দিল্লী আৰক্ষী আয়ুক্ত অনুৰাগ কুমাৰৰ পদত্যাগ দাবী কৰে।<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Gargi |date=2026-07-22 |title=AISA calls for removal of Delhi top cop |url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/aisacalls-for-removal-of-delhi-top-cop-101784660592759.html |access-date=2026-07-22 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> শিক্ষাৰ ব্যক্তিগতকৰণ, [[গণপ্ৰহাৰ]], কাগজ ফাদিল, [[বিলকিছ বানুৰ ন্যায়]] আৰু [[গাজাৰ মানৱীয় সংকট]]ৰ দৰে বিষয়ত তেওঁক মাত মাতি থকা দেখা গৈছে।<ref>{{cite web | title=Who is Neha Bora : कौन हैं नेहा बोरा? CJP प्रोटेस्ट के बाद क्यों हैं चर्चा में, सोशल मीडिया पर वायरल हो रहे वीडियो | url=https://hindi.webdunia.com/national-hindi-news/who-is-neha-bora-aisa-president-cjp-protest-viral-video-profile-controversy-126071700050_1.html }}</ref><ref name=":0" /><ref>{{cite web | title=Sonam Wangchuk hospitalised: Who are three student activists continuing hunger strike at Jantar Mantar | url=https://www.livemint.com/politics/news/sonam-wangchuk-hospitalised-who-are-three-student-activists-continuing-hunger-strike-at-jantar-mantar-neha-aameen-manish/amp-11784387719288.html }}</ref><ref>{{cite web | title=Not only Sonam Wangchuk, AISA activists on parallel hunger strike 'at high risk' too: 'Shows the govt is heartless' | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/aisa-student-activists-on-parallel-hunger-strike-with-wangchuk-at-high-risk-but-say-it-shows-govt-is-heartless-101784271744386-amp.html }}</ref><ref>{{cite web | title=सोनम वांगचुक को हटाने के बाद भी आईसा कार्यकर्ताओं की भूख हड़ताल जारी, तबीयत बिगड़ी | url=https://www.jansatta.com/rajya/jnu-student-neha-bora-continuing-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-shifted-to-hospital-from-jantar-mantar/4624279/lite/ }}</ref><ref>{{Cite web |title='We Are Fasting So People Find Courage Within Themselves Again': Voices from Jantar Mantar |url=https://thewire.in/rights/we-are-fasting-so-people-find-courage-within-themselves-again-voices-from-jantar-mantar |access-date=2026-07-22 |website=The Wire |language=en}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Instagram}} * {{Twitter}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] 8y8kg5zmlt5obv7oe1a2mfmayoh2hv1 4 138085 626615 626490 2026-08-12T16:21:18Z Jyoti Chiring 34123 /* Jyoti Chiring */ 626615 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} qyvdraxvq82xmsc3q2k2zjnlha2a1ir 626616 626615 2026-08-12T16:23:22Z Jyoti Chiring 34123 /* Jyoti Chiring */ 626616 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পেপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} jgif2u7k8zcljluxpyfl771yeylimpu 626618 626616 2026-08-12T16:30:55Z Jyoti Chiring 34123 /* Jyoti Chiring */ 626618 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} s4phtbtph3urjpd3q01c2gjvi1c704a 626627 626618 2026-08-12T17:15:13Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 626627 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} hhzdlgy5nmy8s26hzpypql7027bfl9h 626636 626627 2026-08-12T17:40:10Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 626636 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} l7t87br81lmv0zr5s9unnbt8yujg8wr 626698 626636 2026-08-13T05:28:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 626698 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} p30286fwhcvpq7sdkrkthbu3n06zw34 626712 626698 2026-08-13T05:52:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 626712 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} f3eyhqq6hv1nr1lz78e2j3je3bkm2og 626724 626712 2026-08-13T06:18:17Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 626724 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} 7rjkczaeex47mtp3v9qmotbztsodns4 626745 626724 2026-08-13T07:30:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 626745 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== {{refbegin|2}} # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] # [[শবৰীমালা মন্দিৰ]] # [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] # [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] # [[কুডিয়াট্টম]] # [[কেট্টুভাল্লাম]] # [[জটায়ু প্ৰকৃতি উদ্যান]] # [[কেৰালাৰ পৰ্যটন]] # [[চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] # [[কেৰালা নটনম]] # [[কালৰিপায়াট্টু]] # [[ডাফমুট্টু]] # [[ৰচম]] # [[কেৰালাৰ সংস্কৃতিত হাতী]] # [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] # [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] # [[আলাপ্পুয়া]] # [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] # [[কেৰালাৰ দেৱাল চিত্ৰকলা]] # [[চেগুন সংগ্ৰহালয়]] # [[চৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল আৰক্ষী সংগ্ৰহালয়]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কয়ৰ সংগ্ৰহালয়]] # [[তালপাতৰ পুথি সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম]] # [[ভাৰতীয় বাণিজ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কেৰালা ভূমি সংগ্ৰহালয়]] # [[কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[হিল পেলেচ, কোচি]] # [[কুলাথুপুড়া অৰণ্য সংগ্ৰহালয়]] # [[কুম্ভীৰ পুনৰ্বাসন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] # [[পৰদেশী ইহুদী উপাসনাগৃহ]] # [[পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]] # [[শাস্তামকোট্টা হ্ৰদ]] # [[নীলগিৰি]] # [[নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল]] # [[মুন্নাৰ]] # [[প্ৰাচীৰ দ্বীপ]] # [[কাঞ্জি (খাদ‍্য)]] # [[পোংগল (খাদ‍্য)]] # [[ভাইপিন]] # [[অগস্ত্য মালা]] # [[বাণাসুৰ পাহাৰ]] # [[কেৰালাৰ সংগীত]] {{refend}} ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] # [[এল২: এমপুৰান]] # [[মিন্নাল মুৰুলী]] # [[প্ৰেমম]] # [[মহেশীন্তে প্ৰতিকাৰম]] # [[কুম্বালাংগী নাইটছ]] # [[মায়ানদী]] # [[ক্লাছমেটছ (২০০৬ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বেংগালুৰু ডেজ]] # [[ট্ৰাফিক ( ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ )]] # [[পথেমৰী]] # [[থুদৰম]] # [[চেলিম কুমাৰ]] # [[এন্নু নিন্তে মইদিন]] # [[কে. ভি. ডমিনিক]] # [[ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ]] # [[শ্ৰীথা শিৱদাস]] # [[ৰম্যা নাম্বীচান]] {{refend}} ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== {{refbegin|2}} # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] # [[কুম্মাট্টিকলি]] # [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল]] # [[কোচিন বন্দৰ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য উৎসৱ]] # [[কেৰালাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[ওচিৰাকালি]] # [[ইৰুপাথীয়েট্টম ওনাম]] # [[থিৰুভাথিৰা]] # [[নীলমপেৰুৰ পদয়নী]] # [[বুওন নাটাল]] # [[ভল্লা সাদ্যা]] # [[চেম্বাই সংগীত উৎসৱ]] # [[আনাউট্টি]] # [[ছাইন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]] # [[অনাপোট্টান]] # [[তাত্তামংগলম কুথিৰা ভেলা]] # [[অ'লান]] # [[থোৰান]] # [[পাৰ্ল মানে]] # [[পাজহাম প্ৰধমন]] # [[লিচি]] # [[আন্না ৰাজন]] # [[আশা শৰৎ]] {{refend}} ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== {{refbegin|2}} # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] # [[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] # [[উইলিংডন দ্বীপ]] # [[সুবি সুৰেশ]] # [[চাভিট্টু নাদকম]] # [[থ্ৰিচূৰ]] # [[কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড]] # [[অৰুণ বোস]] # [[কুটিয়াাটুৰ আম]] # [[বদক্কেচিৰা]] # [[কাঞ্জিৰাপল্লী]] # [[তিৰুৰ পাণ]] # [[আট্টপ্পাদি থুৱৰা]] # [[আলাপ্পুজা সমুদ্ৰতট]] #[[কোল্লাম সমুদ্ৰতট]] #[[কোভালাম]] #[[চাভাক্কাড সমুদ্ৰতট]] #[[মুণ্ডাক্কাল সমুদতট]] #[[মাৰাৰী সমুদ্ৰতট]] #[[থ্ৰিচূৰ পুৰাম প্ৰদৰ্শনী]] #[[তিৰুমান্ধমকুন্নু পূৰাম]] #[[বৈৰাণকোডে ভেলা]] #[[আচাপ্পম]] #[[কদালুণ্ডী নদী]] #[[উপ্পালা নদী]] #[[ভাৰতপুঝা নদী]] #[[বেকাল]] #[[চলিয়াৰ নদী]] #[[চালাকুডী নদী]] #[[আচানকোভিল নদী]] #[[মুভাট্টুপুঝা]] #[[চন্দ্ৰগিৰি নদী]] #[[শ্বিৰিয়া নদী]] #[[কৰামনা নদী]] #[[কুটিয়াদি]] #[[নেয়াৰ নদী]] #[[কুপ্পাম নদী]] #[[বামনপুৰম নদী]] #[[ইথিক্কাৰা নদী]] #[[কৰিয়াঙ্গোড নদী]] #[[ভৱানী নদী]] {{refend}} ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== {{refbegin|2}} # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] # [[ইনফ'পাৰ্ক কোচি]] # [[এৰিছেৰী]] # [[পুথুৱাইপ]] # [[চাটনি]] # [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, কোচি]] # [[কোচি পৌৰ নিগম]] # [[মুজিৰিছ]] # [[বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ]] # [[কোডুংগাল্লুৰ]] # [[আদিমালী]] # [[আদূৰ]] # [[পালঘাট জিলা]] # [[বদকুন্নাথন মন্দিৰ]] # [[পডণ্টিয়া কনগ্ৰেগেটা]] # [[মাখন]] # [[মালাবাৰ মাছৰ তৰকাৰী]] # [[দক্ষিণ ভাৰতীয় পৰঠা]] {{refend}} ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== {{refbegin|2}} # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[কেৰালা দিৱস]] # [[কান্নুৰ সমুদ্ৰ তীৰ]] # [[থোট্টাডা]] # [[কুমাৰাকম পক্ষী অভয়াৰণ্য]] # [[পুকোড হ্ৰদ]] # [[কাবিনী নদী]] # [[মালাবাৰ ডাঙৰ-দাগযুক্ত চিভেট]] # [[মল্লপল্লী]] # [[উথ্ৰালিক্কাভু পূৰম]] # [[কাৰিভেলা]] # [[কাছাৰগোড শাৰী]] # [[বানাসুৰা লাফিংথ্ৰাছ]] # [[ক'লা-কমলা ৰঙৰ মাখি ধৰা ফ্লাইকেচাৰ]] # [[নীলা-পাখিৰ পেৰেকিট]] # [[ৰঙা পিঠিৰ ছানবাৰ্ড]] # [[ৰ'টনৰ মুক্ত ঠেংযুক্ত বাদুলি]] # [[মালাবাৰ কাঁইটীয়া ডৰমাউছ]] # [[জংঘলী আঁচযুক্ত কেৰ্কেটুৱা]] #[[ইণ্ড্ৰেলা এম্পুলা]] # [[পাপিলিঅ’ বুদ্ধ]] # [[ডেনিছন বাৰ্ব]] {{refend}} ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== {{refbegin|2}} # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] # [[থোলপাভাকুথু]] # [[কম্বু (বাদ্য)]] # [[মাৰায়ুৰ গুড়]] {{refend}} ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== {{refbegin|2}} # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] # [[নীলগিৰি তহৰ]] # [[মুগা জহামাল]] # [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]] # [[সহ্যাদ্ৰিছ বন এন্দুৰ]] # [[এৰন বাউয়াৰৰ ঘৰ কেঁকোসাপ]] # [[মালাবাৰ বাঢ়ৈটোকা]] {{refend}} ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== {{refbegin|2}} # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] # [[ভোপাল]] # [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] {{refend}} ===[[সদস্য:Ishanjyotibora|Ishanjyoti Bora]]=== {{refbegin|2}} # [[মাপ্পিলা সংগীত]] # [[ভাৰ্গৱী নিলয়ম]] # [[থম্পু (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[কুম্মাট্টি (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[বানপ্ৰস্থম]] # [[কুট্টি শ্ৰাংক (চলচ্চিত্ৰ)]] # [[য়ৱনিকা]] # [[এলিপ্পাথায়ম]] # [[কুডেভিডে]] {{refend}} ===[[সদস্য:Dipankar Das|Dipankar Das]]=== {{refbegin|2}} {{refend}} 3ey5c5er2btqyj1hqrjtdjttegza5qe 0 138188 626614 625546 2026-08-12T16:20:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626614 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = পেৰিয়াৰ | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Fish net over Periyar River 0.jpg | image_size = | image_caption = পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত মাছ ধৰা জাল | map = Location_of_Peiryar_River_Kerala.png | map_size = | map_caption = পেৰিয়াৰ নদীৰ নামাংকিত মেপ {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center |type=shape|id=Q2634049|stroke-color=#0000FF|stroke-width=2 |type2=line|id2=Q2634049|stroke-color2=#0000FF|stroke-width2=2 }} | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = দেশ | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | subdivision_type2 = ৰাজ্য | subdivision_name2 = [[কেৰালা]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = চহৰসমূহ | subdivision_name5 = [[কোচি]], নেৰিয়ামংগিলম, কালাডী, মালায়াত্তুৰ <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|244|km|mi|abbr=on}}<ref name="theprint">{{cite web |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/|title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala|author=James Wilson|date=13 August 2018 |publisher=The Print |access-date=2020-09-08}}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= মোহনা | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|295|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = | discharge2_location= কালাডী (১৯৮০–২০০৪)<ref>{{cite web | title = UNEP GEMS/Water Programme | url = http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf | access-date = 2014-02-27 | archive-date = 27 February 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140227234403/http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf | url-status = dead | archivedate = 2014-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140227234403/http://www.gemstat.org/docs/031018StationProfile.pdf | deadurl = yes }}</ref> | discharge2_min = | discharge2_avg = {{convert|223|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge2_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = চোক্কামাপাট্টী মালা, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প | source1_location = কেৰালা, ভাৰত | source1_coordinates= | source1_elevation = | mouth = আৰৱ সাগৰ, ভেম্বনাড হ্ৰদ | mouth_location = কেৰালা, ভাৰত | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | waterfalls = | river_system = | basin_size = {{convert|5398|km2|abbr=on}} | tributaries_left = চেৰুথোনী | tributaries_right = মুল্লায়াৰ, পেৰিঞ্জানকুট্টি, মুথিৰাপুঝা, ইডামালা | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Periyar river in Monsoon 2025 at Abhayaranyam Kaprikkadu Ecotourism VID 20250618 124639697.webm|thumb|অভয়াৰণ্যম কাপ্ৰিক্কাডু ইক’টুৰিজমত ২০২৫ চনৰ বাৰিষাকালত পেৰিয়াৰ নদী]] '''পেৰিয়াৰ''' (অৰ্থ: ডাঙৰ নদী) হৈছে ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ দীঘল [[নদী]] আৰু সৰ্বাধিক পানী নিষ্কাষণৰ ক্ষমতা থকা নদী।<ref name="shodhganga2">{{cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/171/12/07_chapter2.pdf|title=Study area and methods|pages=7|access-date= 31 October 2012|location=India}}</ref> এই অঞ্চলৰ কেইখনমান চিৰপ্ৰৱাহী নদীৰ মদ্যে এইখন অন্যতম আৰু ই কেইবাখনো প্ৰধান চহৰক খোৱাপানী যোগান ধৰে।<ref name="idukki">{{cite web |url=http://idukki.nic.in/dam-hist.htm |title=Idukki District Hydroelectric projects |access-date=2007-03-12 }}</ref> পেৰিয়াৰ নদীখন কেৰালাৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিয়নো ই ইডুক্কী বান্ধৰ জৰিয়তে কেৰালাৰ বৈদ্যুতিক শক্তিৰ এক বুজন অংশ উৎপাদন কৰে আৰু ই ঔদ্যোগিক তথা ব্যাৱসায়িক কাম-কাজৰ অঞ্চলসমূহৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। নদীখনে জলসিঞ্চন, গাৰ্হস্থ্য পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু [[মাছ|মৎস্য]] পালনৰ বাবেও [[পানী]] যোগান ধৰে।<ref name="experteyes">{{cite web |url=http://expert-eyes.org/deepak/idukki.html |title=Salient Features – Dam|access-date=2007-03-12}}</ref><ref name= "shodhganga3">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf | title = Growth response of phytoplankton exposed to industrial effluents in River Periyar |publisher= CUSAT|access-date=4 March 2014}}</ref> এই কাৰণবোৰৰ বাবেই এই নদীখনক “কেৰালাৰ জীৱন-ৰেখা” বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Periyar_1822.aspx |title=Periyar|publisher= ENVIS Centre: Kerala |access-date=2019-08-16}}</ref> নদীৰ মোহনাৰ ওচৰত অৱস্থিত কোচি চহৰে ইয়াৰ পানীৰ যোগান অলুভাৰপৰা লাভ কৰে, যিটো সাগৰীয় পানীৰ প্ৰৱেশৰপৰা পৰ্যাপ্তভাৱে মুক্ত এক উজনিত থকা স্থান। কেৰালাৰ ২৫ শতাংশ উদ্যোগ পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। এইসমূহ ঘাইকৈ কোচি বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে ইলোৰ-ইদায়াৰ অঞ্চলৰ (উদ্যোগমন্ডল) ৫ কিলোমিটাৰ এলেকাৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।<ref name= "shodhganga3"/> == উৎপত্তি আৰু গতিপথ == [[File:Periyarriver-bh.jpg|thumb|ইৰ্নাকুলমৰ কোঠামংগিলমৰ ওচৰৰ ভূতাতানকেট্টুত পেৰিয়াৰ নদী]] পেৰিয়াৰ নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৪৪ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাৰ ক্ষেত্ৰফল ৫৩৯৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ; যাৰ ভিতৰত ৫২৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ কেৰালাত আৰু ১১৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ তামিলনাডুত অৱস্থিত।<ref name="nias"/><ref name="water resources"/> === উৎস === পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎস পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ওখ অঞ্চলত অৱস্থিত।<ref name="hinduperiyar">{{cite web|url=http://www.hindu.com/folio/fo0107/01070460.htm|title=Periyar: A confluence of cultures|year=2001|work= The Hindu |access-date= 3 March 2014|location=India}}</ref><ref name="frontlineperiyar">{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2826/stories/20111230282612200.htm|title=Heightened tensions|year=2011|publisher= Frontline |access-date= 3 March 2014|location=India}}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত চলি থকা মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ সম্পৰ্কীয় গোচৰৰ শুনানিৰ সময়ত কেৰালা ৰাজ্যই দাবী কৰিছিল যে পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি কেৰালাতে হৈছে, ই সম্পূৰ্ণৰূপে কেৰালাৰ মাজেৰেই প্ৰৱাহিত হৈছে আৰু কেৰালাতে গৈ সাগৰত মিলিত হৈছে।<ref name="NIEmullaperiyar">{{cite web | url = http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20130816195613/http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | url-status = dead | archive-date = 16 August 2013 | title = Mullaperiyar: Kerala contests TN's rights over river | year = 2013 | publisher = The New Indian Express | access-date = 3 March 2014 | location = India | archivedate = 16 August 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130816195613/http://newindianexpress.com/nation/Mullaperiyar-Kerala-contests-TNs-rights-over-river/2013/08/14/article1733626.ece | deadurl = yes }}</ref><ref name="experteyes2">{{cite web |url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/EC_Report/chapters/index.html|title=Report of the Empowered Committee of the Supreme Court on Mullaperiyar Dam|pages=60|access-date=9 November 2013}}</ref> তামিলনাডু ৰাজ্যয়ো ন্যায়ালয়ত এই কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref name="MOmullaperiyar">{{cite web|url=http://mymanorama.manoramaonline.com/cgi-bin/eweek.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&channelId=-1073865028&contentId=14945915&catId=-206121&BV_ID=@@@|title=Final legal arguments submitted by Kerala|year=2013|publisher=manoramaonline.com|access-date=3 March 2014|location=India}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> পেৰিয়াৰ নদীখন ইডুক্কী জিলাৰ দক্ষিণ-পূব সীমান্তত উৎপত্তি হৈছে।<ref name="cgwbidukki">{{cite web |title=GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF IDUKKI DISTRICT, KERALA|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Idukki.pdf|website=cgwb.gov.in|publisher=Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, Government of India| page=2 | accessdate=19 September 2020 |date=December 2013}}</ref> নদীৰ মূল উৎসস্থল পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ গভীৰ অৰণ্যৰ ভিতৰত অৱস্থিত।<ref name="KerTourismPTR">{{cite web|url= http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|title= Periyar Wildlife Sanctuary/Periyar Tiger Reserve|publisher= keralatourism.org|access-date= 3 March 2014|location= India|archive-date= 18 November 2013|archive-url= https://archive.today/20131118155324/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|url-status= dead|archivedate= 7 February 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140207091435/http://www.keralatourism.org/periyar/periyar-tiger-reserve.php|deadurl= yes}}</ref><ref name="PTR">{{cite web| url=http://www.periyartigerreserve.org/home.php|title=Periyar Tiger Reserve -> Values of P.T.R. -> Catchment Value|publisher= Periyar Tiger Reserve|access-date= 3 March 2014|location=India}}</ref> নদীখন পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ দক্ষিণ সীমান্তত থকা চোক্কামাপাট্টী মালা নামৰ এটা শৃংগৰপৰা ওলাইছে।<ref name="shodhganga"/><ref name="KFRI2">{{cite web|url=http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|title=STUDIES ON THE FLORA OF PERIYAR TIGER RESERV|year=1998|publisher=Kerala Forest Research Institute|pages=8|access-date=3 March 2014|location=India|archive-date=30 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930040109/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|url-status=dead|archivedate=30 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130930040109/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR150.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="Botanyproceddings">{{cite web|url=http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|title=Proceedings, Western Ghats – Biogeography, Biodiversity and Conservation|year=2013|publisher=DEPARTMENT OF BOTANY, NSS COLLEGE, MANJERI, MALAPPURAM, KERALA|pages=19–24|access-date=3 March 2014|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024845/http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|archive-date=4 March 2016|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024845/http://www.nsscollegemanjeri.in/Documents/BotanyPROCEEDINGS%20FINAL%2003%20June%202013%20Standard.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="PeriyarTRnotification">{{cite web |url=http://www.forest.kerala.gov.in/images/notifications/pryrtgrrsrventfcon.pdf |title=Periyar Tiger Reserve Notification|publisher= GOVERNMENT OF KERALA, FORESTS & WILDLIFE(F) DEPARTMENT|access-date=2014-03-03|location=India }}</ref>{{refn|name=length|group=n|কিছুমান বেচৰকাৰী উৎসৰ মতে ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুত হোৱা বুলিও এটা বিপৰীত দাবী আছে, যিয়ে ইংগিত কৰে যে পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ সুন্দৰমালাৰ শিৱগিৰি শৃংগত হৈছে।<ref name="indiawaterportal.org PDF">[http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115074559/http://www.indiawaterportal.org/sites/indiawaterportal.org/files/Joseph%20M.L.pdf |date=2020-01-15 }} indiawaterportal.org, Status Report on Periyar River</ref><ref name="irenees.net">[http://www.irenees.net/fr/fiches/analyse/fiche-analyse-633.html] irenees.net</ref><ref name="INFLIBNET">{{cite web |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/34506/8/08_chapter3.pdf|title=Visual simulation and optimization Model for water release from Vaigai reservoir system|publisher= Anna University|author=Balamurugan R|pages=25|access-date=2016-01-29|location=India}}</ref> অৱশ্যে ২০১৪ চনত মুলাপেৰিয়াৰ বিষয়ত দিয়া এক ৰায়দানত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰি দিছে যে তামিলনাডু ৰাজ্যই পেৰিয়াৰ নদীৰ নদীতীৰৱৰ্তী ৰাজ্য (Riparian state) হোৱাৰ দাবী কৰিব নোৱাৰে।<ref name="SCverdict2014v1">{{cite web|url=https://api.sci.gov.in/jonew/judis/41511.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala & Anr.|pages=147–148|access-date=8 September 2020|archivedate=14 June 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250614163254/https://api.sci.gov.in/jonew/judis/41511.pdf|deadurl=yes}}</ref>}} === গতিপথ === ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক গতিপথত নদীখন চোক্কামাপাট্টী পাহাৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ উত্তৰলৈ ঢাল খোৱা এটা ঠেক উপত্যকাৰ মাজেৰে প্ৰায় {{convert|25|km|mi}} প্ৰৱাহিত হয়, য’ত পূব আৰু পশ্চিমৰপৰা কেইবাটাও চোকা পাৰ্শ্বৱৰ্তী শৈলশিৰা ইয়াৰ দিশে নামি আহিছে।<ref name="westernghatconservation">{{cite web |url=http://keralapages.org/ |title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala |year=1988 |publisher=Department of Environment, Govt. of India |pages=24 |access-date=7 November 2013 |location=India |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org |archive-date=2 March 2014 |url-status=dead |archivedate=29 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029070526/http://keralapages.org/ |deadurl=yes }}</ref> উৎসৰপৰা {{convert|48|km|mi}} প্ৰৱাহিত হোৱাৰ পিছত আৰু ইয়াৰ পূব প্ৰান্তত মাউণ্ট মালভূমিত উপনীত হোৱাৰ সময়ত, সৰ্ববৃহৎ উপনৈ পশ্চিমবাহিনী মূল্লায়াৰ নদীৰ সৈতে মোল্লাকুডীত মিলিত হয়।<ref name="shodhganga">{{cite web|url=https://inflibnet.ac.in|title=Fishery Management in Periyar Lake |author= Minimol K. C.|year=2000|publisher= Mahatma Gandhi University|pages=10|access-date= 19 September 2020|location=India}}</ref> এই সমগ্ৰ যাত্ৰাত পেৰিয়াৰ নদীখনে পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ মাজেৰে গতি কৰে আৰু সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ বিভিন্ন শাখাৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হৈ বা ইয়াৰ সীমা গঠন কৰে। নামনিলৈ বৈ গৈ ই পূবৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পেৰিয়াৰ শাখা<ref name="periyar section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Periyar Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> আৰু পশ্চিমৰ সুন্দৰমালা শাখাৰ<ref name="sundaramala section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Sundaramala Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> মাজৰ সীমাৰ এটা অংশ নিৰ্ধাৰণ কৰে; আৰু তাৰ পিছত পেৰিয়াৰ হ্ৰদত উপনীত হোৱাৰ আগতে পূবৰ মূলাভাইগাই<ref name="moolavaigai section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Moolavaigai Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> আৰু থান্নিকুডী<ref name="tannikudi section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Thannikudy Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> শাখা আৰু পশ্চিমৰ উম্মিকুপ্পন,<ref name="ummikuppan section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Ummikuppan Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> ম্লাপাৰা<ref name="mlappara section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Mlappara Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> আৰু অৰুভিঅ’ডা<ref name="aruvioda section">{{cite web |url=http://kerala.gov.in |title=Aruvioda Section, Periyar Tiger Reserve |access-date=2012-11-05|location=India }}</ref> শাখাৰ মাজৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰে। মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধটো পেৰিয়াৰ আৰু মূল্লায়াৰ নদীৰ সংগমস্থলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যাতে পেৰিয়াৰ থেক্কাডী হ্ৰদ আৰু জলাশয়ৰ লগতে পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সৃষ্টি কৰিব পৰা যায়। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাত তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলটো মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ স্থলীৰপৰা নদীৰ বহুখিনি নামনিত অৱস্থিত।<ref name="experteyes3">{{cite web|url=http://expert-eyes.org|title=Dam break analysis, study area|year=2012|publisher= Indian Institute of Technology, Roorkee|pages=17|access-date= 12 September 2012|location=India}}</ref> এই অঞ্চলটোৰ পানী নীৰাৰ উপনৈৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়, যিটো আন্তঃৰাজ্যিক পৰাম্বিকুলাম-আলিয়াৰ প্ৰকল্প (PAP) চুক্তিৰ অংশ হিচাপে তামিলনাডুলৈ বোৱাই নিয়া হৈছে।<ref name="nias">{{cite web|url=http://nias.res.in/|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7–9|access-date=10 August 2012|location=India|archivedate=17 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120817090847/http://www.nias.res.in/|deadurl=yes}}</ref> পেৰিয়াৰ থেক্কাডী হ্ৰদ আৰু জলাশয়ৰপৰা এটা সুৰংগৰ জৰিয়তে কিছু পানী পূবফালে তামিলনাডুলৈ বোৱাই নিয়া হয়। এই ডাইভাৰ্ট কৰা পানীখিনি বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ পিছত চুৰুলিয়াৰ নদীত (ভাইগাই নদীৰ উপনৈ) পেলাই দিয়া হয়, যাৰ ফলত নদীৰ এক অববাহিকাৰপৰা আন এক অৱবাহিকালৈ পানীৰ স্থানান্তৰ ঘটে।<ref name="nias"/> মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ নামনিত পেৰিয়াৰ নদীখনে উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ {{convert|35|km|mi}} প্ৰৱাহিত হৈ থাকে, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰপৰা ওলাই বান্দিপেৰিয়াৰ, ইলাপাৰা আৰু আয়্যাপ্পানকোইলৰ মাজেৰে গৈ ইডুক্কী, চেৰুথোনী আৰু কুলামাভু বান্ধেৰে গঠিত ইডুক্কী জলাশয়ত প্ৰৱেশ কৰে। ইডুক্কী বান্ধটো কুৰাভান আৰু কুৰাথী পাহাৰেৰে গঠিত বিখ্যাত ইডুক্কী গিৰিপথত পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name="workingplan">{{cite web|url=http://117.239.77|title=The tract dealt with|pages=5|access-date=7 November 2013|location=India}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইডুক্কী জলাশয়ৰ তলৰ মূল পেৰিয়াৰ নদীখন ইডুক্কী মালভূমিৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ সমান্তৰালভাৱে ঠিক উত্তৰ দিশলৈ বৈ যায় আৰু ইয়াত পূবৰপৰা পেৰিঞ্জাকুট্টি আৰু উত্তৰৰপৰা মুথিৰাপুঝা নদী মিলিত হয়।<ref name="westernghatconservation1">{{cite web|url=http://keralapages.org/|title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala|year=1988|publisher=Department of Environment, Govt. of India|pages=41|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org|url-status=dead|archivedate=29 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029070526/http://keralapages.org/|deadurl=yes}}</ref> মুথিৰাপুঝাৰ সৈতে সংগমৰ পিছত নদীখন উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ বৈ যায় আৰু নেৰিয়ামংগিলমত ইৰ্নাকুলম জিলাত প্ৰৱেশ কৰে। ভূতাতানকেট্টু ব্যাৱহাৰিক বান্ধৰ {{convert|1.5|km|mi|1}} উজনিত ইয়াৰ প্ৰধান উপনৈ ইডামালায়াৰ নদী পেৰিয়াৰৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref name="cgwbernakulam"/><ref name="ijee">{{cite web | url = http://ieefoundation.org|title=Flood moderation by large reservoirs in the humid tropics of Western ghat region of Kerala, India|year=2013|publisher=International Journal of Energy and Environment (IJEE), Volume 4, Issue 1|pages=142|access-date=7 November 2013|location=India}}</ref> ইডামালায়াৰ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত পেৰিয়াৰ নদীখন ইৰ্নাকুলম জিলাৰ মধ্যভূমি অঞ্চলৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বৈ যায়।<ref name="westernghatconservation2">{{cite web|url=http://keralapages.org/|title=Long term conservation potential of Natural Forest in the Southern Western Ghats of Kerala|year=1988|publisher=Department of Environment, Govt. of India|pages=69|access-date=7 November 2013|location=India|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302031908/http://keralapages.org|url-status=dead|archivedate=29 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029070526/http://keralapages.org/|deadurl=yes}}</ref> অলুভাত নদীখন মৰ্তাণ্ডবৰ্মা আৰু মংগলাপুঝা নামৰ দুটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে। মংগলাপুঝা শাখাখন চালাকুডী নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ মুনম্বমত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰেগৈ আৰু মৰ্তাণ্ডবৰ্মা শাখাখন দক্ষিণলৈ প্ৰৱাহিত হৈ কুঞ্জুন্নিক্কৰা দ্বীপৰ ওচৰত পুনৰ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়, যি উদ্যোগমন্ডল অঞ্চলৰ মাজেৰে গৈ অৱশেষত বৰাপুঝাত কোচিন কয়াৰ প্ৰণালীত (ভেম্বনাড হ্ৰদৰ অংশ) পৰেগৈ। ভেম্বনাড কয়াৰ অঞ্চলটো কোচিন আৰু কোডুংগেলুৰত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে।<ref name="KSCSTE">{{cite web|url=http://indiawaterportal.org|title=Environmental Monitoring Programme on Water Quality|year=2010|publisher=Kerala State Council for Science, Technology and Environment|pages=57|access-date=29 August 2012|location=India|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223030214/http://indiawaterportal.org|url-status=dead}}</ref> == উপনৈসমূহ == ইয়াৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হ’ল: * মুথিৰাপুঝা নদী * মূল্লায়াৰ নদী * চেৰুথোনী নদী * পেৰিঞ্জাকুট্টি নদী * ইডামালা নদী সৰু উপনৈসমূহ হ’ল: মুথায়াৰ, পেৰুন্থুৰাইয়াৰ, চিন্নৰ, দেৱীয়াৰ, চেৰুথোনী, কাট্টাপ্পানায়াৰ যদিও ভূ-তাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰপৰা চালাকুডী নদীখন পেৰিয়াৰ নদীৰে এখন উপনৈ, তথাপি সকলো ব্যাৱহাৰিক উদ্দেশ্যত চৰকাৰ আৰু অন্যান্য সংস্থাসমূহে ইয়াক এখন সুকীয়া নদী হিচাপে গণ্য কৰে। চালাকুডী নদীৰ নিজা অববাহিকাৰ ক্ষেত্ৰফল হ’ল {{convert|1704|km2|mi2}}, যাৰ ভিতৰত {{convert|1404|km2|mi2}} কেৰালাত আৰু {{convert|300|km2|mi2|0}} তামিলনাডুত অৱস্থিত।<ref name="dyuthi.cusat">{{cite web |url=http://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/98/Dyuthi-T0237.pdf |title=Studies on the nature and chemistry of sediments and water of Periyar and Chalakudy Rivers, Kerala, India by Maya K. |access-date=2005-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705052926/https://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/98/Dyuthi-T0237.pdf |archive-date=5 July 2017 |url-status=dead |archivedate=2017-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170705052926/https://dyuthi.cusat.ac.in/xmlui/bitstream/handle/purl/98/Dyuthi-T0237.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="water resources">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Bge-0XX6ip8C&q=chalakudy+river+1404+300&pg=PA47|title=Water Resources System Operation: Proceedings of the International... |isbn=9788177645484|access-date=2005-03-01 |last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Yadava|first2=Ram Narayan|year=2003}}</ref> == অৱবাহিকা == [[File:Anamudi from Munnar Gundumalai road.jpg|thumb|সোঁফালে থকা অনামুডী শৃংগ হৈছে পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু, যাৰ উচ্চতা {{convert|2695|m|abbr=on}}। ]] পেৰিয়াৰ অৱবাহিকা {{convert|5398|km2|mi2}} জুৰি বিস্তৃত হৈ আছে, ইয়াৰ সৰহভাগ অংশই মধ্য কেৰালাত অৱস্থিত। ই ৯°১৫’৩০" উত্তৰ আৰু ১০°২১’০০" উত্তৰ অক্ষাংশ তথা ৭৬°০৮’३৮" পূব আৰু ৭৭°২৪’৩২" পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। নদীখনে কেৰালাৰ ইডুক্কী, ইৰ্নাকুলম আৰু থ্ৰিচুৰ জিলাৰ কিছু অংশ<ref name="shodhreservoir">{{cite web|url= http://inflibnet.ac.in |title=Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala| year=2011|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=7–15|access-date=6 November 2013|location=India}}</ref> আৰু তামিলনাডুৰ কইম্বাটুৰ জিলাৰ পানী নিষ্কাষণ কৰে।<ref name="cgwmcoimbatore">{{cite web | url = http://cgwb.gov.in/district_profile/tamilnadu/coimbatore.pdf|title=District Groundwater Brochure Coimbatore District, Tamil Nadu|year=2010|publisher=Central Groundwater Board |pages=57|access-date=29 August 2012|location=India}}</ref> এই অৱবাহিকাটো ওলোটা "L" আকৃতিৰ, যাৰ সংযোগস্থলত সৰ্বাধিক প্ৰস্থ আছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য-প্ৰস্থৰ অনুপাত ৬:১। অৱবাহিকাৰ উচ্চভূমি অঞ্চলত বেছিভাগ জুৰিয়েই থিয় উপত্যকাৰ গভীৰ গিৰিপথৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref name="shodhreservoir"/> পাহাৰৰপৰা ওলাই আহি পেৰিয়াৰ নদীখন পশ্চিমলৈ বৈ যায় আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই ইৰ্নাকুলম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অধিকাৰ কৰে, যি নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা অলুভাৰ মাজেৰে<ref name="cgwbernakulam">{{cite web|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Kerala/Ernakulam.pdf|title=GROUND WATER INFORMATION BOOKLET OF ERNAKULAM DISTRICT KERALA STATE|year=2007|access-date= 6 November 2013|location=India}}</ref> বৰাপুঝা আৰু মুনম্বমলৈকে বিস্তৃত।<ref name="KSCSTE"/> পেৰিয়াৰ হৈছে উপনৈ নেটৱৰ্কৰ যথেষ্ট বিকাশ ঘটা এটা ৮ম শ্ৰেণীৰ নদী প্ৰৱাহ। অৱবাহিকাৰ গড় নিষ্কাষণ ঘনত্ব হৈছে ২.৪৬ কিলোমিটাৰ/বৰ্গ কিলোমিটাৰ, য’ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ নদী প্ৰৱাহৰ মুঠ সংখ্যা ১৫,৭৭৩ টা। অৱবাহিকাত সকলো শ্ৰেণী সামৰি মুঠ নদী প্ৰৱাহৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে {{convert|13291|km|mi}}। নদীখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ওখ পাহাৰৰপৰা উৎপত্তি হৈছে আৰু ইয়াৰ নদী প্ৰৱাহৰ আৰ্হি তথা গাঁথনিগত উপত্যকাৰ উপস্থিতিৰপৰা ভূ-গাঁথনিক সক্ৰিয়তাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। অৱবাহিকা অঞ্চলৰ প্ৰায় {{convert|1500|km2|mi2}} (২৮%) অৰণ্যই আৱৰি থকাৰ বিপৰীতে ইলাচী খেতি আৰু মিশ্ৰিত গছ-গছনিৰ বসতি অঞ্চলসমূহে ক্ৰমে {{convert|322|km2|mi2}} আৰু {{convert|2176|km2|mi2}} অঞ্চল অধিকাৰ কৰি আছে। এই অৱবাহিকাটো পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দিশৰপৰা অতি সংবেদনশীল। ওখ পৰ্বতমালাত অৱস্থিত মুঠ ক্ষেত্ৰফলৰ প্ৰায় ৮০% অঞ্চলেই ভূ-ক্ষয় আৰু ভূমিস্খলনৰ প্ৰতি প্ৰৱণ।<ref name="cess200910">{{cite web|url=http://cess.res.in/wp-content/themes/cess/downloads/annual_report_2009-10.PDF|title=Annual Report 2009-10, Centre for Earth Science Studies|year=2010|publisher=Centre for Earth Science Studies|pages=29|access-date=27 February 2014|location=India|archivedate=13 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013123305/http://cess.res.in/wp-content/themes/cess/downloads/annual_report_2009-10.PDF|deadurl=yes}}</ref> দক্ষিণ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ {{convert|2695|m|ft}} উচ্চতাৰ অনামুডী হৈছে এই অৱবাহিকাৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু।<ref name="dyuthi.cusat"/> === ইলাচী পাহাৰ (কাৰ্ডামম হিলছ) === [[File:Cardamom Hills.jpg|thumb|কেৰালাৰ থেক্কাডীৰ ওচৰত, দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ ইলাচী পাহাৰ]] পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ উপৰিভাগ ইলাচী পাহাৰৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ আছে। উত্তৰে এই পাহাৰবোৰ পূব দিশে চোক্কানাদ মালালৈকে বৈ যোৱা ওখ মুন্নাৰ চেডেল আৰু তাৰপৰা ঘাটৰ পূব প্ৰান্তত থকা কোলুক্কুমলালৈকে বিস্তৃত। দক্ষিণে এই পাহাৰবোৰ চোক্কামাপাট্টী মালাৰ পশ্চিম অংশলৈকে বিস্তৃত।<ref name="Botanyproceddings"/> অৱবাহিকাৰ এই অংশটোক তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Periyar foundation1">{{cite web|url=http://www.periyarfoundation.org/pdf/GoodrickalRBA.pdf|title=The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)|year=2006|pages=11|access-date= 6 November 2013|location=India}}</ref> ==== উৎস — দক্ষিণ ইলাচী পাহাৰ ==== ইলাচী পাহাৰৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশ অৰ্থাৎ পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎসস্থলটো কুমিিলৰ দক্ষিণে বিস্তৃত এক ঠেক উপত্যকা। এইটোৱেই পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত। ই প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} তকৈও কম বহল আৰু প্ৰায় {{convert|40|km|mi}} দীঘল।<ref name="Periyar foundation1"/> পেৰিয়াৰৰ উপৰিভাগৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চলটো চুবুৰীয়া পন্দলম পাহাৰৰ উত্তৰ-পূব কোণলৈ এক ত্ৰিকোণীয় কীলক আকৃতিৰে গভীৰভাৱে সোমাই পৰিছে। ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটো পন্দলম পাহাৰৰ ভিতৰলৈকে বিস্তৃত হ’লেও ইয়াৰপৰা স্পষ্টভাৱে পৃথক। ইলাচী পাহাৰৰ পূব সীমা গঠন কৰা মূল পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ জলবিভাজিকা ৰেখাডাল কুমিল গিৰিপথৰ দক্ষিণ-পূবে আটাইতকৈ ওখ। ইয়াত হাই ৱেভিছ শাখা পৰ্বতমালা উত্তৰ-পশ্চিম দিশে তামিলনাডুলৈ বিয়পি পৰিছে, য’ত [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ সীমান্তত কিছুমান শৃংগৰ উচ্চতা {{convert|1900|m|ft}} তকৈও অধিক হৈছে। আৰু দক্ষিণলৈ জলবিভাজিকা ৰেখাৰ সমান্তৰালভাৱে থকা শৈলশিৰাভাগ ঘন অৰণ্যৰে আৱৰিত। ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটোক শিৱগিৰি পৰ্বতমালা বুলি কোৱা হয় আৰু ই দক্ষিণে চোক্কামাপাট্টী মালালৈকে বিস্তৃত হৈ আছে, যিখন পম্বা আৰু পেৰিয়াৰ নদী অৱবাহিকাৰ সংযোগস্থলত অৱস্থিত। ইলাচী পাহাৰৰ দক্ষিণ সীমাটো চোক্কামাপাট্টী মালাৰপৰা পশ্চিমলৈ ওলাই যোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰৰ মাজেৰে গৈছে, যিটো প্ৰথমতে উত্তৰলৈ গতি কৰে আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় শিৱগিৰি পৰ্বতমালাৰ সমান্তৰালভাৱে উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ঘূৰি যায়। এই শৈলশিৰাখনে পম্বাৰ অৱবাহিকাক পেৰিয়াৰৰপৰা পৃথক কৰে। চোক্কামাপাট্টী মালাৰ ওচৰৰ উৎসস্থলৰপৰা পেৰিয়াৰ নদীখন প্ৰথমতে এই দুটা ঘন অৰণ্যৰে আবৃত শৈলশিৰাৰ মাজেৰে উত্তৰলৈ বৈ যায়। ইয়াৰ উপত্যকাৰ মজিয়াভাগ প্ৰায় {{convert|1000|m|ft}} উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু দুয়োকাषৰ শৈলশিৰাসমূহ প্ৰায়েই {{convert|1800|m|ft}} উচ্চতা স্পৰ্শ কৰে। উৎসস্থলত পেৰিয়াৰৰ এই উপত্যকাভাগ আৰু ছাইলেন্ত ভেলীৰ কুন্থী নদীৰ উপত্যকাভাগেই হৈছে পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ একমাত্ৰ দুখন ওখ অৰণ্যমজ় উপত্যকা, যিবোৰ আজিও অক্ষত অৱস্থাত আছে। {{convert|925|km2|mi2|adj=on}} ক্ষেত্ৰফলৰ পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পটো ঘাইকৈ ইলাচী পাহাৰৰ এই একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ভিতৰতে পৰে।<ref name="Botanyproceddings"/> ==== ইলাচী পাহাৰৰ মালভূমি ==== কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তত থকা চাক্কুপাল্লামৰ (কুমিলৰ উত্তৰত) ওচৰৰপৰা আৰম্ভ হৈ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশে ভাল্লাক্কাডাভুৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত এক অস্পষ্ট শৈলশিৰাই পেৰিয়াৰ নদীৰ উপৰিভাগক ইলাচী পাহাৰৰ বাকী অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ ঠিক নামনিত পেৰিয়াৰ নদীখনে এই শৈলশিৰাটো কাটি পাৰ হৈ গৈছে। এই শৈলশিৰাৰ উত্তৰে ইলাচী পাহাৰভাগ ওখ মুন্নাৰ চেডেললৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Botanyproceddings"/> ইয়াত, নদীৰ গতিপথৰ পূবে থকা তৰংগিত মালভূমিভাগ পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ জলবিভাজিকা ৰেখালৈকে ওপৰলৈ উঠি গৈছে। এই অংশটোৰ পানী পেৰিঞ্জাকুট্টি আৰ নদীৰ জৰিয়তে পেৰিয়াৰত পৰে আৰু ইয়াৰ পানী নিষ্কাষণ প্ৰণালীটো মূলতঃ দক্ষিণ-পূবৰপৰা উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ গতি কৰা।<ref name="Periyar foundation1"/> ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশটো গড়ে {{convert|800|m|ft}} ওখ। আনহাতে, হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰা ইলাচী পাহাৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তটো দক্ষিণলৈ খৰকৈ ঢাল খাইছে আৰু ইয়াৰ পানী পান্নিয়াৰ নদীৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়। পান্নিয়াৰ নদীখন মুথিৰাপুঝা নদীৰ সৈতে মিলিত হয়, যিখন নদীয়ে উত্তৰৰ পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ হাই ৰেঞ্জ মালভূমি অংশৰ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে। থেনী আৰু কম্বম সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে থকা ইলাচী পাহাৰৰ এই অংশৰ শিখৰভাগ, ইলাচী পাহাৰৰ মূল জলবিভাজিকা ৰেখা আৰু হাই ৰেঞ্জসমূহৰ তুলনাত চাপৰ আৰু ই মাত্ৰ প্ৰায় {{convert|1000|m|ft}} উচ্চতা স্পৰ্শ কৰে। চাক্কুপাল্লামৰ পূবে, চুবুৰীয়া ভাইগাই অৱবাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুৰপৰা কেৰালাৰ এই অংশলৈ ওলাই আহিছে। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ এই অংশটো পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা আন সকলো অংশতকৈ বেছি শুকান। বৰ্তমান ইয়াত কোনো উল্লেখযোগ্য প্ৰাকৃতিক বনাঞ্চল বাকী থকা নাই; যদিও বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ই সম্পূৰ্ণৰূপে চিৰসেউজ অৰণ্যৰে আৱৰিত আছিল।<ref name="Botanyproceddings"/> ==== ইডুক্কী উপ-মালভূমি ==== ইয়াত দক্ষিণৰপৰা উত্তৰলৈ বৈ যোৱা মূল পেৰিয়াৰ নদীৰ পশ্চিম অংশটো হৈছে প্ৰকৃত ইডুক্কী উপ-মালভূমি। এইটো ইলাচী পাহাৰৰ আটাইকেইটা অংশতকৈ চাপৰ আৰু উত্তৰলৈ ঢাল খোৱা, য’ত ইডুক্কী জলাশয়টো অৱস্থিত।<ref name="Periyar foundation1"/> পেৰিয়াৰ নদীৰ গভীৰ গতিপথে ইয়াক ইলাচী পাহাৰৰ বাকী অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। এই উপ-মালভূমিভাগ আয়্যাপ্পানকোইলৰ ওচৰৰপৰা উত্তৰলৈ নেৰিয়ামংগিলমৰ ওচৰলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিম সীমাটো পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ এক স্পষ্টভাৱে চিহ্নিত থিয় ঢাল, যি থোডুপুঝাৰ সমভূমি অঞ্চললৈ নামি গৈছে। এই ৯০০ৰপৰা ১০০০ মিটাৰ ওখ পশ্চিম শিখৰভাগে পেৰিয়াৰৰ জলনিষ্কাষণ অঞ্চলক মনিমালা, মীনক্ষিল আৰু মুভাট্টুপুঝা নদীৰ অববাহিকাৰপৰা পৃথক কৰে। ই উত্তৰে নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা পনামকুট্টীলৈকে থকা পেৰিয়াৰ নদীৰ গতিপথৰ সমান্তৰালভাৱে শেষ হৈছে। ইডুক্কী জলাশয়ৰ দক্ষিণ-পূব কোণৰ সিপাৰে অৱস্থিত কাট্টাপ্পানা আৰ নদীৰ অববাহিকাও এই অংশতে পৰে। চেকুতান মালা নামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰপৰা উত্তৰ-পূবলৈ বিস্তৃত এটা শৈলশিৰাই ইডুক্কী উপ-মালভূমিক পীৰমেড মালভূমি আৰু ইলাচী পাহাৰৰ মূল অংশৰপৰা পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ পূব সীমাটো উত্তৰ-পশ্চিমৰপৰা দক্ষিণ-পূবলৈ বিস্তৃত এটা শৈলশিৰা, যিয়ে ইডুক্কী জলাশয়ক মূল ইলাচী পাহাৰৰ পানী কঢ়িয়াই অনা পেৰিয়াৰৰ উপনৈ কাল্লাৰ/পেৰিঞ্জাকুট্টিৰপৰা পৃথক কৰে। ইডুক্কী উপ-মালভূমিৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|700|m|ft}}। ১৯৫০ চনলৈকে এই অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যৰে আৱৰিত আছিল, কিন্তু বৰ্তমান বনস্পতিৰ মাত্ৰ তিনিটা সৰু অংশহে ইয়াত অৱশিষ্ট আছে। ইয়াৰে আটাইতকৈ ডাঙৰ অংশটো ইডুক্কী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ ভিতৰত পৰে। বাগামনৰ দক্ষিণে থকা মীনক্ষিল, মনিমালা আৰু পম্বাৰ উপনৈসমূহে আয়্যাপ্পানকোভিল আৰু ভাল্লাক্কাডাভুৰ মাজৰ পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ এক বুজন অংশ খহাই পেলাইছে। ইয়াৰ ফলত পেৰিয়াৰ নদীখনে ইয়াত উত্তৰলৈ বৈ যাবৰ বাবে ইলাচী পাহাৰৰ কেৱল এটা ঠেক সমতল অংশহে পাইছে।<ref name="Periyar foundation1"/> === হাই ৰেঞ্জ মালভূমি === হাই ৰেঞ্জ মালভূমিভাগ ঘাইকৈ মুন্নাৰ আৰু দেৱীকুলামৰ আশে-পাশে অৱস্থিত। ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় {{convert|1800|m|ft}} আৰু ইয়াৰ পানী মুথিৰাপুঝা নদীৰ জৰিয়তে দক্ষিণলৈ গৈ পেৰিয়াৰত পৰে। মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ ওখ ৰাজামালা-অনামুডী-উমায়ামালা অংশই ইয়াৰ উত্তৰ সীমা গঠন কৰিছে। মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰপৰা ওলাই যোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী শৈলশিৰা, যি মুন্নাৰৰ ঠিক পশ্চিমেদি দক্ষিণলৈ গৈ পাৰ্বতী মালালৈকে বিস্তৃত হৈছে, ই হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পশ্চিম সীমা গঠন কৰিছে। এই শৈলশিৰাখনে হাই ৰেঞ্জসমূহক ইয়াৰ পশ্চিমফালে থকা নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰপৰা পৃথক কৰে। হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পূব প্ৰান্তটো ইলাচী পাহাৰৰ সৈতে হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ সংযোগস্থলত থকা কোলুক্কুমলাৰপৰা উত্তৰলৈ গৈ কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ সীমান্তৰ সমান্তৰালভাৱে টপ ষ্টেচনলৈকে বিস্তৃত হৈছে। হাই ৰেঞ্জ অংশটো মূলতঃ মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা অংশ, যাৰ দক্ষিণ দিশত ইলাচী পাহাৰ অৱস্থিত। কেৰালাৰ ভিতৰত পৰা মূল আনামালাই শৈলশিৰাৰ সকলো উত্তৰ ঢালৰ পানী পেৰিয়াৰৰ দুয়োখন উপনৈ ক্ৰমে ইডামালায়াৰ আৰু পুয়ামকুট্টী আৰৰ জৰিয়তে নিষ্কাষিত হয়।<ref name= "Botanyproceddings"/> চাহবাগিছা আৰু জলবিদ্যুৎ বান্ধৰ বাবে হাই ৰেঞ্জ মালভূমিভাগ বৰ্তমান প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি হৈ পৰিছে। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক অৰণ্যসমূহ ঘাইকৈ শোলা-তৃণভূমিপ্ৰকাৰৰ আছিল। জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ মূল্যৰফালৰপৰা, এই ভৌগোলিক গোটটো ইয়াৰ বিশেষ উচ্চভূমিৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।<ref name= "Botanyproceddings"/> === নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকা === নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাত ইডামালায়াৰ আৰু পুয়ামকুট্টী আৰ নদী অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; আৰু পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সম্ভাৱ্য ভূ-তাত্ত্বিকভাৱে অস্থিৰ অংশত হোৱা প্ৰবল বৃষ্টিপাতৰ ফলত এই উপত্যকাভাগৰ সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰবল বৰষুণৰ ফলত দ্ৰুত খহনীয়া আৰু ক্ষয়-ক্ষতি হৈ হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ সমান্তৰালভাৱে এক জটিল ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি হৈছে। এই অঞ্চলটো পেৰিয়াৰ নদীৰ গতিপথ অনুসৰণ কৰি দক্ষিণ-পশ্চিমৰ নেৰিয়ামংগিলমৰপৰা দক্ষিণ-পূবৰ পনামকুট্টীলৈকে বিস্তৃত। ই উত্তৰলৈ গৈ পেৰিয়াৰ আৰু চালাকুডী অৱবাহিকাক পৃথক কৰিছে আৰু ইয়াৰ পূব সীমাটো আনামালাই শৈলশিৰাই গঠন কৰিছে।<ref name="Botanyproceddings" /> পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ পশ্চিম ঢালটো অতি গভীৰভাৱে খণ্ডিত আৰু ইয়াৰ কিছুমান স্বকীয় ভৌগোলিক তথা পৰিৱেশীয় বৈশিষ্ট্য আছে, যিবোৰ পশ্চিম ঘাটৰ বাবে অনন্য। নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ অংশত ইডুক্কী উপ-মালভূমি আৰু দক্ষিণ-পূবত ইলাচী পাহাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ পূব সীমাটো পান্নিয়াৰ আৰু মুথিৰাপুঝা অৱবাহিকাৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰদ্বাৰা গঠিত, আৰু পাৰ্বতীমুডী-উমায়ামালা শৈলশিৰাই নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ উত্তৰ-পূব প্ৰান্ত গঠন কৰিছে।<ref name="Botanyproceddings" /> উত্তৰ দিশলৈ নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকা আৰু পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাভাগ পেৰিয়াৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ উপনৈ ইডামালায়াৰে কাটি উলিওৱা ইডামালা গিৰিপথলৈকে বিস্তৃত হৈছে। এই অৱবাহিকাৰ উত্তৰ সীমাটো শ্বোলায়াৰক ইডামালা নদীৰপৰা পৃথক কৰা শৈলশিৰাটোৱে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। এই শৈলশিৰাটো হৈছে তামিলনাডুৰ ভালপাৰাইৰ ওচৰৰপৰা ওলাই পশ্চিমলৈ কেৰালাৰ ভিতৰলৈকে বহুখিনি প্ৰসাৰিত হোৱা এটা পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰ।<ref name="Botanyproceddings"/> ইডামালা গিৰিপথে উত্তৰৰ নেল্লিয়াম্পাথীৰ শ্বোলায়াৰ অৰণ্যক দক্ষিণৰ অনামুডী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু হাই ৰেঞ্জ মালভূমিৰপৰা পৃথক কৰিছে।<ref name="Periyar foundation1"/> পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাত তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত থকা অঞ্চলটো ইয়াতেই অৱস্থিত। এই অঞ্চলটোৱে পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ উত্তৰ-পূব কোণ গঠন কৰিছে। ইয়াৰ পানী নীৰাৰ উপনৈৰদ্বাৰা নিষ্কাষিত হয়, যিখন নদী দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বৈ গৈ ইডামালায়াৰত পৰে।<ref name="nias"/><ref name="indwrispap"/><ref name="indwrispap2">{{cite web|url=http://nrsc.gov.in/|title=Lower Nirar D00884|publisher=Water Resource Information System of India|access-date=10 November 2013|location=India|archivedate=11 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111074811/http://www.nrsc.gov.in/|deadurl=yes}}</ref> এই অংশৰ ভিতৰত পশ্চিমলৈ ঢাল খোৱা এলানি গভীৰ উপত্যকা আছে, য’ত উপত্যকাৰ মজিয়াভাগ প্ৰায়েই ৩০০ মিটাৰতকৈও কম উচ্চতাত অৱস্থিত। এই উপত্যকাবোৰক ইখনৰপৰা সিখনক পৃথক কৰি ৰাখিছে কেইবাটাও থিয় পাহাৰ আৰু চেপেটা শীৰ্ষভাগৰ মালভূমিয়ে, যাৰ খাড়া ঢালসমূহ প্ৰায় ৯০০ৰপৰা ১৫০০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উঠি গৈছে। ইডামালা আৰু পুয়ামকুট্টী নদীয়ে এই অংশৰ সৰহভাগ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে, আনহাতে ইয়াৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পানী মূল পেৰিয়াৰ নদীত পৰে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অৰণ্যৰে আবৃত আৰু এই অৰণ্যসমূহ সমভূমি অঞ্চলৰপৰা পেৰিয়াৰ আৰু চালাকুডী নদীৰ সমান্তৰালভাৱে উত্তৰ-পশ্চিম দিশে প্ৰায় কালাডীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Botanyproceddings"/> === পেৰিয়াৰ মধ্যভূমি আৰু নিম্নভূমি === নামনি পেৰিয়াৰ উপত্যকাৰ পশ্চিমে মধ্যভূমি অঞ্চল অৱস্থিত, যি সৰু সৰু পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰে গঠিত এক তৰংগিত ভূ-প্ৰকৃতিৰদ্বাৰা বিশেষায়িত। ইয়াত সাধাৰণ ঢালটো পশ্চিম দিশলৈ থকা। নিম্নভূমি অঞ্চলটো বৰ্তমানৰ উপকূলীয় ৰেখাৰ সমান্তৰালভাৱে এক ঠেক পটি হিচাপে অৱস্থিত। এই অংশৰ ভূ-অৱয়বসমূহ ঘাইকৈ বহল উপত্যকা, দ পিটনি তথা জলাহভূমি আৰু চাপৰ বালিচৰেৰে গঠিত। এই অঞ্চলৰ বহু অংশ নলা-নৰ্দমাৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ কয়াৰ বা বাৰী অঞ্চলৰ সৈতে সংযোজিত হৈ আছে। অলুভাৰ ওচৰত নদীখন দুটা প্ৰধান শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে; এটা শাখা দেশমৰ মাজেৰে মংগলাপুঝা হিচাপে বৈ গৈ অৱশেষত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। কোডুংগেলুৰৰপৰা প্ৰায় {{convert|10|km|mi|0}} দক্ষিণ-পূবত চালাকুডী নদীখনো পেৰিয়াৰৰ এই শাখাৰ সৈতে মিলিত হয় আৰু ই মুনম্বমত সৰ্বাধিক প্ৰস্থ লাভ কৰে। আনহাতে, মৰ্তাণ্ডবৰ্মা শাখাখন দক্ষিণলৈ প্ৰৱাহিত হৈ কুঞ্জুন্নিক্কৰা দ্বীপৰ ওচৰত পুনৰ দুটা ভাগত বিভক্ত হয় আৰু অৱশেষত বৰাপুঝাত ভেম্বনাড কয়াৰ অঞ্চলত পৰেগৈ।<ref name="shodhreservoir2">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2121/10/10_chapter%201.pdf |title=Hydrogeological and Hydrochemical studies of the Periyar Basin, Central Kerala| year=2011|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=10–15|access-date=2 March 2014|location=India}}</ref> অৱবাহিকাৰ এই অংশতে অংগামালী আৰু কোচিৰ মাজত পেৰিয়াৰ নদীৰ আটাইতকৈ বেছি ঔদ্যোগিক এলেকাটো অৱস্থিত, য’ত ৫০ টাতকৈও অধিক বৃহৎ আৰু মজলীয়া পৰ্যায়ৰ উদ্যোগ আছে। পেৰিয়াৰৰ ইদায়াৰ শাখা নদীখনে এই উদ্যোগসমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।<ref name="shodhganga4">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/2625/10/10_chapter%202.pdf |title=Salinity intrusion and seasonal water quality variations in the tidal canals of Cochin|pages=34|access-date=2 March 2014|location=India}}</ref> == বান্ধসমূহ == === জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ === [[File:Idukki dam.JPG|thumb|পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত ইডুক্কী বান্ধ]] ইডুক্কী বান্ধটো হৈছে কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প আৰু ই পেৰিয়াৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ই এছিয়াৰ ভিতৰতে এনে ধৰণৰ (এক কংক্ৰিটৰ, দুমুখীয়া ভাঁজযুক্ত পেৰাবলিক, পাতল ধেনুভেৰীয়া বান্ধ বা থিন আৰ্ক ডাম<ref name="experteyes"/>) আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত দ্বিতীয় বৃহত্তম। ইয়াৰ জেনেৰেটৰসমূহৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ৭৮০ মেগাৱাট ({{nowrap|৬ × ১৩০}}), আৰু ভাৰত-কানাডাৰ যৌথ উদ্যোগত নিৰ্মিত মূলামাট্টমৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ইয়াত বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা হয়। বাৰিষাৰ সময়ত ইডুক্কীত বিদ্যুৎ উৎপাদন সৰ্বনিম্ন হয়। এই বান্ধটোৱে শুকান গৰমৰ দিনবোৰৰ বাবেও পানী সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে, কিয়নো সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ আন বহুতো জলাশয়ৰ পানী কমি যায়। ১৯৭৬ চনত ইডুক্কী প্ৰকল্পটো কাৰ্যক্ষম হোৱাৰপৰাই ইয়াৰ টেইল-ৰেচ পানী (১৯.৮৩–৭৮.৫ মি^৩/ছেকেণ্ডৰ ভিতৰত) মূলামাট্টম বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে ইডুক্কী জলাশয়ৰপৰা মুভাট্টুপুঝা নদীৰ থোডুপুঝা উপনৈলৈ বোৱাই নিয়া হৈছে।<ref name="Dyuthi-T0158">{{cite web |url= http://cusat.ac.in/ |title= An Integrated Hydrogeological study of the Muvattupuzha river basin, Kerala, India |year= 2003 |publisher= Cochin University of Science and Technology |pages= 14 |access-date= 30 August 2012 |location= India |archivedate= 15 August 2000 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20000815230700/http://www.cusat.ac.in/ |deadurl= yes }}</ref> এই নদীখনত পাল্লিভাছাল, চেলকুলাম, পান্নিয়াৰ, নেৰিয়ামংগিলম আৰু নামনি পেৰিয়াৰতো অন্যান্য জলবিদ্যুৎ উৎপাদন কেন্দ্ৰ বা সুবিধা আছে।<ref name="Waterquality">{{cite web|url= http://indiaenvironmentportal.org.in |title=Environmental Monitoring Programme on Water Quality |year=2009 |publisher= Centre for Water Resources Development & Management|pages=57|access-date= 12 March 2014 |location=India}}</ref> === জলাশয়সমূহ === কেৰালাৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাশয়সমূহ হৈছে ক্ৰমে— ভূতাতানকেট্টু, ইডামালায়াৰ, নামনি পেৰিয়াৰ, মাট্টুপেট্টী, আনাইৰাংগল, কুণ্ডালা, পনমুডী, কাল্লাৰকুট্টি, ইডুক্কী (যিটো তিনিটা বান্ধ ক্ৰমে— ইডুক্কী, চেৰুথোনী আৰু কুলামাভু নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে গঠিত হৈছে), চেলকুলাম, কাল্লাৰ, এৰাট্টায়াৰ আৰু মুলাপেৰিয়াৰ। পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ ভিতৰত তামিলনাডুত পৰা বান্ধসমূহ হৈছে আপাৰ নীৰাৰ ৱিয়েৰ আৰু ল’ৱাৰ নীৰাৰ বান্ধ। এই বান্ধসমূহে পেৰিয়াৰৰ নীৰাৰ উপনৈৰপৰা পানী চুবুৰীয়া শ্বোলায়াৰ অৱবাহিকালৈ বোৱাই নিয়াত সহায় কৰে। === জলসিঞ্চন === ইৰ্নাকুলম জিলাত অৱস্থিত পেৰিয়াৰ উপত্যকা জলসিঞ্চন প্ৰকল্পই পেৰিয়াৰ নদীৰ মুথিৰাপুঝা উপনৈৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা ওলোৱা টেইল ৰেচ পানী আৰু কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ইডামালায়াৰ উপনৈত নিৰ্মাণ কৰা এন্নাক্কাল বান্ধৰপৰা নিয়ন্ত্ৰিতভাৱে এৰি দিয়া পানী, লগতে পেৰিয়াৰ নদীৰ নিয়ন্ত্ৰণহীন অববাহিকাৰপৰা পোৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰি পেৰিয়াৰ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা প্ৰায় {{convert|32800|ha|acre}} কৃষিভূমিত জলসিঞ্চন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। খাল আৰু নিয়ন্ত্ৰণকাৰী সঁজুলিৰ নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে এই কাৰ্য কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ অধীনত {{convert|3048|km2|mi2}} অববাহিকা ক্ষেত্ৰফল সামৰি ভূতাতানকেট্টুত পেৰিয়াৰ বেৰেজ আৰু এটা খালৰ নেটৱৰ্ক নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name="periyarirrigation">{{cite web|url=http://kerala.gov.in|title=Periyar Valley Irrigation Project|publisher=Department of Irrigation, Government of Kerala|access-date=6 November 2013|location=India|archive-date=19 November 2013|archive-url=https://archive.today|url-status=dead}}</ref> পেৰিয়াৰ নদীৰ বাওঁপাৰত কৰা জলসিঞ্চনৰ উপৰি, এই প্ৰকল্পই নদীৰ নামনি অংশত সাগৰীয় লুণীয়া পানীৰ প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু নদীখনৰ বহুতো লিফ্ট জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ নদীখনৰ মাজেৰে ন্যূনতম পৰিমাণৰ পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ উপৰি খোৱাপানী আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে ভূতাতানকেট্টু বেৰেজে সংৰক্ষণ কৰা পানীৰ এটা অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === এটা নদী অববাহিকাৰপৰা আন এটালৈ পানীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় সমগ্ৰ উপদ্বীপে ভাৰতৰ ভিতৰতে এটা নদী অববাহিকাৰপৰা আন এটালৈ পানী স্থানান্তৰ কৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধ অন্যতম আছিল। ই এফালে পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাৰ বিপৰীতে নদীখনৰ নামনি অংশত পানীৰ গুণগত মান হ্ৰাস হোৱাৰ কাৰণ হৈ পৰিছিল। নদীখনৰ আৱৰ্জনা ধুই নিকা কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ পানী উপলব্ধ নোহোৱাৰ বাবে পেৰিয়াৰৰ নামনি অংশত লুণীয়া পানীৰ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰদূষকসমূহ সিঁচৰতি হৈ পৰা সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইডুক্কী প্ৰকল্পৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা মুভাট্টুপুঝা নদীলৈ কৰা আন এক পানীৰ স্থানান্তৰে পেৰিয়াৰ নদীৰ নামনিভাগৰ প্ৰৱাহক অধিক বিৰূপভাৱে প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref name="interlinking rivers">{{cite web |url= http://hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20050130223411/http://www.hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |url-status= dead |archive-date= 30 January 2005 |title= Inter-linking rivers – the Kerala experience |year= 2002 |access-date= 6 September 2012 |work= [[The Hindu]] |location= India |archivedate= 30 January 2005 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20050130223411/http://www.hindu.com/2002/12/11/stories/2002121103970500.htm |deadurl= yes }}</ref> পৰাম্বিকুলাম আলিয়াৰ প্ৰকল্প (PAP) চুক্তিখন ভাৰতপুঝা, চালাকুডীপুঝা আৰু পেৰিয়াৰ অৱবাহিকাৰ আন্তঃৰাজ্যিক নদীসমূহৰ পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু ভাগ-বতৰা কৰাৰ উদ্দেশ্যে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পেৰিয়াৰৰ দুই উপনৈ ক্ৰমে— নীৰাৰ আৰু আনামালায়াৰ এই চুক্তিৰ অধীনত পৰে।<ref name="papperiyar">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/kerala/revise-water-release-chart-of-pap-experts/article4223058.ece |title=Revise water release chart of PAP: experts|year=2012|work=The Hindu|access-date=21 December 2012|location=India}}</ref> এই পি এ পি চুক্তিৰ অংশ হিচাপে এই নদীসমূহৰ পানী চুবুৰীয়া শ্বোলায়াৰ অৱবাহিকালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="indwrispap">{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_(Irrigation)_JI02563|title=Parambikulam Aliyar (Irrigation) JI02563|publisher=Water Resource Information System of India|access-date=6 November 2013|location=India|archivedate=10 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110161040/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Parambikulam_Aliyar_(Irrigation)_JI02563|deadurl=yes}}</ref> অৱবাহিকাত হোৱা এই সকলোবোৰ পানীৰ দিশ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীয়ে ইয়াৰ গড় প্ৰৱাহৰ ২২ শতাংশ হেৰুৱাই পেলাইছে।<ref name="interlinking rivers 2">{{cite web|url= http://www.indiatogether.org/2003/oct/env-nolink.htm |title=Interlinking? No, thanks |year=2003|publisher=India Together|access-date=16 September 2012|location=India}}</ref> {{wide image|Bhoothathankettu Panorama.JPG|1400px|পেৰিয়াৰ বেৰেজ, ভূতাতানকেট্টু}} == পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ গুৰুত্ব == [[File:Thattekkad Bird.jpg|thumb|থাট্টেকাড পক্ষী অভয়াৰণ্য হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ শাখাসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এখন চিৰসেউজ নিম্নভূমিৰ অৰণ্য]] মুলাপেৰিয়াৰ জলাশয়ৰ দক্ষিণে, পেৰিয়াৰ নদীৰ উৎসস্থলত, পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত প্ৰায় {{convert|350|km2|mi2}} জুৰি এক অবিচ্ছিন্ন আৰু অপৰিৱৰ্তিত চিৰবৰ্ষণ অৰণ্য (Rainforest) পোৱা যায়। এই চিৰবৰ্ষণ অৰণ্যসমূহ গুদাৰাকাল বন সংমণ্ডলৰ অন্তৰ্ভুক্ত চুবুৰীয়া পম্বা অৱবাহিকালৈ পশ্চিমফালে আৰু অধিক বিস্তৃত হৈছে আৰু গুদাৰাকাল সংমণ্ডল অতিক্ৰমি দক্ষিণে আচ্চানকোভিল সংমণ্ডলৰ অৰণ্যলৈকে বিয়পি পৰিছে। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোত পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰায় ৬০০ৰপৰা ৭০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত এক সুৰক্ষিত আৰু অক্ষত চিৰসেউজ বনাঞ্চল আছে।<ref name="Periyar foundation">{{cite web|url=http://periyarfoundation.org|title=The Landscape, Ecological Status, Conservation Potential, Threats to the Forests and Biodiversity of the Gudarakal Range, Ranni Forest Division (Southern Forest Circle, Kerala)|year=2006|pages=6|access-date= 4 November 2012|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰৰ উপৰিভাগৰ এই অৰণ্যসমূহ প্ৰায় অগম্য আৰু ইয়াক পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাত বাকী থকা আটাইতকৈ কম ক্ষতিগ্ৰস্ত চিৰসেউজ বনাঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="KFRI-RR024">{{cite web|url=http://kfri.res.in|title=An Ecological Study in Periyar Tiger Reserve with special reference to wildlife|year=1985|publisher=Kerala Forest Research Institute |pages=21|access-date= 4 November 2012|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প (PTR) ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি পৰিৱেশগত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চলসমূহৰো অন্যতম। এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ উদ্ভিদ জগত অতি চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ়। কেৰালাৰ অনুমাণিক ৩,৮০০ প্ৰজাতিৰ গুপ্তবীজী উদ্ভিদৰ ভিতৰত ১,৯৬৬টা প্ৰজাতি এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ভিতৰত পোৱা বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। এই উপ-মহাদেশৰ আন ক’তো পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ সমতুল্য এলেকাৰপৰা ইমান বৃহৎসংখ্যক উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা হোৱা নাই। ইয়াৰ উপৰি, এই সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত অনুমাণিক ৩২৩ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৩৮ প্ৰজাতিৰ মাছ আৰু ৪৪ প্ৰজাতিৰ সৰীসৃপ পোৱা যায়।<ref name="Thattekad">{{cite web|url= http://periyartigerreserve.org|title=Status and distribution of birds in Periyar Tiger Reserve, Kerala, India |publisher=The Indian Forester|pages=144–145|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ মালভূমি অঞ্চলটো ‘প্ৰজেক্ট এলিফেণ্ট’ সংৰক্ষিত অঞ্চল ১০-ৰ এক অংশ, য’ত অগস্ত্যমালাই-মহেন্দ্ৰগিৰি পাহাৰো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। হাতী সংৰক্ষিত অঞ্চল ১০ৰ পেৰিয়াৰ মালভূমি অংশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়ে দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত আৰু অখণ্ড হাতীৰ বিচৰণ ক্ষেত্ৰ ধৰি ৰাখিছে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই অঞ্চলত প্ৰায় ২,০০০টা হাতী আছে আৰু এই প্ৰজাতিটোৰ দীৰ্ঘম্যাদী সংৰক্ষণৰ বাবে ই এক অতি সম্ভাৱনাপূৰ্ণ স্থান। এই হাতীৰ জনসংখ্যা জিনীয়ভাৱে অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু ঘাট পৰ্বতমালাৰ আৰু উত্তৰত থকা হাতীৰ বৃহৎ জাকসমূহৰপৰা পৃথক। এই অঞ্চলটো ইয়াৰ চহকী জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বাবেও জনাজাত। আনহাতে, এই অঞ্চলটোৱে ব্যাৱসায়িক বাগিছা, জলবিদ্যুৎ আৰু জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনিমূলক উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰোঁ সাক্ষী হৈছে, যিবোৰে হাতীৰ মুক্ত যাতায়াতত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Thattekad2">{{cite web|url= http://asiannature.org|title=Conservation of the Periyar-Agasthyamalai Corridor in the Southern Western Ghats |publisher=Asian Nature Conservation Foundation|pages=27|location=India}}</ref> ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অভয়াৰণ্য থাট্টেকাড পক্ষী অভয়াৰণ্য হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ শাখাসমূহৰ মাজত অৱস্থিত এখন চিৰসেউজ নিম্নভূমিৰ অৰণ্য। ইয়াত এক চহকী আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ় চৰাইৰ জীৱন দেখিবলৈ পোৱা যায়। বন্য পক্ষীৰ লগতে জলচৰ চৰাইৰো কেইবাটাও প্ৰজাতিয়ে এই অভয়াৰণ্য ভ্ৰমণ কৰে। ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পক্ষীবিদ ড° চেলিম আলীয়ে কোচিৰপৰা প্ৰায় {{convert|60|km|mi}} উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত এই সৰু, {{convert|25|km2|mi2|0|adj=on}} ক্ষেত্ৰফলৰ পক্ষী অভয়াৰণ্যখনক এসময়ত “উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ চহকী চৰাইৰ বাসস্থান” বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Thattekad3">{{cite web|url= http://hindu.com/|archive-url= https://web.archive.org/web/20130101194811/http://hindu.com|url-status= dead|archive-date= 1 January 2013|title= Inside a magical rainforest|access-date= 4 November 2012|work= [[The Hindu]]|location= India|archivedate= 15 July 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140715161245/http://hindu.com/|deadurl= yes}}</ref> ভেম্বনাড হ্ৰদত গৈ পৰা ছয়খন প্ৰধান নদীৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰ অন্যতম। ভেম্বনাড কোল জলাহভূমিক আন্তঃৰষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাহভূমিৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, যিটো ৰামছাৰ সন্মিলন অনুসৰি জলাহভূমিৰ সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষম ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Ramsar">{{cite web|url=http://ramsar.org |title=The List of Wetlands of International Importance |work=The Hindu |pages=18 |access-date=4 November 2012 |location=India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102104335/http://ramsar.org |archive-date=2 January 2008 }}</ref> এই অঞ্চলটো ২০,০০০ তকৈও অধিক জলচৰ চৰাইৰ বাসস্থান— যিটো ভাৰতৰ ভিতৰত এনে ধৰণৰ তৃতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যা। == ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ কেইবাটাও স্থান আছে। অলুভাত পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত বিখ্যাত অলুভা শিৱৰাত্ৰি উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref name="KerGreenhills">{{cite web|url=http://kerala-green-hills.com/|title=Kerala: Festivals and Fairs|access-date=5 November 2013|location=India|archivedate=5 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105123042/http://kerala-green-hills.com/|deadurl=yes}}</ref> মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ কুম্ভম মাহৰ শিৱৰাত্ৰিৰদিনা প্ৰতি বছৰে এই মন্দিৰৰ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। মহাশিৱৰাত্ৰিৰদিনা প্ৰতি বছৰে পেৰিয়াৰ নদীৰ বালিময় পাৰত থকা শিৱ মন্দিৰত ভক্তৰ ভিৰ হয়।<ref name="Thiruvair">{{cite web|url=http://thiruvairanikkulamtemple.org|title=Thiruvairanikkulam Temple|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> কালাডী হৈছে পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এখন চহৰ। ই অদ্বৈত বেদান্তৰ মতবাদ একত্ৰিত কৰা হিন্দু দাৰ্শনিক শ্ৰী আদি শংকৰাচাৰ্যৰ জন্মস্থান। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে শৃংগেৰীৰ তদানীন্তন শংকৰাচাৰ্যই ইয়াক পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯১০ চনত শ্ৰী আদি শংকৰাচাৰ্যৰ বাবে এটা মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পাছতহে কালাডী ভাৰতৰ আধ্যাত্মিক মানচিত্ৰত স্থান পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Sharadapeetham">{{cite web|url=http://sringeri.net|title=Sri Sri Jagadguru Shankaracharya Mahasamsthanam Dakshinamnaya Sri Sharada Peetham, Sringeri|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> কোচিৰপৰা {{convert|52|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত মালায়াত্তুৰ গীৰ্জাখন {{convert|609|m|ft|adj=on}} ওখ মালায়াত্তুৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। এই গীৰ্জাখন পাঁচনি চেইণ্ট থমাছৰ নামত উৎসৰ্গিত, যিয়ে এই মঠত প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ হিচাপে ই কেৱল কেৰালাৰপৰাই নহয়, চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰপৰাও অতি বৃহৎসংখ্যক ভক্তক আকৰ্ষণ কৰে। এই বিখ্যাত গীৰ্জাখন পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালাৰ সেউজ পাহাৰ কুৰিচুমুডীত অৱস্থিত,<ref name="Malayattoorchurch">{{cite web|url=http://malayattoorkurisumudy.in|title=Malayattoor Church|access-date=5 November 2013|location=India}}</ref> যাক পেৰিয়াৰ নদীয়ে আংশিকভাৱে বেঢ়ি ৰাখিছে। গীৰ্জাখনত চেইণ্ট থমাছৰ এটা পূৰ্ণাবয়ব মূৰ্তি আৰু এটা শিলত পাঁচনিজনৰ ভৰিৰ ছাপ আছে। এই মঠটোক এতিয়া আন্তৰ্জাতিক তীৰ্থযাত্ৰা কেন্দ্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। == পৰিৱেশীয় সমস্যাসমূহ == === প্ৰদূষণ === পেৰিয়াৰ নদীৰ নামনি অংশ ভয়ংকৰভাৱে প্ৰদূষিত। ইলোৰ ঔদ্যোগিক অঞ্চলৰ উদ্যোগসমূহে উৎপাদিত আৱৰ্জনা নদীখনত পেলাই দিয়ে। গ্ৰীণপিচ ইণ্ডিয়াই নামনি পেৰিয়াৰক "বিষাক্ত পদাৰ্থৰ এটা নৰ্দমা" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, য’ত ডি ডি টি, এণ্ডোছলফান, হেক্সা আৰু ট্ৰাইভেলেণ্ট ক্ৰমিয়াম, সীহ, চায়ানাইড আৰু বি এইচ চি-ৰ দৰে মাৰাত্মক বিষাক্ত পদাৰ্থৰ আশংকাজনক মাত্ৰা পোৱা গৈছে।<ref>{{Cite web |url=http://greenpeace.org |title=Greenpeace India |access-date=3 November 2007 |archive-date=2 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502085220/http://greenpeace.org |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Periyar River Basin, Chapter 2, Environmental Program on Water Quality, Kerala State Council for Science, Technology and Environment |url=http://kerenvis.nic.in/ |access-date=2026-07-28 |archivedate=2026-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115044826/https://kerenvis.nic.in/ |deadurl=yes }}</ref> কেইবাটাও অধ্যয়নে আঙুলিয়াই দিছে যে নদীৰ বুকুত সীহ, কেডমিয়াম, পাৰা, ক্ৰমিয়াম, নিকেল, ক’বাল্ট আৰু দস্তাৰ দৰে গধুৰ ধাতু জমা হৈছে আৰু নদীখনৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত বহুতো মৃত অঞ্চলৰ সৃষ্টি হৈছে। এই ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ হ’ল— ইলোৰ-ইদায়াৰ অঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক গোটসমূহৰপৰা শূন্য আৱৰ্জনা নিষ্কাশন (Zero effluent discharge) আৰু কোম্পানীসমূহৰপৰা শূন্য নিৰ্গমন নিশ্চিত কৰা। নদীখন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা জলাহভূমিসমূহৰ প্ৰদূষণে মীন পালন আৰু কৃষিকাৰ্যকে ধৰি পৰম্পৰাগত জীৱিকাসমূহ প্ৰায় ধ্বংস কৰি পেলাইছে।<ref name="DecChron">{{cite web|url= http://deccanchronicle.com|archive-url= https://web.archive.org/web/20130811235503/http://deccanchronicle.com|url-status= dead|archive-date= 11 August 2013|title=Save river campaign set to engulf Kerala|year=2013|publisher=The Deccan Chronicle|access-date=20 May 2013|location=India}}</ref> === অবৈধ বালি খনন === [[File:Periyar.jpg|thumb|বালি খনন]] পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা কৰা অবৈধ বালি খনন হৈছে আন এক ডাঙৰ পৰিৱেশীয় সমস্যা। অধ্যয়নসমূহৰপৰা দেখা গৈছে যে পেৰিয়াৰ নদীৰপৰা যি পৰিমাণৰ বালি খন্দা হৈছে, সেয়া নদীখনৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ক্ষতি নকৰাকৈ উলিয়াব পৰা প্ৰাকৃতিক পৰিমাণতকৈ কমেও ৩০ গুণ বেছি।<ref name="SandminingHindu">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cms-office-okayed-ghats-for-sand-mining-against-cess-advice/article5205106.ece|title=CM's office okayed ghats for sand mining against CESS advice|year=2013|work=The Hindu|access-date=6 October 2013|location=India}}</ref> পেৰিয়াৰ নদী অববাহিকাৰ উচ্চভূমি অঞ্চলৰ মালভূমিত ব্যাপকভাৱে বালি খনন কাৰ্য চলি আছে। এই অঞ্চলসমূহৰপৰা বালি খনন কৰাৰ ফলত নদী অববাহিকাৰ পৰিৱেশৰ ওপৰত মাৰাত্মক প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref name="SandminingShodh">{{cite web|url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/8987/13/13_chapter%209.pdf|title=Environmental impact of sand mining: a case study in the river catchments of Vembanad lake, Southwest India|year=2008|author=Sreebha S|publisher=Cochin University of Science and Technology|pages=202–203|location=India}}</ref> === পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ প্ৰচেষ্টাসমূহ === প্ৰখ্যাত পৰিৱেশবিদ অধ্যাপক এছ চিতাৰমনৰ নেতৃত্বত ১৯৯২ চনৰেপৰা চলি থকা বনানিকৰণ কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে অলুভা শিৱৰাত্ৰি মনাপ্পুৰমত (বালিময় পাৰ) পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰৰ ভূমি ক্ষয় ৰোধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলাই অহা হৈছে।<ref>{{cite web|author=Priyadershini S. |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/in-a-green-urban-jungle/article4856943.ece |title=In a green urban jungle |work=The Hindu |date=2013-06-27 |access-date=2013-08-15}}</ref> চিতাৰমন আৰু অন্যান্যসকলে আৰম্ভ কৰা ‘অলুভা পৰিৱেশ সুৰক্ষা মঞ্চ’ই (Aluva Environmental Protection Forum) নদীখনৰ নামনি অংশত অবৈধ বালি খনন আৰু পানী প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ কৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041129104357/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |url-status=dead |archive-date=2004-11-29 |title=A crusader for Periyar |date=2002-02-24 |work=[[The Hindu]] |access-date=2013-08-15 |archivedate=2004-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041129104357/http://www.hindu.com/thehindu/lf/2002/02/24/stories/2002022401710200.htm |deadurl=yes }}</ref> == বিবাদ == নদীখনৰ ওপৰত থকা মুলাপেৰিয়াৰ বান্ধৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুৰক্ষা তথা তাৰ সৈতে জড়িত লীজ চুক্তিৰ বৈধতা আৰু নিকাভাবক লৈ কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি বিবাদ চলি আহিছে। ইয়াৰ সৈতে সংগতি ৰাখি, পেৰিয়াৰ নদীখনক আন্তঃৰাজ্যিক নদী (Inter-state river) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা উচিত নে নহয় তাক লৈও এক বিতৰ্ক আছে। কেৰালাৰ মতে, পেৰিয়াৰ এখন অন্তৰ্জিলা বা ৰাজ্যৰ ভিতৰৰ নদী (Intrastate river), কিয়নো ইয়াৰ কোনো অংশ তামিলনাডুৰ মাজেৰে বৈ যোৱা নাই। নদীখন কেৰালাতে উৎপত্তি হৈছে, সম্পূৰ্ণৰূপে কেৰালাৰ মাজেৰেই প্ৰৱাহিত হৈছে আৰু কেৰালাতে গৈ আৰৱ সাগৰত মিলিছে। যদিও তামিলনাডুৱে এই তথ্যসমূহ স্বীকাৰ কৰিছে,<ref name="Timesmullaperiyar">{{cite web |url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Mullaperiyar-deal-unsustainable-Kerala/articleshow/21495939.cms|title=Mullaperiyar deal unsustainable: Kerala|year=2013|work=The Times of India|access-date=31 July 2013|location=India}}</ref><ref name="Janamtvmullaperiyar">{{cite web|url= http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php|title=Mullaperiyar pact legally unsustainable, says Kerala; Justifies fixing water level at 136 ft|year=2013|publisher=Janam TV|access-date=31 July 2013|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105152550/http://www.janamtv.com/news/Mullaperiyar_pact_legally_unsustainable_says_Keral_987342.php|archive-date=5 November 2013}}</ref><ref name="Hindumullaperiyar">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/kerala-law-wont-amount-to-usurpation-of-judicial-power/article5019780.ece|title=Kerala: law won't amount to usurpation of judicial power|year=2013|work=the Hindu|access-date=14 August 2013|location=India}}</ref> তথাপি তেওঁলোকে ওলোটা যুক্তি দৰ্শায় যে যিহেতু নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুত অৱস্থিত, গতিকে পেৰিয়াৰক এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী হিচাপেহে গণ্য কৰিব লাগে।<ref name="DuraiPeriyar">{{cite web|url= http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/periyar-is-an-interstate-river/article2772258.ece?ref=relatedNews|title=Periyar is an inter-State river|year=2013|work=The Hindu|access-date=4 January 2012|location=India}}</ref> তেওঁলোকে লগতে তদানীন্তন কেৰালা ৰাজ্যৰ জলসিঞ্চন মন্ত্ৰী ভি আৰ কৃষ্ণ আয়াৰে স্বাক্ষৰ কৰা ১৯৫০ চনৰ এটা প্ৰতিৱেদনৰ উদ্ধৃতি দিয়ে, য’ত লিপিবদ্ধ আছিল যে পেৰিয়াৰ এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী কিয়নো ইয়াৰ কিছু জলনিষ্কাষণ অঞ্চল মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Timesmullaperiyar2">{{cite web|url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|archive-url= https://web.archive.org/web/20130825164524/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|url-status= dead|archive-date= 25 August 2013|title= Mullaperiyar dam case: SC reserves order|year= 2013|access-date= 22 August 2013|work= [[The Times of India]]|location= India|archivedate= 2013-08-25|archiveurl= https://web.archive.org/web/20130825164524/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-22/india/41436354_1_1886-agreement-mullaperiyar-dam-issue-water-dispute|deadurl= yes}}</ref> মূলত, নদীখনৰ স্থিতি সম্পৰ্কীয় বিবাদটো আন্তঃৰাজ্যিক নদীৰ সংজ্ঞা নিৰূপণক কেন্দ্ৰ কৰি হৈছে; য’ত কেৰালাই নদীখনৰ গতিপথ বা প্ৰৱাহৰ আধাৰত সংজ্ঞা সমৰ্থন কৰে,<ref name="Timesmullaperiyar"/><ref name="Janamtvmullaperiyar"/> আনহাতে তামিলনাডুৱে নদীখনৰ অববাহিকা ক্ষেত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সংজ্ঞাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে।<ref name="DuraiPeriyar"/><ref name="Timesmullaperiyar2"/> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১৪ চনৰ ৭ মে’ত প্ৰদান কৰা ৰায়দানত উল্লেখ কৰে যে যদিও পেৰিয়াৰ নদীখন কেৰালাৰ ভূ-খণ্ডত উৎপত্তি হৈ কেৱল কেৰালাৰ মাজেৰেই বৈ গৈ আৰৱ সাগৰত পৰিছে, তামিলনাডুৰ কোনো ভূ-খণ্ড পেৰিয়াৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত নহয় আৰু তামিলনাডু পেৰিয়াৰ নদীৰ কোনো নদীতীৰৱৰ্তী ৰাজ্য নহয়; তথাপি পেৰিয়াৰ নদী অববাহিকাৰ এটা সৰু অংশ তামিলনাডুত থকাৰ বাবেই নদীখনক প্ৰকৃতিগতভাৱে আন্তঃৰাজ্যিক নদী বুলি গণ্য কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত।<ref name="SCverdict2014">{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/outtoday/41511.pdf|title=IN THE SUPREME COURT OF INDIA CIVIL ORIGINAL JURISDICTION ORIGINAL SUIT NO. 3 OF 2006 State of Tamil Nadu vs. State of Kerala & Anr.|pages=145–147|access-date=2 December 2015}}</ref> ==টোকা== <references group="n"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Periyar River}} {{maplink|display=inline|text=Waterway map|type=shape}} {{coord|10|10|36|N|76|09|46|E|display=title}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] sgknt75yatdnbrx3m480f48qy7q3urx 0 138214 626783 625467 2026-08-13T11:50:23Z AjayDas 12623 /* প্ৰদৰ্শন */ 626783 wikitext text/x-wiki [[File:Kummattikali.JPG|thumb|right|ত্ৰিছূৰত ঘৰে ঘৰে গৈ প্ৰদৰ্শন কৰা কুম্মাট্টিকলি শিল্পীসকল। ]] '''কুম্মাট্টিকলি''' ([[ইংৰাজী]]: Kummattikali) হৈছে [[কেৰালা]]ৰ এক বিখ্যাত আৰু ৰঙীন মুখা-নৃত্য। এই নৃত্য প্ৰধানকৈ ত্ৰিছূৰ জিলা, পালক্কাড জিলা আৰু দক্ষিণ মালাবাৰৰ কিছু অংশত প্ৰচলিত। [[ওনাম]] উৎসৱৰ সময়ত কুম্মাট্টিকলি শিল্পীসকলে মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ সৰু সৰু উপহাৰ সংগ্ৰহ কৰে আৰু লোকসকলক মনোৰঞ্জন প্ৰদান কৰে। ওনামৰ সময়ত ত্ৰিছূৰ জিলাত কুম্মাট্টি নৃত্য ব্যাপকভাৱে দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই কুম্মাট্টিকলিৰ আটাইতকৈ আদিম বা প্ৰকৃত ৰূপটো পালক্কাড জিলাৰ [[ভদ্ৰকালী]] মন্দিৰত দেখা যায়।<ref>{{Cite web |url=http://vgreets.com/ |title=Onam Festival: Kummattikali |access-date=17 October 2008 |archive-date=9 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210209072505/http://vgreets.com |url-status=dead |archivedate=6 November 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081106035440/http://www.vgreets.com/ |deadurl=yes }}</ref> == সাজ-পোছাক == [[File:കുമ്മാട്ടി Kummattikali 2011 DSC 2771.JPG|প্ৰদৰ্শনত ব্যৱহাৰ কৰা কুম্মাট্টি মুখাসমূহ|thumb|right]] কুম্মাট্টিকলিৰ সাজ-পোছাকসমূহ ইয়াৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় দিশ।<ref>[http://indiavideo.org Kummattikali Video]</ref> নৰ্তকসকলে [[কৃষ্ণ]], [[নাৰদ]], কিৰাত, দাৰিকা বা চিকাৰীৰ মুখমণ্ডল অংকন কৰা গধুৰভাৱে ৰং কৰা ৰঙীন কাঠৰ মুখা পৰিধান কৰে। এই মুখাবোৰ সাধাৰণতে ভেঁকুৰজাতীয় গছ, [[কঁঠাল]] গছ, ছতিয়ন গছ, অমৰা গছ বা মদাৰ গছৰ কাঠেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://theinfosage.com/ |title=News Article: Kummattikali dancers add shimmer to Onam festivities |access-date=17 October 2008 |archive-date=30 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930034204/http://theinfosage.com |url-status=dead |archivedate=17 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217105837/http://www.theinfosage.com/ |deadurl=yes }}</ref> নৰ্তকসকলে শুকান ঘাঁহেৰে গুঁথি পৰিধান কৰা স্কাৰ্ট পিন্ধে। কিছুমানে অধিক জোপোহা দেখাবৰ বাবে গোটেই শৰীৰটো ঘাঁহৰ গোছাৰে ঢাকি লয়। মুখাৰ বাহিৰৰফালে লগোৱা ''তাল্লা''ৰদ্বাৰা ইয়াক দেখিবলৈ অধিক আমোদজনক কৰা হয়, যিয়ে এখন দাঁতহীন মেল খাই থকা মুখৰ আকৃতি দিয়ে। নৰ্তকসকলে কৃষি কাৰ্যৰ অৱশিষ্ট উৎপাদনেৰে তৈয়াৰী দীঘল লাঠি হাতত লৈ ঘূৰায়, যাক ''কুম্মাট্টিকলি'' বুলি কোৱা হয়; এই লাঠিডালৰপৰাই এই নৃত্যৰ নামটো আহিছে। তেওঁলোকৰ এই নৃত্য শৈৱ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে জড়িত। ''থাম্মা'' (এগৰাকী বৃদ্ধা মহিলা) নামৰ এক চৰিত্ৰই লাঠি এডালৰ সহায়ত সমদলৰ আগে আগে খোজ কাঢ়ি যায়। থাম্মাক সকলো জীৱ আৰু বস্তুৰ মাতৃৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ঘৰে ঘৰে গৈ গুৰ, চাউল বা অলপ নগদ ধন সংগ্ৰহ কৰি ফুৰা কুম্মাট্টি নৰ্তকসকলক চোৱাটো এক উল্লেখনীয় দৃশ্য। দৰ্শকসকলে, বিশেষকৈ শিশুসকলে তেওঁলোকৰ এই প্ৰদৰ্শনত অতি আনন্দ লাভ কৰে। == প্ৰদৰ্শন == এই নৃত্যৰ খোজৰ ছন্দ প্ৰদান কৰা হয় [[অনাভিল্লু]] নামৰ এক ধনুসদৃশ বাদ্যযন্ত্ৰৰ তাঁৰ কঁপাই। এই ধনুখন তৈয়াৰ কৰিবলৈ [[তামোল]] গছৰ কাঠ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ তাঁৰবোৰত বাঁহৰ মিহি কাঠিৰে কোবাই বাদ্য বজোৱা হয়।<ref>[http://indiatraveltimes.com India Travel Times: Kummattikali, the Kerala folk dance by Juhan Samuel]</ref> কুম্মাট্টিকলিৰ বিষয়-বস্তুসমূহ মূলতঃ [[ৰামায়ণ]]ৰ কাহিনী, দাৰিকা বধম, [[শিৱ]]ৰ কাহিনী আৰু ''মঞ্জন নায়াৰে পাত্তু''ৰ দৰে লোককথাৰপৰা লোৱা হয়। [[File:Kummattikali - കുമ്മാട്ടിക്കളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|কুম্মাট্টিকলি - ২০২৪ চনৰ ৱিকি লাভ্ছ ওনামৰ ভিডিঅ’]] উল্লেখ কৰিব পাৰি যে কেৰালাৰ লোকশিল্পক প্ৰধানকৈ দুটা শ্ৰেণীত বিভক্ত কৰিব পাৰি— ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানযুক্ত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানহীন। ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানযুক্ত শিল্পক পুনৰ দুটা ভাগত ভগাব পাৰি— কোনো এক নিৰ্দিষ্ট দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ভক্তিমূলক কলা আৰু যাদুকৰী কলা। [[থেয়্যাম]], থিৰা, পুথানথিৰা, কান্নিয়াৰ কালী আৰু কুম্মাট্টিকলি আদি হৈছে কিছুমান ভক্তিমূলক লোকশিল্প। == জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত == ২০২০ চনৰ মালায়ালম একচন চলচ্চিত্ৰ ''অয়্যাপ্পনুম কোশীয়ুম''ত মূল চৰিত্ৰ অয়্যাপ্পনে এসময়ত কুম্মাট্টি শিল্পীৰ ছদ্মৱেশত এজন সজাগ হত্যাকাৰী হিচাপে কাম কৰাৰ অতীত কাহিনীটো ছবিখনৰ মূল প্লট আছিল। অয়্যাপ্পনৰ কলৰী সমৰকলাৰ পাৰদৰ্শিতাৰ বাবেই তেওঁ শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্যসকলে নিৰ্মূল কৰিবলৈ দুষ্ট জমিদাৰসকলে পঠোৱা কুম্মাট্টিৰ ছদ্মৱেশত অহা ১৩ জন হত্যাকাৰীক বধ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নৃত্য]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] 8heal2ko6uixy5e8y6nksvin0xktixi 0 138331 626763 623873 2026-08-13T10:01:52Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626763 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = কপিলা (কাবিনী) | native_name = | native_name_lang = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Kabani River.jpg | image_size = 300 | image_caption = Kapila River from Kabinigiri, Kerala | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Panamaram]] | source1_location = [[Wayanad district]], [[kerala]], [[India]] | source1_coordinates= {{coord|11|48|01|N|76|04|29|E|region:IN-KA|display=inline}} | source1_elevation = | mouth = [[তিৰুমাকুডালু নৰসীপুৰা ]] | mouth_location = [[Mysore district]], [[Karnataka]], [[India]] | mouth_coordinates = {{coord|12|12|56|N|76|54|40|E|region:IN-KA|display=inline,title}} | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাবিনী নদী ''' {{lang-en|The Kabini River}}, নদী দক্ষিণ ভাৰতৰ কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ, ইয়াৰ উৎপত্তি কেৰেলা ৰাজ্যৰ ৱায়ানাদ জিলাত পানামাৰাম নদী আৰু মানান্থাভাডি নদীৰ সংগমস্থলীৰ পৰা হয়। ই ৱায়ানাদ জিলাৰ মাজেৰে পূব দিশলৈ বৈ গৈ কৰ্ণাটকৰ মহীশূৰ জিলাত প্ৰৱেশ কৰি কৰ্ণাটকৰ মহীশূৰ জিলাৰ কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিছে।<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref> সাৰগুৰ চহৰৰ ওচৰতে ই বিশাল কবিনী জলাশয় গঠন কৰে। বিশেষকৈ গ্ৰীষ্মকালত যেতিয়া পানীৰ স্তৰ হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত বিস্তৃত ঘাঁহনি সৃষ্টি হয়, তেতিয়া সেই ঠাই বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ বাবে এক উৎকৃষ্ট বাসস্থানলৈ পৰিনত হয়। কাবিনী বান্ধটোৰ দৈৰ্ঘ্য ২,২৮৪ ফুট (৬৯৬ মিটাৰ) আৰু ইয়াৰ মূল মুঠ পানী সংৰক্ষণ ক্ষমতা ১৯.৫২ টিএমচিএফটি। কবিনী বান্ধটো কৰ্ণাটকৰ মহীশূৰ জিলাৰ হেগ্গদাদেৱনা কোটে তালুকৰ সাৰগুৰ চহৰৰ পৰা ১৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত বিচানাহল্লী আৰু বিদাৰহল্লী গাঁৱৰ মাজত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=Kabini or Kapila River |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/kabini-or-kapila-river/ |publisher=District Administration Mysuru, GOI |access-date=2 March 2024}}</ref> ==বন্যপ্ৰাণী== কাবিনী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল কৰ্ণাটকৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় বন্যপ্ৰাণী পৰ্যটনস্থলী। সহজে যাতায়াত কৰিব পৰা সুবিধা, বৃহৎ হ্ৰদক আগুৰি থকা সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, আৰু হাতীৰ জাক তথা বাঘৰ নিয়মীয়া বিচৰণ সহজে দেখা পোৱাৰ বাবে এই অঞ্চল বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। ই মহীশূৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৬১ কিলোমিটাৰ আৰু বেংগালুৰুৰ পৰা প্ৰায় ২০৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলটো নাগাৰহোলে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দক্ষিণ-পূব অংশ সামৰি আছে। সংৰক্ষিত বনাঞ্চলটো প্ৰায় ৫৫ একৰ (২২ হেক্টৰ) বনভূমি, খহনীয়া উপত্যকা আৰু বিভিন্ন জলাশয় জুৰি বিস্তৃত। অতীতত এই বনাঞ্চল মহীশূৰ মহাৰাজাৰ ব্যক্তিগত চিকাৰ বিশ্ৰামগৃহ আছিল। সেই সময়ত কাবিনী অঞ্চল ব্ৰিটিছ ভাইচৰয় আৰু ভাৰতীয় ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ বাবে এক অতি জনপ্ৰিয় চিকাৰস্থলী (শিকাৰ হটস্পট) হিচাপে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web |title=KABINI WILDLIFE RESERVE AND KABINI RIVER |url=http://www.kabiniwildlife.com/ |publisher=Kabini Wildlife |access-date=2 March 2024}}</ref> নাগাৰহোলে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত প্ৰায় ১২০টা বাঘ, ১০০ৰ অধিক চিতা, চাৰি প্ৰজাতিৰ হৰিণ, স্লথ ভালুক,ভাৰতীয় গৌৰ আৰু হাতীকে ধৰি বহুতো বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান আছে।<ref>{{cite web |title=Nagarahole Tiger Reserve |url=https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |publisher=Karnataka Forest Department |access-date=2 March 2024 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |url-status=dead |archivedate=23 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221123152826/https://www.nagaraholetigerreserve.com/about-us/ |deadurl=yes }}</ref> ==নদীৰ গতিপথ== কাবিনী নদীৰ উৎপত্তি কেৰালাৰ নিৰাভিলপুঝাৰ ওচৰৰ পাক্ৰামথালাম পাহাৰত, কুট্টিয়াড়ি–মানান্থাভাডি পথৰ কাষত হয়। মাক্কিয়াড নদী আৰু পেৰিয়া নদী ক্ৰমে কোৰোমে আৰু ভালাডৰ ওচৰত এই নদীত মিলিত হয়। মানান্থাভাডি চহৰৰ মাজেৰে বৈ অহাৰ পিছত পানামাৰাম নদী পাইয়ামপল্লীৰ ওচৰত কাবিনী নদীত মিলিত হয়। পানামাৰাম নদীৰ এটা শাখাৰ উৎপত্তি পাডিঞ্জাৰেথাৰাৰ ওচৰৰ বানাসুৰা সাগৰ জলাধাৰৰ পৰা হয়, আনটো শাখাৰ উৎপত্তি লাক্কিডি পাহাৰৰ পৰা। পানামাৰাম নদীৰ সৈতে সংগমৰ প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ পিছত কাবিনী নদীয়ে কুৰুভা দ্বীপ গঠন কৰে। প্ৰায় ৫২০ একৰ (২.১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ) বিস্তৃত এই দ্বীপটো বৈচিত্ৰময় উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বাবে সুপৰিচিত। ইয়াৰ পৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ বৈ যোৱাৰ পিছত নদীখনে কেৰালা আৰু কৰ্ণাটকৰ সীমান্তৰ কাষত অৱস্থিত কাবিনী জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। কাবিনী জলাধাৰ আৰু কুৰুভা দ্বীপৰ মাজৰ অংশত কালিন্দী নদী কাবিনীত মিলিত হয়। কালিন্দী নদীৰ উৎপত্তি ব্ৰহ্মগিৰি পাহাৰত, আৰু তিৰুনেল্লি মন্দিৰৰ ওচৰত পাপনাশিনী নামৰ সৰু নদীখন ইয়াত মিলিত হয়। ইয়াৰ উপৰিও কৰ্ণাটকৰ হেগ্গাডদেৱনাকোটে তালুকৰ তাৰকা আৰু নুগু নামৰ দুখন সৰু নদীও কপিলা (কাবিনী) নদীত মিলিত হয়।<ref>{{cite book |last1=Singh |first1=AK |title=Kabini And The Jungle Stories: A Royal Legacy, Myths, Legends & The Truth. |date=2 August 2022 |publisher=Notion Press |isbn=9798887498225 |url=https://books.google.com/books?id=xh-CEAAAQBAJ |access-date=2 March 2024}}</ref> ==কাবিনী বান্ধ== কাবিনী বান্ধ কৰ্ণাটকৰ মাইচূৰ জিলাত কপিলা (কাবিনী) নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। বান্ধখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৬৯৬ মিটাৰ, আৰু ইয়াক ১৯৭৪ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বান্ধখনৰ সঠিক অৱস্থান হেগ্গাডদেৱনাকোটে তালুকৰ বীচানাহাল্লি গাঁৱৰ ওচৰত। ইয়াৰ জলাশয় অঞ্চলৰ আয়তন ২,১৪১.৯০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। এই বান্ধে প্ৰায় ২২খন গাঁও আৰু ১৪খন সৰু গাঁওৰ পানীৰ চাহিদা পূৰণ কৰে। লগতে ই মহীশূৰ আৰু বেংগালুৰু চহৰৰ খোৱাপানীৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। ইয়াৰ উপৰিও তামিলনাডুৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে মেট্টুৰ জলাধাৰলৈও যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী এৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite news |title=Water released from Kabini reservoir reaches Mettur dam |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/water-released-from-kabini-reservoir/article24186203.ece |access-date=2 March 2024 |work=The Hindu |date=June 17, 2018}}</ref> কাবিনী বান্ধ আৰু ইয়াৰ জলাধাৰ অঞ্চল প্ৰায় ৫৫ হেক্টৰ এলেকাজুৰি বিস্তৃত, য’ত বনাঞ্চল, নদী, হ্ৰদ আৰু উপত্যকা অন্তৰ্ভুক্ত। এই বান্ধে সাগাৰেডোড্ডাকেৰে আৰু আপাৰ নুগু বান্ধৰ সংযুক্ত জলব্যৱস্থালৈও পানী যোগান ধৰে। বাৰিষাৰ সময়ত কাবিনী বান্ধৰ পৰা ২৮.০০ টিএমচি পানী উঠাই এই দুয়োটা সৰু বান্ধলৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ বিশেষ ব্যৱস্থাও আছে।<ref>{{cite news |last1=Kandya |first1=Ranjith |title=80,000 cusecs out from Kabini reservoir, highest ever |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/80000-cusecs-out-kabini-686675.html |access-date=2 March 2024 |publisher=Deccan Herald |date=17 December 2018}}</ref> ==কবিনী দলং== এই নদীৰ ওপৰত থকা কবিনী দলংখন ঐতিহ্যৰ স্মৃতিসৌধ।[8] ==ইমেজ গেলেৰী== <gallery> File:Indian coracle.jpg|[[Indian coracles]]কবিনী নদীত ব্যৱহাৰ কৰা হয় File:Kabini reservoir.jpg|কাবিনি জলাশয় File:Elephant family.jpg|কবিনী নদীৰ পাৰত হাতী পৰিয়াল File:The Kapila river in Nanjangud.jpg|কপিলা নদী। [[নাঞ্জাংগুড] </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] pfamlx4n929maflkvoluhymn4a43xiq 0 138363 626667 623926 2026-08-13T01:04:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626667 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site|name=মুজিৰিছ|image=TabulaPeutingerianaMuziris.jpg|caption=মুজিৰিছ, চতুৰ্থ শতিকাৰ মানচিত্ৰ|image_map=ভাৰত|map_relief=YES|location=[[পট্টনম]], [[এৰ্নাকুলাম জিলা]] (?)<ref name=":0" />|native_name=মুচিং}} মুচিৰি (তামিল: [musiri], প্ৰাচীন তামিল: Muciṟi; মালয়ালম: [mutːʃiri]), যাক মুচিৰী আৰু প্ৰাচীন গ্ৰীক-ৰোমান নাম মুজিৰিছ/মাউজিৰিছ (প্ৰাচীন গ্ৰীক: Μουζιρίς<ref>{{Cite book|url=https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%80%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%95%CF%81%CF%85%CE%B8%CF%81%CE%AC%CF%82_%CE%98%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B7%CF%82#53|title=Geographi Graeci: Minores|publisher=Firmin-Didot Et Sociis|year=1882|editor-last=Müller|editor-first=Karl|volume=1|location=Paris|pages=53–54|chapter=The Periplus of the Erythraean Sea}}</ref>) বুলিও জনা যায়, আছিল দক্ষিণ ভাৰতৰ মালাবাৰ উপকূলৰ এক প্ৰাচীন বন্দৰ আৰু নগৰীয় কেন্দ্ৰ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Upinder|author-link=|url=https://catalog.princeton.edu/catalog/99131391491806421|title=A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th Century|date=|publisher=Pearson India|year=2024|isbn=978-93-570-5618-2|edition=2nd|location=[[New Delhi]]|pages=1072 and 1115-16|orig-year=2008}}</ref><ref>{{Cite book|last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref> এই বন্দৰটো তামিলকমৰ চেৰা ৰাজ্যৰ পেৰিয়াৰ নদীৰ মোহনাত অৱস্থিত আছিল। বিশেষকৈ মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু ভূমধ্যসাগৰীয় বিশ্বৰ সৈতে ভাৰত মহাসাগৰৰ মচলাৰ ব্যৱসায়ত ইয়াৰ গুৰুত্বৰ বাবে কেইবাটাও প্ৰাচীন তামিল উৎসত (ছাংগম সাহিত্য বা আৰম্ভণিৰ তামিল কবিতা) আৰু গ্ৰেকো-ৰোমান ধ্ৰুপদী গ্ৰন্থ যেনে পেৰিপ্লাছ আৰু প্লিনি দ্য এলডাৰৰ লেখাত মুজিৰিছ উদ্‌যাপন কৰা হয়। '''<ref name=":10">{{Cite book|last=Thapar|first=Romila|url=https://www.furkatingcollege.edu.in/wp-content/uploads/2021/05/History-of-Early-India-From-the-Origins-to-AD-1300_Thapar.pdf|title=The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300|publisher=Penguin Books|year=2003|pages=241-42|orig-year=2002}}</ref>'''<ref>{{Cite book|last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref><ref name=":0" /> দ্বিতীয় শতিকাৰ এটা পেপিৰাছে বিশেষকৈ আলেকজেণ্ড্ৰিয়া (ইজিপ্ত) আৰু মুজিৰিছৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত হোৱা মাল ঋণৰ ব্যৱস্থাৰ বৰ্ণনা কৰিছে, য'ত বাণিজ্যৰ বাবে মুজিৰিছত জাহাজত ভৰোৱা সামগ্ৰীৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে।<ref name=":02">{{Cite book|last=Singh|first=Upinder|author-link=|url=https://catalog.princeton.edu/catalog/99131391491806421|title=A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th Century|date=|publisher=Pearson India|year=2024|isbn=978-93-570-5618-2|edition=2nd|location=[[New Delhi]]|pages=1072 and 1103|orig-year=2008}}</ref> বহু শতিকা ধৰি মুজিৰিছ দক্ষিণ ভাৰতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ হৈয়েই আছিল, অনুমাণিকভাৱে ১৩৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত পেৰিয়াৰ নদীৰ বিধ্বংসী "বানপানী"ৰ আগলৈকে।<ref>{{Cite book|last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref><ref name=":24">{{Cite book|last=Veluthat|first=Kesavan|url=https://global.oup.com/academic/product/the-early-medieval-in-south-india-9780198069140|title=The Early Medieval in South India|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Delhi|pages=244 and 248|chapter=A Capital City as a Sacred Centre}}</ref> ইয়াৰ উপৰি অনুমান কৰা হৈছে যে মুজিৰিছ পেৰিয়াৰ মোহনাটোৰ ওচৰৰ মধ্যযুগীয় "মুয়ৰিকোডে" (কোডুংগালুৰ)ৰ সৈতে একে হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://books.google.com/books?id=N7WaZe2PBy8C&q=Muchiri|title=A Survey of Kerala History|date=1967|publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society|location=Kerala|pages=58–59}}</ref><ref>{{Cite book|last=De Romanis|first=Federico|url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347|title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus|publisher=Oxford University Press|year=2020|isbn=978-0-19-884234-7|pages=97-98}}</ref> প্ৰাচীন বন্দৰটোৰ সঠিক স্থানৰ বিষয়ে ইতিহাসবিদ আৰু পুৰাতত্ত্ববিদসকলৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি বিতৰ্কৰ বিষয় হৈ আহিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে কেৰেলা ৰাজ্যৰ কোডুংগালুৰ (থ্ৰিছুৰ)ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলত ইয়াক অৱস্থিত বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref name=":10" />২০০৭ চনৰপৰা কেৰালাৰ উত্তৰ পাৰাভুৰ (এৰ্নাকুলাম)ৰ ওচৰৰ পাটনামত কৰা খনন কাৰ্য্যৰ ফলত কিছুমান বিশেষজ্ঞই সেই স্থানৰ পক্ষপাতী হৈছে।<ref>{{Cite book|last=De Romanis|first=Federico|url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347|title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus|publisher=Oxford University Press|year=2020|isbn=978-0-19-884234-7|pages=86-87}}</ref><ref name=":0" /> == ব্যুৎপত্তি == মুজিৰিছ নামটোৰ উৎপত্তি এই বন্দৰটোৰ স্থানীয় নাম 'মুচ্চিৰি' (Mucciṟi) ৰপৰা হোৱা বুলি কোৱা হয়। প্ৰাচীন তামিল ভাষাত এই শব্দটোৰ অৰ্থ হ'ল 'ফাটা ওঠ', আৰু পেৰিয়াৰ নদীখনো সঁচাকৈয়ে ফাটা ওঠৰ দৰে দুভাগত বিভক্ত হৈ পৰিছে। সংঘম সাহিত্যৰ কবিতা যেনে— একানানুৰু (অৰুক্কাত্তুৰ তায়নকান্নানাৰৰদ্বাৰা ৰচিত ১৪৯ নম্বৰ গীত), পুৰানানুৰু (পৰাণাৰৰদ্বাৰা ৰচিত ৩৪৩ নম্বৰ গীত), পাথিটু্ৰাপাত্তু আদিত মুজিৰিছক সঘনাই 'মুচিৰি' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সংস্কৃত [[মহাকাব্য]] [[ৰামায়ণ]]ত ইয়াক 'মুৰাচিপাট্টানাম' আৰু একাদশ শতিকাৰ চেৰা ৰজাৰ ইহুদী তাম্ৰফলিত 'মুয়িৰিক্কোডু' বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/muziris/history|title=Muziris heritage project - history|publisher=Kerala Tourism}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/muziris-bustling-heart-of-the-malabar-spice-coast-during-the-roman-rule/articleshow/7026878.cms|title=Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast|newspaper=The Economic Times|date=2 December 2010|last1=Gantzer|first1=Hugh & Colleen}}</ref> == অৱস্থান == [[চিত্ৰ:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumb|ইৰিথ্ৰিয়ান সাগৰৰ পেৰিপ্লাছৰ নাম, পথ আৰু স্থান (খ্ৰীষ্টীয় ১ম শতিকা)]] পূৰ্বে, মুজিৰিছক কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ দক্ষিণ-পশ্চিমত থকা মাংগালুৰুৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলটো বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ৰ এটা ধাৰণা আছিল যে মুজিৰিছ কেৰালা ৰাজ্যৰ থ্ৰিছুৰ জিলাৰ এটা নগৰ আৰু তালুক (মহকুমা) বৰ্তমানৰ কোডুংগাল্লুৰৰ আশে-পাশে অৱস্থিত আছিল; আৰু সঁচাকৈয়ে কোডুংগাল্লুৰে দ্বিতীয় চোল যুগৰপৰা চেৰা শাসকসকলৰ এক মুখ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে দক্ষিণ ভাৰতৰ ইতিহাসত বিশেষ স্থান দখল কৰি আহিছে।<ref>{{cite book|author=J. Sturrock|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|year=1894}}</ref><ref>[[Romila Thapar]]. There is no mention of trade via sea-routes or of any ports during the Sangam Era. It was the Vikings who created the first ships that could cross a sea, let alone an ocean. The Scandinavians used their ships to cross the sea and reach nearby countries in Europe in the early 12th century. ''The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300''. p. 46, Penguin Books India, 2003</ref><ref name="Krishnakumar, P 20102">Krishnakumar, P. "Muziris, at last?". ''www.frontline.in'' Frontline, 10–23 April 2010. Web. [http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm]</ref> যি হওক, যেতিয়া কেৰালা ৰাজ্যিক পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অধীনস্থ এক স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা 'কেৰালা কাউন্সিল ফৰ হিষ্ট'ৰিকেল ৰিচাৰ্চ' (KCHR) ৰদ্বাৰা ২০০৬-২০০৭ চনত কোডুংগাল্লুৰ আৰু উত্তৰ পৰাভুৰৰ মাজৰ পট্টনাম গাঁৱত খনন কাৰ্য চলোৱা হৈছিল, তেতিয়া ঘোষণা কৰা হৈছিল যে হেৰাই যোৱা মুজিৰিছ বন্দৰটো উদ্ধাৰ কৰা হৈছে, আৰু এনেদৰে এক নতুন ধাৰণাৰ সৃষ্টি হৈছিল। পট্টনামক মুজিৰিছ বুলি কৰা এই চিনাক্তকৰণে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজতো বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছিল।<ref name="Pattanam2">{{Cite news|last=Nair|first=C. Gouridasan|date=2009|title=Pattanam Richest Indo-Roman Site on Indian Ocean Rim|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Pattanam-richest-Indo-Roman-site-on-Indian-Ocean-rim/article16589683.ece|access-date=|work=The Hindu|language=en-IN|issn=}}</ref><ref name="newindianexpress.com">{{cite news|title=Expert nails false propaganda on Muziris|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221140319/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print|archive-date=21 February 2014|work=newindianexpress.com|access-date=4 August 2026|archivedate=21 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221140319/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print|deadurl=yes}}</ref> == বাণিজ্য == মুজিৰিছ দক্ষিণ ভাৰত আৰু পাৰস্য, মধ্য প্ৰাচ্য, উত্তৰ আফ্ৰিকা, আৰু গ্ৰীক-ৰোমান ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চলৰ মাজত ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্কৰ এক মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>Balfour, Edward, ed. (1871) "Hippalus". ''[[iarchive:dli.ernet.620|Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia]].'' Vol. II (2nd ed.). Madras: The Asylum, the Scottish and Foster Presses, pp. 548-85.</ref><ref>{{Cite news|title=Search for India's Ancient City11 June 2006|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm|access-date=14 May 2025|work=BBC News}}</ref> প্লিনী দ্য এল্ডাৰে তেওঁৰ 'নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী' গ্ৰন্থত মুজিৰিছক "ভাৰতৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰ" বুলি অভিহিত কৰিছিল। ''<ref name=":2">{{Cite news|last=Perur|first=Srinath|date=10 August 2016|title=Lost cities #3 – Muziris: Did Black Pepper Cause the Demise of India's Ancient Port?|url=https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/10/lost-cities-3-muziris-india-kerala-ancient-port-black-pepper|work=The Guardian}}</ref>'' যদিও খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম শতিকাৰপৰা ভাৰত আৰু ৰোমৰ মাজত বাণিজ্য হ্ৰাস পাইছিল, তথাপি মুজিৰিছে অন্য দেশসমূহৰ—বিশেষকৈ পাৰ্চী, চীনা আৰু আৰবসকলৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।{{Citation needed|date=May 2025}} মুজিৰিছৰপৰা ৰপ্তানি হোৱা মুখ্য জনাজাত সামগ্ৰীসমূহ আছিল মচলা (যেনে: ক'লা গোলমৰিচ আৰু তেজপাত); অৰ্ধ-মূল্যৱান শিল (যেনে: বেৰিল); মুক্তা, হীৰা আৰু নীলা মণি; হাতীৰ দাঁত; চীনা ৰেচম; গংগা উপত্যকাৰ জটামাংসী আৰু কাছৰ চাল। ৰোমান নাৱিকসকলে সোণৰ মুদ্ৰা; পেৰিডোট (এবিধ সেউজীয়া মণি); পাতল কাপোৰ; নক্সা থকা চাদৰ/লিনেন আৰু ৰঙীন বস্ত্ৰ; এণ্টিমণিৰ চালফাইড, তাম, টিন, সীহ আৰু প্ৰবাল; কেঁচা কাঁচ; মদ; আৰু মনশিল (realgar) তথা হৰিতাল (orpiment) লৈ আনিছিল।<ref name="Steven E. Sidebotham pp 191">Steven E. Sidebotham. ''Berenike and the Ancient Maritime Spice Route'', pp 191. University of California Press 2011</ref><ref name="Joseph">{{cite book|last=George Gheverghese Joseph|title=A Passage to Infinity|publisher=SAGE Publications Pvt. Ltd.|location=New Delhi|year=2009|pages=[https://archive.org/details/passagetoinfinit00jose/page/n25 13]|isbn=978-81-321-0168-0|title-link=A Passage to Infinity}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক বৰ্ণনা == === সংগম সাহিত্য === প্ৰাচীন তামিল সংঘম সাহিত্যত মুজিৰিছৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যাৰ সময়সীমা মুখ্যতঃ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ ৰপৰা ২৫০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিস্তৃত আছিল, যদিও কিছু পূৰ্বৰ বা পৰৱৰ্তী সময়ৰো হ'ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, 'এত্টুট্টোকাই' সংকলনৰ অন্যতম অংশ 'অকানানুৰু' ৰ ১৪৯.৭-১১ নম্বৰ কবিতাত তলত দিয়া ধৰণে পোৱা যায়:<ref name="Kulke1">Kulke, Hermann; Dietmar Rothermund (2004). A History of India. Routledge. {{ISBN|0-415-32919-1}}.</ref><blockquote>"...সেইখন নগৰ য'ত যৱনসকলৰ [আয়োনীয়সকলৰ] সুন্দৰ জাহাজবোৰে চেৰাৰ নদী চুল্লি [পেৰিয়াৰ]ত বগা ফেন তুলিছিল, যিবোৰ সোণ <ref>Peter Francis. ''Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present'', p. 120 University of Hawaii Press, 1 January 2002</ref><ref>Menachery, George; Azhikode-Kodungallur (1987). Kodungallur City of St. Thomas.</ref>লৈ আহিছিল আৰু গোলমৰিচ লৈ গুচি গৈছিল—যেতিয়া সমৃদ্ধিৰে ভৰি থকা সেই মুচিৰি যুদ্ধৰ কোলাহলেৰে ঘেৰি পৰিছিল।" </blockquote>আন এক প্ৰাচীন তামিল গ্ৰন্থ 'পুৰানানুৰু' ত মুজিৰিছক এখন ব্যস্ত বন্দৰ-নগৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ত থলুৱা সামগ্ৰীবোৰ আমদানি কৰা সোণৰ বিনিময়ত লেনদেন কৰা হৈছিল। এনে লাগে যেন চেৰা প্ৰধানসকলে ৰোমান ব্যৱসায়ীসকলৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কক পোনপটীয়া ব্যাৱসায়িক লেনদেনতকৈ উপহাৰ বিনিময়ৰ এক ৰূপ হিচাপেহে গণ্য কৰিছিল:<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50">Raoul McLaughlin. Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China. pp 48-50, Continuum (2010)</ref><blockquote>"ইয়াৰ ৰাস্তাবোৰ, ঘৰবোৰ, আৰু মাছ বিক্ৰী কৰা চালি থকা মাছমৰীয়া নাওসমূহ, য'ত চাউলৰ দম কৰি থোৱা হয়—নদীৰ পাৰৰ কোলাহলপূৰ্ণ ব্যস্ত ভিৰ, য'ত ক'লা গোলমৰিচৰ বস্তাবোৰ পাহাৰৰ দৰে জমা কৰা হয়—সাগৰীয় জাহাজত কঢ়িয়াই অনা সোণৰ সামগ্ৰীসমূহ, যিবোৰ থলুৱা নাৱেৰে নদীৰ পাৰলৈ অনা হয়; সোণৰ হাৰ পিন্ধা কুত্তুভানৰ (চেৰা প্ৰধান) নগৰখন, যিখন নগৰে ইয়াৰ দৰ্শনাৰ্থীসকলক বিনে কোনো ভেদাভেদাকৈ ধন-সম্পত্তি প্ৰদান কৰে, পাহাৰৰ ব্যৱসায়ীসকল, আৰু সাগৰৰ ব্যৱসায়ীসকল, আৰু য'ত সুৰাৰ প্ৰচুৰতা আছে—হৈ, গৰ্জন কৰা সাগৰৰ পাৰৰ এই মুচিৰি মোক এক আশ্চৰ্য, এক সম্পদ হিচাপে উপহাৰ দিয়া হৈছে।" </blockquote>যি হওক, অকানানুৰুৰ মতে, মুচিৰি বন্দৰৰ ওপৰত পাণ্ড্যসকলৰ আক্ৰমণৰ বাবে ইয়ালৈ হোৱা ৰোমান বাণিজ্যৰ দিশ সলনি হৈছিল যেন লাগে, যদিও এই ঘটনাটোৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰাতো কঠিন:<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50" /><blockquote>"ই সেই যুঁজাৰুসকলে অনুভৱ কৰা কষ্টৰ দৰেই, যিসকল যুদ্ধৰ হাতীৰদ্বাৰা মাৰাত্মকভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু নিহত হৈছিল। যেতিয়া পাণ্ড্য ৰাজকুমাৰে সুসজ্জিত ঘোঁৰাৰে চালিত পতাকাযুক্ত ৰথত উঠি মুচিৰি বন্দৰ ঘেৰাও কৰিবলৈ আহিছিল, তেতিয়া দৃশ্যমান হোৱা যাতনা আছিল সেয়া। নিজৰ বিশাল আৰু শ্ৰেষ্ঠ যুদ্ধ-হাতীত উঠি পাণ্ড্য ৰাজকুমাৰে যুদ্ধত জয়লাভ কৰিছিল। চহকী মুচিৰিৰ যুদ্ধত জয়ী হোৱাৰ পিছত তেওঁ পৱিত্ৰ মূৰ্তিসমূহ কাঢ়ি লৈছিল।" </blockquote> === ইৰিথ্ৰিয়ান সাগৰৰ পেৰিপ্লাছ === খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ গ্ৰীক ভ্ৰমণ বৃত্তান্ত 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি' (যাৰ অৰ্থ হ'ল লোহিত সাগৰৰ জলযাত্ৰা) ৰ অচিনাক্ত লেখকে চেৰা ৰাজ্যৰ এক বিস্তৃত বৰ্ণনা দাঙি ধৰিছে, য'ত মুজিৰিছৰ গুৰুত্ব প্ৰকাশ পাইছে:<ref>{{cite web|url=http://depts.washington.edu/silkroad/texts/periplus/periplus.html|title=The Voyage around the Erythraean Sea|website=depts.washington.edu|access-date=23 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Re-enact-Muziris-voyages-KHA-tells-Navy/article13374897.ece|title=Re-enact Muziris voyages, KHA tells Navy|first1=K. a|last1=Martin|first2=S.|last2=Anandan|first3=K. a|last3=Martin|first4=S.|last4=Anandan|newspaper=The Hindu|date=21 January 2012|access-date=23 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref><blockquote>"...তাৰ পিছত আহে নৌৰা আৰু তিনিডিছ, যিবোৰ লিমিৰিকৰ প্ৰথম বজাৰ; আৰু তাৰ পিছত আহে মুজিৰিছ আৰু নেলকিণ্ডা, যিবোৰ বৰ্তমান মুখ্য গুৰুত্বপূৰ্ণ। তিনিডিছ প্ৰাচীন চেৰোবোট্ৰা (চেৰা) ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত; ই সাগৰৰ পাৰত সহজে চকুত পৰা এখন গাঁও। একেখন ৰাজ্যৰে মুজিৰিছত আৰৱ আৰু গ্ৰীকসকলৰদ্বাৰা মাল বস্তুৰে ওপচাই পঠোৱা জাহাজেৰে ভৰি থাকে; ই এখন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত, নদী আৰু সাগৰৰ পথৰে তিনিডিছৰপৰা ৫০০ ষ্টেডিয়া দূৰত, আৰু সাগৰৰ পাৰৰপৰা নদীৰ উজানি দিশে ২০ ষ্টেডিয়া দূৰত ....ইয়াৰপৰা গোলমৰিচ ৰপ্তানি কৰা হয়, যি কেৱল এই বজাৰসমূহৰ ওচৰৰ কট্টোনাৰা নামৰ এটা অঞ্চলতহে উৎপাদিত হয়।" </blockquote>'পেৰিপ্লাছে' প্ৰকাশ কৰে যে কিদৰে মুজিৰিছৰ এই বৃহৎ জনবসতি অঞ্চলটো বৈদেশিক বাণিজ্যৰ জৰিয়তে চেৰা ৰাজ্যৰ এক সমৃদ্ধিশালী মুখ্য ব্যাৱসায়িক বন্দৰ হৈ পৰিছিল। ওচৰৰ পাহাৰৰপৰা অনা ক'লা গোলমৰিচ থলুৱা উৎপাদকসকলে মুজিৰিছলৈ আনিছিল আৰু ৰোমান ব্যৱসায়ীসকলৰ আগমনলৈ বাট চাই গুদামবোৰত ওখকৈ জমা কৰি থৈছিল। যিহেতু মুজিৰিছৰ অগভীৰ পানীয়ে গভীৰ খোলাযুক্ত জাহাজসমূহক নদীৰ ওপৰেৰে বন্দৰলৈ যাবলৈ বাধা দিয়াৰ বাবে ৰোমান মালবাহী জাহাজসমূহে লেগুনৰ প্ৰান্তত আশ্ৰয় ল'বলৈ বাধ্য হয় আৰু তেওঁলোকৰ সামগ্ৰীসমূহ সৰু সৰু জাহাজত ওপৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়।<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50" /> 'পেৰিপ্লাছ'ত এই কথাও উল্লেখ আছে যে মুজিৰিছৰ দৰে ঠাইলৈ বিশেষ খাদ্যশস্যৰ চালান পঠোৱা হৈছিল, আৰু পণ্ডিতসকলৰ মতে এই খাদ্যশস্যসমূহ তাত বসবাস কৰা ৰোমানসকলৰ বাবে আছিল, যিসকলক থলুৱা ভাত/চাউলৰ আহাৰৰ উপৰি অতিৰিক্ত খাদ্যৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50" /> === প্লিনি দ্য এলডাৰৰ প্ৰাকৃতিক ইতিহাস === প্লিনী দ্য এল্ডাৰে খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ভাৰত যাত্ৰাৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছে। তেওঁৰ 'নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী'<ref>{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/holland/index.html|title=Philemon Holland's Pliny|website=penelope.uchicago.edu|access-date=23 April 2018}}</ref>গ্ৰন্থত কেইবাটাও ভাৰতীয় বন্দৰৰ উল্লেখ কৰিছে। অৱশ্যে, তেওঁৰ দিনলৈ দক্ষিণ ভাৰতৰ সৈতে হোৱা ৰোমান বাণিজ্যত মুজিৰিছ আগৰ দৰে পছন্দৰ স্থান হৈ থকা নাছিল:<ref>[[Pliny the Elder]], ''Natural History'', [http://attalus.org/translate/pliny_hn6b.html#104 vi.(26).104].</ref><blockquote>"যিসকল লোক ভাৰতলৈ যাত্ৰা কৰিব বিচাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে অকেলিস্ব (লোহিত সাগৰৰ পাৰত অৱস্থিত) জাহাজত উঠাৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত স্থান। যদি হিপ্পালুছ ( দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুক) নামৰ বতাহজাক বলি থাকে, তেন্তে মাত্ৰ ৪০ দিনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ সমীপৱৰ্তী বজাৰ 'মুজিৰিছ'ত উপস্থিত হোৱাটো সম্ভৱ। অৱশ্যে, জাহাজৰপৰা নমাৰ বাবে এইখন বৰ সুৰক্ষিত স্থান নহয়, কাৰণ ইয়াৰ ওচৰ-পাজৰৰ 'নুট্ৰিয়াছ' নামৰ ঠাইখন জলদস্যুৰে ভৰি থাকে; তদুপৰি, ব্যাৱসায়িক সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰতো ই বৰ চহকী নহয়। ইয়াৰ উপৰি, জাহাজ ৰখোৱা স্থানসমূহ সাগৰৰ পাৰৰপৰা বহু দূৰত অৱস্থিত, আৰু মাল-বস্তু নমোৱা বা তুলিবলৈ নাৱৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হয়। মই এই পৃষ্ঠাখন লিখি থকাৰ সময়ত, এই ঠাইখনৰ ৰজাৰ নাম আছিল চেলেবোট্ৰাছ।" </blockquote> === টলেমীৰ জিঅ'গ্ৰাফিয়া === টলেমীয়ে তেওঁৰ 'জিঅ'গ্ৰাফিয়া' গ্ৰন্থত মুজিৰিছ বাণিজ্য কেন্দ্ৰটোক চিউডোষ্টমাছ নদীৰ মোহনাৰ উত্তৰ দিশত স্থান দিছিল। চিউডোষ্টমাছ (গ্ৰীক ভাষাত যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ 'মিছা মুখ' বা 'ভুৱা মোহনা') ক সাধাৰণতে বৰ্তমানৰ পেৰিয়াৰ নদী বুলি চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>Peter Francis. ''Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present'', p. 119 University of Hawaii Press, 2002</ref> === মুজিৰিছ পেপিৰাছ === খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ এই গ্ৰীক পেপিৰাছখনত আলেকজেণ্ড্ৰিয়াৰ এজন আমদানিকাৰী ব্যৱসায়ী আৰু এজন বিত্তীয় যোগানকাৰীৰ মাজত মুজিৰিছৰপৰা অনা জাহাজৰ মাল-বস্তু, বিশেষকৈ গোলমৰিচ আৰু মচলা সম্পৰ্কে হোৱা এটা চুক্তিৰ তথ্য লিপিবদ্ধ আছে। <ref>Romila Thapar. ''The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300''. Penguin Books India, 2003</ref>এই খণ্ড-বিখণ্ড ঐতিহাসিক নথিখনত 'হাৰ্মাপল্লন' নামৰ ৰোমান ব্যাৱসায়িক জাহাজখনত মুজিৰিছৰপৰা অনা প্ৰায় ৯ নিযুত 'চেষ্টাৰ্চেছ' (ৰোমান মুদ্ৰা) মূল্যৰ সামগ্ৰীৰ বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। এই আৱিষ্কাৰে প্ৰাচীন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বাণিজ্য আইনৰ এটা শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তুলিছিল, যাৰ ওপৰত অৰ্থনীতিবিদ, আইনজ্ঞ আৰু ইতিহাসবিদসকলে ব্যাপক অধ্যয়ন কৰিছে।<ref>Raoul McLaughlin. ''Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China''. p. 40, Continuum (2010)</ref><ref>For the full text in Greek and its translation, see http://www.uni-koeln.de/phil-fak/ifa/zpe/downloads/1990/084pdf/084195.pdf</ref> === চিলপ্পাথিকাৰম === খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ সময়ছোৱাত কোডুংগাল্লুৰৰ জৈন কবি-ৰাজকুমাৰ ইলাংগো আদিগালৰদ্বাৰা ৰচিত তামিল মহাকাব্য 'চিলপ্পাথিকাৰম' (ভৰিৰ নূপুৰৰ সাধু) ত মুজিৰিছক এনে এক স্থান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ত গ্ৰীক ব্যৱসায়ীসকলে গোলমৰিচ ক্ৰয় কৰিবলৈ সোণৰ বিনিময় প্ৰথা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ জাহাজত উঠি আহিছিল। ইয়াত এই কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে যে বিনিময় প্ৰথাত বহুত সময় লাগিছিল বাবে, ব্যৱসায়ীসকলে এক 'বিদেশী/অদ্ভুত' জীৱন-শৈলী যাপন কৰিছিল, যিটো থলুৱা লোকসকলৰ বাবে আছিল এক "বিস্ময়ৰ উৎস।" <ref name="hindu_2016_muziris_silappatikaram">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/Malayala-panorama/article16755041.ece|title=Malayala panorama|last=Madhukar|first=Jayanthi|date=2016-12-03|work=The Hindu|access-date=2017-12-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name="hindu_ancient_ports_2017">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-ancient-ports-of-india/article18198307.ece|title=The ancient ports of India|last=Muthiah|first=S.|date=2017-04-24|work=The Hindu|access-date=2017-12-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name="book_roman_indian_ocean_2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4W5tBQAAQBAJ&q=Silappatikaram+muziris&pg=PT340|title=The Roman Empire and the Indian Ocean: The Ancient World Economy and the Kingdoms of Africa, Arabia and India|last=McLaughlin|first=Raoul|date=2014-09-11|publisher=Pen and Sword|isbn=9781473840959|language=en}}</ref> 'চিলপ্পাথিকাৰম'ত গ্ৰীক ব্যৱসায়ীসকলৰ নিজ দেশলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ দৃশ্যটো তলত দিয়া ধৰণে বৰ্ণনা কৰা হৈছে:<ref name="book_roman_indian_ocean_2014" /><blockquote>"যেতিয়া দক্ষিণ দিশৰপৰা ৰ’দৰ পোহৰ বিয়পি পৰে আৰু প্ৰাৰম্ভিক শীতল ঋতুত বগা ডাৱৰৰ সৃষ্টি হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া উত্তাল কলা সাগৰখন পাৰ হোৱাৰ সময় আহে। তিনিডিছৰ শাসকসকলে অগৰু কাঠ, ৰেশম কাপোৰ, চন্দন কাঠ, মচলা আৰু সকলো ধৰণৰ কৰ্পূৰেৰে পৰিপূৰ্ণ জাহাজসমূহ ৰাওনা কৰোৱায়।</blockquote> === টাবুলা পেউটিঞ্জেৰিয়ানা === 'টাবুলা পেউটিঞ্জেৰিয়ানা' (পেউটিঞ্জেৰ মানচিত্ৰ) হ'ল প্ৰাচীন ৰোমান পথৰ মানচিত্ৰৰ এখন মধ্যযুগীয় অস্বাভাৱিক আকাৰৰ প্ৰতিলিপি, য'ত খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থাকিব পাৰে। এই মানচিত্ৰখনত মুজিৰিছ আৰু টণ্ডিছ দুয়োখন ঠাইকে স্পষ্টভাৱে চিহ্ন কৰা হৈছে আৰু মুজিৰিছৰ পিছফালে এটা ডাঙৰ হ্ৰদ দেখুওৱা হৈছে। এই হ্ৰদটোৰ কাষতে 'Templ(um) Augusti' বুলি চিহ্নিত এটা আইকন আছে, যাৰ অৰ্থ সাধাৰণতে ৰোমান সম্ৰাট অগষ্টাছৰ এটা মন্দিৰ বুলি ধৰা হয়। ৰোমৰ বাসিন্দা অনেকে ৰোমলৈ উভতি যোৱাৰ বাবে অনুকূল বতাহ-বতাহৰ অপেক্ষাত নিশ্চয় এই অঞ্চলত কেইবামাহো কটাইছিল, যিয়ে এই মানচিত্ৰত এটা অগষ্টাছৰ মন্দিৰৰ স্থিতি লিপিবদ্ধ হোৱাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰিব পাৰে। এইটোও সম্ভৱ যে মুজিৰিছত ৰোমানসকলৰ এখন আচল উপনিৱেশ আছিল।<ref name="frontline.in">{{cite web|date=2010-04-01|title=Navigation News - Frontline|url=https://frontline.thehindu.com/other/article30180012.ece|access-date=23 April 2018|website=FRONTLINE}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/muziris-bustling-heart-of-the-malabar-spice-coast-during-the-roman-rule/articleshow/7026878.cms?from=mdr|title=Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast during the Roman rule|first=Hugh & Colleen|last=Gantzer|work=The Economic Times|date=2 December 2010|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref><ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50" /> == মুজিৰিছৰ বিলুপ্তি == মুজিৰিছ প্ৰাচীন কালৰ প্ৰতিখন জনাজাত মানচিত্ৰৰপৰা কোনো চিন-ছাপ নোহোৱাকৈ অদৃশ্য হৈ পৰিছিল। সম্ভৱতঃ ১৩৪১ চনত সংঘটিত এক প্ৰলয়ংকৰী ঘটনা ইয়াৰ কাৰণ আছিল: পেৰিয়াৰ নদীৰ ভয়ংকৰ বানপানী, যিয়ে অঞ্চলটোৰ ভৌগোলিক অৱস্থা সলনি কৰি পেলাইছিল। "ইন চাৰ্চ অৱ মুজিৰিছ" নামৰ অধ্যয়ন এটাত ইতিহাসবিদ ৰাজন গুৰুক্কাল আৰু ডিক হুইটাকাৰে কৈছে যে—যিটো ঘটনাই বৰ্তমানৰ কোচি পোতাশ্ৰয় আৰু ভেম্বানাদ কয়াল প্ৰণালীক সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল আৰু কোচিৰ ওচৰৰ ভাইপিন নামৰ দ্বীপটোৰ দৰে এক নতুন ভূ-ভাগৰ সৃষ্টি কৰিছিল—সেয়া আছিল "অনাদিকালৰ পৰা" এই অঞ্চলত চলি থকা ভৌতিক পৰিৱৰ্তন আৰু ভূ-গঠনৰ আটাইতকৈ নাটকীয় পৰিৱৰ্তনহে। উদাহৰণস্বৰূপে, গুৰুক্কাল আৰু হুইটাকাৰৰ মতে, অঞ্চলটোৰ এক ভূ-পদাৰ্থবিজ্ঞানসংক্ৰান্তীয় জৰীপত দেখা গৈছে যে ২০০-৩০০ বছৰ আগতে সাগৰীয় উপকূলৰেখা বৰ্তমানৰ উপকূলৰপৰা প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ পূবে আছিল—আৰু প্ৰায় ২,০০০ বছৰ পূৰ্বে ই আৰু অধিক পূবে, প্ৰায় ৬.৫ কিলোমিটাৰ ভিতৰলৈ আছিল। তেওঁলোকে সিদ্ধান্ত দিয়ে: "যদি ৰোমান যুগত মুজিৰিছ ইয়াত ক'ৰবাত অৱস্থিত আছিল, তেন্তে সেই সময়ৰ উপকূলৰ ৰেখা বৰ্তমানৰ ৰেখাতকৈ প্ৰায় ৪-৫ কিলোমিটাৰ পূবে আছিল। নদীৰ মোহনাত একেৰাহে পলি বা বালি জমা হোৱাৰ ফলত অৱশেষত ইয়াৰ বন্দৰ হিচাপে কাম-কাজ বন্ধ হৈছিল।" <ref name="Krishnakumar, P 20102" /> == প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন == ১৯৪৫ চনৰপৰা আৰম্ভ হোৱা কোডুংগালুৰত কৰা ধাৰাবাহিক খননত ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আগৰ কোনো তথ্য পোৱা নগ’ল। ১৯৬৯ চনত ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কোডুংগালুৰৰপৰা ২ কিলোমিটাৰ উত্তৰত থকা চেৰমন পাৰম্বুত কৰা আন এটা খননত ত্ৰয়োদশ আৰু ১৬ শতিকাৰ প্ৰাচীন সামগ্ৰীহে উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref>Srivathsan, A. "In search of Muziris". The Hindu [Madras]. 2 May 2010. Web. [https://web.archive.org/web/20120115154657/http://www.hindu.com/mag/2010/05/02/stories/2010050250280800.htm]</ref> পিছলৈ পাটনামত কৰা দুটা খননে অৱশ্যে তেওঁলোকৰ তথ্যত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। ১৯৮৩ চনত পাটনামৰপৰা প্ৰায় ৯.৭ কিলোমিটাৰ দূৰত্বৰ এটা স্থানত মুজিৰিছৰপৰা পালঘাট ফাঁক হৈ আৰু ভাৰতৰ পূব উপকূলৰ কাবেৰী উপকূলৰ কাষেৰে অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যিক সংযোগৰ ইংগিত পোৱা স্থানত ৰোমান মুদ্ৰাৰ বৃহৎ ভঁৰাল পোৱা গৈছিল।{{Citation needed|date=May 2025}} তথাপি ২০০৭ চনৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেচিএইচআৰে কৰা অগ্ৰণী খননত বহুসংখ্যক শিল্পকৰ্ম উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm|work=BBC News|title=Search for India's ancient city|date=2006-06-11|access-date=2010-05-19}}</ref><ref name="hinduonnet.com">{{cite news|last=Govind|first=M. Harish|title=Archaeologists stumble upon Muziris|url=http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm|date=23 March 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20100809101723/http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm|archive-date=9 August 2010|url-status=dead|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=6 April 2022|archivedate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809101723/http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite news|url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040527011524/http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm|url-status=dead|archive-date=2004-05-27|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|title=Hunting for Muziris|date=2004-03-28|access-date=2026-08-04|archivedate=2004-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040527011524/http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="hindu.com">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm|url-status=dead|archive-date=2008-03-06|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|title=Excavations highlight Malabar maritime heritage|date=2007-04-01|access-date=2026-08-04|archivedate=2008-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/archaeology-dept-lumbering-under-shortage-of-manpower/article5072614.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|first1=Shyama|last1=Rajagopal|first2=Nidhi|last2=Surendranath|title=Archaeology Dept. lumbering under shortage of manpower|date=30 August 2013}}</ref> এতিয়ালৈকে পাটনামত সাতটা ঋতুৰ খনন সম্পূৰ্ণ হৈছে (২০০৭–২০১৪)।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/pattanam-antiquity-authenticated-by-radiocarbon-dating/article4736813.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|first=A.|last=Srivathsan|title=Pattanam antiquity authenticated by radiocarbon dating|date=22 May 2013}}</ref>{{Citation needed|date=May 2025}} যেতিয়া কেচিএইচআৰে প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰৰ ভিত্তিত পাটনামত মুজিৰিছৰ সম্ভাৱ্য আৱিষ্কাৰৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল, তেতিয়া ইতিহাসবিদ আৰু পুৰাতত্ত্ববিদসকলৰপৰা সমালোচনাৰ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল—উদাহৰণস্বৰূপে আৰ নাগাস্বামী, কে এন পানীকাৰ আৰু এম জি এছ নাৰায়ণনৰ দৰে ইতিহাসবিদৰ পৰা, যিয়ে অধিক বিশ্লেষণৰ আহ্বান জনাইছিল।<ref name="ReferenceB">"Archaeologist calls for excavations at Kodungalloor". ''The Hindu'' [Madras]. 5 August 2011. Web. [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2324054.ece?css=print]</ref><ref name="frontline.in" /><ref name="ReferenceC" />ইতিহাসবিদ আৰু শিক্ষাবিদ ৰাজন গুৰুক্কলকে ধৰি আন কিছুমানে ইয়াক সমৰ্থন কৰিছিল, যিয়ে মন্তব্য কৰিছিল যে যদিও তেওঁ এই স্থানটোক ভূমধ্যসাগৰীয় ব্যৱসায়ীৰ উপনিৱেশতকৈ বেছি বুলি নাভাবে কাৰণ ইয়াত বিকশিত প্ৰশাসন বা কৌশলগততাৰ অভাৱ আছিল, যদিহে মুজিৰিছ অন্য ঠাইত অৱস্থিত হ'লহেঁতেন তেন্তে তেওঁ লিপিবদ্ধ প্ৰমাণ আশা কৰিলেহেঁতেন।<ref name=":1">[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kerala-historians-at-loggerheads-over-archaeological-findings-at-pattanam/article6056562.ece "Kerala historians at loggerheads over archaeological findings at Pattanam"], Kochi, 28 May 2014 ''The Hindu''</ref> যদিও কেচিএইচআৰৰ মুৰব্বীয়ে সংবাদ মাধ্যমৰ আগত কৈছিল যে পাটানাম মুজিৰিছৰ স্থান নেকি সেয়া তেওঁৰ বাবে কোনো চিন্তাৰ বিষয় নহয়,<ref>S. Anandan, [http://www.thehindu.com/news/national/kerala/was-pattanam-an-urban-trade-centre/article6056558.ece "Was Pattanam an urban trade centre?"] 28 May 2014 ''The Hindu''</ref> আনকি খননৰ শেষৰ ক্ষেত্ৰ প্ৰতিৱেদনতো (২০১৩) পাটানামক মুজিৰিছ বুলি স্পষ্টভাৱে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref name="keralahistory.ac.in">{{cite web|url=http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|title=KCHR Pattanam Seventh Season Handbook|website=keralahistory.ac.in|access-date=23 April 2018|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031410/http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304031410/http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|deadurl=yes}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণাই যিটো নিশ্চিতভাৱে দেখুৱাইছে সেয়া হ'ল যে পট্টানাম আছিল ৰোমানসকলে সঘনাই অহা-যোৱা কৰা বন্দৰ, ইয়াৰ বাসস্থানৰ ইতিহাস খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দশম শতিকাৰপৰাই আছিল আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকাৰপৰা খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত ৰোমান বাণিজ্যিক সংযোগৰ শিখৰত উপনীত হৈছিল। পাটনামৰপৰা অহা বৃহৎ পৰিমাণৰ শিল্পকৰ্মই ভূমধ্যসাগৰ আৰু লোহিত সাগৰ আৰু ভাৰত মহাসাগৰৰ ৰিমৰ সৈতে ঠাইখনৰ সামুদ্ৰিক সংস্পৰ্শক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰধান আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এম্ফোৰা শ্বাৰ্ড আৰু টেৰা ছিগিলাটাকে ধৰি চিৰামিক; লেপিডাৰী সম্পৰ্কীয় বস্তু যেনে অৰ্ধমূল্য শিলৰ গুটি; কাঁচৰ টুকুৰা; ধাতুৰ বস্তু; তামৰ মিশ্ৰণ আৰু সীহৰদ্বাৰা নিৰ্মিত চেৰা যুগৰ মুদ্ৰা; স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ; ভূ-তাত্ত্বিক, প্ৰাণীবিজ্ঞান আৰু উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ অৱশিষ্ট; আৰু এটা ঘাট, সংশ্লিষ্ট বলাৰ্ড আৰু এখন দীঘল কাঠৰ নাওৰ অৱশিষ্ট।<ref name="keralahistory.ac.in" /><ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/oxford-university-to-join-pattanam-excavations/article5500774.ece " Oxford University to join Pattanam excavations"] Thiruvananthapuram, 25 December 2013 ''[[The Hindu]]''</ref><ref>{{cite news|date=1 April 2007|title=Excavations highlight Malabar maritime heritage|url=http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm|archive-date=6 March 2008|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|access-date=4 August 2026|archivedate=6 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm|deadurl=yes}}</ref> * '''ভূমধ্যসাগৰীয় সামগ্ৰী''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ ৰপৰা ৪০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): এমফোৰা আৰু টেৰা ছিগিলাটা ৰ মৃণ্ময় পাত্ৰৰ ভাঙি থকা টুকুৰা; ৰোমান কাঁচৰ স্তম্ভ সদৃশ বাটিৰ টুকুৰা; আৰু খেলত ব্যৱহৃত গুটি। * '''পশ্চিম এছিয়া, দক্ষিণ আৰৱ, আৰু মেচোপটেমিয়াৰ সামগ্ৰী''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ ৰপৰা ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): ফিৰোজা ৰঙৰ সজা চকা থকা মাটিৰ পাত্ৰ; টৰ্পিডো জাৰৰ (হাতল নথকা ডাঙৰ এমফোৰা সদৃশ মাটিৰ জাৰ, যিবোৰ জুলীয়া সামগ্ৰী কঢ়িয়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল) টুকুৰা; আৰু লোবানৰ টুকুৰা। * '''চীনা সামগ্ৰী''' (১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ ৰপৰা ১৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): বগাৰ ওপৰত নীলা ৰঙৰ চীনা মাটিৰ পাত্ৰৰ টুকুৰা। * '''আঞ্চলিক/থলুৱা সামগ্ৰী''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ২০০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): ক'লা আৰু ৰঙা মাটিৰ পাত্ৰৰ টুকুৰা; ভাৰতীয় ৰুলেটেড ৱেৰ (বিশেষ চকাৰে কটা আঁচ থকা সুন্দৰ অলংকৰণ যুক্ত এবিধ মাটিৰ পাত্ৰ); মূল্যৱান শিল; কাঁচৰ মনি; অৰ্ধ-মূল্যৱান শিলৰ মনি, ইনলে’ আৰু ইণ্টাগ্লিঅ’ (ছাপ মৰা আঙঠি); কেমিঅ’ ব্লাংক (উপহাৰ বা আলংকাৰিক নক্সাৰ আধাৰ হিচাপে বনোৱা অপূৰ্ণ অংশ); মুদ্ৰা; মচলা; মাটিৰ পাত্ৰ; আৰু টেৰাকোটাৰ (পোৰামাটিৰ) সামগ্ৰী। * '''নগৰীয় জীৱনৰ প্ৰমাণ''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ ৰপৰা ৪০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): পোৰা ইটা; চালৰ টালি; ৰিং-ৱেল (মাটিৰ আঙঠি বা ইটাৰে একোটাৰ ওপৰত আনটো জাপি সাজি তোলা কুঁৱা, যিবোৰ পানীৰ উৎস বা নলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল); সংৰক্ষণৰ বাবে ব্যৱহৃত ডাঙৰ পাত্ৰ; শৌচাগাৰসংক্ৰান্তীয় সঁজুলি; চাকি; মুদ্ৰা; ষ্টাইলাছ (লিখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলি); ব্যক্তিগত অলংকাৰৰ সামগ্ৰী; আৰু মাটিৰ পাত্ৰত লিখা লিপি। * '''উদ্যোগৰ প্ৰমাণ''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ ৰপৰা ৪০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): লোহা, তাম, সোণ আৰু সীহৰ সামগ্ৰীত প্ৰতিফলিত ধাতুশিল্প; মূছা (ধাতু গলোৱা পাত্ৰ); ধাতুৰ অৱশিষ্ট বা ধাতুৰ মল; ভাটি বা চুলিৰ সংস্থাপন; অৰ্ধ-মূল্যৱান শিল কাটি অলংকাৰ কৰাৰ অৱশিষ্ট; আৰু সূতা কটা সঁজুলি। * '''সামুদ্ৰিক কাৰ্যকলাপৰ প্ৰমাণ''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ ৰপৰা ৪০০ খ্ৰীষ্টাব্দ): পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘাট; এটা গুদাম ঘৰ; এখন কানু (এবিধ পৰম্পৰাগত সৰু নাও); আৰু বলৰ্ড (নাও/জাহাজ বান্ধিবলৈ ঘাটত ব্যৱহাৰ কৰা খুঁটা)। ২০০৭ চনৰ পট্টনাম খননকাৰ্যত পোৱা আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আৱিষ্কাৰটো আছিল নাও নোঙৰ কৰিবলৈ ৯টা বলৰ্ড থকা পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ঘাটৰ ভগ্নাৱশেষ আৰু ইয়াৰ মাজতে সংৰক্ষিত হৈ থকা অতিশয় পচি যোৱা এখন কানু নাও, যিবোৰ বোকাৰ তলত সম্পূৰ্ণৰূপে সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছিল। ৬ মিটাৰ দীঘল এই কানু নাওখন মালবাৰ উপকূলত নাও বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা 'আৰ্টোকাৰ্পাছ হিৰছুটাছ' (এবিধ কঁঠাল জাতীয় গছ) গছৰ কাঠেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। বলৰ্ডবোৰৰ কিছুমান এতিয়াও উন্নত অৱস্থাত আছে, যিবোৰ চেগুন কাঠেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। এই সামগ্ৰীসমূহে নিশ্চিতভাৱে প্ৰমাণ কৰে যে পট্টনামত যথেষ্ট সামুদ্ৰিক কাৰ্যকলাপ চলিছিল।<ref>KCHR reports 2007. P. J. Cherian et al.</ref><ref name="Chambers">Chambers, W. 1875. Chambers's Etymological Dictionary of the English Language. London. p. 513.</ref> পট্টনামৰ খনন কাৰ্যত পোৱা আন এক আকৰ্ষণীয় আৱিষ্কাৰ আছিল তামিল-ব্ৰাহ্মী লিপিৰ তিনিটা নিদৰ্শনৰ ভিতৰত এটা—যিটো এটা মাটিৰ পাত্ৰৰ কাষত লিখা আছিল আৰু ই খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই লিপিটো 'অ-ম-ন' (a-ma-na) বুলি পঢ়িব পাৰি, যাৰ অৰ্থ মালয়ালম ভাষাত জৈন বুলি ধৰা হয়। যদি এই পাঠ্য আৰু অৰ্থ সঠিক হয়, তেন্তে ই প্ৰমাণ কৰে যে অতি কমেও দ্বিতীয় শতিকাৰপৰাই মালবাৰ উপকূলত জৈন ধৰ্মৰ প্ৰচলন আছিল। ফলত প্ৰত্নতাত্ত্বিকসকলে প্ৰাচীন কেৰালাৰ ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত ঐতিহাসিক প্ৰমাণ প্ৰথমবাৰৰ বাবে লাভ কৰে।<ref>{{cite news|last=Subramanian|first=T. S.|date=2011-03-14|title=Tamil-Brahmi script Found at Pattanam in Kerala|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1535109.ece|work=The Hindu|location=Chennai}}</ref> পট্টনামত উদ্ধাৰ হোৱা কংকালৰ নমুনাসমূহৰ ডি.এন.এ. বিশ্লেষণৰপৰা অতীতৰ মুজিৰিছত পশ্চিম ইউৰেছীয় বংশোদ্ভূত মানুহৰ উপস্থিতি প্ৰমাণ হয়। ইয়াক অতীতত এই প্ৰাচীন বন্দৰ-নগৰখনৰ থকা বিশাল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ এক নিদৰ্শন বুলি গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে, ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগে এই সন্দৰ্ভত অধিক সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি কয় যে চাইটটোত ইউৰেছীয় লোকৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰিবলৈ অধিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{Cite web|last=|date=29 April 2023|title=One or Two DNA Samples Will Not Give Us Entire Idea: ASI on DNA Research Showing Eurasian Imprints in Kerala|url=https://theprint.in/science/one-or-two-dna-samples-will-not-give-us-entire-idea-asi-on-dna-research-showing-eurasian-imprints-in-kerala/1546381/|access-date=|website=ThePrint/ANI|language=|publication-place=Hyderabad}}</ref><ref>{{Cite news|date=29 April 2023|title=Ancient DNA Research Confirms West Eurasian Genetic Imprints in Pattanam|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/ancient-dna-research-confirms-west-eurasian-genetic-imprints-in-pattanam-1.8517955|work=Mathrubhumi|publication-place=Hyderabad}}</ref> == মুজিৰিছ ঐতিহ্য প্ৰকল্প == মুজিৰিছ ঐতিহ্য প্ৰকল্প (Muziris Heritage Project) হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগৰ এক অভিলাষী তথা ঐতিহাসিক উদ্যোগ, যাৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰাচীন মুজিৰিছ বন্দৰ অঞ্চলৰ সমৃদ্ধিশালী ইতিহাস, বৈচিত্ৰ্যমজ় সংস্কৃতি আৰু বাণিজ্যিক তাৎপৰ্য পুনৰুজ্জীৱিত কৰা। পট্টনামত 'কেৰালা কাউন্সিল ফৰ হিষ্ট’ৰিকেল ৰিচাৰ্চ' ৰদ্বাৰা চলোৱা ব্যাপক খনন কাৰ্য আৰু ঐতিহাসিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ সফলতাৰ পিছতেই এই বৃহৎ প্ৰকল্পৰ ধাৰণাটো গঢ় লৈ উঠে। এই প্ৰকল্পই কেৱল পট্টনামতে সীমাৱদ্ধ নাথাকি মধ্য কেৰালাৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল, ঐতিহ্যপূৰ্ণ স্মাৰক, প্ৰাচীন বজাৰ, ঐতিহাসিক বন্দৰ আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয় উপাসনা স্থলীক সামৰি লৈছে।<ref>{{Cite web|title=Muziris: Introduction|url=https://www.keralatourism.org/muziris/introduction.php|website=Kerala Tourism|publisher=Government of Kerala}}</ref> ইয়াৰ অংশ হিচাপে, ২০১০ চনৰ মে’ মাহৰপৰা ষোড়শ শতিকাত নিৰ্মিত ঐতিহাসিক কোট্টাপুৰাম দুৰ্গ ( আৰু ইয়াৰ সমীপৱৰ্তী অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত খনন কাৰ্য চলোৱা হয়, যাতে সেই সময়ৰ সামৰিক তথা বৈদেশীক ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ অৱশিষ্ট ইতিহাস প্ৰত্যক্ষভাৱে উন্মোচিত কৰিব পৰা যায়। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংৰক্ষণ, শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু পৰিৱেশ-বান্ধৱ পৰ্যটনৰ এক নিপুণ সমন্বয় ঘটাই এই প্ৰকল্পটোৱে প্ৰাচীন ভূমধ্যসাগৰীয় আৰু এছীয় বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰস্বৰূপ মুজিৰিছক আধুনিক বিশ্বৰ আগত এক জীৱন্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে তুলি ধৰিছে।<ref>{{Cite news|date=2016|title=Exhibition on Kottappuram Fort Excavations|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Exhibition-on-Kottappuram-Fort-excavations/article15594928.ece|work=The Hindu|publication-place=Kerala}}</ref> == লগতে চাওক == {{Portal|ভাৰত}} * [[:en:Kottayil_Kovilakam|কোটটাইল কোভিলাকম]] * [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনেল|কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনালে]] – [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]]ৰ [[কোচি]]ত অনুষ্ঠিত সমসাময়িক শিল্পৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনী। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == {{Commons category}} * {{Cite journal |last=Shajan |first=K. P. |last2=Tomber |first2=R. |last3=Selvakumar |first3=V. |last4=Cherian |first4=P. J. |date=2004 |title=Locating the Ancient Port of Muziris: Fresh Findings from Pattanam |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-roman-archaeology/article/abs/locating-the-ancient-port-of-muziris-fresh-findings-from-pattanam/B5B0722032419BF1609E95CA2F56D71F |journal=Journal of Roman Archaeology |language= |volume=17 |pages=312–320 |doi=10.1017/S1047759400008278 |issn=1047-7594|url-access=subscription }} * {{cite book |author=Selvakumar |first=V. |title=Imperial Rome, Indian Ocean Regions and Muziris: New Perspectives on Maritime Trade |publisher=Routledge: Taylor & Francis |year=2017 |isbn=978-1-138-23480-2 |editor-last=Mathew |editor-first=K. S. |pages=289–90 |chapter=Ancient Ports of Kerala: An Overview |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8iUlDwAAQBAJ&pg=PA275}} * {{Cite journal |last1=Gurukkal |first1=Rajan |last2=Whittaker |first2=Dick |date=2001 |title=In Search of Muziris |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-roman-archaeology/article/abs/in-search-of-muziris/EA19B86B91664256F7D97E65B3074AFD |journal=Journal of Roman Archaeology |language= |volume=14 |pages=348–349 |doi=10.1017/S1047759400019978 |issn=1047-7594 |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Romanis|first=Federico De|url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347|title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus|date=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198842347|pages=}} rj9eqdspt2trogawapakatyqtctyztj 0 138401 626581 623776 2026-08-12T15:08:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626581 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ | image = Padmanabhapuram main entrance.jpg | caption = পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ, বাঁওফালে ঘড়ী স্তম্ভ থকা মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ | pushpin_map = Tamil Nadu | coordinates = | location_town = পদ্মনাভপুৰম | location_country = [[ভাৰত]] | client = ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ, ইৰাভি বৰ্মা কুলশেখৰ পেৰুমল | engineer = | construction_start_date = 1601 | demolished_date = | cost = | architectural_style = [[কেৰালাৰ স্থাপত্যশৈলী]] }} '''পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ''' {{en| Padmanabhapuram Palace}}[[ট্ৰাভাংকোৰ]] যুগৰ এক প্ৰাসাদ। ইয়াক '''কলকুলাম প্ৰাসাদ''' নামেৰেও জনা যায়। এই প্ৰাসাদটো [[ভাৰত]]ৰ [[তামিলনাডু]] ৰাজ্যৰ কন্যাকুমাৰী জিলাৰ পদ্মনাভপুৰমত অৱস্থিত। এই প্ৰসাদটো [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ মালিকীস্বত্ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণত আছে আৰু তেওঁলোকেই ইয়াৰ চোৱা-চিতা কৰে। পদ্মনাভপুৰম তাহানিৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যৰ প্ৰাক্তন ৰাজধানী চহৰ। এই ঠাইডোখৰ নাগৰকোইলৰপৰা প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ, [[কন্যাকুমাৰী]] চহৰৰপৰা ৩৯ কিলোমিটাৰ আৰু কেৰালাৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা ৫২ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://google.co.in|title=Distance between Trivandrum and Padmanabhapuram|access-date=3 Nov 2017}}</ref> প্ৰাসাদৰ চৌহদটো প্ৰায় চাৰি কিলোমিটাৰ দীঘল এটা পুৰণি [[গ্ৰেনাইট]] দুৰ্গৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এই প্ৰাসাদটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ অংশ ভেলী পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষেৰে [[বল্লী নদী]] বৈ গৈছে।<ref>{{cite web |url=http://iloveindia.com/ |title=Padmanabhapuram Palace - Padmanabhapuram Palace Trivandrum Kerala, Padamanabha Puram Palace Thiruvananthapuram India |publisher=Iloveindia.com |access-date=2013-10-20 |archive-date=5 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005112211/http://iloveindia.com |url-status=dead |archivedate=2013-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023002510/http://www.iloveindia.com/ |deadurl=yes }}</ref> == ইতিহাস == ১৫৯২ চনৰপৰা ১৬০৯ চনৰ ভিতৰত ভেনাদ শাসন কৰা ইৰাভি বৰ্মা কুলশেখৰ পেৰুমলে ১৬০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে এই প্ৰাসাদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। আধুনিক ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰজা অনিঝাম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই (১৭০৬–১৭৫৮), যিয়ে ১৭২৯ চনৰপৰা ১৭৫৮ চনলৈ ট্ৰাভাংকোৰ শাসন কৰিছিল, ১৭৫০ চনৰ আশে-পাশে এই প্ৰাসাদটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। ৰজা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই নিজৰ ৰাজ্যখন তেওঁৰ বংশগত দেৱতা ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৰ এক ৰূপ শ্ৰী পদ্মনাভৰ চৰণত উছৰ্গা কৰিছিল আৰু পদ্মনাভ দাস অৰ্থাৎ ভগৱান পদ্মনাভৰ সেৱক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। সেইবাবেই এই ঠাইৰ নাম পদ্মনাভপুৰম অৰ্থাৎ ভগৱান পদ্মনাভৰ নগৰী ৰখা হয়। ১৭৯৫ চনত ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজধানী ইয়াৰপৰা [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ ফলত এই ঠাইডোখৰে পূৰ্বৰ গৌৰৱ হেৰুৱাই পেলায়। ১৮৩৯ চনৰপৰা প্ৰাসাদটোত [[নৱৰাত্ৰি]] উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা বন্ধ হয়, যাৰ ফলত ইয়াৰ অধিক অৱনতি ঘটে।<ref name=PadPalOrg>{{Cite web |last=Department of Archaeology, Govt of Kerala |date=2018 |title=Padmanabhapuram Palace: History |url=https://www.padmanabhapurampalace.org/history |access-date=22 July 2024 |website=PadmanabhapuramPalace.org}}</ref> ১৯৩৫ চনত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সহযোগত এই প্ৰাসাদটোক এটা সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ভাষাৰ ভিত্তিত যেতিয়া ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহ পুনৰ গঠন কৰা হৈছিল আৰু কন্যাকুমাৰীক তামিলনাডুৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, তেতিয়াও এই প্ৰাসাদটো কেৰালা চৰকাৰৰ মালিকীস্বত্ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণতে থাকি গৈছিল। বৰ্তমান কেৰালা চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এই প্ৰাসাদটোৰ চোৱা-চিতা কৰে।<ref name=PadPalOrg /> == নিৰ্মাণ == এই প্ৰাসাদ চৌহদটো পৰম্পৰাগত কেৰালা স্থাপত্যশৈলীৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। এই বিশাল চৌহদৰ কিছুমান অংশ পৰম্পৰাগত কেৰালা শৈলীৰ স্থাপত্যৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন। == অনন্য কক্ষসমূহ == [[File:Mantrashala Padmanabhapuram Palace Mar24 A7C 10111.jpg|thumb|মন্ত্ৰশালা (ৰজাৰ মন্ত্ৰণাকক্ষ)]] [[File:Hall Nataksala Padmanabhapuram Mar24 A7C 10184.jpg|thumb|নৃত্যশালা, নাটকশালা]] [[File:Thekke Kottaram Heritage Museum Mar24 A7C 10164.jpg|thumb|তেক্কে কট্টাৰাম ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয় (পূৰ্বৰ গ্ৰীষ্মকালীন প্ৰাসাদ)]] পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ চৌহদটো কেইবাটাও গাঁথনিৰে গঠিত: * মন্ত্ৰশালা, ৰজাৰ মন্ত্ৰণাকক্ষ * থাই কট্টাৰাম ({{langx|ml|തായ് കൊട്ടാരം|lit=মাতৃৰ প্ৰাসাদ}}), ১৫৫০ চনৰ আগতে নিৰ্মিত * নাটকশালা, প্ৰদৰ্শনী গৃহ বা নাট্যশালা * চৌহদৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত এটা চাৰি মহলীয়া অট্টালিকা * তেক্কে কট্টাৰাম, দক্ষিণ প্ৰাসাদ * ইন্দিৰা বিলাস সম, অতিথি আৰু বিদেশী গণ্য-মান্য ব্যক্তিসকলক আদৰিবলৈ নিৰ্মাণ কৰা এটা অতিথিশালা === কেন্দ্ৰীয় অট্টালিকা === এই চাৰি মহলীয়া ভৱনটো প্ৰাসাদ চৌহদৰ ঠিক মাজভাগত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমিতলত ৰাজকীয় কোষাগাৰ আছে। প্ৰথম মহলত ৰজাৰ শুব পৰা কোঠা আছে। ইয়াৰ অলংকৃত পালেংখন ৬৪প্ৰকাৰৰ ঔষধি কাঠেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল, যিখন ওলন্দাজ (ডাচ) ব্যৱসায়ীসকলে উপহাৰ দিছিল। এই কোঠাবোৰৰ আৰু প্ৰাসাদ চৌহদৰ অন্যান্য অংশৰ বেৰত [[তৰোৱাল]] আৰু কটাৰৰ দৰে অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ বিশেষ ব্যৱস্থা আছিল। দ্বিতীয় মহলত ৰজাৰ জিৰণি আৰু অধ্যয়ন কোঠা আছে। ইয়াত ৰজাই উপবাসৰ দিনবোৰত সময় কটাইছিল। আটাইতকৈ ওপৰৰ মহলাটোক (যাক 'উপ্পৰিক্কা মালিকা' বুলি কোৱা হয়) ৰাজপৰিয়ালৰ উপাসনা কক্ষ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বেৰবোৰ অষ্টাদশ শতিকাৰ উৎকৃষ্ট দেৱালচিত্ৰৰে সজোৱা হৈছে। ইয়াত [[পুৰাণ]]ৰ দৃশ্য আৰু সেই সময়ৰ ট্ৰাভাংকোৰৰ সামাজিক জীৱনৰ কিছু দৃশ্য অংকন কৰা হৈছে। ওপৰৰ মহলাটো শ্ৰী পদ্মনাভ স্বামীৰ কোঠা বুলি ধৰা হৈছিল। এই ভৱনটো ৰজা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজকে পদ্মনাভ দাস বুলি ঘোষণা কৰিছিল আৰু শ্ৰী পদ্মনাভ স্বামীৰ সেৱক হিচাপে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। === দক্ষিণ প্ৰাসাদ === [[File:Gramophone Padmanabhapuram Palace TN Mar24 A7C 10169.jpg|left|thumb|পুৰণি গ্ৰামোফোন টাৰ্নটেবল]] [[File:Household Items Heritage Museum Padmanabhapuram Mar24 A7C 10170.jpg|thumb|পুৰণি ঘৰুৱা সামগ্ৰীসমূহ]] থেক্কে কট্টাৰাম বা নিৰাপ্পূৰা নামেৰে জনাজাত দক্ষিণ প্ৰাসাদটো এক ৰাজহুৱা পথৰদ্বাৰা মূল প্ৰাসাদ চৌহদৰপৰা পৃথক হৈ আছে। এই আৱাসিক চৌহদটো তিনিটা ভৱনেৰে গঠিত। মূল আৱাসিক ভৱনটোক 'থাই ভিডু' বুলি কোৱা হয়। পশ্চিমমুখী মূল প্ৰাসাদৰ বিপৰীতে ই পূবমুখী। ইয়াৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত 'থেক্কথ' (ব্যক্তিগত উপাসনা স্থল) আছে। তৃতীয়টো ভৱন হৈছে এটা পুখুৰীৰ কাষত থকা 'কুলাপ্পুৰা' (স্নান ঘাট আৰু আশ্ৰয়স্থল)।<ref name=PadPalOrg_Thekkae>{{Cite web |last=Department of Archaeology, Govt of Kerala |date=2018 |title=Padmanabhapuram Palace: Thekkae Kottaram |url=https://www.padmanabhapurampalace.org/explore/thekkae-kottaram/20 |access-date=22 July 2024 |website=PadmanabhapuramPalace.org}}</ref> ১৯৯৩ চনত থেক্কে কট্টাৰামক এটা ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ইয়াত প্ৰাচীন ঘৰুৱা সামগ্ৰী আৰু বিৰল বস্তুসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। এই সামগ্ৰীসমূহৰ সংগ্ৰহে পূৰ্বৰ সময়ৰ পৰম্পৰাগত কেৰালাৰ ঘৰুৱা সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ এক আভাস দিয়ে।<ref name=PadPalOrg_Thekkae /> === উপ্পিৰিক্কা মালিকা === [[File:Uppirikka Malika Padmanabhapuram Mar24 A7C 10173.jpg|thumb|উপ্পিৰিক্কা মালিকা]] থাই কট্টাৰামৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত এই ৰাজকীয় চৌহদৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য অংশ উপ্পিৰিক্কা মালিকা ({{langx|ml|ഉപ്പിരിക്ക മാളിക}}) অৱস্থিত। এই চৌহদটো ১৭৪৫ চনত ৰজা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই ভৱনৰ ভূমিতলত ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰাজকীয় কোষাগাৰ আছিল। এই কোষাগাৰৰ ওপৰত ৰজাৰ শয়নকক্ষ আছিল আৰু ইয়াতেই বিখ্যাত '''চপ্ৰমঞ্চ খাট''' ({{langx|ml|സപ്രമഞ്ച കട്ടിൽ}}) আছে। ধৰা হয় যে ঔষধি গুণসম্পন্ন ৬৪প্ৰকাৰৰ কাঠেৰে এই বিশাল খাটখন তৈয়াৰ কৰা হৈছে। ৰজাৰ কোঠাৰপৰা এটা চিৰি তেওঁৰ উপবাস কক্ষলৈ গৈছে, য’ত ৰজাই ভক্তিসহকাৰে ব্ৰত ৰাখিলে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Abraham|first=Sharon|date=2021-08-21|title=Padmanabhapuram palace: An ornate marvel made of wood|url=https://mittaistories.com/2021/08/padmanabhapuram-palace/|access-date=2021-10-19|website=Mittai Stories|language=en-GB|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027182724/https://mittaistories.com/2021/08/padmanabhapuram-palace/|url-status=dead|archivedate=2021-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027182724/https://mittaistories.com/2021/08/padmanabhapuram-palace/|deadurl=yes}}</ref> == অন্যান্য বৈশিষ্ট্যসমূহ == [[File:De Lannoy Surrender.JPG|thumb|250px|right|কোলাচেলৰ যুদ্ধৰ পিছত ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ ওচৰত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ইউষ্টেচিয়াছ ডি লনয়ৰ আত্মসমৰ্পণৰ দৃশ‍্য [[File:Bed 64 Woods Padmanabhapuram Mar24 A7C 10140.jpg|thumb|৬৪প্ৰকাৰৰ কাঠেৰে নিৰ্মিত পালেং]] [[File:Chinese Jars Padmanabhapuram Palace Mar24 A7C 10123.jpg|thumb|চীনদেশীয় আচাৰৰ বৈয়ামসমূহ]] পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ চৌহদত আন কেইবাটাও আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য আছে: * এই প্ৰাসাদটো [[তামিলনাডু]] ৰাজ্যৰ কন্যাকুমাৰী জিলাৰ তাকলেৰ ওচৰত অৱস্থিত, কিন্তু ইয়াক কেৰালা ৰাজ্য চৰকাৰে পৰিচালনা কৰে। * প্ৰাসাদ চৌহদত থকা ঘড়ী স্তম্ভটোত এটা ৩০০ বছৰ পুৰণি ঘড়ী আছে, যিয়ে এতিয়াও সঠিক সময় দিয়ে। * এটা ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহ, যি বৰ্তমান খালী হৈ আছে। ইয়াত একেলগে প্ৰায় ১০০০ গৰাকী অতিথি বহিব পাৰিছিল আৰু শুভ ক্ষণত ইয়াত আনুষ্ঠানিক ভোজৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। * এটা গুপ্ত পথ, যি বৰ্তমান বন্ধ কৰা হৈছে। জৰুৰীকালীন অৱস্থাত ৰজা, তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সদস্য আৰু তেওঁলোকৰ সংগীসকল ইয়াৰপৰা কেইবামাইলও দূৰত থকা আন এটা প্ৰাসাদলৈ পলাই যাব পাৰিছিল। এই প্ৰাসাদটোৰ নাম আছিল চাৰোট্টু কট্টাৰাম। * এখন খট‌খটীয়ে এটা স্নান পুখুৰীলৈ লৈ যায়। অৱহেলা আৰু বহু বছৰ ধৰি ব্যৱহাৰ নোহোৱাৰ বাবে বৰ্তমান ই লেতেৰা হৈ পৰিছে। * প্ৰাসাদ চৌহদত বিৰল আৰু কেইবাটাও আকৰ্ষণীয় সামগ্ৰীৰ এটা বিভাগো আছে: ** এটা গোটেই কোঠা পুৰণি চীনদেশীয় বৈয়ামেৰে ভৰি আছে, যিবোৰ চীনৰ ব্যৱসায়ীসকলে উপহাৰ দিছিল। ** বিভিন্ন ধৰণৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ (যিবোৰ প্ৰকৃততে যুদ্ধত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল), যাৰ ভিতৰত তৰোৱাল আৰু কটাৰ অন্যতম ** পিতলৰ চাকি, কাঠ আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্য, বিভিন্ন ধৰণৰ আচ-বাব আৰু পালিছ কৰা ধাতুৰে নিৰ্মিত ডাঙৰ দাপোণ ** ট্ৰাভাংকোৰৰ ইতিহাসৰ বিভিন্ন ঘটনাৰ চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা এখন চিত্ৰশালা ** বিভিন্ন ঔষধি গছৰ কুণ্ডৰপৰা তৈয়াৰী প্ৰায় ৬৪ টুকুৰা কাঠেৰে নিৰ্মিত এখন কাঠৰ পালেং ** শীতল অনুভৱৰ বাবে পলিছ কৰা শিলৰ খাট। ** শৌচালয় আৰু কুঁৱা ==চিত্ৰ সম্ভাৰ== <gallery> File:Padmanabhapuram Palace exterior facade.jpg|পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদৰ বাহ্যিক ভাগ File:Padmanabhapuram Palace 1.jpg|পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ (কাষৰ দৃশ্য) File:Forecourt Padmanabhapuram Palace Mar24 A7C 10099.jpg|পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদৰ চোতাল File:Padmanabhapuram Palace 5.jpg|পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ File:Padmanabhapuram Palace 7.jpg|পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ আৰু পুখুৰী File:Kuthira Vilakku 1.jpg|কুথিৰা বিলাক্কু (ঘোঁৰাৰ আকৃতিৰ চাকি) File:Clock Tower Padmanabhapuram Palace Mar24 A7C 10102.jpg|ঘড়ী স্তম্ভ File:Floral Beams Uppirikka Malika Padmanabhapuram Palace Mar24 A7C 10142.jpg|কাঠেৰে খোদিত কৰা ফুলৰ চিলিং, উপ্পিৰিক্কা মালিকা </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগসমূহ== {{commons category}} * [https://asi.nic.in/protected-monuments-in-kerala/ কেৰালাৰ সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্নসমূহ], ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ * বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ সম্ভাৱ্য তালিকাত [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5897/ পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:তামিলনাডু]] 9fv6fnvvkh548pb5rm12jvmlnkbjqgh 0 138424 626662 623882 2026-08-12T21:47:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626662 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ | image = VRPShreshtaBasha.jpg | caption = ভি আৰ প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰে ভাৰত চৰকাৰৰ ''শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ভাষা পুৰস্কাৰ'' গ্ৰহণ কৰা মুহূৰ্তত, নতুন দিল্লীত ভাৰতৰ সন্মানীয় উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি [[ভেংকাইয়া নাইডু|শ্ৰী এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৰপৰা (৪ এপ্ৰিল ২০১৯)<ref name="www.theindian.news">{{cite web|url=https://www.theindian.news/dr-vr-prabhodhachandran-nayar-bags-first-sreshta-bhasha-award-for-his-contribution-to-malayalam-language/D.O.F.No.11-2018-skt.II|date=15 January 2019|author=Dr. Sanjay Kumar Sinha. IFS, MHRD, Department of Higher Education, Govt. Of India, SHASTRI BHAWAN, New Delhi|title=dr vr prabhodhachandran nayar bags first sreshta bhasha award for his contribution to Mmalayalam language|access-date=23 July 2019|archive-date=3 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203100924/https://www.theindian.news/dr-vr-prabhodhachandran-nayar-bags-first-sreshta-bhasha-award-for-his-contribution-to-malayalam-language/D.O.F.No.11-2018-skt.II|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1938|08|04|df=y}} | birth_place = উত্তৰ পাৰাভুৰ, ইৰণাকুলম জিলা, [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | death_date = | death_place = | fields = খ্যাতিমান শিক্ষক<br /> [[ভাষাবিজ্ঞান]]<ref>Nayar, VR Prabodhachandran : ‘Malayalam’, in International Encyclopedia of Language and Linguistics ed in chief RE Asher, Oxford:Pergamon Press1994, Vol.5.pp.2350-2351</ref> ([[ধ্বনিবিজ্ঞান]]ৰ বিশেষীকৰণসহ) <br /> অনুবাদ তত্ত্ব আৰু পদ্ধতি, মালয়ালম অধ্যয়ন<br /> শিক্ষাবিদ<ref>A number of books have been prescribed as text books and / reference works for graduate and postgraduate courses of study in Linguistics and languages in universities including the following: University of Kerala; Sri Sankarachaarya University of Sanskrit, Kalady; Mahathma Gandhi University, Kottayam, Calicut University, Kannur University, Central University of Kerala, Kasaragod; Madurai Kamaraj</ref><br />পণ্ডিত<ref>Introduction to Kerala Studies Vol I (Ed J V Vilanilam, Antony Palackal and Sunny Luke: Published by International Institute for Scientific and Academic Collaboration, inc., New Jersey, USA, 2012. The reference is to Dr VRP Nayar’s article ‘Malayalam in the cultural life of the Keralites’, pp 457 – 472</ref><br />বক্তা<br />লেখক<br />সুৰকাৰ তথা কবি<ref name="brehathsangeet">{{cite web|url=http://www.brehathsangeet.com/malayalam-krithis/|publisher=brehathsangeet.com|title=Brehath Sangeetha Kendram|4=Kerala Sangeetam|access-date=25 January 2017|archivedate=7 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170607074929/http://www.brehathsangeet.com/malayalam-krithis/|deadurl=yes}}</ref><br />কলা-পৃষ্ঠপোষক<ref name="thiraseela">{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/specialStories.php?id=260|publisher=thiraseela.com|title=Thiraseela.com :: An Online Media for Performing Arts|access-date=25 January 2017}}</ref><ref name="thiraseela2">{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/specialStories.php?id=409|publisher=thiraseela.com|title=Thiraseela.com :: An Online Media for Performing Arts|access-date=25 January 2017}}</ref><ref>ww.thehindu.com/features/friday-review/...fall.../article5895603.ece</ref><ref name="thehindu">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/word-by-witty-word/article5097963.ece|publisher=thehindu.com|title=Word by witty word - Thrissur - The Hindu|newspaper=The Hindu|date=6 September 2013|access-date=25 January 2017|last1=Nayar|first1=V. r Prabodhachandran}}</ref><ref>Zarrilli, Phillip, Kathakali Dance-Drama:Where Gods and Demons Come to Play, London, Routledge 2000. pp. 1-13,65-97</ref><ref>[[থিয়্যাট্টম]]</ref><br />সংগঠক | work_institution = কেৰালা কলামণ্ডলম<br />কেৰালা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়<br />উইছকনচিন বিশ্ববিদ্যালয়–মেডিচন<br />কালিকট বিশ্ববিদ্যালয় আয়োগ<br />চেণ্টাৰ ফৰ ডেভেলপিং এডভান্সড কম্পিউটিং এণ্ড ফৰ ইমেজিং টেকন’লজী, ত্ৰিবান্দ্ৰম<br />নতুন দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় সংগীত নাটক একাডেমীৰ কুটিয়াত্তম কেন্দ্ৰ<br />সংস্কৃতি (শাস্ত্ৰীয় সংগীতত কেৰালাৰ ঐতিহ্যক প্ৰসাৰ কৰা এক বহুজাতিক সংগঠন)<br />বিবেকানন্দ সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান, তিৰুৱনন্তপুৰম<br />থুঞ্চন স্মাৰক সমিতি, তিৰুৱনন্তপুৰম<br />এঝুথাচান নেচনেল একাডেমী, তিৰুৱনন্তপুৰম<br />কিলিপ্পাট্টু মাহেকীয়া আলোচনী, তিৰুৱনন্তপুৰম<br />ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক পৰিষদ, তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰ<br />ভাৰত চৰকাৰৰ যোগাযোগ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ তথ্য আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ প্ৰকল্প সমীক্ষা আৰু পৰিচালনা গোট | alma_mater = চৰকাৰী ইংৰাজী উচ্চ বিদ্যালয়, উত্তৰ পাৰাভুৰ<br /> বিএছচি (উদ্ভিদ বিজ্ঞান, ৰসায়ন বিজ্ঞান, ইংৰাজী আৰু মালয়ালম অধ্যয়ন); ইউনিয়ন খ্ৰীষ্টিয়ান কলেজ, আলুভা<br /> মালয়ালম ভাষা আৰু সাহিত্যত এমএ ডিগ্ৰী (১৯৫৯); ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ, তিৰুৱনন্তপুৰম<br /> মালয়ালম অধ্যয়নত পিএইচডি ডিগ্ৰী; [[কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়]] (১৯৬৭)<br /> ধ্বনিবিজ্ঞান আৰু ভাষাবিজ্ঞানত পিএইচডি ডিগ্ৰী (১৯৭০); স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজ, [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]] | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[ভাষাবিজ্ঞান]]<ref name="thehindu2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/books/encyclopaedia-of-linguistics/article3580724.ece|publisher=thehindu.com|title=Encyclopaedia of linguistics - The Hindu|newspaper=The Hindu|date=28 June 2012|access-date=25 January 2017|last1=Nair|first1=M. S. Balakrishnan}}</ref> আৰু [[ধ্বনিবিজ্ঞান]]ত পাণ্ডিত্য আৰু দক্ষতা<ref>Granthalokam, July 2012, PP64, review of "Bhasha Shastra Nighantu" by Associate Professor, M. Sreenathan, Dravida University, Andhra Pradesh</ref> | prizes = ড° কে গোদাবৰ্মা মেমৰিয়েল স্বৰ্ণ পদক (১৯NT৫৯)<ref>ড° কে গোদাবৰ্মা মেমৰিয়েল স্বৰ্ণ পদক লাভ</ref><br />কমনৱেল্থ বৃত্তি (লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজত পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষণাৰ বাবে, ১৯৬৭)<br />বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ (স্বনবিজ্ঞানম) শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ বাবে কেৰালা সাহিত্য একাডেমীৰ আই চি চাকো বঁটা, ১৯৮১<br />ত্ৰিছূৰ সহৃদয় বীথিৰ চি এল এণ্টনি বঁটা, ১৯৯৮<br />পাকলকুৰিৰ এমকেকে নায়াৰ মেমৰিয়েল সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ এমকেকে নায়াৰ বঁটা, ২০০২<ref name="newindianexpress2">{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/.../MKK-Nair.../article2592647.ece|publisher=newindianexpress.com|title=MKK Nair Cultural Centre Silver Jubilee- The New Indian Express|access-date=25 January 2017}}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><br />বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ বাবে এন ভি কৃষ্ণ বাৰিয়াৰ বঁটা, ২০১১<br />বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ বাবে শক্তি থায়াট বঁটা, ২০১১<br />বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ বাবে অধ্যাপক চি পি মেনন বঁটা, ২০১৩<br />কেৰালা কলামণ্ডলমৰ মুকুন্দৰাজা স্মৃতি পুৰস্কাৰ (২০১৪) | religion = | footnotes = }} '''ভি. আৰ. প্ৰবোধচন্দ্ৰন নায়াৰ''' ([[ইংৰাজী]]: V. R. Prabodhachandran Nayar, জন্ম: ৪ আগষ্ট ১৯৩৮) হৈছে [[কেৰালা]]ৰ এজন বিশিষ্ট [[ধ্বনিবিজ্ঞান]] বিশেষজ্ঞ। তেওঁ ধ্ৰুপদী [[মালয়ালম]] ভাষাৰ ধ্বনিবিজ্ঞান অধ্যয়নৰ এজন অগ্ৰগামী গৱেষক। ধ্বনিবিজ্ঞানৰ উপৰি তেওঁ বাক্যবিন্যাস আৰু শৈলীবিজ্ঞান বিষয়ৰ গৱেষণাৰ সৈতেও জড়িত। ==কৰ্মজীৱন== ভিআৰপি নায়াৰে মাত্ৰ ২০ বছৰ বয়সতে ১৯৫৯ চনত দক্ষিণ ট্ৰাভাংকুৰ হিন্দু কলেজ, নাগৰকয়িল (কন্যাকুমাৰী জিলা, [[তামিলনাডু]])ত [[মালয়ালম]] ভাষাৰ প্ৰবক্তা হিচাপে কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলিছিল; যিখন সেই সময়ত ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত মহাবিদ্যালয় আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ১৯৯৮ চনৰ আগষ্ট মাহত কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয় ([[তিৰুৱনন্তপুৰম]])ৰ [[ভাষাবিজ্ঞান]] বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। অৱসৰৰ পিছতো তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰি আহিছে আৰু ২০১২-২০১৩ চনত কেৰালা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় (কাচৰগড়)ৰ ভাষাবিজ্ঞান বিভাগত এজন অতিথি অধ্যাপক তথা সমন্বয়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। দক্ষিণ ট্ৰাভাংকুৰ হিন্দু কলেজৰ সৈতে জড়িত থকাৰ বাবে তেওঁ প্ৰথমে কথিত [[তামিল ভাষা]] আৰু পিছলৈ তামিল ধ্ৰুপদী ভাষা তথা সাহিত্যৰ সান্নিধ্যলৈ অহাৰ সুযোগ পাইছিল।<ref name="sthinducollege">{{cite web|url=http://www.sthinducollege.in/history.asp|publisher=sthinducollege.in|title=history|access-date=25 January 2017|archive-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203171841/http://www.sthinducollege.in/history.asp|url-status=dead|archivedate=3 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203171841/http://www.sthinducollege.in/history.asp|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাচ্য বিদ্যা (Oriental Studies) বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক ড° পি কে নাৰায়ণ পিল্লাইৰ তত্ত্বাৱধানত এজন অংশকালীন গৱেষক হিচাপে পিএইচডি কাৰ্যসূচী চলাই নিছিল।<ref name="keralauniversity">{{cite web|url=http://www.keralauniversity.ac.in/departments|publisher=keralauniversity.ac.in|title=www.keralauniversity.ac.in/departments|access-date=25 January 2017}}</ref> তেওঁ উক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাচ্য বিদ্যা শাখাত বিশ্ববিদ্যালয় মঞ্জুৰী আয়োগ (UGC)-ৰ জুনিয়ৰ ৰিচাৰ্চ ফেল’শ্বিপ (JRF) লাভ কৰা প্ৰথমগৰাকী গৱেষক আছিল।<ref name="ugc">{{cite web|url=http://www.ugc.ac.in/|publisher=ugc.ac.in|title=Welcome to UGC, New Delhi, India|access-date=25 January 2017}}</ref> ১৯৬৩ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ নবীন ভাষাবিজ্ঞান বিভাগৰ একমাত্ৰ প্ৰবক্তা হিচাপে যোগদান কৰে আৰু ১৯৬৫ চনত ''ডেস্ক্ৰিপ্টিভ গ্ৰামাৰ অৱ কৃষ্ণগাথা’'' শীৰ্ষক গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰি পিএইচডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। কৃষ্ণগাথা হৈছে কিংবদন্তি মালয়ালম কবি চেৰুছেৰী নাম্বুথিৰীৰদ্বাৰা ৰচিত এখন প্ৰাচীন তথা ধ্ৰুপদী কাব্যগ্ৰন্থ। ১৯৬৭ চনত ড° নায়াৰে লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজ (SOAS)-ত [[ধ্বনিবিজ্ঞান]] আৰু ভাষাবিজ্ঞানৰ উচ্চতৰ গৱেষণাৰ বাবে কমনৱেল্থ বৃত্তি লাভ কৰে। লণ্ডনত তেওঁৰ অধ্যয়ন কেৱল নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যতে সীমাৱদ্ধ নাথাকিল, বৰঞ্চ তেওঁ ''মালয়ালম ভাৰ্বেল ফৰ্মচ– এ ফোনেটিক এণ্ড ফোনলজিকেল ষ্টাডী ছাপ’ৰ্টেড বাই এক্সপেৰিমেণ্টেল ফাইণ্ডিংছ'' শীৰ্ষক আন এখন গৱেষণা পত্ৰ সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰি দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে পিএইচডি ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে।<ref name="amazon">{{cite book|url=https://www.amazon.com/Malayalam-verbal-forms-phonological-experimental/dp/B0007AJQ1C|title=Malayalam verbal forms|date=January 1972|publisher=Dravidian Linguistics Association |access-date=25 January 2017}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ছোৱাত তেওঁ [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ লগতে [[ফ্ৰান্স]], [[নেদাৰলেণ্ড]], [[বেলজিয়াম]] আৰু [[জাৰ্মানী]]ৰ কেইবাটাও পুথিভঁৰাল আৰু স্পীচ-লেবৰেটৰী ভ্ৰমণ কৰি গৱেষণা চলাইছিল। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰ নিজৰ পুৰণি বিভাগলৈ ঘূৰি অহাৰ পাছত ড° নায়াৰক প্ৰথমে ৰীডাৰ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অধ্যাপক পদলৈ পদোন্নতি দিয়া হয়। ১৯৮১ চনত তেওঁ চেয়াৰ-প্ৰফেচৰ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ১৯৯৮ চনত অৱসৰ লৈকে এই পদত থাকে। এই দীৰ্ঘ সময়ছোৱাত তেওঁ বিভিন্ন সময়ত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব পালন কৰিছিল, যেনে— ভাষাবিজ্ঞানৰ বৰ্ড অৱ ষ্টাডিজৰ সদস্য/অধ্যক্ষ, প্ৰাচ্য বিদ্যা শাখাৰ ডীন/সদস্য, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেৰালা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালক,<ref name="kerala">{{cite web|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&id=3405:university-of-kerala&Itemid=2470|publisher=kerala.gov.in|title=University of Kerala|access-date=25 January 2017|archivedate=3 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203101920/https://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&id=3405:university-of-kerala&Itemid=2470|deadurl=yes}}</ref> প্ৰাচ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু পাণ্ডুলিপি পুথিভঁৰাল তথা মালয়ালম লেক্সিকন (অভিধান) বিভাগৰ উপদেষ্টা সমিতিৰ সদস্য। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কেৰালাৰ যিকোনো বিশ্ববিদ্যালয়তে প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰৱৰ্তন কৰা ''চয়েচ-বেচড ক্ৰেডিট এণ্ড চেমেষ্টাৰ চিষ্টেম'' (CBCS) পৰিচালনা কৰা পৰিষদৰ প্ৰথমগৰাকী উপ-সভাপতি আছিল।<ref name="keralauniversity2">{{cite web|url=http://www.keralauniversity.ac.in/departments-centres-and-other-institutions.html|publisher=keralauniversity.ac.in|title=departments-centres-and-other-institutions|access-date=25 January 2017}}</ref> কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ [[ভাষাবিজ্ঞান]]ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থকা সময়ত ড° নায়াৰে আঞ্চলিক, ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কেইবাখনো আলোচনাচক্ৰ, সন্মিলন আৰু কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰিছিল আৰু কেইবাটাও গৱেষণা প্ৰকল্প সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত ড° নায়াৰে অতিথি অধ্যাপক হিচাপে আৰু বিভিন্ন মৰ্যাদাৰে তলত উল্লেখ কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহক সেৱা আগবঢ়াইছিল: {| class="wikitable" ! scope="col" | বৰ্ষ ! scope="col" | প্ৰতিষ্ঠান / দায়িত্ব |- | ১৯৯৮–২০০৩ | স্কুল অৱ লেটাৰ্ছ, মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কোট্টায়ম (MGU)<ref name="mguniversity">{{cite web|url=http://www.mguniversity.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=290&Itemid=504|author=Cosmic|publisher=mguniversity.edu|title=MG university|access-date=25 January 2017}}</ref> |- | ২০০৩–২০০৮ | তুলনামূলক সাহিত্য আৰু ভাষাবিজ্ঞান বিভাগ, শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়, কালাডী (আদি শংকৰৰ নামত)<ref name="ssus">{{cite web|url=http://www.ssus.ac.in/index/academic_council|publisher=ssus.ac.in|title=Sree Sankaracharya University of Sanskrit, India|access-date=25 January 2017}}</ref> |- | ২০১২–২০১৩ | ভাষাবিজ্ঞান বিভাগ, কেৰালা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়,<ref name="cukerala">{{cite web|url=http://cukerala.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=259&Itemid=329&lang=en|publisher=cukerala.ac.in|title=Department of Linguistics|access-date=25 January 2017|archive-date=2 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202230457/http://cukerala.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=259&Itemid=329&lang=en|url-status=dead|archivedate=2 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150202230457/http://cukerala.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=259&Itemid=329&lang=en|deadurl=yes}}</ref> কাচৰগড় |- | ২০০১–২০০৬ | অধ্যক্ষ, কেৰালা কলামণ্ডলম |- | ২০০১–২০০৬ | অধ্যক্ষ (জুৰী বোৰ্ড): এঝুথাচান বঁটা, কথাকলি আৰু নৃত্যৰ বাবে প্ৰদান কৰা ৰাজ্যিক বঁটা আদি কেইবাটাও মৰ্যাদাপূৰ্ণ বঁটাৰ জুৰী বোৰ্ডৰ মুৰব্বী |- | ১৯৯৩–২০০৯ | সমন্বয়ক: আমেৰিকাৰ উইছকনচিন বিশ্ববিদ্যালয় (মেডিচন)ৰ ''ছামাৰ ইন কেৰালা'' কাৰ্যসূচী<ref name="coursefever">{{cite web|url=http://coursefever.com/india/university-of-wisconsin-madison-international-academic-programs-iap-summer-india/|publisher=coursefever.com|title=coursefever.com/india/university-of-wisconsin-madison-international-academic-programs-iap-summer-india/|access-date=25 January 2017}}</ref> |- | ২০০৩–২০০৯ | ভাষাবিজ্ঞান উপদেষ্টা: C-DAC আৰু CDiT (চেণ্টাৰ ফৰ ডেভেলপিং এডভান্সড কম্পিউটিং এণ্ড ফৰ ইমেজিং টেকন’লজী), তিৰুৱনন্তপুৰম<ref name="cdac">{{cite web|url=http://cdac.in/|publisher=cdac.in|title=C-DAC: Centre for Development of Advanced Computing, India|access-date=25 January 2017}}</ref> |- | ২০০৭–২০১১ | সদস্য: কেন্দ্ৰীয় সংগীত নাটক একাডেমী (নতুন দিল্লী)ৰ কুটিয়াত্তম কেন্দ্ৰৰ উপদেষ্টা সমিতি |- | ২০০৭-ৰপৰা বৰ্তমান | অধ্যক্ষ: সংস্কৃতি (শাত্ৰীয় সংগীতত কেৰালাৰ ঐতিহ্যক প্ৰসাৰ কৰা এক বহুজাতিক সংগঠন) |- | ১৯৯৮-ৰপৰা বৰ্তমান | অধ্যক্ষ: বিবেকানন্দ সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান,<ref name="foursquare">{{cite web|url=https://foursquare.com/v/vivekananda-cultural-institute/52580e3a498ed6e6b88474b3|publisher=foursquare.com|title=Vivekananda Cultural Institute - General Entertainment|access-date=25 January 2017}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম |- | ২০০০-ৰপৰা বৰ্তমান | অধ্যক্ষ: থুঞ্চন স্মাৰক সমিতি,<ref name="thunchan">{{cite web|url=http://www.thunchan.org/|publisher=thunchan.org|title=Thunchan Smaraka Samithi|4=Thunchaththu Ramanujan Ezhuthachan|5=Thunchath Ezhuthachan|access-date=25 January 2017|archive-date=7 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407145248/http://www.thunchan.org/|url-status=dead|archivedate=7 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407145248/http://www.thunchan.org/|deadurl=yes}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম |- | ২০০৫-ৰপৰা বৰ্তমান | অধ্যক্ষ: এঝুথাচান নেচনেল একাডেমী,<ref name="charity">{{cite web|url=http://www.charity.org.in/view_charity_org.php?lid=12666&name=Ezhuthachan%20National%20Academy|publisher=charity.org.in|title=www.charity.org.in/view_charity_org.php?lid=12666&name=Ezhuthachan%20National%20Academy|access-date=25 January 2017|archive-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206170257/http://www.charity.org.in/view_charity_org.php?lid=12666&name=Ezhuthachan%20National%20Academy|url-status=dead}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম |- | ২০০৬-ৰপৰা বৰ্তমান | অধ্যক্ষ: ‘কিলিপ্পাট্টু’ মাহেকীয়া আলোচনীৰ সম্পাদনামণ্ডলী,<ref name="thunchan2">{{cite web|url=http://www.thunchan.org/kilippattu_masika.php|publisher=thunchan.org|title=Thunchan Smaraka Samithi|4=Kilippattu masika ( Magazine )|5=Thunchathu Ramanujan Ezhuthachan Kilippattu|access-date=25 January 2017|archive-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303194106/http://thunchan.org/kilippattu_masika.php|url-status=dead|archivedate=3 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170303194106/http://thunchan.org/kilippattu_masika.php|deadurl=yes}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম |- | ২০১১–২০১৪ | বিশেষজ্ঞ সদস্য: ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক পৰিষদ (ICCR),<ref name="iccrindia">{{cite web|url=http://www.iccrindia.net/thiruvananthapuram.html|publisher=iccrindia.net|title=Iccrindia.net|access-date=25 January 2017|archive-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215173351/http://iccrindia.net/thiruvananthapuram.html|url-status=dead}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম |- | ২০০৫–২০০৯ | বিশেষজ্ঞ সদস্য: তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ প্ৰকল্প সমীক্ষা আৰু পৰিচালনা গোট,<ref>deity.gov.in/</ref> মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়,<ref>mhrd.gov.in/</ref> ভাৰত চৰকাৰ |} ==প্ৰকাশিত গ্ৰন্থসমূহ== ===মালয়ালম গ্ৰন্থাৱলী=== * ''বিৱৰ্তনথিনতে ভাষাশাস্ত্ৰভূমিকা'' (অনুবাদৰ ভাষাতাত্ত্বিক পটভূমি) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৭৪।<ref name="keralabhashainstitute">{{cite web|url=http://www.keralabhashainstitute.org/|publisher=keralabhashainstitute.org|title=official website of silkerala|access-date=25 January 2017}}</ref> * ''স্বনবিজ্ঞানম'' (ধ্বনিবিজ্ঞান) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৮০।<ref name="pagelamp">{{cite web|url=http://www.pagelamp.com/tvpm.in|publisher=pagelamp.com|title=tvpm|access-date=25 January 2017}}</ref> * ''লোকভাষাকল'' (বিশ্বৰ ভাষাসমূহ) — ডিচি বুকচ, ১৯৮৭।<ref name="google">{{cite web|url=https://sites.google.com/site/vrpnayar/books&reports|title=books&reports - vrpnayar|access-date=25 January 2017}}</ref> * ''এঝুথিনতে কথা'' (লিপি বা লিখনৰ ইতিহাস) — দ্য ইনষ্টিটিউট অৱ চিলড্ৰেনছ লিটাৰেচাৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৯৬।<ref name="ksicl">{{cite web|url=http://www.ksicl.org/eng/|publisher=ksicl.org|title=KERALA STATE INSTITUTE OF CHILDREN'S LITERATURE|access-date=25 January 2017|archive-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717205637/http://www.ksicl.org/eng/|url-status=dead|archivedate=17 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140717205637/http://www.ksicl.org/eng/|deadurl=yes}}</ref> * ''মালয়ালম মালায়ালীওলাম'' (মালয়ালম আৰু মালায়ালী) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৯৯।<ref name="pagelamp"/> * ''চেৰুছেৰী'' (কৃষ্ণগাথাৰ ৰচক চেৰুছেৰীৰ সাহিত্যিক জীৱনী) — প্ৰকাশন বিভাগ, কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৯৯।<ref name="google2">{{cite book|title=Indian Literature|date=1988|publisher=Prabhat Prakashan|url=https://books.google.com/books?id=dqGojPpe8DIC|access-date=25 January 2017}}</ref> * ''উচ্চাৰণম নান্নাৱান'' (শুদ্ধ উচ্চাৰণৰ নিয়ম) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০০০।<ref name="google"/> * ''শৈলীভংগিকল'' (শৈলীৰ সৌন্দৰ্য) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০০৩।<ref name="google"/> * ''হৰি নাম কীৰ্তনম'' (১৬ শতিকাৰ বিখ্যাত স্তোত্ৰৰ ব্যাখ্যা-সহ সংস্কৰণ) — থুঞ্চন স্মাৰক সমিতি, তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০০৯।<ref name="thunchan"/> * ''ভাষাশাস্ত্ৰদৃষ্টিয়িলূদে'' (ভাষাবিজ্ঞানৰ দৃষ্টিভংগীৰে) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০০৯।<ref name="pagelamp"/> * ''দ্ৰাৱিড়ভাষাকল'' (এম. এছ. আন্দ্ৰনভৰ ৰাছিয়ান গ্ৰন্থৰ ইংৰাজী অনুবাদৰপৰা কৰা দ্ৰাবিড় ভাষাসমূহৰ মালয়ালম অনুবাদ) — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৭৫।<ref name="google"/> * ''চিত্তপেডুথিয়া কৰ্থকলিপদংগল'' (টোকাবদ্ধ কথাকলি গীত) — কেৰালা কলামণ্ডলম, ২০০৪। * ''শ্ৰীললিতা সহস্ৰনাম স্তোত্ৰম'' (ললিতা সহস্ৰনামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা আৰু টোকা-সহ সংস্কৰণ) — থুঞ্চন স্মাৰক সমিতি, তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০১১। * ''ভাষাশাস্ত্ৰ নিঘণ্টু'' (ভাষা বিজ্ঞানৰ এক পুঙ্খানুপুঙ্খ অভিধান) — কেৰালা ভাষা প্ৰতিষ্ঠান, তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০১২।<ref>{{cite web|url=https://publiclibrarykozhikode.com/bib/85780}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ইংৰাজী গ্ৰন্থাবলী=== * ''মালয়ালম ভাৰ্বেল ফৰ্মচ'' — দ্ৰাবিড় ভাষাবিজ্ঞান সংস্থা (Dravidian Linguistics Association), তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৭২। * ''মালয়ালম: এ লিংগুইষ্টিক ডেচক্ৰিপশ্বন'' — নেচনেল ৰিচাৰ্চ পাব্লিকেচন্স, কাজাকুট্টম, ১৯৭৩।<ref name="alibris">{{cite web|url=http://www.alibris.com/Malayalam-a-linguistic-description|publisher=alibris.com|title=www.alibris.com/Malayalam-a-linguistic-description|access-date=25 January 2017}}</ref> * ''মালয়ালম ফৰ বিগিনাৰ্ছ'' — স্বন্তম বুকচ, তিৰুৱনন্তপুৰম, ১৯৯৯। * ''কথাকলি টেক্সটছ ইন ট্ৰান্সলেশ্বন'' — ফিলিপ বি. জাৰিলিৰ ''কথাখলি-ডেন্স ড্ৰামা'' গ্ৰন্থত প্ৰকাশিত, ২০০৩।<ref name="thehindu3">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/pride-comes-before-a-fall/article6958314.ece|publisher=thehindu.com|title=Pride comes before a fall - The Hindu|newspaper=The Hindu |date=5 March 2015 |access-date=25 January 2017}}</ref> * ''বিদ্যাৰম্ভম চিডি ফৰ মালয়ালম চেল্ফ - ষ্টাডী'' (২০০১)। * ''ভিজন, ইনচাইটছ এণ্ড ইন’ভেশ্বন'' (২০০০)। * ''মালয়ালম ফৰ অল ইণ্ডিয়া চাৰ্ভিচ অফিচাৰ ট্ৰেইনীজ'' — ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট ইন গভৰ্ণমেণ্ট (IMG), তিৰুৱনন্তপুৰম, ২০২০। * ''ড° কে. ৰাঘৱন পিল্লাই - এ লিটাৰেৰী বায়’গ্ৰাফী'' — ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ লেংগুৱেজেছ, ২০২০। * ''ললিতা গানংগল প্ৰবোধ সংগীথম ভল্যুম-২'' — নেচনেল বুকষ্টল, কোট্টায়ম, ২০২১। * ''প্ৰবোধসংগীথম'' — কুৰুক্ষেত্ৰ প্ৰকাশন, কোচি, ২০২৩। * ''কথাকলি, এন ওশ্বেন অৱ পচিবিলিটিজ, হেৰিটেজ এণ্ড প্ৰেজেণ্ট চিনেৰিঅ’’'' — NYR ভেঞ্চাৰ্ছ, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], ২০২৫। ==বঁটা আৰু সন্মানসমূহ== * ড° কে. গোদাবৰ্মা মেমৰিয়েল স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৯) * লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজ (SOAS)-ত পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষণাৰ বাবে কমনৱেল্থ বৃত্তি (১৯৬৭) * বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ (গ্ৰন্থ: ''স্বনবিজ্ঞানম'')ৰ বাবে কেৰালা সাহিত্য একাডেমীৰ আই. চি. চাকো বঁটা (প্ৰশস্তিপত্ৰসহ) (১৯৮১) * ত্ৰিছূৰ সহৃদয় বীথিৰ চি. এল. এণ্টনি বঁটা (প্ৰশস্তিপত্ৰসহ) (১৯৯৮) * পাকলকুৰিৰ এম. কে. কে. নায়াৰ মেমৰিয়েল সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ এম. কে. কে. নায়াৰ বঁটা (প্ৰশস্তিপত্ৰসহ) (২০০২) * বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ বাবে এন. ভি. কৃষ্ণ বাৰিয়াৰ বঁটা (২০১১) * বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ বাবে শক্তি থায়াট বঁটা (২০১১) * বৈজ্ঞানিক সাহিত্যৰ বাবে অধ্যাপক চি. পি. মেনন বঁটা (প্ৰশস্তিপত্ৰসহ) (২০১৩) * কেৰালা কলামণ্ডলমৰ মুকুন্দ ৰাজা স্মৃতি পুৰস্কাৰ (৯ নৱেম্বৰ ২০১৪) * ভাৰত চৰকাৰৰ ''শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম ভাষা পুৰস্কাৰ'' (৪ এপ্ৰিল ২০১৯) * তপস্যা কলা-সাহিত্য বীথিৰ অধ্যাপক পি. বিশ্বম্বৰণ পুৰস্কাৰ (ডিচেম্বৰ ২০২৫) * অধ্যাপক এছ. গুপ্তন নায়াৰ ফাউণ্ডেচন পুৰস্কাৰ (ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬) ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===প্ৰসংগ পুথি আৰু সংযোগসমূহ=== * {{cite web|url=http://www.getcited.com/mbrz/11124027|archive-url=https://archive.today/20130124165139/http://www.getcited.com/mbrz/11124027|url-status=dead|archive-date=24 January 2013|publisher=getcited.com|title=www.getcited.com/mbrz/11124027|access-date=25 January 2017}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book|title=Postpositions in a Dravidian Language: Transformational Analysis of Malayalam|author=Mallassery, S.R.|date=1994|publisher=Mittal Publications|isbn=9788170995746|url=https://books.google.com/books?id=4Q6Ay5VNGrIC&pg=PR10|access-date=25 January 2017}} [[শ্ৰেণী:ভাষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] rz93jlo9k6feberu68zcwryafl479lz 0 138552 626638 625651 2026-08-12T17:55:19Z RareSoul 48063 /* প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা */ 626638 wikitext text/x-wiki '''জানম ৰাজ''' {{lang-en|Janam Raj}} (জন্ম '''মহেন্দ্ৰ ডেকা'''; ১ মাৰ্চ ১৯৬৫ – ২৯ এপ্ৰিল ২০২৩) আছিল এজন ভাৰতীয় গায়ক, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ আৰু অসমৰ এজন অধিবক্তা। তেওঁ আধুনিক অসমীয়া গীত, [[ভজন]], গজল, আধুনিক হিন্দী গীত গাইছিল। ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে এলবাম আৰু গীত মুকলি কৰিছিল, আৰু ভজন আৰু গজলৰ বাবে বি-হাই গ্ৰেড শিল্পী হিচাপে [[আকাশবাণী|অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ]]' আৰু [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শনৰ]] বাবে ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল। ২০০২ চনৰ পৰা ২০২৩ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে [[গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়|গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত]] অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Tribune2008">{{cite news |last=Das |first=Apurba Kumar |date=2008-02-22 |title=Musical talent |url=https://archive.org/details/panorama-2008-01 |newspaper=Panorama (The Assam Tribune) |location=Guwahati |page=12 |via=[[Internet Archive]]}}</ref><ref name="LAG2024">{{cite magazine |author=Sarma, Dhiraj |date=May 2024 |title=In memory of the popular artist and advocate Janam Raj |trans-title=জনপ্ৰিয় শিল্পী তথা অধিবক্তা জানম ৰাজৰ সোঁৱৰণত |url=https://archive.org/details/sajaag-pg-1-01 |magazine=Sajaag |publisher=Lawyers' Association Guwahati (LAG) |location=Guwahati |language=Assamese |edition=12th |via=[[Internet Archive]] |quote=A biographical article published one year after Janam Raj's death. It discusses his early life, education, musical and legal careers, contributions to Assamese music, and the circumstances of his death.}}</ref> {{Infobox person | name = জানম ৰাজ | image = Janam Raj singer in Sep 2003 (2).jpg | image_size = 200px | caption = ২০০৩ চনত ৰাজ | birth_name = মহেন্দ্ৰ ডেকা | birth_date ={{Birth date|1965|03|01}} | death_date = {{Death date and age|2023|04|29|1965|03|01}} | birth_place = [[বিলাসীপাৰা]], [[ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_place =[[গুৱাহাটী]] | residence = | occupation = গায়ক, সুৰকাৰ, অধিবক্তা | years_active = ১৯১৬-২০২৩ | spouse = মিনু বৰুৱা (<abbr title="married">m.</abbr> ২০০৯) | children = ৰিদ্​ম কাশ্যপ }} বিলাসীপাৰাত জন্মগ্ৰহণ কৰা হৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ ডেকা আৰু বিমলা ডেকাৰ এঘাৰতটা সন্তানৰ ভিতৰত দশম সন্তান। বি এছ চি আৰু বি এ স্নাতক হোৱাৰ পিছত তেওঁ সংগীতত স্নাতক লাভ কৰে। আনকি পিছলৈ তেওঁ ২০০২ চনত এল এল বি ডিগ্ৰী লাভ কৰে, ২০০২ চনৰ পৰা ২০২৩ চনলৈকে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="Tribune2008"/> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৬৫ চনৰ ১ মাৰ্চত অসমৰ ধুবুৰী জিলাৰ বিলাসীপাৰাত পিতৃ-মাতৃ হৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ ডেকা আৰু বিমলা ডেকাৰ ঘৰত জানম ৰাজৰ জন্ম হয় মহেন্দ্ৰ ডেকা হিচাপে।<ref name="LAG2024" /><ref name="Jonaki2011">{{cite news |date=2011-02-25 |title=Music was the Purpose of His Life |trans-title=সংগীত সাধনাই যাৰ জীৱনৰ উদ্দেশ্য |url=https://archive.org/details/newspaper-2011 |newspaper=Jonaki Baat (Dainik Asam) |location=Guwahati |page=8 |language=Assamese |via=[[Internet Archive]] |quote=A detailed biographical profile covering Janam Raj's birth, early life, education, musical training in Kolkata, career, albums, achievements, and contributions to Assamese music.|last=Sarma|first=Dhiraj}}</ref> বিলাসীপাৰাত শৈশৱ কালত ৰাজে লোকগায়িকা [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]]ক লগ পাইছিল আৰু সংগীতৰ ধাৰাত অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে আলিপুৰৰ গুৰু সনাতন দাসক তেওঁলোকৰ বিলাসীপাৰা বাসগৃহলৈ লৈ আহিছিল তেওঁক পঢ়ুৱাবলৈ। পাঁচ বছৰ বয়সৰ পৰাই তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু দহ বছৰ দাসৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ পণ্ডিত সান্তনু বিশ্বাসৰ অধীনত উন্নত প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰি লক্ষ্ণৌৰ ভাটখণ্ডে সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সংগীত শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে। গুৱাহাটীৰ আৰ্য বিদ্যাপীঠ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি এছ চি আৰু বি এ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পিছলৈ ২০০২ চনত গুৱাহাটীৰ জে বি ল কলেজৰ পৰা এল এল বি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Jonaki2011"/> ==সংগীত কেৰিয়াৰ== [[File:Janam Raj assamese singer.jpg|thumb|left|তানপুৰাৰ সৈতে জানম ৰাজৰ ষ্টুডিঅ' ফটো]] ১৯৯৬ চনত জানম ৰাজে প্লেবেক গায়ক [[সুৰেশ ৱাডকৰ]]ৰ অধীনত শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ উন্নত প্ৰশিক্ষণ আৰু আধুনিক গায়কীৰ প্ৰশিক্ষণ ল'বলৈ মুম্বাইলৈ গুচি যায়। তাত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ মুম্বাইৰ শনমুখানন্দ প্ৰেক্ষাগৃহত গীতা-স্তুতি পৰিবেশন কৰিছিল, য’ত [[ভূপেন হাজৰিকা]] তেওঁ অসমৰ বুলি গম পোৱাৰ আগতে তেওঁৰ সংস্কৃত উচ্চাৰণৰ বাবে প্ৰথমতে তেওঁক মাৰাঠী গায়ক বুলি ভুল কৰিছিল।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> পিছলৈ তেওঁ [[কলকাতা]], [[জয়পুৰ]] আৰু জয়ছালমেৰকে ধৰি কেইবাখনো ভাৰতৰ চহৰৰ সংগীত অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰে। ১৯৯৮ চনত তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া এলবাম ''প্ৰেমাঞ্জলি'' মুকলি কৰে।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /><ref name="LAG2024" /> [[File:Janam Raj with Suresh Wadkar in 1996.png|thumb|মুম্বাইত সুৰেশ ৱাডকাৰৰ সৈতে জানম ৰাজ, ১৯৯৬<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" />]] [[File: Janam Raj with Usha Uthup.jpg|thumb|কলকাতাত উষা উথুপৰ সৈতে জানম ৰাজ, ২০০৪<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> ]] ২০০৪ চনত তেওঁ প্লেবেক গায়ক [[উষা উথুপ]]ৰ সৈতে ''ৰিম্ ঝিম্'' এলবামৰ বাবে "মন কিয় চঞ্চল" ট্ৰেকটো গাইছিল। সেই বছৰতে তেওঁ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''প্ৰেয়সী'' সংগীত পৰিচালক আছিল আৰু ২০০৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জ্যোতিৰূপ-অইল ইণ্ডিয়া যুটীয়া মিডিয়া বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰিছিল অসমীয়া অভিনেতা [[বিজু ফুকন]]।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> == আইনী কেৰিয়াৰ আৰু মৃত্যু == ২০০২ চনৰ পৰা মৃত্যুৰ আগলৈকে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল ৰাজে।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> ২০২৩ চনৰ ২৯ এপ্ৰিলত অসমৰ গুৱাহাটীৰ এখন চিকিৎসালয়ত ৫৮ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়<ref name="LAG2024" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Janam Raj|জানম ৰাজ}} *[https://janamraj.godaddysites.com/ অফিচিয়েল ৱেবছাইট] * {{IMDb name|id=11917565}} 17ao2ln512n0ptkcollft1gw7g7rp1g 626639 626638 2026-08-12T17:57:56Z RareSoul 48063 /* */ 626639 wikitext text/x-wiki '''জানম ৰাজ''' {{lang-en|Janam Raj}} (জন্ম '''মহেন্দ্ৰ ডেকা'''; ১ মাৰ্চ ১৯৬৫ – ২৯ এপ্ৰিল ২০২৩) আছিল এজন ভাৰতীয় গায়ক, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ আৰু অসমৰ এজন অধিবক্তা। তেওঁ আধুনিক অসমীয়া গীত, [[ভজন]], গজল, আধুনিক হিন্দী গীত গাইছিল। ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে এলবাম আৰু গীত মুকলি কৰিছিল, আৰু ভজন আৰু গজলৰ বাবে বি-হাই গ্ৰেড শিল্পী হিচাপে [[আকাশবাণী|অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ]]' আৰু [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শনৰ]] বাবে ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল। ২০০২ চনৰ পৰা ২০২৩ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে [[গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়|গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত]] অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Tribune2008">{{cite news |last=Das |first=Apurba Kumar |date=2008-02-22 |title=Musical talent |url=https://archive.org/details/panorama-2008-01 |newspaper=Panorama (The Assam Tribune) |location=Guwahati |page=12 |via=[[Internet Archive]]}}</ref><ref name="LAG2024">{{cite magazine |author=Sarma, Dhiraj |date=May 2024 |title=In memory of the popular artist and advocate Janam Raj |trans-title=জনপ্ৰিয় শিল্পী তথা অধিবক্তা জানম ৰাজৰ সোঁৱৰণত |url=https://archive.org/details/sajaag-pg-1-01 |magazine=Sajaag |publisher=Lawyers' Association Guwahati (LAG) |location=Guwahati |language=Assamese |edition=12th |via=[[Internet Archive]] |quote=A biographical article published one year after Janam Raj's death. It discusses his early life, education, musical and legal careers, contributions to Assamese music, and the circumstances of his death.}}</ref> {{Infobox person | name = জানম ৰাজ | image = Janam Raj singer in Sep 2003 (2).jpg | image_size = 200px | caption = ২০০৩ চনত ৰাজ | birth_name = মহেন্দ্ৰ ডেকা | birth_date ={{Birth date|1965|03|01}} | death_date = {{Death date and age|2023|04|29|1965|03|01}} | birth_place = [[বিলাসীপাৰা]], [[ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_place =[[গুৱাহাটী]] | residence = | occupation = গায়ক, সুৰকাৰ, অধিবক্তা | years_active = ১৯৯৬-২০২৩ | spouse = মিনু বৰুৱা (<abbr title="married">m.</abbr> ২০০৯) | children = ৰিদ্​ম কাশ্যপ }} বিলাসীপাৰাত জন্মগ্ৰহণ কৰা হৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ ডেকা আৰু বিমলা ডেকাৰ এঘাৰতটা সন্তানৰ ভিতৰত দশম সন্তান। বি এছ চি আৰু বি এ স্নাতক হোৱাৰ পিছত তেওঁ সংগীতত স্নাতক লাভ কৰে। আনকি পিছলৈ তেওঁ ২০০২ চনত এল এল বি ডিগ্ৰী লাভ কৰে, ২০০২ চনৰ পৰা ২০২৩ চনলৈকে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="Tribune2008"/> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৬৫ চনৰ ১ মাৰ্চত অসমৰ ধুবুৰী জিলাৰ বিলাসীপাৰাত পিতৃ-মাতৃ হৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ ডেকা আৰু বিমলা ডেকাৰ ঘৰত জানম ৰাজৰ জন্ম হয় মহেন্দ্ৰ ডেকা হিচাপে।<ref name="LAG2024" /><ref name="Jonaki2011">{{cite news |date=2011-02-25 |title=Music was the Purpose of His Life |trans-title=সংগীত সাধনাই যাৰ জীৱনৰ উদ্দেশ্য |url=https://archive.org/details/newspaper-2011 |newspaper=Jonaki Baat (Dainik Asam) |location=Guwahati |page=8 |language=Assamese |via=[[Internet Archive]] |quote=A detailed biographical profile covering Janam Raj's birth, early life, education, musical training in Kolkata, career, albums, achievements, and contributions to Assamese music.|last=Sarma|first=Dhiraj}}</ref> বিলাসীপাৰাত শৈশৱ কালত ৰাজে লোকগায়িকা [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]]ক লগ পাইছিল আৰু সংগীতৰ ধাৰাত অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে আলিপুৰৰ গুৰু সনাতন দাসক তেওঁলোকৰ বিলাসীপাৰা বাসগৃহলৈ লৈ আহিছিল তেওঁক পঢ়ুৱাবলৈ। পাঁচ বছৰ বয়সৰ পৰাই তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু দহ বছৰ দাসৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ পণ্ডিত সান্তনু বিশ্বাসৰ অধীনত উন্নত প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰি লক্ষ্ণৌৰ ভাটখণ্ডে সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সংগীত শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে। গুৱাহাটীৰ আৰ্য বিদ্যাপীঠ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি এছ চি আৰু বি এ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পিছলৈ ২০০২ চনত গুৱাহাটীৰ জে বি ল কলেজৰ পৰা এল এল বি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Jonaki2011"/> ==সংগীত কেৰিয়াৰ== [[File:Janam Raj assamese singer.jpg|thumb|left|তানপুৰাৰ সৈতে জানম ৰাজৰ ষ্টুডিঅ' ফটো]] ১৯৯৬ চনত জানম ৰাজে প্লেবেক গায়ক [[সুৰেশ ৱাডকৰ]]ৰ অধীনত শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ উন্নত প্ৰশিক্ষণ আৰু আধুনিক গায়কীৰ প্ৰশিক্ষণ ল'বলৈ মুম্বাইলৈ গুচি যায়। তাত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ মুম্বাইৰ শনমুখানন্দ প্ৰেক্ষাগৃহত গীতা-স্তুতি পৰিবেশন কৰিছিল, য’ত [[ভূপেন হাজৰিকা]] তেওঁ অসমৰ বুলি গম পোৱাৰ আগতে তেওঁৰ সংস্কৃত উচ্চাৰণৰ বাবে প্ৰথমতে তেওঁক মাৰাঠী গায়ক বুলি ভুল কৰিছিল।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> পিছলৈ তেওঁ [[কলকাতা]], [[জয়পুৰ]] আৰু জয়ছালমেৰকে ধৰি কেইবাখনো ভাৰতৰ চহৰৰ সংগীত অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰে। ১৯৯৮ চনত তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া এলবাম ''প্ৰেমাঞ্জলি'' মুকলি কৰে।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /><ref name="LAG2024" /> [[File:Janam Raj with Suresh Wadkar in 1996.png|thumb|মুম্বাইত সুৰেশ ৱাডকাৰৰ সৈতে জানম ৰাজ, ১৯৯৬<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" />]] [[File: Janam Raj with Usha Uthup.jpg|thumb|কলকাতাত উষা উথুপৰ সৈতে জানম ৰাজ, ২০০৪<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> ]] ২০০৪ চনত তেওঁ প্লেবেক গায়ক [[উষা উথুপ]]ৰ সৈতে ''ৰিম্ ঝিম্'' এলবামৰ বাবে "মন কিয় চঞ্চল" ট্ৰেকটো গাইছিল। সেই বছৰতে তেওঁ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''প্ৰেয়সী'' সংগীত পৰিচালক আছিল আৰু ২০০৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জ্যোতিৰূপ-অইল ইণ্ডিয়া যুটীয়া মিডিয়া বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰিছিল অসমীয়া অভিনেতা [[বিজু ফুকন]]।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> == আইনী কেৰিয়াৰ আৰু মৃত্যু == ২০০২ চনৰ পৰা মৃত্যুৰ আগলৈকে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল ৰাজে।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> ২০২৩ চনৰ ২৯ এপ্ৰিলত অসমৰ গুৱাহাটীৰ এখন চিকিৎসালয়ত ৫৮ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়<ref name="LAG2024" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Janam Raj|জানম ৰাজ}} *[https://janamraj.godaddysites.com/ অফিচিয়েল ৱেবছাইট] * {{IMDb name|id=11917565}} 48pfae0pvn0rnkl4imlwtjod9evwn07 626640 626639 2026-08-12T18:00:50Z RareSoul 48063 /* */ 626640 wikitext text/x-wiki '''জানম ৰাজ''' {{lang-en|Janam Raj}} (জন্ম '''মহেন্দ্ৰ ডেকা'''; ১ মাৰ্চ ১৯৬৫ – ২৯ এপ্ৰিল ২০২৩) আছিল এজন ভাৰতীয় গায়ক, সুৰকাৰ, গীতিকাৰ আৰু অসমৰ এজন অধিবক্তা। তেওঁ আধুনিক অসমীয়া গীত, [[ভজন]], গজল, আধুনিক হিন্দী গীত গাইছিল। ১৯৯০ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ২০২০ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে এলবাম আৰু গীত মুকলি কৰিছিল, আৰু ভজন আৰু গজলৰ বাবে বি-হাই গ্ৰেড শিল্পী হিচাপে [[আকাশবাণী|অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ]]' আৰু [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শনৰ]] বাবে ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল। ২০০২ চনৰ পৰা ২০২৩ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে [[গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়|গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত]] অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="Tribune2008">{{cite news |last=Das |first=Apurba Kumar |date=2008-02-22 |title=Musical talent |url=https://archive.org/details/panorama-2008-01 |newspaper=Panorama (The Assam Tribune) |location=Guwahati |page=12 |via=[[Internet Archive]]}}</ref><ref name="LAG2024">{{cite magazine |author=Sarma, Dhiraj |date=May 2024 |title=In memory of the popular artist and advocate Janam Raj |trans-title=জনপ্ৰিয় শিল্পী তথা অধিবক্তা জানম ৰাজৰ সোঁৱৰণত |url=https://archive.org/details/sajaag-pg-1-01 |magazine=Sajaag |publisher=Lawyers' Association Guwahati (LAG) |location=Guwahati |language=Assamese |edition=12th |via=[[Internet Archive]] |quote=A biographical article published one year after Janam Raj's death. It discusses his early life, education, musical and legal careers, contributions to Assamese music, and the circumstances of his death.}}</ref> {{Infobox person | name = জানম ৰাজ | image = Janam Raj singer in Sep 2003 (2).jpg | image_size = 200px | caption = ২০০৩ চনত ৰাজ | birth_name = মহেন্দ্ৰ ডেকা | birth_date ={{Birth date|1965|03|01}} | death_date = {{Death date and age|2023|04|29|1965|03|01}} | birth_place = [[বিলাসীপাৰা]], [[ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_place =[[গুৱাহাটী]] | residence = | occupation = গায়ক, সুৰকাৰ, অধিবক্তা | years_active = ১৯৯৬-২০২৩ | spouse = মিনু বৰুৱা (<abbr title="married">m.</abbr> ২০০৯) | children = ৰিদ্​ম কাশ্যপ }} বিলাসীপাৰাত জন্মগ্ৰহণ কৰা হৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ ডেকা আৰু বিমলা ডেকাৰ এঘাৰতটা সন্তানৰ ভিতৰত দশম সন্তান। বি এছ চি আৰু বি এ স্নাতক হোৱাৰ পিছত তেওঁ সংগীতত স্নাতক লাভ কৰে। আনকি পিছলৈ তেওঁ ২০০২ চনত এল এল বি ডিগ্ৰী লাভ কৰে, ২০০২ চনৰ পৰা ২০২৩ চনলৈকে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="Tribune2008"/> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৬৫ চনৰ ১ মাৰ্চত অসমৰ ধুবুৰী জিলাৰ বিলাসীপাৰাত পিতৃ-মাতৃ হৰেন্দ্ৰ চন্দ্ৰ ডেকা আৰু বিমলা ডেকাৰ ঘৰত জানম ৰাজৰ জন্ম হয় মহেন্দ্ৰ ডেকা হিচাপে।<ref name="LAG2024" /><ref name="Jonaki2011">{{cite news |date=2011-02-25 |title=Music was the Purpose of His Life |trans-title=সংগীত সাধনাই যাৰ জীৱনৰ উদ্দেশ্য |url=https://archive.org/details/newspaper-2011 |newspaper=Jonaki Baat (Dainik Asam) |location=Guwahati |page=8 |language=Assamese |via=[[Internet Archive]] |quote=A detailed biographical profile covering Janam Raj's birth, early life, education, musical training in Kolkata, career, albums, achievements, and contributions to Assamese music.|last=Sarma|first=Dhiraj}}</ref> বিলাসীপাৰাত শৈশৱ কালত ৰাজে লোকগায়িকা [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]]ক লগ পাইছিল আৰু সংগীতৰ ধাৰাত অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে আলিপুৰৰ গুৰু সনাতন দাসক তেওঁলোকৰ বিলাসীপাৰা বাসগৃহলৈ লৈ আহিছিল তেওঁক পঢ়ুৱাবলৈ। পাঁচ বছৰ বয়সৰ পৰাই তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু দহ বছৰ দাসৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ পণ্ডিত সান্তনু বিশ্বাসৰ অধীনত উন্নত প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰি লক্ষ্ণৌৰ ভাটখণ্ডে সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সংগীত শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে। গুৱাহাটীৰ আৰ্য বিদ্যাপীঠ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি এছ চি আৰু বি এ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। পিছলৈ ২০০২ চনত গুৱাহাটীৰ জে বি ল কলেজৰ পৰা এল এল বি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Jonaki2011"/> ==সংগীত কেৰিয়াৰ== [[File:Janam Raj assamese singer.jpg|thumb|left|তানপুৰাৰ সৈতে জানম ৰাজৰ ষ্টুডিঅ' ফটো]] ১৯৯৬ চনত জানম ৰাজে প্লেবেক গায়ক [[সুৰেশ ৱাডকৰ]]ৰ অধীনত শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ উন্নত প্ৰশিক্ষণ আৰু আধুনিক গায়কীৰ প্ৰশিক্ষণ ল'বলৈ মুম্বাইলৈ গুচি যায়। তাত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ মুম্বাইৰ শনমুখানন্দ প্ৰেক্ষাগৃহত গীতা-স্তুতি পৰিবেশন কৰিছিল, য’ত [[ভূপেন হাজৰিকা]] তেওঁ অসমৰ বুলি গম পোৱাৰ আগতে তেওঁৰ সংস্কৃত উচ্চাৰণৰ বাবে প্ৰথমতে তেওঁক মাৰাঠী গায়ক বুলি ভুল কৰিছিল।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> পিছলৈ তেওঁ [[কলকাতা]], [[জয়পুৰ]] আৰু জয়ছালমেৰকে ধৰি কেইবাখনো ভাৰতৰ চহৰৰ সংগীত অনুষ্ঠানত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰে। ১৯৯৮ চনত তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া এলবাম ''প্ৰেমাঞ্জলি'' মুকলি কৰে।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /><ref name="LAG2024" /> [[File:Janam Raj with Suresh Wadkar in 1996.png|thumb|মুম্বাইত সুৰেশ ৱাডকাৰৰ সৈতে জানম ৰাজ, ১৯৯৬<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" />]] [[File: Janam Raj with Usha Uthup.jpg|thumb|কলকাতাত উষা উথুপৰ সৈতে জানম ৰাজ, ২০০৪<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> ]] ২০০৪ চনত তেওঁ প্লেবেক গায়ক [[উষা উথুপ]]ৰ সৈতে ''ৰিম্ ঝিম্'' এলবামৰ বাবে "মন কিয় চঞ্চল" ট্ৰেকটো গাইছিল। সেই বছৰতে তেওঁ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''প্ৰেয়সী'' সংগীত পৰিচালক আছিল আৰু ২০০৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জ্যোতিৰূপ-অইল ইণ্ডিয়া যুটীয়া মিডিয়া বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰিছিল অসমীয়া অভিনেতা [[বিজু ফুকন]]।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> == আইনী কেৰিয়াৰ আৰু মৃত্যু == ২০০২ চনৰ পৰা মৃত্যুৰ আগলৈকে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ত অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল ৰাজে।<ref name="Tribune2008" /><ref name="Jonaki2011" /> ২০২৩ চনৰ ২৯ এপ্ৰিলত অসমৰ গুৱাহাটীৰ এখন চিকিৎসালয়ত ৫৮ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়<ref name="LAG2024" /> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Janam Raj|জানম ৰাজ}} *[https://janamraj.godaddysites.com/ অফিচিয়েল ৱেবছাইট] * {{IMDb name|id=11917565}} 7klrw93czmqzc6rnaaevicd8p450kh6 0 138564 626669 626193 2026-08-13T01:19:11Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626669 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জিলা}} {{About|জিলাখন|চহৰখন|ইডুক্কি চহৰ}} {{Infobox settlement | name = ইডুক্কি জিলা | native_name = | nickname = কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা<ref name="idkspc"/> | settlement_type = [[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Sunrise at Munnar,Kerala.jpg | photo2a = AnaimudiPeak DSC 4834.jpg | photo2b = Periyar National Park 02.jpg | photo3a = Mattupetty Dam reservoir, near Munnar, Kerala.jpg | photo3b = Idukki013.jpg | photo4a = Munnar Top station.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 225 | foot_montage = '''ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত:'''<br />[[মুন্নাৰ]]ত সূৰ্যোদয়, [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[ইডুক্কি বান্ধ]], [[ইলাচী পাহাৰ]]ত চাহবাগিছা, [[মাট্টুপেট্টি বান্ধ]], আৰু [[আনামুদি]] শৃংগ। }} | image_map = India Kerala Idukki district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = '''[[কেৰালা]]ত অৱস্থান''' | pushpin_map = | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|9.85|N|76.94|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = {{seal|কেৰালা}} | established_title = <!-- প্ৰতিষ্ঠা --> | established_date = ১৯৭২ | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[পইনাভু]] | leader_title = [[উপ-জিলাধিপতি|অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ]] | leader_name = শ্ৰী শ্ৰীজিৎ এছ আইএএছ | leader_title1 = [[জিলাধিপতি]] | leader_name1 = শ্ৰী দিনেশন চেৰুভাট আইএএছ <ref>{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2023/06/08/v-vigneshwari-kottayam-collector-seek-people-views-set-priority.html |title=V Vigneshwari, new Kottayam collector, to seek people's views to set priority |trans-title=ভি বিঘ্নেশ্বৰী, নতুন কোট্টায়াম জিলাধিপতি, অগ্ৰাধিকাৰ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে জনসাধাৰণৰ মতামত বিচাৰিব |date=৮ জুন ২০২৩ |publisher=[[অনমনোৰমা]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/about-district/collectorsprofile/ |title=Collector's Profile |trans-title=জিলাধিপতিৰ প্ৰোফাইল |access-date=১৪ আগষ্ট ২০২৫ |website=idukki.nic.in |archive-date=১৯ মাৰ্চ ২০২৫ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319194623/https://idukki.nic.in/en/about-district/collectorsprofile/ |url-status=live}}</ref> | leader_title2 = [[আৰক্ষী অধীক্ষক (ভাৰত)|জিলা আৰক্ষী প্ৰধান]] | leader_name2 = বিষ্ণু প্ৰদীপ টি.কে আইপিএছ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ৪৬১২ | area_rank = [[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|১ম]] | elevation_footnotes = | elevation_m = ১২০০ | population_footnotes = <ref name="idkdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|trans-title=বাৰ্ষিক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন – ২০১৮|publisher=অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ|year=২০২০|location=থিৰুৱনন্তপুৰম|pages=৫৫|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=২৫ নৱেম্বৰ ২০২০|archive-date=২ নৱেম্বৰ ২০২১|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead|archivedate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf}}</ref> | population_total = ১,০৯৩,১৫৬ | population_as_of = ২০১৮ | population_density_km2 = ২৫১ | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], ইংৰাজী<ref name="law" /> | demographics1_title2 = সংখ্যালঘু | demographics1_info2 = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = ৬৮XXXX | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ' ৩১৬৬-২:আইএন|আইএন-কেএল]] | registration_plate = {{ubl|'''কেএল-০৬''' [[ইডুক্কি]]|'''কেএল-৩৭''' [[বন্দিপেৰিয়াৰ]]|'''কেএল-৩৮''' [[থডুপূজা]]|'''কেএল-৬৮''' [[দেৱীকুলম]]|'''কেএল-৬৯''' [[উডুম্বানচোলা]]|'''কেএলআই''' পুৰণি পঞ্জীয়ন}} | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ০.৭৫৪<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|trans-title=কেৰালা &#124; ভাৰতত ইউ এন ডি পি|website=ইউ এন ডি পি|access-date=2026-08-09|archivedate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|deadurl=yes}}</ref> ({{color|Green| উচ্চ}})}} | blank_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|এইচডিআই]] {{nobold|(২০০৫)}} | website = {{URL|www.idukki.nic.in}} | parts_style = para | parts = {{Collapsible list|title=ৰাজহ সংমণ্ডল (২)| | [[ইডুক্কি]] | [[দেৱীকুলম]]|}} | parts_type = [[ৰাজহ সংমণ্ডল|উপবিভাগসমূহ]] | p1 = {{Collapsible list | title=তালুক (৫)|bullets=on|[[দেৱীকুলম তালুক|দেৱীকুলম]]|থডুপূজা|[[উডুম্বানচোলা]]|[[পীৰুমেডু তালুক|পীৰমেড]]|ইডুক্কি}} }} '''মালাপ্পুৰম জিলাইডুক্কি জিলা''' (ഇടുക്കി; {{IPA|ml|iɖukːi|IPA|LL-Q36236 (mal)-Vis M-ഇടുക്കി.wav}}) হৈছে দেশৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[কেৰালা]]ৰ ১৪খন জিলাৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web|title=Idukki {{!}} India|trans-title=ইডুক্কি {{!}} ভাৰত|url=https://www.britannica.com/place/Idukki|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|website=[[এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]|language=en}}</ref><ref>{{GEOnet2|32FA8822F3923774E0440003BA962ED3|Idukki District (Variant – V)}}, [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-স্থানিক-চোৰাংচোৱা সংস্থা|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-স্থানিক-চোৰাংচোৱা সংস্থা]]</ref><ref>{{Cite web |url=https://idukki.nic.in/en/ |title=District Idukki, Government of Kerala {{!}} The Spice Garden of Kerala {{!}} India |trans-title=ইডুক্কি জিলা, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা {{!}} ভাৰত |language=en-US |access-date=৭ আগষ্ট ২০২৬}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/idukki/dt3 |title=District of Idukki - Munnar, Thekkady, Periyar - the hill district of Kerala |trans-title=ইডুক্কি জিলা - মুন্নাৰ, থেক্কাডী, পেৰিয়াৰ - কেৰালাৰ পাহাৰীয়া জিলা |website=কেৰালা পৰ্যটন |language=en |access-date=৭ আগষ্ট ২০২৬}}</ref> ই কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জিলা আৰু কেৰালাৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ ইলাচী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত। ইডুক্কি জিলাত দুখন পৌৰ চহৰ আছে – [[কাট্টাপ্পানা]] আৰু [[থডুপূজা]], আৰু লগতে পাঁচখন তালুক আছে। প্ৰাক্তন উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডলৰ পীৰুমেড, উডুম্বানচোলা, আৰু [[দেৱীকুলম তালুক|দেৱীকুলম]] তালুকক [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰপৰা আৰু থডুপূজা তালুকক [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰপৰা লৈ ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=History of Idukki District |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ ইতিহাস |url=https://idukki.nic.in/history/ |website=ইডুক্কি জিলা, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ইয়াৰ সংমণ্ডলৰ সদৰ কাৰ্যালয় পূৰ্বতে [[কোট্টায়াম]] চহৰত আছিল যদিও ১৯৭৬ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কাৰ্যালয় পইনাভু আৰু চেৰুথনিৰ ওচৰৰ কুইলিমালালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। জিলাখনত [[মালায়ালম]] আৰু ইংৰাজী দুটা চৰকাৰী প্ৰশাসনিক ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="law">{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |trans-title=কেৰালা চৰকাৰী ভাষা (আইন) আইন, ১৯৬৯ |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |access-date=১৫ জানুৱাৰী ২০২১ |archive-date=২০ এপ্ৰিল ২০১৬ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped }}</ref> মালায়ালমৰ পিছত ইডুক্কি জিলাত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক কথিত ভাষা হৈছে [[তামিল ভাষা|তামিল]]।<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |trans-title=তালিকা চি-১৬ মাতৃভাষা অনুসৰি জনসংখ্যা: কেৰালা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত]]}}</ref> কেৰালাৰ প্ৰায় ৬৬% শক্তিৰ প্ৰয়োজন ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন [[জলবিদ্যুৎ]] প্ৰকল্পৰপৰা পূৰণ হয়।<ref name="idkspc">{{cite web |title=The Spice Garden of Kerala |trans-title=কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা |url=https://idukki.nic.in/en/ |access-date=২০ জুন ২০২২ |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> জিলাখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে অৰ্থকৰী শস্য আৰু মচলাৰ খেতি কৰা হয়, যাৰ বাবে ইয়াক ''কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা'' বুলি জনা যায়।<ref name="idkspc"/> জিলাখনৰ এক বৃহৎ এলেকা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য হিচাপে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।<ref name="idkspc"/> [[পেৰিয়াৰ নদী]] হৈছে এখন প্ৰধান নদী যি ইডুক্কিৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। পাম্বা নদী আন এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী যাৰ উৎপত্তি ইডুক্কি জিলাৰপৰাই হৈছে। যদিও মাটি-কালিৰফালৰপৰা এইখন অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা, কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ কম। জিলাখনত মাত্ৰ দুখন পৌৰসভা আছে আৰু ইয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ বাবে গ্ৰাম্য জনসংখ্যাৰ তুলনাত নগৰীয়া জনসংখ্যা তুলনামূলকভাৱে বহু কম। {{convert|2695|m|ft}} উচ্চতাৰ আনামুদি শৃংগ, যিটো [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ উচ্চতাৰ স্থান, ইডুক্কি জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত।<ref name="kertour">{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/munnar/anamudi-peak-kerala.php|title=Anamudi|trans-title=আনামুদি|publisher=কেৰালা পৰ্যটন|access-date= ২০ জুন ২০২২}}</ref> ইডুক্কি বান্ধ এছিয়াৰ অন্যতম ওখ আৰ্চ বান্ধসমূহৰ ভিতৰত পৰে।<ref name="dam">{{cite web |title=Idukki Arch Dam |trans-title=ইডুক্কি আৰ্চ বান্ধ |url=https://idukki.gov.in/tourist-place/idukki-arch-dam/ |website=কেৰালা চৰকাৰ |access-date=২০ জুন ২০২২ |archivedate=2025-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909225146/https://idukki.gov.in/tourist-place/idukki-arch-dam/ |deadurl=yes }}</ref> ইডুক্কিৰ প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হৈছে [[মুন্নাৰ]]। ==নামৰ উৎপত্তি== ইডুক্কি নামটো মালায়ালম শব্দ ‘''ইদুক্ক''’ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে [[গিৰিখাত]]।<ref>{{Cite web |title=HISTORY {{!}} District Idukki, Government of Kerala {{!}} India |trans-title=ইতিহাস {{!}} ইডুক্কি জিলা, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} ভাৰত |url=https://idukki.nic.in/en/history/ |access-date=১ মে' ২০২৪ |language=en-US}}</ref> ==ইতিহাস== {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[File:Topography of Kerala.png|thumbnail|ভৌগোলিক অৱয়ব]] ইডুক্কি জিলাত [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালী]], [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু বিভিন্ন জনজাতীয় সংস্কৃতিৰ এক নিখুঁত মিশ্ৰণ পোৱা যায়।<ref name="History of Idukki"/> ইডুক্কিৰ উচ্চ ৰেঞ্জ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ মন্দিৰ আৰু অন্যান্য পুৰণি অট্টালিকাসমূহত মধ্যযুগীয় তামিল-[[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] স্থাপত্যশৈলীৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ দেখা যায়।<ref name="History of Idukki"/> মধ্যযুগত [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব দিশত থকা তামিল-পাণ্ড্য দেশ আৰু ইয়াৰ পশ্চিমত থকা বিভিন্ন কেৰালা ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বডিনায়ককানুৰ (যিয়ে বিভিন্ন পৰ্বত শ্ৰেণীক সংযোগ কৰে) আৰু কুম্বুম (যিয়ে পূব তামিল দেশক থডুপূজাৰ সৈতে সংযোগ কৰে) আদি পাৰ্বত্য পথসমূহে বাণিজ্য আৰু যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ উৎপত্তিস্থল আৰু ইয়াৰ প্ৰৱাহপথৰ বৃহৎ অংশ ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত।<ref name="History of Idukki"/> কেৰালাৰ তৃতীয় দীৰ্ঘতম নদী [[পাম্বা নদী]]ৰ উৎপত্তিস্থলো ইডুক্কি জিলাতেই।<ref name="History of Idukki"/> [[ত্ৰিবাংকুৰ]] যুগত, [[মুন্নাৰ]] ত্ৰিবাংকুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসীসকলৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস হিচাপে কাম কৰিছিল। ইডুক্কি জিলাৰ পূব সীমান্তত থকা আনামুদিৰ দৰে ওখ শৃংগসমূহে অতীতত [[মালায়ালম]] ৰাজ্যসমূহ আৰু সমসাময়িক তামিল ৰাজ্যসমূহৰ মাজত এক প্ৰাকৃতিক সীমা হিচাপে কাম কৰিছিল, যাৰ ফলত ওচৰৰ তামিল দেশৰ লগতে ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ অন্যান্য অংশৰপৰা এই অঞ্চললৈ আগ্ৰাসন হ্ৰাস পাইছিল।<ref name="History of Idukki"/> ১৭ শতিকাৰ ডাচ্চ গ্ৰন্থ ''[[হৰ্টাছ মালাবাৰিকাছ]]''ত সেই সময়ৰ অঞ্চলটোৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছে।<ref name="History of Idukki"/> ===প্ৰাক-ইতিহাস=== {{See also|মেগালিথ|নৱপ্ৰস্তৰ যুগ}} [[File:MarayoorDolmen.JPG|thumbnail|[[মাৰায়ুৰ]]ত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ লোকসকলে নিৰ্মাণ কৰা এটা [[ডলমেন]]]] জিলাখনৰপৰা পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত মাৰায়ুৰ অঞ্চলৰ [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। স্থানীয়ভাৱে এইবোৰক "মুনিয়াৰা" বুলি জনা যায়, যিটো ''মুনি'' ([[সন্ন্যাসী]] বা [[ধৰ্মীয় সন্মানীয় উপাধি আৰু উপাধিৰ সূচী|ঋষি]]) আৰু ''আৰা'' (ডলমেন) শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm |title=Unlocking the secrets of history |trans-title=ইতিহাসৰ ৰহস্য উন্মোচন |date=৬ ডিচেম্বৰ ২০০৪ |location=চেন্নাই, ভাৰত |newspaper=[[দ্য হিন্দু]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20050126210416/http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm |url-status=dead |archive-date=২৬ জানুৱাৰী ২০০৫}}</ref> ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত অৱস্থিত, ইলাচী পাহাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলসমূহত মেগালিথিক যুগতেই মানুহৰ বসতি আছিল।<ref name="History of Idukki"/> জিলাখনৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহৰপৰা বহুতো মেগালিথিক স্মৃতিস্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref name="History of Idukki"/> দেৱীকুলম তালুকৰ মাৰায়ুৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা অসংখ্য ''কোডুমকাল্লাৰা'' আৰু ''কাল্লাৰা''ৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰা হৈছে।<ref name="History of Idukki"/> উডুম্বানচোলা তালুকৰ কাল্লাৰপাট্টম কলনীত মেগালিথিক যুগৰ ''কাল্লাৰা'' আৰু ''নাডুক্কল্লু''ৰ অৱশেষো পোৱা যায়।<ref name="History of Idukki"/> বন্দিপেৰিয়াৰ অঞ্চলৰ খনন স্থলীৰপৰাও বিশাল ''কোডুমকাল্লাৰা'' আৰু ''নাডুক্কল্লু'' আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> ইডুক্কিৰপৰা পোৱা মেগালিথিক স্মৃতিস্তম্ভবোৰে [[ডেক্কান মালভূমি]] আৰু [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ অন্যান্য অংশৰপৰা আৱিষ্কাৰ কৰা সমসাময়িক অৱশেষসমূহৰ সৈতে বহুতো সাদৃশ্য প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name="History of Idukki"/> ডেক্কানৰ মেগালিথিক সংস্কৃতিত লোৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণ আছিল।<ref name="History of Idukki"/> [[প্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ সংস্কৃতিৰ পিছত ইডুক্কিৰ পাহাৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা আন এটা সংস্কৃতি হৈছে জনজাতীয় লোকসকল। যদিও প্ৰস্তৰ যুগত বৰ্তি থকা বহুতো সামাজিক উপাদান ইয়াৰ জনজাতীয় সংস্কৃতিত দেখা যায়, দুয়োটা গোটেই দুটা ভিন্ন সময়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহবোৰ পিছলৈ ক'লৈ গৈছিল তাৰ কোনো স্পষ্ট প্ৰমাণ নাই। এনেদৰেও ভবা হয় যে বতৰ আৰু জীৱন-ধাৰণৰ পৰিস্থিতিৰ অসুবিধাৰ বাবে হয়তো তেওঁলোকে পাহাৰৰপৰা নামি আহিছিল। ইডুক্কিত পোৱা জনজাতীয় লোকসকল হৈছে মান্নান, মুথুৱান, পালিয়ান, উৰালী, মালায়ৰায়ন, মালাপুলায়ান, উল্লাডান। জনজাতীয় সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত মৌখিক ৰূপ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ অধ্যয়ন কৰাসকলৰ মতে, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৩-১৫ শতিকাত ইডুক্কিত জনজাতীয় জীৱন আৰম্ভ হয়।<ref>ইডুক্কিৰ জনজাতীয় কলা আৰু সংস্কৃতি: ভি বি ৰাজন, কাঞ্চিয়াৰ ৰাজন</ref> [[তামিল সংস্কৃতি]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা জনজাতীয় লোকসকল বৰ্তমানৰ কইম্বাটুৰ, মাদুৰাই আৰু ৰামনাথপুৰম জিলাৰপৰা ইডুক্কিলৈ আহিছিল, যিটো তেওঁলোকৰ ভাষা, ৰীতি-নীতি আৰু কলাৰূপৰপৰা প্ৰমাণিত হয়। আধুনিক নৃতত্ত্ববিদসকলৰ মতে, ইয়াৰ আদিবাসীসকল প্ৰ'ট'-অষ্ট্ৰেলয়ড জাতিৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ (ইডুক্কিৰ) পাহাৰ বগোৱাৰ বিষয়ে বহুতো কাহিনী জনপ্ৰিয়। তাৰে এটা হ'ল পাণ্ড্য ৰজা বংশক সহায় কৰাৰ পুৰস্কাৰ হিচাপে তেওঁলোকক বনাঞ্চলৰ প্ৰধানৰ পদৱী দিয়া হৈছিল। এটা সময়ত তেওঁলোকে [[মাদুৰাই]] এৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু ৰজা পুঞ্জাৰৰ সহায়ত তামিলকামৰ গুডালুৰ হৈ কুমিলীৰ মাজেৰে ইডুক্কিত উপস্থিত হৈছিল। লগতে বিশ্বাস কৰা হয় যে স্থানীয় ৰজাসকলৰ বাবে বনজ সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিযুক্তি পোৱাসকলো সময়ৰ লগে লগে ইয়াতেই বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জনজাতীয় লোকসকলে উন্নত জীৱন-ধাৰণৰ সুবিধাৰ সন্ধানত ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিব পাৰে। প্ৰতিখন জনজাতীয় গাঁৱত পৰিয়ালৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে এক নতুন সমাজৰ সৃষ্টি হয়। প্ৰাচীন কালত ব্যৱহাৰ কৰা কাপোৰবোৰ আছিল থেতেলিয়াই লোৱা আৰায়াঞ্জিলৰপৰা তৈয়াৰী। তেওঁলোকে জীৱ-জন্তুৰ ছালৰপৰা বাদ্যযন্ত্ৰও সাজিছিল। আদিবাসীসকলৰ বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰুৱা সামগ্ৰী বনোৱাৰ যথেষ্ট দক্ষতা আছে। তেওঁলোকে প্ৰকৃতিৰ শক্তি আৰু গছ-গছনিক পূজা কৰিছিল। সকলো জনজাতিৰে নিজা প্ৰশাসন-ব্যৱস্থা আছিল। জুপুৰিবোৰৰ মুৰব্বীসকলক জাতি অনুসৰি মুপ্পান বা কানি বুলি জনা যায়। মান্নানসকলৰ মাজত য়েই হৈছে ৰজা। উৰালীসকলকে ইডুক্কিৰ পাহাৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা প্ৰথমটো জনজাতি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। উৰালীসকলে এতিয়াও প্ৰস্তৰ যুগৰ কিছুমান প্ৰথা নামমাত্ৰ ৰূপত পালন কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে কবৰ দিয়াৰ পাছত কবৰৰ ওপৰত ৰখা ক'লা শিলটো প্ৰস্তৰ যুগৰ ঘাঁহ শিলৰ ধাৰাবাহিকতা। ইডুক্কিত ভেনমণি, মুল্লাৰিংগড়, নাডুকানি, কুৰুকানাডু, কুভাকাণ্ডম, কান্নাম্পাডি, মুথাম্পাডি, ইষ্ট মেট্টুকুট্টা, ভেল্লাল, মেমাৰিকুডি, পুৱান্তিকুডি আদিকে ধৰি ৩৩খন জনজাতীয় অভয়াৰণ্য আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ অৱস্থিত বনাঞ্চলৰপৰা পলাই পুৱান্তিকুডি, আয়াপ্পানকোইললৈ অহা লোকসকলে [[ব্ৰিটিছ]], [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালী]]সকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ লগে লগে কৃষি এৰি দিয়ে। সকলো আদিবাসী জনজাতি এক মহান সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ গৰাকী আছিল, যিসকল জনজাতিয়ে গভীৰ অৰণ্যত নৃত্য কৰিছিল, হস্তশিল্পত নিয়োজিত আছিল, নিজৰ অনন্য উপায়েৰে জীৱন পৰিচালনা কৰিছিল আৰু প্ৰাচীন সংস্কৃতিৰ বহুতো বিৰল আকৰ্ষণৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ প্ৰায় সকলো জনজাতীয় গোটৰে এনে এক জীৱন পৰিচয় আছিল যিটো বিভিন্ন আক্ৰমণৰদ্বাৰা ধ্বংস হৈ গৈছিল। ব্ৰিটিছ খেতিয়কসকলে [[ইলাচী]], চাহ আৰু কফি ৰোপণ কৰিবলৈ পোৱা বেছিভাগ মাটিতেই জনজাতীয় লোকসকলে মুক্তভাৱে ঘূৰি ফুৰিছিল। পাহাৰবোৰ এটা এটাকৈ কাটি পৰিষ্কাৰ কৰাৰ লগে লগে প্ৰতিটো জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ক পিছলৈ ঠেলি দিয়া হয়।<ref>প্ৰবন্ধ _অৰণ্য বা দেশত নথকা জীৱন: কাঞ্চিয়াৰ ৰাজন</ref> প্ৰতিটো জনজাতিৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[মালায়ালম]]ৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত নিজা ভাষা আছে। ===ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কাল=== {{Main|ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কাল}} থডুপূজাৰ ওচৰৰ এদামাৰুকুৰ দৰে অঞ্চলৰপৰা প্ৰাচীন ৰোমান মুদ্ৰা পোৱা গৈছে, যিয়ে ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কালত প্ৰাচীন ৰোম আৰু এই অঞ্চলৰ মাজত প্ৰাচীন বাণিজ্যৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="History of Idukki" /> প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰীয় বাণিজ্যৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলৰপৰা মচলা আমদানি কৰা হ'ব পাৰে।<ref name="History of Idukki" /> ইডুক্কি জিলাক এতিয়াও ''কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা'' বুলি জনা যায়।<ref name="idkspc" /> ===চেৰা ৰাজবংশ/কেৰালাপুত্ৰ (খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকালৈকে)=== {{Main|চেৰা ৰাজবংশ}} [[সংগম যুগ]]ৰ সাহিত্যকৰ্মসমূহে সমসাময়িক কালৰ ওপৰত চকু ফুৰোৱাত সহায় কৰে।<ref name="History of Idukki"/> সেই গ্ৰন্থসমূহৰ মতে, [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সদস্যসকলৰ ([[সাধাৰণ যুগ]]ৰ প্ৰথম কেইটামান শতিকা) মূল সদৰ কাৰ্যালয় প্ৰাচীন [[তামিলকাম]]ৰ ''কুট্টানাড''ৰ ''কুজুমুৰ'' নামৰ অঞ্চলত আছিল আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াবা ''কুট্টুৱান'' বুলিও জনা গৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> কিছুমান বুৰঞ্জীবিদে ''কুজুমুৰ''ক ইডুক্কি জিলাৰ পীৰুমেডু তালুকৰ [[কুমিলী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="idkhst">{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/history/|title=History of Idukki |trans-title=ইডুক্কিৰ ইতিহাস |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ |access-date=২০ জুন ২০২২}}</ref> [[মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য]]ৰ (৩২২ [[খ্ৰীষ্টপূৰ্ব|খ্ৰীঃপূঃ]] – ১৮৪ খ্ৰীঃপূঃ) সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ শিলালিপিত [[চেৰা ৰাজবংশ]]ক ''কেৰালাপুত্ৰ'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="History of Idukki"/> প্ৰাচীন ''কেৰালাপুত্ৰ'' ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ ''কুট্টানাড''ত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি, [[এৰ্নাকুলাম জিলা|এৰ্নাকুলাম]], [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]], আৰু [[আলাপুঝা জিলা|আলাপুঝা]]ৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যাক বহল অৰ্থত [[পেৰিয়াৰ নদী]] আৰু [[পাম্বা নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিব পাৰি।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ দক্ষিণত আছিল [[আয় ৰাজ্য]], য'ত [[পাম্বা নদী]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী]]ৰ (কেপ কোমোৰিন) মাজৰ অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, আৰু উত্তৰত আছিল ''কুদানাদ'' প্ৰদেশ, যি [[পেৰিয়াৰ নদী]] আৰু [[চলিয়াৰ নদী]]ৰ (বৰ্তমানৰ [[ত্ৰিছূৰ জিলা|ত্ৰিছূৰ]], [[পালক্কাড জিলা|পালক্কাড]], আৰু [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰম]] জিলা) মাজত অৱস্থিত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> [[উথিয়ান চেৰালাথান]]ৰ (১০৫–১৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ৰাজত্বকালতেই [[চেৰা ৰাজবংশ]]ই ''কুদানাদু'' আৰু ''[[কোংগু নাডু]]'' প্ৰদেশ জয় কৰি ''কুট্টানাড''ৰ উত্তৰ আৰু পূব অঞ্চলৰফালে সম্প্ৰসাৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> তাৰ পিছত ৰাজবংশটো তিনিটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে আৰু ক্ৰমে [[মুজিৰিছ]], [[টিণ্ডিছ]], আৰু [[কাৰুৰ|কাৰুৰা]]ত নিজৰ ৰাজধানী স্থাপন কৰে, যিদৰে প্ৰাচীন [[গ্ৰেকো-ৰোমান বিশ্ব|গ্ৰেকো-ৰোমান]] ভ্ৰমণকাহিনীৰ লগতে [[সংগম যুগ]]ৰ [[প্ৰাচীন তামিল]] সাহিত্যকৰ্মসমূহত দেখা যায়।<ref name="History of Idukki"/> ''নৰমুডি চেৰাল''ৰ ৰাজত্বকালত [[মূষিকা ৰাজবংশ|এজিমালা ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহো চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ লগত সংযোজিত হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> ৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মাজৰ প্ৰায় তিনি শতিকা জুৰি [[কালাভ্ৰা ৰাজবংশ|কালাভ্ৰা]], [[পল্লৱ ৰাজবংশ|পল্লৱ]], [[চালুক্য ৰাজবংশ|চালুক্য]], [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰকূট ৰাজবংশ|ৰাষ্ট্ৰকূট]]সকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ ফলত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ===মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমল (৮০০ – ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|মাকোতাইৰ চেৰা পেৰুমল}} [[File:South India in early 11th century AD.jpg|thumb|upright=1.2|একাদশ শতিকাত [[কেৰালা]] (যিটো অঞ্চলত ''চেৰা'' বুলি চিহ্নিত কৰা হৈছে)। লগতে ''কীজমালানাডু''ৰ অৱস্থানো চিহ্নিত কৰা হৈছে। ]] প্ৰায় তিনি শতিকাজুৰি [[মাকোতাইৰ চেৰা পেৰুমল|মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমল]]ৰ (৮০০ – ১১০২ [[সাধাৰণ যুগ|খ্ৰীষ্টাব্দ]]) শাসনকালত ইডুক্কি তিনিখন ''নাডু''ৰ (প্ৰদেশ) অংশ আছিল।<ref name="History of Idukki">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|trans-title=''কেৰালা চৰিত্ৰম''|date=জানুৱাৰী ২০০৭|publisher=ডি চি বুকছ|isbn=9788126415885|edition=২০০৭|location=কোট্টায়াম|access-date=২০ জুন ২০২২|language=ml}}</ref> এই সময়ছোৱাত [[থডুপূজা]]-[[মুৱাট্টুপূজা]] অঞ্চলটো ''কীজমালানাডু'' নামৰ এখন প্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল, যাৰ সদৰ কাৰ্যালয় [[থডুপূজা]]ৰ ওচৰৰ কাৰিকোডত আছিল। ''কীজমালানাডু''ৰ পূবত অৱস্থিত [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ দুখন প্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়া হৈছে ''নান্তুঝানাডু''<ref name="idkhst"/> আৰু ''ভেম্পোলিনাডু'' (সংস্কৃতত ''বিম্বালি দেশম'' বুলি জনা যায়)।<ref name="History of Idukki"/> এই সময়ছোৱাত থডুপূজা অঞ্চলত এসময়ত বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰা [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ পতন ঘটাৰ লগতে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিকাশ ঘটে।<ref name="History of Idukki"/> বিৰল জনবসতিপূৰ্ণ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলত জনজাতীয় সংস্কৃতি বৰ্তি থাকিব পাৰে।<ref name="History of Idukki"/> একাদশ শতিকা জুৰি চেৰা পেৰুমল আৰু [[মধ্যযুগীয় চোল|মধ্যযুগীয় চোলসকলৰ]] মাজত হোৱা ধাৰাবাহিক যুদ্ধৰ ফলত দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ ভূ-খণ্ড কেইবাখনো সৰু [[সামন্তবাদ|সামন্তীয় ৰাজ্যত]] বিভক্ত হৈ পৰে।<ref name="History of Idukki"/> ===কীজমালানাডু ৰাজ্য (১১০২ – ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== চেৰা-চোল যুদ্ধৰ পিছত ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ প্ৰদেশ কীজমালানাডুৱে ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> কীজমালানাডু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[থডুপূজা]]ৰ সমীপৰ কাৰিকোডৰপৰা বহুতো মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছে, যাৰ বহুতো চতুৰ্দশ শতিকাৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ মাজৰ সময়ছোৱাৰ।<ref name="History of Idukki"/> কীজমালানাডুৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ থডুপূজা আৰু [[মুৱাট্টুপূজা]] তালুকৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> ষোড়শ শতিকাত ইয়াত উন্নত মানৰ [[জালুক]]ৰ উপলব্ধতা আৰু বৃহৎ মাত্ৰাত উৎপাদনৰ বাবে [[পৰ্তুগীজ ভাৰত|পৰ্তুগীজ]] অন্বেষণকাৰীসকলে এই অঞ্চলটোক "জালুকৰ দেশ" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে কীজমালানাডু [[বডকুম্কুৰ]] ৰাজ্যৰ সৈতে চামিল হয়।<ref name="History of Idukki"/> ===বডকুম্কুৰ ৰাজবংশ (১৬০০ – ১৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|বডকুম্কুৰ}} [[বডকুম্কুৰ]] আছিল পূৰ্বৰ ''ভেম্পোলিনাডু'' প্ৰদেশৰ উত্তৰ শাখা যিয়ে ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ পতনৰ পিছত ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই ৰাজবংশৰ শাসকসকলক তেওঁলোকৰ [[থেক্কুম্কুৰ]] সমকক্ষসকলৰ দৰেই সমসাময়িক সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহত ''বিম্বালীশ'' আৰু ''মণিকন্দ'' উপাধিৰে জনা গৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> [[বডকুম্কুৰ]] ৰাজ্যত মূলতঃ বৰ্তমানৰ [[এট্টুমানুৰ]] আৰু [[ভাইকম]] তালুকৰ লগতে [[মীনচিল]] তালুকৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে কীজমালানাডু বডকুম্কুৰ ৰাজবংশৰ সৈতে চামিল হয়।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ পিছত বডকুম্কুৰ ৰজাসকলে প্ৰায়ে থডুপূজাৰ সমীপৰ কাৰিকোডত বাস কৰিছিল, যিটো প্ৰথমে কীজমালানাডুৰ সদৰ কাৰ্যালয় আছিল।<ref name="History of Idukki"/> সেই সময়ত বডকুম্কুৰ [[কোচিন ৰাজ্য]]ৰ এখন অধীনস্থ ৰাজ্য আছিল।<ref name="History of Idukki"/> বডকুম্কুৰৰ পশ্চিম সীমা [[ভেম্বানাদ হ্ৰদ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল আৰু পূব সীমা আছিল [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], যাৰ সীমা মধ্যযুগীয় [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য দেশ]] আৰু পিছৰ [[মাদুৰাই নায়ক ৰাজবংশ]]ৰ ভূ-খণ্ডৰ সৈতে মিলিছিল।<ref name="History of Idukki"/> সপ্তদশ শতিকা আৰু অষ্টাদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত বডকুম্কুৰ ভূ-খণ্ডত প্ৰভাৱশালী শক্তিলৈ পৰিণত হোৱা [[ডাচ্চ মালাবাৰ]]সকলৰ বডকুম্কুৰত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="History of Idukki"/> উত্তৰাঞ্চলৰ ভূ-খণ্ডসমূহত [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বিৰুদ্ধে [[ওদানাদ]] (কায়মকুলাম), [[থেক্কুম্কুৰ]], আৰু [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিন]] ৰাজ্যৰদ্বাৰা গঠিত সন্মিলিত সামৰিক মিত্ৰজোঁটৰ অংশ আছিল [[বডকুম্কুৰ]] ৰজা।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, আধুনিক ত্ৰিবাংকুৰৰ খনিকৰ অনিজম থিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই]] ১৭৫০ চনত বডকুম্কুৰ আক্ৰমণ কৰি অধিকাৰ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> বডকুম্কুৰ ৰজাই [[কালিকটৰ জামোৰিন]] ৰাজ্যত আশ্ৰয় বিচাৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ===থেক্কুম্কুৰ ৰাজবংশ (১১০২-১৭৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|থেক্কুম্কুৰ}} [[File:Map of Thekkumkur in 1790.jpg|thumb|upright=1.25|[[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]] পৃথক হোৱাৰ পিছত [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ। ]] ধৰি লোৱা হয় যে মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ পতনৰ ঠিক পিছতেই ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলৰ এক বৃহৎ অংশ থেক্কুম্কুৰ ৰাজবংশৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> একাদশ শতিকাৰ চেৰা-চোল যুদ্ধৰ পিছত ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ প্ৰদেশ ''ভেম্পোলিনাডু'' (''বিম্বালি দেশম'')ই ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ''ভেম্পোলিনাডু'' ৰাজপৰিয়ালটো দুটা স্বতন্ত্ৰ শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে – ইয়াৰ ভিতৰত দক্ষিণৰ শাখাটো পিছলৈ [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰাজ্য হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াত বৰ্তমানৰ [[চাংগনাসেৰী]], [[কাঞ্জিৰাপ্পাল্লী]], [[কোট্টায়াম]], আৰু [[থিৰুভাল্লা]] [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]]ৰ লগতে ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> পিছলৈ থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটো [[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]]ক হস্তান্তৰ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> ইডুক্কি জিলাৰ [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]]ত জালুকৰ প্ৰচুৰ বৃদ্ধিৰ প্ৰতি [[ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]] আকৰ্ষিত হৈছিল।<ref name="idkhst"/> ১৬৬৪ চনৰ ১৬ জুনত স্বাক্ষৰিত চুক্তি অনুসৰি, মচলা, ডালচেনি, কানি আদিৰ ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত [[ডাচ্চ মালাবাৰ]]ৰ সৈতে [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰজাসকলৰ চুক্তি আছিল।<ref name="idkhst"/> ১৭৪০ চনৰ দশকত [[ত্ৰিবাংকুৰ]] ৰাজ্যই ইয়াৰ উত্তৰৰ ৰাজ্যসমূহলৈ কৰা সামৰিক আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলে [[কোচিন ৰাজ্য]] আৰু [[ওদানাদ]] ([[কায়মকুলাম]]) ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ফলস্বৰূপে, আধুনিক ত্ৰিবাংকুৰৰ খনিকৰ অনিজম থিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই]] ১৭৪৬ চনত [[কায়মকুলাম]] অধিকাৰ কৰাৰ পাছত ১৭৪৯ চনত [[চাংগনাসেৰীৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়ত [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি ত্ৰিবাংকুৰৰ লগত চামিল কৰে।<ref name="History of Idukki"/> যুদ্ধত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত থেক্কুম্কুৰ ৰজাই [[কালিকটৰ জামোৰিন]] ৰাজ্যত আশ্ৰয় লয়।<ref name="History of Idukki"/> ===পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ (১১৬০-১৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ}} {{CE|১১৫৭}} চনত, [[মধ্যযুগীয় চোল|মধ্যযুগীয় চোলসকলৰ]] বংশধৰ [[প্ৰথম কুলোথুংগা|কুলোথুংগা চোলে]] [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ অন্তৰ্গত মানবিক্ৰম কুলশেখৰ পেৰুমলৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয়।<ref name="History of Idukki"/> যুদ্ধত পৰাজয়ৰ পিছত, মানবিক্ৰমে তেওঁৰ ভাতৃ মাৰবৰ্মন শ্ৰীবল্লভক [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সম্ৰাট হিচাপে নিযুক্তি দি পৰিয়াল আৰু কিছু বিশ্বাসী সেৱকৰ সৈতে মাদুৰাই ত্যাগ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> মানবিক্ৰমে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ [[কেৰালা]]ত ৰাজনৈতিক আশ্ৰয় বিচাৰে।<ref name="History of Idukki"/> ১১৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত [[থেক্কুম্কুৰ]]ৰ শাসকে তেওঁক [[মীনচিল]] তালুকৰ এটা অংশ প্ৰদান কৰে য'ত ইডুক্কি জিলাৰ [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলৰ লগতে [[পুঞ্জাৰ]] অঞ্চলটো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যিটো প্ৰথমে [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰজাসকলৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই ঘটনাই অঞ্চলটোত [[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]]ৰ আৰম্ভণিৰ সূচনা কৰে।<ref name="History of Idukki"/> ১৭৪৯–১৭৫০ চনত [[থেক্কুম্কুৰ]] আৰু [[বডকুম্কুৰ]] ৰাজ্য দুখন নিজৰ দখললৈ অনাৰ পিছত পুঞ্জাৰ ভূ-খণ্ডটো [[ত্ৰিবাংকুৰ]] ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ নিয়ে।<ref name="History of Idukki"/> === ত্ৰিবাংকুৰ যুগ (১৭৫০–১৯৪৭) === {{Main|ত্ৰিবাংকুৰ}} [[File:Travancore 1871.JPG|left|thumbnail|১৮৭১ চনত প্ৰকাশিত [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ]] [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ এখন মানচিত্ৰ]] ১৭৫০ চনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাৰ সমগ্ৰ অংশ তৎকালীন [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ]] [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ অংশ হৈ পৰে।<ref name="History of Idukki"/> এই যুগটোৱে সকলো ক্ষেত্ৰতে উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি আৰু সামাজিক সংস্কাৰ কঢ়িয়াই আনিছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই সময়ছোৱাত সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ দৰে সামাজিক উন্নয়নৰ সূচকসমূহৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছিল।<ref name="History of Idukki"/> প্ৰস্তৰ যুগৰ লোক আৰু জনজাতীয় লোকসকলৰ পিছত আঞ্চুনাডন তামিলসকলে ইডুক্কিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, তাৰ পিছত ত্ৰিবাংকুৰৰ কৃষক, তামিল শ্ৰমিক আৰু ব্ৰিটিছসকলে ইডুক্কিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ১৮২২ চনৰ ইলাচী ঘোষণাপত্ৰই, যিখন সেই সময়ত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ]] [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ [[ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজসকলৰ তালিকা|ৰীজেণ্ট]] [[গৌৰী পাৰ্বতী বায়ী|ৰাণী উথ্ৰিত্ততি থিৰুনাল গৌৰী পাৰ্বতী বায়ীয়ে]] জাৰি কৰিছিল, জিলাখনৰ [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ অৰণ্যৰপৰা [[ইলাচী]] সংগ্ৰহৰ বাবে বাহিৰৰপৰা মানুহ অনাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।<ref name="cp_1822"/> [[মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ|মালায়ালম বৰ্ষৰ]] ১৫ মেদম ৯৯৭ (যিটো [[সাধাৰণ যুগ|খ্ৰীষ্টাব্দ]]ৰ ১৮২২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলৰ সৈতে মিলি যায়) তাৰিখে জাৰি কৰা এই ঘোষণাপত্ৰখনে [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ কাষৰীয়া জিলাসমূহৰপৰা অহা তামিল শ্ৰমিকসকলক এই অঞ্চলত ইলাচী চপোৱাৰ দায়িত্ব দিছিল।<ref name="cp_1822">{{cite news |last=Raman |first=Giji K.|date=২৯ এপ্ৰিল ২০২২ |title=Cardamom proclamation turns 200 years |trans-title=ইলাচী ঘোষণাপত্ৰই ২০০ বছৰ পূৰ্ণ কৰিলে |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cardamom-proclamation-turns-200-years/article65366691.ece/ |work=দ্য হিন্দু |location=ইডুক্কি |access-date=২১ জুন ২০২২}}</ref> ১৮৭৭ চনৰ ১১ জুলাইত [[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]]ৰ শাসকে [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলৰ [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]] লণ্ডনৰ জন ডেনিয়েল মনৰো আৰু [[ভাৰতত চাহৰ ইতিহাস|চাহ খেতি]]ৰ বাবে লীজত দিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ ফলত [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ কাষৰীয়া জিলাসমূহৰ লগতে [[দক্ষিণ ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা, বিশেষকৈ [[কন্যাকুমাৰী জিলা]] আৰু [[চেনকোট্টাই তালুক]]ৰপৰা বৃহৎসংখ্যক প্ৰব্ৰজিত তামিল বাগিছা শ্ৰমিকৰ এই অঞ্চললৈ আগমন ঘটে আৰু ১৯ শতিকাৰ শেষৰ দশকবোৰত [[দেৱীকুলম তালুক]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক]]ৰ ভাষিক জনগাঁথনিয়ে এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনৰ সন্মুখীন হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চলত মালাবেদা, মালায়ৰায়া, মুথুৱান আৰু পালিয়ানৰ দৰে বিভিন্ন খিলঞ্জীয়া জনজাতিৰ লোকে বাস কৰিছিল আৰু অঞ্চলটোত জনবসতি বিৰল আছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=How the original inhabitants of Idukki were systematically displaced and deceived|trans-title=কেনেকৈ ইডুক্কিৰ মূল বাসিন্দাসকলক পৰিকল্পিতভাৱে স্থানচ্যুত আৰু প্ৰতাৰণা কৰা হৈছিল|url=https://www.onmanorama.com/districts/idukki/2018/02/28/original-inhabitants-idukki-displaced-deceived-tribals.html|access-date=২৮ জানুৱাৰী ২০২১|website=অনমনোৰমা}}</ref> কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১-ৰ জৰিয়তে পিছলৈ মাটি আৰু বাগিছাসমূহ [[কেৰালা চৰকাৰ]]য়ে পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="p1971">{{Cite web |url=http://clr.kerala.gov.in/pdf/actsrules/kannan_devan_resumption_of_lands.pdf |title=Kannan Devan Hills (Resumption of Lands) Act, 1971 |trans-title=কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১ |access-date=২০ জুন ২০২২ |archive-date=২৫ এপ্ৰিল ২০১২ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425074255/http://clr.kerala.gov.in/pdf/actsrules/kannan_devan_resumption_of_lands.pdf |url-status=dead |archivedate=2012-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425074255/http://clr.kerala.gov.in/pdf/actsrules/kannan_devan_resumption_of_lands.pdf |deadurl=yes }}</ref> ত্ৰিবাংকুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসীসকলৰ বাবে [[মুন্নাৰ]] গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস হিচাপে কাম কৰিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে কোৱা হয় যে ১৮ শতিকাৰ শেষৰ দশকবোৰত [[টিপু চুলতান]]ৰ ত্ৰিবাংকুৰ অভিযানৰ সময়ত কৰ্ণেল [[আৰ্থাৰ ৱেলেছলী, ৱেলিংটনৰ ১ম ডিউক]], মুন্নাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা প্ৰথমজন ব্ৰিটিছ লোক আছিল, কিন্তু ইয়াৰ কোনো প্ৰমাণ নাই।<ref name="apc">{{Cite book|title=A Planting Century 1893–1993|trans-title=এখন ৰোপণ শতিকা ১৮৯৩–১৯৯৩|last=S|first=Muthiah|publisher=-ৱেষ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড, 62-A ওৰমছ ৰোড, কিলপাউক, মাদ্ৰাছ-৬০০০১০|year=১৯৯৩|isbn=81-85938-04-0|location=মাদ্ৰাছ}}</ref> ১৮১৬–১৮১৭ চনত বেঞ্জামিন ছোৱেইন ৱাৰ্ডে এই অঞ্চলৰ প্ৰথম জৰীপ কৰিছিল, যিয়ে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ মাজেৰে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু তিনিখন নদীৰ সংগমস্থলীত এটা শিবিৰ স্থাপন কৰিছিল, যাৰপৰাই [[মুন্নাৰ]] নামটোৰ উৎপত্তি হৈছে।<ref name="apc"/> মনৰো, হেনৰী টাৰ্ণ আৰু তেওঁৰ সতীয়া ভাতৃ এ ডব্লিউ টাৰ্ণাৰে ত্ৰিবাংকুৰৰ ৰজাৰপৰা [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ মালিকীস্বত্ব লাভ কৰে আৰু ১৮৭৯ চনত দেৱীকুলমৰ চাৰিওফালৰ বনাঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Vignessh">{{Cite web|last=Vignessh|date=১৩ আগষ্ট ২০২০|title=The 'no land's men' in Munnar's tea estates|trans-title=মুন্নাৰৰ চাহবাগিছাবোৰত 'মাটি নথকা মানুহ'|url=https://thefederal.com/news/the-no-lands-men-in-munnars-tea-estates-2/|access-date=২৮ জানুৱাৰী ২০২১|website=দ্য ফেডাৰেল|language=en-US}}</ref><ref name=":0" /> মনৰোৱে ১৮৭৯ চনত নৰ্থ ত্ৰিবাংকুৰ লেণ্ড প্লাণ্টিং এণ্ড এগ্ৰিকালচাৰেল ছ'চাইটি গঠন কৰে।<ref name="ktm"/> এ এইচ ছাৰ্প নামৰ এজন ইউৰোপীয় খেতিয়কে এই অঞ্চলত চাহ খেতি আৰম্ভ কৰাৰ পাছতে ১৮৮০-ৰ দশকজুৰি আন বহুতো ইউৰোপীয়ই এই অঞ্চলত চাহবাগিছা স্থাপন কৰিবলৈ ধৰে।<ref name="ktm">{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/munnar/munnar-history.php |title=History of Munnar |trans-title=মুন্নাৰৰ ইতিহাস |author=<!--Not stated--> |date= |website=কেৰালা পৰ্যটন |publisher=পৰ্যটন বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ |access-date=২০ জুন ২০২২ |quote=}}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বাগিছাবোৰত খুব কম সুবিধাহে আছিল আৰু ঘাইকৈ খেৰৰ জুপুৰি আছিল।<ref name="Vignessh"/><ref name=":0" /> ১৮৯৭ চনত চাহবাগিছাসমূহ পৰিচালনা কৰিবলৈ এটা সুকীয়া কোম্পানী [[কান্নান দেৱন হিলছ প্লাণ্টেচনছ কোম্পানী|কান্নান দেৱন হিলছ কৰ্পোৰেচন (কেডিএইচচি)]] পঞ্জীয়ন কৰা হয়, যিটো পিছত আমেৰিকান ডাইৰেক্ট টি ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডে নিজৰ হাতলৈ নিয়ে, যাৰ ২৬খন বাগিছা আছিল। ইয়াৰে বেছিভাগতেই কফি আৰু কিছুমানত ''[[চিনকোনা]]'' আছিল, নামনিৰ কেইখনমান বাগিছাৰ বাহিৰে প্ৰায় আটাইবোৰেই এই অঞ্চলত আছিল। ১৯০২ চনত স্থাপিত [[মুন্নাৰ]]ৰ মাজেৰে যোৱা পূৰ্বৰ [[কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে]], ১৯২৪ চনত বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে যোৱা ''[[৯৯ৰ বৃহৎ বানপানী]]''ৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল।<ref name="indiatimes.com">{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/munnar-may-soon-get-train-service-nearly-a-century-after-the-great-flood-of-99-washed-away-kerala-s-first-railway-line-369776.html|title=Munnar May Soon Get Train Service, Nearly A Century After The 'Great Flood Of 99' Destroyed It|trans-title=মুন্নাৰত অতি সোনকালেই ৰেল সেৱা আৰম্ভ হ'ব পাৰে, '৯৯-ৰ বৃহৎ বানপানী'য়ে ইয়াক ধ্বংস কৰাৰ প্ৰায় এশতিকা পিছত|date=২৪ জুন ২০১৯|website=indiatimes.com|language=en|access-date=২৪ জুন ২০১৯}}</ref> এই অঞ্চলত ত্ৰিবাংকুৰ শাসনৰ সময়ত ইডুক্কি জিলাত বহুতো বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই সময়ছোৱাত ইডুক্কিৰ গভীৰ অৰণ্যৰ মাজেৰে যাতায়াতৰ সুবিধাও উন্নত কৰা হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> বিতৰ্কিত [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ]]কো এই সময়ছোৱাতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[ত্ৰিবাংকুৰ|ত্ৰিবাংকুৰৰ প্ৰশাসন]]ৰ সময়ত, ব্ৰিটিছ [[দেশীয় ৰাজ্য]] ত্ৰিবাংকুৰক চাৰিটা ৰাজহ সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছিল- [[কোট্টায়াম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[উত্তৰ সংমণ্ডল (ত্ৰিবাংকুৰ)|উত্তৰ সংমণ্ডল]], [[কোল্লাম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[মধ্য সংমণ্ডল (ত্ৰিবাংকুৰ)|মধ্য সংমণ্ডল]], [[থিৰুৱনন্তপুৰম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[দক্ষিণ সংমণ্ডল (ত্ৰিবাংকুৰ)|দক্ষিণ সংমণ্ডল]], আৰু [[দেৱীকুলম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডল]]।<ref name="1931_census">{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|trans-title=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ১৯৩১, খণ্ড XXVIII, ত্ৰিবাংকুৰ, খণ্ড-১ প্ৰতিৱেদন|publisher=ত্ৰিবাংকুৰ চৰকাৰ|year=১৯৩২|location=ত্ৰিবান্দ্ৰম|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998|last=Pillai |first=N. Kunjan }}</ref> ত্ৰিবাংকুৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডল]]ত [[দেৱীকুলম]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="1931_census"/> অৱশ্যে [[থডুপূজা]] অঞ্চলটো ব্ৰিটিছ [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ একেবাৰে উত্তৰৰ সংমণ্ডলত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="1931_census"/> ১৯৩১ চনত থডুপূজাৰ উপৰি [[উত্তৰ পাৰাভুৰ]], [[কুন্নথুনাড]], [[মুৱাট্টুপূজা]], [[মীনচিল]], [[চাংগনাসেৰী]], [[কোট্টায়াম]], [[ভাইকম]], আৰু [[চেৰথালা]] [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]]সমূহকো সামৰি লোৱা ত্ৰিবাংকুৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ ৰাজহ সংমণ্ডলৰ সদৰ কাৰ্যালয় আছিল [[কোট্টায়াম]]।<ref name="1931_census"/> ===স্বাধীনতা-উত্তৰ (১৯৪৭–বৰ্তমান)=== {{See also|ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭|চামিলকৰণৰ দলিল}} ১৯৪৯ চনত ব্ৰিটিছ [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]] আৰু [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিন]]ক [[ভাৰতীয় অধিৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত কৰাৰ পাছত, যেতিয়া [[ত্ৰিবাংকুৰ]] আৰু [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিন]]ক একত্ৰিত কৰি [[ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল, তেতিয়া পূৰ্বৰ ৰাজহ সংমণ্ডলসমূহক পুনৰ্গঠন কৰি [[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] কৰা হৈছিল আৰু [[দিৱান]] পেশকাৰসকলৰ ঠাইত [[জিলাধিপতি]] নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত কোট্টায়াম জিলাৰ জন্ম হৈছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite book|title=Manorama Year Book|trans-title=মনোৰমা য়েৰ বুক|publisher=[[মালায়াল মনৰমা]]|year=২০০৬|editor=কে. এম. মেথিউ|editor-link=কে. এম. মেথিউ|page=116}}</ref> পূৰ্বৰ [[কোচিন ৰাজ্য]]খনক পুনৰ্গঠন কৰি [[ত্ৰিছূৰ জিলা]] গঠন কৰা হৈছিল আৰু [[উত্তৰ পাৰাভুৰ]] আৰু [[কুন্নথুনাড]] তালুক দুখনক সেই জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref name="1951c">{{cite book | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫২ | title= 1951 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৫১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | location = ত্ৰিবান্দ্ৰম | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5609/1/23587_1951_KOT.pdf }}</ref> একেদৰে ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত [[চেৰথালা]] তালুকখনক নতুনকৈ গঠিত [[কোল্লাম জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref name="1951c"/> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত নতুন ভাৰতীয় ৰাজ্য [[ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] মুকলি কৰাৰ অংশস্বৰূপে পূৰ্বৰ ত্ৰিবাংকুৰৰ [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] সংমণ্ডলটোক পূৰ্বৰ কোট্টায়াম সংমণ্ডলৰ বাকী থকা তালুকসমূহৰ সৈতে চামিল কৰি কোট্টায়াম জিলা গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="1951c"/> সেই সময়ত নতুন কোট্টায়াম জিলাখনত আঠখন তালুক আছিল – চাংগনাসেৰী, কোট্টায়াম, ভাইকম, মীনচিল, মুৱাট্টুপূজা, থডুপূজা, দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডু।<ref name="1951c"/> সেয়েহে ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ সময়ত ইডুক্কি কোট্টায়াম জিলাৰ অংশ আছিল। [[পদ্মনাভপুৰম]] সংমণ্ডলৰ (বৰ্তমানৰ কন্যাকুমাৰী জিলা) উপৰি, বৰ্তমানৰ [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ [[দেৱীকুলম]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] সংমণ্ডলসমূহত ১৯৪০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে এক বৃহৎসংখ্যক [[তামিল ভাষা|তামিল]] লোক আছিল।<ref name="idukki">{{Cite news|title=Why did Kerala surrender Kanyakumari without a fight?|trans-title=কেৰালাই বিনা যুদ্ধই কন্যাকুমাৰী কিয় এৰি দিলে?|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2020/10/31/why-did-kerala-surrender-kanyakumari-to-tamil-nadu.html|last=Ayyappan|first=R|date=৩১ অক্টোবৰ ২০২০|access-date=১৬ জুন ২০২১|work=অনমনোৰমা}}</ref> থিৰু - কোচি বিধানসভাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল [[পট্টম এ. থানু পিল্লাই|পট্টম থানু পিল্লাই]]। তেওঁ [[তামিল লোক|তামিলসকলৰ]] আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। বিশেষকৈ [[দেৱীকুলম]] - [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] অঞ্চলৰ তামিলসকলে ত্ৰিবাংকুৰ আৰক্ষী বাহিনীৰ অত্যাচাৰৰ মাজেৰে যাবলগীয়া হৈছিল। যিহেতু ত্ৰিবাংকুৰ চৰকাৰে তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়া নাছিল, সেয়েহে টি.টি.এন.চি.-য়ে (ত্ৰিবাংকুৰ তামিলনাডু কংগ্ৰেছ) ১৯৫৪ চনৰ ৩০ জুন তাৰিখটো তামিল অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত 'মুক্তি দিৱস' হিচাপে পালন কৰিছিল। ৰাজহুৱা সভা অনুষ্ঠিত কৰি আৰু প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰি শান্তিপূৰ্ণভাৱে পালন কৰাৰ যোগেদি ত্ৰিবাংকুৰৰ তামিলসকলে তেওঁলোকৰ নিৰ্লিপ্ততা প্ৰকাশ কৰিছিল। টি.টি.এন.চি. নেতাসকলৰদ্বাৰা [[মুন্নাৰ]]ত এখন ৰাজহুৱা সভাৰ আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু [[নাগৰকোইল]]ৰপৰা [[এ. নেচামনি]], আব্দুল ৰাজ্জাক আৰু এ চিদাম্বৰনাথ নাদাৰ ১৯৫৪ চনৰ ৩ জুলাইত তাত উপস্থিত হৈছিল। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক [[মুন্নাৰ]]ৰ সভাস্থলীত প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিছিল। যেতিয়া নেতাসকলে নিষেধাজ্ঞা অমান্য কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হ'ল আৰু ছয় সপ্তাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হ'ল। তামিল নেতাসকলৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰতিবাদত [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ সকলো [[তামিল লোক|তামিল]] অঞ্চলতে হৰতাল পালন কৰা হৈছিল। মুন্নাৰত আয়োজিত এই আন্দোলনে স্থানীয় লোক আৰু আৰক্ষী বাহিনীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰিলে, আৰক্ষীয়ে গুলীচালনা কৰিলে আৰু দুজন শ্ৰমিক ছহীদ হ'ল, যাৰ ফলত দক্ষিণ ত্ৰিবাংকুৰত এক অস্থিৰ পৰিৱেশ বিৰাজ কৰিবলৈ ধৰিলে।<ref>আৰ. কুপ্পুস্বামী - এখন প্ৰকৃত যুদ্ধৰ ঐতিহাসিক পদচিহ্ন (তামিল)</ref> ১৯৫৬ চনৰ আগন্তুক ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ অংশ হিচাপে [[ত্ৰিবাংকুৰ তামিলনাডু কংগ্ৰেছে]] (TTNC) ইয়াক [[মাদ্ৰাছ ৰাজ্য]]ৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাৰ অনুৰোধ জনাইছিল।<ref name="idukki"/> অৱশ্যে, ১৯৫১ চনত ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ভাষিক লোকপিয়লত দেখা গৈছিল যে সেই সময়ত দেৱীকুলম তালুকৰ মুঠ তামিলভাষী জনসংখ্যাৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশৰ জন্ম ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ বাহিৰত হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই আছিল মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সিৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী, যাক ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে ঘাইকৈ চাহবাগিছাৰ শ্ৰমিক হিচাপে [[ইলাচী পাহাৰ]]লৈ আনিছিল।<ref>{{cite book | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫৫ | title= Travancore-Cochin Language Handbook (1951) | trans-title= ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ভাষা হাতপুথি (১৯ ৫১) | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | location=ত্ৰিবান্দ্ৰম | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5618/1/47149_1951_LAN.pdf }}</ref> তদুপৰি, ভৱিষ্যতৰ উপকূলীয় ৰাজ্য কেৰালাৰ অৰ্থনীতিত এই অঞ্চলটোৰ বিশেষ গুৰুত্ব থকাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ সংমণ্ডলটো আধুনিক [[কেৰালা]] ৰাজ্যত যাতে থাকি যায় সেয়া নিশ্চিত কৰিবলৈ ত্ৰিবাংকুৰৰ প্ৰথমজন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পট্টম থানু পিল্লাই]]য়ে কিছুমান ক্ষিপ্ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="idukki"/> প্ৰধানকৈ তামিল সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা [[ইলাচী পাহাৰ]] আৰু ত্ৰিবাংকুৰৰ [[দেৱীকুলম]], বৰ্তমানৰ [[দেৱীকুলম]], [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] আৰু [[উডুম্বানচোলা]] তালুকৰ জনগাঁথনি সলনি কৰিবলৈ পট্টমে এক অভিলাষী প্ৰকল্প হাতত লৈছিল। উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্প বুলি জনাজাত এই পৰিকল্পনাটোত ঘাইকৈ মধ্য ত্ৰিবাংকুৰৰ [[কোট্টায়াম ಜিলা|কোট্টায়াম]], এৰ্নাকুলাম আৰু ত্ৰিছূৰ অঞ্চলৰপৰা চৰকাৰী চাকৰি নথকা ৮,০০০ [[মালায়ালম]] ভাষী কৃষি পৰিয়ালক অৰ্থকৰী শস্যৰ খেতিৰ বাবে উচ্চ ৰেঞ্জলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ কথা আছিল। লগতে [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ কাষৰীয়া [[মালাবাৰ জিলা]]ৰপৰা কেইবাজনো [[মালায়ালী]] কৃষকক অনা হৈছিল। এই প্ৰধানকৈ তামিল সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা তালুকসমূহৰ বিভিন্ন এলেকাত, উপনিৱেশীকৰণৰ বাবে ৫০,০০০ একৰ মাটি জোখা হৈছিল আৰু পৃথকে ৰখা হৈছিল। ইয়াৰে ১০,০০০ একৰ মাটি স্কুল, চিকিৎসালয়, আৰক্ষী থানা, ৰাস্তা-ঘাট, চৰণীয়া পথাৰ আৰু অন্যান্য চৰকাৰী কাৰ্যালয়ৰ দৰে উপযোগী কামৰ বাবে আছিল। বাকী থকা ৪০,০০০ একৰ মাটিক ৫ একৰকৈ ৮০০০টা খণ্ডত ভাগ কৰা হৈছিল। চিৰদিনীয়া লিজ ব্যৱস্থাত দিয়া পাঁচ একৰ মাটিৰ লগতে, খেতি আৰম্ভ কৰিবলৈ স্বেচ্ছাই অহা প্ৰতিটো পৰিয়ালক ২০০০ টকাৰ সুতবিহীন ঋণো দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত, তামিল জনসংখ্যায় ক্ৰমে [[দেৱীকুলম]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]]ৰ ৭২ শতাংশ আৰু ৪৪ শতাংশ গঠন কৰিছিল <ref name="idukki"/> স্বাধীনতা-উত্তৰ ত্ৰিবাংকুৰৰদ্বাৰা কৰা উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্পটোৰ সাফল্যৰ ফলস্বৰূপে, [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬]]ৰ পিছতো এই তালুকসমূহ আৰু [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হৈ ৰ'ল। [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬]] অনুসৰি নতুন ভাৰতীয় ৰাজ্য [[কেৰালা]] গঠনৰ পিছত, ৰাজ্যখনত বহুতো অধিকাৰক্ষেত্ৰীয় পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল।<ref name="1961c">{{citation | author = এম. কে. দেৱাছী | year=১৯৬৫ | title= 1961 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৬১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা আৰু লাক্ষা দ্বীপ, মিনিকয়, আৰু আমিনদিভি দ্বীপপুঞ্জৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/handle/123456789/5663 }}</ref> ১৯৫৬ চনৰ ১ অক্টোবৰত কোট্টায়াম জিলাৰপৰা দুখন নতুন তালুক ক্ৰমে [[কাঞ্জিৰাপ্পাল্লী]] (চাংগনাসেৰী আৰু থিৰুভাল্লাৰ পৰা) আৰু [[উডুম্বানচোলা]] (দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডুৰ পৰা) গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="1961c"/> এমাহৰ পিছত, চাংগনাসেৰী আৰু [[অম্বালাপুঝা]]ৰপৰা [[কুট্টানাড]] নামৰ এখন নতুন তালুক গঠন কৰা হয়।<ref name="1961c"/> ১৯ ৫৭ চনৰ ১৭ আগষ্টত কুট্টানাড তালুকখন নতুনকৈ গঠিত [[আলাপুঝা জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="1961c"/> ১৯৫৮ চনৰ ১ এপ্ৰিলত থডুপূজা আৰু মুৱাট্টুপূজা তালুক দুখনক নতুনকৈ গঠিত [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="1961c"/> কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১-ৰ জৰিয়তে [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলৰ [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]]ৰ মাটি আৰু বাগিছাসমূহ [[কেৰালা চৰকাৰ]]য়ে পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="p1971"/> ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কোট্টায়াম জিলাৰপৰা তিনিখন [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] তালুক ক্ৰমে দেৱীকুলম, উডুম্বানচোলা আৰু পীৰুমেডুক পৃথক কৰি ইডুক্কি জিলা গঠন কৰা হয়।<ref name="idkspc"/><ref name="1981c">{{citation | author = এম. বিজয়নুন্নী | year= | title= 1981 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৮১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/handle/123456789/5750 }}</ref> ইডুক্কি জিলা গঠনৰ বাবে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটোক [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ থডুপূজা তালুকৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত মাটি-কালিৰফালৰপৰা এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা আছিল। ১৯৯৮ চনত [[কুট্টাম্পূজা]] গাঁওখনক [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ইডুক্কি [[পালক্কাড জিলা]]ৰ পিছতে কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলাত পৰিণত হয়। উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলত এতিয়াও জনবসতি বিৰল আৰু তাত বিভিন্ন অৰ্থকৰী শস্য আৰু মচলাৰ বহুলভাৱে খেতি কৰা হয়।<ref name="idkspc"/> বৰ্তমান ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পই কেৰালাৰ মুঠ শক্তিৰ প্ৰয়োজনৰ প্ৰায় ৬৬% যোগান ধৰে।<ref name="idkspc"/> [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ]] এতিয়াও [[তামিলনাডু-কেৰালা বান্ধ বিবাদ|কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ মাজত আন্তঃৰাজ্যিক বিবাদ]]ৰ কাৰণ হৈ আছে।<ref>{{cite news | url=https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | title=The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | trans-title=কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ মাজত মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ বিবাদ অপ্ৰয়োজনীয় | date=৮ জানুৱাৰী ২০১২ | publisher=এনডিটিভি | access-date=২৫ আগষ্ট ২০১৯ }}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত, এৰ্নাকুলাম জিলাৰ কুট্টাম্পূজা গাঁৱৰ অংশ হিচাপে থকা ১২৭১৮.৫০৯৫ হেক্টৰ মাটি ইডুক্কিৰ ইডামালাকুডি গাঁৱত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পাছত ইডুক্কিয়ে পুনৰ ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা হিচাপে নিজৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই পায়।<ref>{{Cite web |title=ഇടുക്കിയാണ് മിടുക്കി; വലുപ്പത്തിൽ ഇടുക്കി ജില്ല വീണ്ടും ഒന്നാമത് |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/09/10/idukki-regained-the-first-position-in-size-among-the-districts.html |access-date=১০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৩ |website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref> ==ভূগোল== [[File:Thekkady.jpg|thumb|right|[[থেক্কাডী]]]] ইডুক্কি জিলাখন এটা ওখ মালভূমিৰে গঠিত য'ত ওখোৰা-মোখোৰা পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ড, কেইবাখনো নদী উপত্যকা আৰু গভীৰ গিৰিখাত আছে।<ref>{{Cite news|first=Giji K.|last=Raman|date=২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮|title=Geographic fragility of Idukki to the fore|trans-title=ইডুক্কিৰ ভৌগোলিক ভংগুৰতা পোহৰলৈ আহিছে|language=en-IN|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/geographic-fragility-of-idukki-to-the-fore/article25084662.ece|access-date=১৬ মে' ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> জিলাখনৰ সমগ্ৰ উত্তৰ অংশটো জিলাখনৰ বাকী অংশতকৈ ওখ এক উপ-মালভূমি। এই অঞ্চলটোত [[আনামুদি]]ৰ দৰে সৰ্বোচ্চ শৃংগসমূহ আছে আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্গত [[মুন্নাৰ]], [[পল্লীৱাসল]], [[কান্থাল্লুৰ]], [[ভাট্টাৱাদা]] আৰু [[মানকুলাম (কেৰালা)|মানকুলাম]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ ভিতৰত পৰে। [[পাম্বাৰ নদী (কেৰালা)|পাম্বাৰ নদী]] উপত্যকাই ([[মাৰায়ুৰ]], [[কীঝান্থুৰ]]) পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পূব ঢালৰ এখন [[বৃষ্টিছায়া]] অঞ্চল গঠন কৰিছে। জিলাখনৰ পূব সীমান্তই ([[কুমিলী]], [[কাট্টাপ্পানা]], [[নেডুমকন্দম]], [[ৰাজকুমাৰী, ইডুক্কি জিলা|ৰাজকুমাৰী]] আৰু [[ৰামক্কালমেডু]]) [[ইলাচী পাহাৰ]] গঠন কৰে। জিলাখনৰ পশ্চিম অংশ বনাঞ্চল আৰু পাহাৰে আৱৰি আছে, যিবোৰে [[এৰ্নাকুলাম জিলা]] আৰু [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ পূব অঞ্চলসমূহ যেনে [[নেৰিয়ামঙ্গলম]], [[বন্নপ্পুৰম]], [[থোমনকুথু]], [[মুলমাটম]], [[ভাগমোন]] আৰু [[কুট্টিক্কানাম]]ৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰে। [[থডুপূজা]], [[কুঠাট্টুকুলম]], [[উডুম্বান্নুৰ]] আৰু [[মুটম, থডুপূজা|মুটম]] আদি ঠাই অৰ্ধ-উচ্চতাত থকা [[থডুপূজা নদী]]ৰ সমভূমিত বিক্ষিপ্ত পাহাৰৰ সৈতে অৱস্থিত। জিলাখনৰ [[পেৰিয়াৰ (নদী)|পেৰিয়াৰ নদী]] অৱবাহিকাটো, য'ত [[বন্দিপেৰিয়াৰ]], [[আয়াপ্পানকোইল]], [[ৰাজক্কড়]], [[ইডুক্কি চহৰ|ইডুক্কি]], [[চেৰুথনি]] আৰু [[আদিমালি]] অন্তৰ্ভুক্ত, নদী উপত্যকাসমূহৰদ্বাৰা বিভক্ত এক উচ্চ মালভূমি আৰু ই জিলাখনৰ পশ্চিম আৰু পূব অংশৰ ওখ শৃংগসমূহৰ মাজত অৱস্থিত। দক্ষিণ অঞ্চলটো সম্পূৰ্ণৰূপে [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ বনাঞ্চলেৰে আৱৰি আছে।{{citation needed|date=ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২}} হিমালয়ৰ দক্ষিণে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ দুটা শৃংগ [[আনামুদি]] আৰু [[মীছাপুলিমালা]] ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত। আনামুদি দেৱীকুলম তালুকৰ [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]] গাঁৱত আদিমালি ব্লকৰ কুট্টাম্পূজা পঞ্চায়তত অৱস্থিত। জিলাখনৰ আন তেৰটা শৃংগৰ উচ্চতা {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} তকৈ বেছি। [[পেৰিয়াৰ নদী|পেৰিয়াৰ]], থডুপূজায়াৰ, মুথিৰাপূজায়াৰ আৰু থালায়াৰ জিলাখনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী। এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ [[আৰ্চ বান্ধ]] [[ইডুক্কি বান্ধ]] [[ইডুক্কি চহৰ]]ত অৱস্থিত। বান্ধটো এনে এটা স্থানত অৱস্থিত য'ত পেৰিয়াৰ নদীখন 'কুৰাৱন' আৰু 'কুৰাথী' নামৰ দুটা ওখ আৰু বিশাল শিলৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা গিৰিখাতৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়।<ref name="Idukki District">{{cite web|url=http://idukki.nic.in/map.htm |title=Tourist Map of Idukki District |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217044751/http://idukki.nic.in/map.htm|archive-date=১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫ |url-status=live}}</ref> === জলবায়ু পৰিৱৰ্তন === ইডুক্কিত বৃহৎ পৰিমাণৰ ঘন বনাঞ্চল আৰু [[শোলা বনাঞ্চল]] আছে। ই বানপানী আৰু খৰাংৰ প্ৰতি অতিশয় স্পৰ্শকাতৰ আৰু আলাপুঝা, পালক্কাড আৰু ৱায়ানাড় জিলাৰ লগতে ইয়াক কেৰালাৰ [[জলবায়ু পৰিৱৰ্তন]]ৰ হটস্পট হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Nandakumar|first=T.|date=২০ মাৰ্চ ২০১৪|title=Four districts categorised as climate change hotspots|trans-title=চাৰিখন জিলাক জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ হটস্পট হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে|language=en-IN|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/four-districts-categorised-as-climate-change-hotspots/article5801125.ece|access-date=১৩ জুন ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> গৱেষকসকলে ইডুক্কিত ক্ৰমবৰ্ধমান ভূমিস্খলনৰ কাৰণ হিচাপে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু [[নিৰ্বনানিকৰণ]]ক জগৰীয়া কৰে।<ref>{{Cite web|last=Chakravarty|first=Ipsita|date=১৫ আগষ্ট ২০২০|title=Why do landslides keep occurring in Kerala's Idukki district?|trans-title=কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাত কিয় সঘনাই ভূমিস্খলন হৈ থাকে?|url=https://scroll.in/article/970198/why-do-landslides-keep-occurring-in-keralas-idukki-district|access-date=১৩ জুন ২০২১|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Moudgil|first=Manu|date=২ অক্টোবৰ ২০২০|title=12% Indian land prone to landslides as climate change increases the risks|trans-title=জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে বিপদাশংকা বৃদ্ধি কৰাৰ ফলত ভাৰতৰ ১২% ভূমি ভূমিস্খলনৰ প্ৰৱণ হৈ পৰিছে|work=বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ড ইণ্ডিয়া|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/12-indian-land-prone-to-landslides-as-climate-crisis-increases-the-risks-120100200239_1.html|access-date=১৩ জুন ২০২১}}</ref> জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ আৰ্হিৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগতে নিৰ্বনানিকৰণ আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নিৰ্মাণ প্ৰকল্পসমূহ ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত হোৱা ভূমিস্খলনৰ অন্যতম কাৰণ আছিল, য'ত বাগিছা শ্ৰমিককে ধৰি ৬৫ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite news|last1=Krishnakumar|first1=G.|last2=Raman|first2=Giji K.|date=২৯ আগষ্ট ২০২০|title=In Idukki, living in fear of landslides|trans-title=ইডুক্কিত ভূমিস্খলনৰ ভয়ত জীৱন-নিৰ্বাহ|language=en-IN|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/in-idukki-living-in-fear-of-landslides/article32468924.ece|access-date=১৩ জুন ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> ==জনগাঁথনি== {{historical populations|11=1901|12=47,666|13=1911|14=99,564|15=1921|16=1,08,751|17=1931|18=1,87,680|19=1941|20=2,44,296|21=1951|22=3,31,422|23=1961|24=5,74,844|25=1971|26=7,58,166|27=1981|28=9,55,241|29=1991|30=10,55,023|31=2001|32=11,29,221|33=2011|34=11,08,974|35=2018|36=1,093,156|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=center}} [[পৰিসংখ্যা (চৰকাৰী অভিলেখ)|২০১৮ চনৰ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন]] অনুসৰি ইডুক্কি জিলাৰ [[ভাৰতৰ জনগাঁথনি|জনসংখ্যা]] ১,০৯৩,১৫৬ জন।<ref name="idkdemo_2018"/> [[২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]] অনুসৰি ৬৪০খন [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|ভাৰতৰ জিলা]]ৰ ভিতৰত ইয়াৰ স্থান ৪১৬ তম।<ref name="districtcensus">{{cite web |title=District Census Hand Book: Idukki |trans-title=জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি: ইডুক্কি |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/646/download/2232/DH_2011_3209_PART_A_DCHB_IDUKKI.pdf |website=[[ভাৰতৰ লোকপিয়ল]] |publisher=[[ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত]]}}</ref> জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব {{convert|251|PD/sqkm|PD/sqmi}}। প্ৰব্ৰজন আৰু জন্মহাৰ কম হোৱাৰ বাবে ২০০১–২০১১ দশকত ইয়াৰ [[ভাৰতত পৰিয়াল পৰিকল্পনা|জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ]] আছিল -১.৯৩%। ইডুক্কিত প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০০৬ গৰাকী [[ভাৰতত নাৰী|মহিলা]]ৰ [[লিংগ অনুপাত]] আছে,<ref name=districtcensus/> আৰু [[ভাৰতত সাক্ষৰতা|সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] ৯২.২ শতাংশ। জনসংখ্যাৰ ৪.৬৯% লোকে নগৰ অঞ্চলত বাস কৰে। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে ক্ৰমে জনসংখ্যাৰ ১৩.১২% আৰু ৫.০৩% গঠন কৰে।<ref name=districtcensus/> {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px; text-align:center; " |+ত্ৰিবাংকুৰ সংমণ্ডল অনুসৰি ভাষাৰ বিতৰণ (১৮৮১)<ref name="r1881">{{Cite book |last=Nagamaiya|first=V.|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5570/1/41740.pdf|title=Report on the Census of Travancore (1881)|trans-title=ত্ৰিবাংকুৰৰ লোকপিয়ল প্ৰতিৱেদন (১৮৮১)|publisher=ভাৰত চৰকাৰ|year=১৮৮৪|location=থিৰুৱনন্তপুৰম|pages=135, 258|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404103822/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5570/1/41740.pdf|archive-date=৪ এপ্ৰিল ২০২৩}}</ref> |- | style="background:Orange; "|[[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|<span style="color:white; ">'''সংমণ্ডলৰ নাম'''</span>]] | style="background:Red; "|[[মালায়ালম|<span style="color:white; ">'''মালায়ালম (%)'''</span>]] | style="background:Green; "|[[তামিল ভাষা|<span style="color:white; ">'''তামিল (%)'''</span>]] |- ! [[কোট্টায়াম]] সংমণ্ডল | '''৯৫.১৯''' | '''৩.৬৫''' |- ! [[দেৱীকুলম]] সংমণ্ডল | '''৩৬.১৮''' | '''৫৯.১৪''' |} {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px; text-align:center; " |+[[তালুক]] অনুসৰি ভাষাসমূহ (১৮৮১)<ref name="r1881"/> |- | colspan="2" style="background:Black; "|[[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|<span style="color:white; ">'''তালুকৰ নাম'''</span>]] | '''মুঠ জনসংখ্যা''' | colspan="2" style="background:Red; "|[[মালায়ালম|<span style="color:white; ">'''মালায়ালম'''</span>]] | colspan="2" style="background:Green; "|[[তামিল ভাষা|<span style="color:white; ">'''তামিল'''</span>]] | colspan="2" style="background:gray; "|[[ভাৰতৰ ভাষাসমূহ|<span style="color:white; ">'''অন্যান্য'''</span>]] |- ! ১ ! [[ইলাচী পাহাৰ]] | ৬,২২৮ | ২,২৫৩ | '''৩৬.১৮%''' | ৩,৬৮৩ | '''৫৯.১৪%''' | ২৯২ | '''৪.৬৯%''' |- ! ২ ! [[থডুপূজা]] | ২৪,৩২১ | ২৩,২২৭ | '''৯৫.৫০%''' | ১,০৮৫ | '''৪.৪৬%''' | ৯ | '''০.০৪%''' |} {{Pie chart |caption = ইডুক্কি জিলাৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages"/> |label1 = [[মালায়ালম]] |value1 = 81.97 |color1 = Cornflowerblue |label2 = [[তামিল ভাষা|তামিল]] |value2 = 17.48 |color2 = Violet |label3 = অন্যান্য |value3 = 0.55 |color3 = grey }} [[মালায়ালম]] আৰু ইংৰাজী জিলাখনৰ দুটা চৰকাৰী প্ৰশাসনিক ভাষা।<ref name="law"/> ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰায় চাৰি-পঞ্চমাংশ লোকে [[মালায়ালম]]ক মাতৃভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। [[দেৱীকুলম]], [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] আৰু [[উডুম্বানচোলা]] তালুকত বুজন পৰিমাণৰ [[তামিল লোক|তামিল]] সংখ্যালঘু জনসংখ্যা আছে। অৱশ্যে এই তালুকসমূহত মালায়ালিসকলো সংখ্যাগৰিষ্ঠ।<ref name="languages"/> জিলাখনৰ খিলঞ্জীয়া জনজাতীয় লোকসকলে নিজৰ উপভাষা যেনে [[মালাবেদান ভাষা|মালাবেদান]], [[মালাৰয়ান ভাষা|মালাৰয়ান]], [[মুথুৱান ভাষা|মুথুৱান]], আৰু [[পালিয়ান ভাষা|পালিয়ান]] আদি কয়, যিবোৰ [[মালায়ালম ভাষাসমূহ|মালায়ালম]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]]ৰ সৈতে অতি ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।<ref name="languages"/> ১৯৪০-ৰ দশকৰ শেষলৈকে [[দেৱীকুলম]], [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] আৰু [[ইলাচী পাহাৰ]]ত সামান্যভাৱে হ'লেও [[তামিল লোক|তামিল]]সকলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল।<ref name="r1881"/> ১৯৫৬ চনৰ ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ পিছত, নতুন কেৰালা ৰাজ্যত অঞ্চলটো বৰ্তাই ৰখা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে মালায়ালম ভাষী পৰিয়ালসমূহক স্থানান্তৰিত কৰি জনগাঁথনি সলনি কৰাৰ লক্ষ্যৰে [[পট্টম থানু পিল্লাই]]ৰদ্বাৰা এক উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। ===ধৰ্ম=== {{bar box |title = ইডুক্কি জিলাত ধৰ্ম (২০১১)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|48.86}} {{bar percent|[[কেৰালাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|43.42}} {{bar percent|[[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম ধৰ্ম]]|green|7.41}} {{bar percent|অন্যান্য বা উল্লেখ নকৰা|black|0.31}} }} [[File:Thodupuzha_Sree_Krishna_Swami_Temple_DSC02584.JPG|thumb|[[শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ, থডুপূজা]]]] [[File:Calvary Mount Church Front Right Idukki Kerala Mar22 A7C 01262.jpg|thumb|কালভাৰী মাউণ্ট চাৰ্চ, নৰাকাকনম]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, জনসংখ্যাৰ ৪৮.৮৬% (৫৪১,৮৫৪) হ'ল [[হিন্দু লোক|হিন্দু]], ৪৩.৪২% (৪৮১,৫০৭) হ'ল [[খ্ৰীষ্টান লোক|খ্ৰীষ্টান]] আৰু ৭.৪১% (৮২,২০৬) হ'ল [[মুছলমান লোক|মুছলমান]]।<ref name="religion">{{Cite web|date=২০১১|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |trans-title=তালিকা চি-০১: ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় অনুসৰি জনসংখ্যা: কেৰালা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[ভাৰতৰ লোকপিয়ল]] |publisher=[[ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+তালুকসমূহত ধৰ্ম ! তালুকসমূহ ! হিন্দু ! খ্ৰীষ্টান ! মুছলমান ! অন্যান্য |- |[[দেৱীকুলম তালুক|দেৱীকুলম]] |style="background:darkorange" |৬৩.২১ |৩০.৫০ |৬.০৮ |০.২১ |- |[[উডুম্বানচোলা]] |৪৮.১৪ |style="background:dodgerblue"|৪৮.৩২ |৩.১৫ |০.৩৯ |- |থডুপূজা |৪০.৫৭ |style="background:dodgerblue"|৪৫.১৫ |১৪.০৩ |০.২৫ |- |পীৰুমেডু |style="background:darkorange" |৫১.৫১ |৪১.২৮ |৬.৯১ |০.৩ |} ==প্ৰযুক্তি== [[ডিজিটেল ইণ্ডিয়া]] অভিযানৰ অংশ হিচাপে ছুপাৰ-ফাষ্ট ব্ৰডবেণ্ড ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ হোৱা ভাৰতৰ প্ৰথমখন জিলা আছিল ইডুক্কি।<ref>{{cite web|title=Hi-Speed Rural Broadband Network|trans-title=হাই-স্পীড গ্ৰাম্য ব্ৰডবেণ্ড নেটৱৰ্ক|url=http://businesswireindia.com/news/news-details/government-india-commissions-indias-first-hi-speed-rural-broadband-net/42188|access-date=১৭ মাৰ্চ ২০১৬}}</ref> সমগ্ৰ দেশৰ ভিতৰতে বিএছএনএল ৪জি পোৱা ই প্ৰথমখন জিলা, যাৰ ফলত [[ভোডাফোন আইডিয়া লিমিটেড]], [[জিঅ']], আৰু [[ভাৰতী এয়াৰটেল]]কে ধৰি জিলাখনত ৪জি অপাৰেটৰৰ সংখ্যা চাৰিলৈ বৃদ্ধি পালে। ==পৰ্যটন== ===মুন্নাৰ=== [[File:Munnar hill station .JPG|thumb|মুন্নাৰত চাহবাগিছা]] দক্ষিণত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস আছিল [[মুন্নাৰ]]। চহৰখন তিনিখন পাহাৰীয়া নৈ ক্ৰমে [[মুথিৰাপূজা নদী|মুথিৰাপ্পূজা]], নাল্লাথান্নি আৰু কুণ্ডলাৰ সংগমস্থলীত অৱস্থিত। মুন্নাৰত বিশ্বৰ কিছুমান বৃহৎ চাহবাগিছা আছে। সাগৰপৃষ্ঠৰপৰা ৫,০০০ ফুটতকৈও অধিক উচ্চতাত থকা এই পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰটো ইয়াৰ মনোৰম প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ বাবে এক আকৰ্ষণীয় পৰ্যটন স্থলী।<ref>{{Cite web |title=Munnar – the Hill Station of Kerala in Idukki |trans-title=মুন্নাৰ – ইডুক্কিৰ কেৰালাৰ পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰ |url=https://www.keralatourism.org/destination/munnar/202 |access-date=১ মে' ২০২৪ |website=কেৰালা পৰ্যটন |language=en}}</ref> চাহবাগিছা স্থাপনৰ ফলত বাসস্থানৰ ব্যাপক বিভাজনৰ বাবে মুন্নাৰৰ বেছিভাগ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী লুপ্ত হৈছে। অৱশ্যে, ওচৰৰ কেইবাখনো [[কেৰালাৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ তালিকা|সংৰক্ষিত অঞ্চল]]ত কিছুমান প্ৰজাতি এতিয়াও বৰ্তি আছে আৰু বিকাশ লাভ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত আছে পূবে থকা নতুন [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]], উত্তৰ-পূবত থকা [[চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], [[মঞ্জমপট্টি উপত্যকা]], আৰু [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|ইন্দিৰা গান্ধী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]]ৰ অমৰাৱতী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, উত্তৰত [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], আৰু দক্ষিণত [[পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। ইডুক্কিৰ পূবে [[পালানি পাহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ বিশেষকৈ [[নীলগিৰি তাহৰ]], [[গ্ৰিজলড জায়েণ্ট স্কুইৰেল]], [[নীলগিৰি উড-পিজিয়ন]], [[ভাৰতীয় হাতী|হাতী]], [[গৌৰ]], [[নীলগিৰি লেংগুৰ]], [[সাম্বাৰ (হৰিণ)|সাম্বাৰ]], আৰু [[নীলকুৰিঞ্জি]] (যিটো বাৰ বছৰৰ মূৰত মাত্ৰ এবাৰহে ফুলে) আদি কেইবাটাও [[বিপন্ন]] আৰু [[স্থানিকতা|স্থানিক]] প্ৰজাতিৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite news |title=Government of Kerala, Forest and Wildlife Department, Notification No. 36/2006 F&WLD |trans-title=কেৰালা চৰকাৰ, বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, অধিসূচনা নং ৩৬/২০০৬ এফ এণ্ড ডব্লিউ এল ডি |date=৬ অক্টোবৰ ২০০৬ |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=http://kurinji.in/sro.html |work=কেৰালা গেজেট}}</ref><ref>{{cite news |first=Mathew |last=Roy |date=২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৬ |title=Proposal for Kurinjimala sanctuary awaits Cabinet nod |trans-title=কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্যৰ প্ৰস্তাৱ কেবিনেটৰ অনুমোদনৰ অপেক্ষাত |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045106/http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|url-status=dead|work=[[দ্য হিন্দু]] |archive-date=১ অক্টোবৰ ২০০৭}}</ref> মুন্নাৰৰ পূৰ্বৰ কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে ১৯২৪ চনৰ বানপানীত ধ্বংস হৈছিল, কিন্তু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰাৰ বাবে পৰ্যটন বিষয়াসকলে ৰেলপথটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰিছে।<ref name="indiatimes.com"/> ===বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ=== ====ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য==== ১৯৭৬ চনত [[ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] স্থাপন কৰা হৈছিল। ই ইডুক্কি জিলাৰ থডুপূজা আৰু উডুম্বানচোলা তালুকত অৱস্থিত। ইয়াৰ মাটি-কালি হ'ল ১০৫.৩৬৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ইয়াৰ উচ্চতা ৪৫০ৰপৰা ১২৭২ মিটাৰলৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগটো হৈছে ভাঞ্জুৰ মেডু (১২৭২ মিটাৰ)। এই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰধান নদী দুখন হৈছে [[পেৰিয়াৰ (নদী)|পেৰিয়াৰ]] আৰু চেৰুথোনিয়াৰ।<ref>[http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/idukki-wildlife-sanctuary ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য] kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103092414/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/idukki-wildlife-sanctuary |date=3 November 2019 }}</ref> ====এৰাভিকুলম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য==== [[File:Nilgiri Tahr Adult.jpg|thumb|upright|নীলগিৰি তাহৰ]] [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|এৰাভিকুলম]] হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষিত আন এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য। ইয়াত বিশ্বৰ আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক [[নীলগিৰি তাহৰ]] পোৱা যায়। আনামুদি শৃংগ এই উদ্যানখনৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। উদ্যানখনৰ বেছিভাগ অংশই ঘাঁহনি আৰু ইয়াৰ গড় উচ্চতা [[গড় সাগৰপৃষ্ঠ|সাগৰপৃষ্ঠ]]ৰপৰা ৫০০০ ফুটতকৈও অধিক। প্ৰবল বৰষুণ আৰু প্ৰচণ্ড বতাহৰ বাবে বাৰিষা কালত এই অঞ্চলটো দুৰ্গম হৈ পৰে। বিখ্যাত নীলকুৰিঞ্জি ([[ষ্ট্ৰবিলাস্থেছ কুণ্ঠিয়ানা]]) ইয়াত গজে। ইয়াৰ ফুল ফুলাৰ চক্ৰ ১২ বছৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|title=Information and Public Relations Department, Govt. of Kerala|trans-title=তথ্য আৰু জনসংযোগ বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ|access-date=১৩ অক্টোবৰ ২০১৩|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228064818/http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|archive-date=২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪|url-status=dead|archivedate=2014-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228064818/http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|deadurl=yes}}</ref> উদ্যানখনত ছাব্বিছ প্ৰজাতিৰ [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] নথিভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত আছে সৰ্বাধিক জীৱিত [[নীলগিৰি তাহৰ]]ৰ জনসংখ্যা,<ref>{{cite web|title=Munnar|trans-title=মুন্নাৰ|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|access-date=২২ ডিচেম্বৰ ২০১৫|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118183559/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|archive-date=১৮ জানুৱাৰী ২০১৪|url-status=dead|archivedate=2014-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118183559/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|deadurl=yes}}</ref> অনুমাণিক ৭৫০ টা। আন আন [[খুৰা থকা জন্তু]]সমূহৰ ভিতৰত আছে [[গৌৰ]], [[ভাৰতীয় মুণ্টজেক]] আৰু [[সাম্বাৰ হৰিণ]]। [[সোণালী শিয়াল]], [[বন মেকুৰী]], [[ঢোল|বনৰীয়া কুকুৰ]], [[ঢোল]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] আৰু বাঘ ইয়াৰ প্ৰধান চিকাৰী প্ৰাণী। লগতে কিছুমান কম পৰিচিত প্ৰাণী যেনে [[নীলগিৰি লেংগুৰ]], [[ষ্ট্ৰাইপ-নেকড মংগুচ]], [[ভাৰতীয় কেটেলা পহু]], [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]], [[অৰিয়েণ্টেল সৰু-নখ থকা উদ|সৰু নখ থকা উদ]], [[ৰুডি মংগুচ]], আৰু [[ফুনাম্বুলাছ ছাবলাইনীটাছ|ব্ৰাউন পাম স্কুইৰেল]]ও পোৱা যায়।<ref>UNEP (05/07/2007) World Commission on Protected Areas, World Database on Protected Areas, Eravikulam National Park, Retrieved 7 May 2007 {{cite web |url=http://sea.unep-wcmc.org/wdpa/sitedetails.cfm?siteid=700&level=nat |title=India – Eravikulam |trans-title=ভাৰত - এৰাভিকুলম |access-date=৫ জুলাই ২০০৭ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929140736/http://sea.unep-wcmc.org/wdpa/sitedetails.cfm?siteid=700&level=nat |archive-date=২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৭ }}</ref> [[ভাৰতীয় হাতী|হাতীয়ে]] ঋতুভিত্তিকভাৱে ইয়াত ভ্ৰমণ কৰে। ১৩২বিধ প্ৰজাতিৰ চৰাই নথিভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত আছে স্থানিক প্ৰজাতি যেনে [[ক'লা-আৰু-কমলা ৰঙৰ ফ্লায়কেচাৰ]], [[নীলগিৰি পিপিট]], [[নীলগিৰি উড পিজিয়ন]], [[ব্ৰাচিপ্টেৰিস্ক মেজৰ|বগা পেটৰ চুটিডেউকাৰ চৰাই]], [[ইউমায়াছ এলবিকডুটা|নীলগিৰি ফ্লায়কেচাৰ]] আৰু কেৰালাৰ [[লাফিংথ্ৰাছ]]। উদ্যানখনৰ ১০১বিধ প্ৰজাতিৰ ভিতৰত শোলা-ঘাঁহনি পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত সীমাবদ্ধ থকা স্থানিক পখিলা যেনে [[মাইকেলেচিছ অকুলাছ|ৰঙা ডিস্ক বুছব্ৰাউন]] আৰু পালনি ফ'ৰ-উইং আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ====পাম্পাদুমশোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান==== [[পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ সৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]।<ref name="envis">{{cite web|url=http://www.kerenvis.nic.in/isbeid/forest.htm |year=২০০৯ |title=Forest |trans-title=অৰণ্য |publisher=কেৰালা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ |access-date=১৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৯ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311001130/http://www.kerenvis.nic.in/isbeid/forest.htm |archive-date=১১ মাৰ্চ ২০০৮ }}</ref><ref>Online Highways LLC. (2004) India | Kerala | Devikulam Pambadum Shola National Park, Retrieved 6 April 2007 [http://www.india9.com/i9show/Pambadum-Shola-National-Park-57785.htm]</ref> ওচৰৰ [[মাথিকেট্টান শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] আৰু [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]]ৰ লগতে এই উদ্যানখনো কেৰালা বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, মুন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী সংমণ্ডলৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref>কে.এছ. সুধী (৩ নৱেম্বৰ ২০০৬) দ্য হিন্দু, সংগৃহীত ২১ জুন ২০০৭ [https://web.archive.org/web/20070930235251/http://www.hindu.com/2006/11/03/stories/2006110300820200.htm ''ৰাজামালাত নতুন জীৱনৰ বিকাশ'']</ref> উদ্যানখন প্ৰস্তাৱিত [[পালানি পাহাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ অন্তৰ্গত আল্লিনগৰম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ সংলগ্ন হৈ আছে। এই উদ্যানসমূহকে ধৰি পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই উপ-গোটটো [[ইউনেস্কো]] [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান#বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ অধিৱেশন|বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতি]]ৰদ্বাৰা [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]] হিচাপে নিৰ্বাচনৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="UNESCO" >UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris. retrieved 20 April 2007 [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ World Heritage sites, Tentative lists]</ref> [[File:Strobilanths kunthiana.jpg|thumb|[[নীলকুৰিঞ্জি]]]] ====কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য==== [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]]ই [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ ইডুক্কি জিলাৰ [[দেৱীকুলম]] তালুকৰ অন্তৰ্গত [[কোট্টাকাম্বুৰ]] আৰু [[ভাট্টাৱাদা]] গাঁৱত বিপন্ন [[নীলকুৰিঞ্জি]] উদ্ভিদৰ প্ৰায় 32&nbsp; km² মূল আৱাসস্থল সুৰক্ষিত কৰে।<ref>[http://kurinji.in/kurinjimap.html মানচিত্ৰ]</ref> ====সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ==== [[File:GrizzledSquirell-cauvery wls.jpg|thumb|right|বৃহৎ গ্ৰিজলড স্কুইৰেল]] এই জিলাখনত কেইবাখনো [[কেৰালাৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ তালিকা|সংৰক্ষিত অঞ্চল]] আছে যাৰ ভিতৰত আছে দক্ষিণত [[পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]], পূবত [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]], উত্তৰ-পূবত [[চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], উত্তৰত [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু দক্ষিণত [[পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ কেইবাটাও [[বিপন্ন]] আৰু [[স্থানিকতা|স্থানিক]] প্ৰজাতিৰ বাবে সুপৰিচিত যাৰ ভিতৰত আছে [[বংগীয় ব্যাঘ্ৰ|বাঘ]], [[নীলগিৰি তাহৰ]], [[গ্ৰিজলড জায়েণ্ট স্কুইৰেল]], [[নীলগিৰি উড-পিজিয়ন]], [[ভাৰতীয় হাতী|হাতী]], গৌৰ, সাম্বাৰ হৰিণ, [[বেঙুনীয়া বেং]] আৰু [[নীলকুৰিঞ্জি]]।<ref>কেৰালা চৰকাৰ, বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, অধিসূচনা নং ৩৬/২০০৬ এফ এণ্ড ডব্লিউ এল ডি (৬ অক্টোবৰ ২০০৬) সংগৃহীত ৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ [http://kurinji.in/sro.html কেৰালা গেজেট]</ref><ref>{{cite news |first=Mathew |last=Roy |date=২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৬ |title=Proposal for Kurinjimala sanctuary awaits Cabinet nod |trans-title=কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্যৰ প্ৰস্তাৱ কেবিনেটৰ অনুমোদনৰ অপেক্ষাত |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045106/http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|url-status=dead|newspaper=[[দ্য হিন্দু]] |archive-date=১ অক্টোবৰ ২০০৭}}</ref> ===থোমনকুথু জলপ্ৰপাত=== [[File:Thommankuthu waterfalls.jpg|thumb|right|থোমনকুথু জলপ্ৰপাত]] '''[[থোমনকুথু]] (തൊമ്മൻകുത്ത്)''' হৈছে জিলাখনৰ [[থডুপূজা]]ৰ ওচৰৰ এক মনোৰম জলপ্ৰপাত। থোমনকুথু জলপ্ৰপাত কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জলপ্ৰপাত নহয়, ই হৈছে ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব জুৰি থকা ১২টা জলপ্ৰপাতৰ এক শৃংখলা।<ref>[http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/idukki/thommankuthu-eco-tourism থোমনকুথু পৰিৱেশ পৰ্যটন] kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208131134/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/idukki/thommankuthu-eco-tourism |date=8 December 2019 }}</ref> ই কেৰালাৰ ইডুক্কিৰ অন্যতম প্ৰধান পৰিৱেশ পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ==প্ৰশাসন== {{Main|ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসন}} [[File:Thodupuzha Civil Station.jpg|thumb|থডুপূজা অসামৰিক কেন্দ্ৰ]] [[File:Subdistricts of Idukki (2020).svg|thumb|upright=1.25|ইডুক্কি জিলাৰ [[তালুক]]সমূহ আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয়সমূহ]] [[পইনাভু]] চহৰ ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। '''শ্ৰী. দিনেশ চেৰুভাট আইএএছ''' হৈছে ''জিলাধিপতি আৰু জিলা দণ্ডাধীশ'', আনহাতে '''শ্ৰী. শ্ৰীজিৎ এছ আইএএছ''' হৈছে ''অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপ-জিলাধিপতি (সাধাৰণ)''। '''শ্ৰী. অনুপ গাৰ্গ আইএএছ'''য়ে ''উপ-জিলাধিপতি আৰু মহকুমা দণ্ডাধীশ, ইডুক্কি'' আৰু '''শ্ৰী. আৰ্য ভিএম আইএএছ'''য়ে ''উপ-জিলাধিপতি আৰু মহকুমা দণ্ডাধীশ, দেৱীকুলম'' হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলাখনক দুটা ৰাজহ সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে- ইডুক্কি আৰু দেৱীকুলম।<ref name="idkrvn"/> ===পৌৰ চহৰসমূহ=== {{Main|কেৰালাৰ পৌৰসভাসমূহ}} জিলাখনত ২খন পৌৰ চহৰ আছে। সেইবোৰ হ'ল:<ref name="idkmnc">{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/about-district/administrative-setup/localadministration/ |title=Municipalities in Idukki district |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ পৌৰসভাসমূহ |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ |access-date=১৭ জুন ২০২২}}</ref> {{columns-list|colwidth=20em| * [[কাট্টাপ্পানা]] * [[থডুপূজা]] }} ===বিধানসভাৰ প্ৰতিনিধিত্ব=== {{transcluded section|source=১৫ শ কেৰালা বিধানসভা}} {{#section:১৬ শ কেৰালা বিধানসভা|MLA Header}} {{#section:১৬ শ কেৰালা বিধানসভা|Idukki district}} |} ইডুক্কি জিলা সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইডুক্কি (লোকসভা সমষ্টি)|একে নামৰ লোকসভা সমষ্টিৰ]] অন্তৰ্গত। ===তালুকসমূহ=== {{Main|কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা}} জিলাখন দুটা ৰাজহ সংমণ্ডলত বিভক্ত যাৰ অধীনত পাঁচখন [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]] অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।<ref name="idkrvn"/> *'''ইডুক্কি ৰাজহ সংমণ্ডল'''ৰ অন্তৰ্গত তালুকসমূহ হ'ল:<ref name="idkrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[থডুপূজা]] | [[ইডুক্কি]]<ref name="idkrvn">{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/revenue/|title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Idukki district |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ ৰাজহ গাঁও, তালুক, আৰু ৰাজহ সংমণ্ডল |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ |access-date=১৭ জুন ২০২২}}</ref> |} *'''দেৱীকুলম ৰাজহ সংমণ্ডল'''ৰ অন্তৰ্গত তালুকসমূহ হ'ল:<ref name="idkrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[দেৱীকুলম]] | [[উডুম্বানচোলা]] | [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]]<ref name="idkrvn"/> |} ===ৰাজহ গাঁওসমূহ=== প্ৰশাসনিক সুবিধা আৰু বিকেন্দ্ৰিকৰণৰ বাবে ইডুক্কি জিলাখনক ৬৮খন ৰাজহ গাঁৱত ভাগ কৰা হৈছে।<ref name="idkrvn"/> তলত উল্লেখ কৰা অনুসৰি এইবোৰক ৫খন [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]]ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="idkrvn"/> ====থডুপূজা তালুক==== {{See also|থডুপূজা}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আলাকোড, ইডুক্কি জিলা|আলাকোড]]<ref name="idkrvn"/> * [[আৰাকুলাম]]<ref name="idkrvn"/> * [[এলাপ্পাল্লী]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাৰিক্কোড় (গাঁও)|কাৰিকোড]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰিমন্নুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰিমকুন্নম, ইডুক্কি|কৰিমকুন্নম]]<ref name="idkrvn"/> * [[কডিকুলম]]<ref name="idkrvn"/> * [[কুদায়াথুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * কুমাৰমঙ্গলম<ref name="idkrvn"/> * [[মনক্কদ]]<ref name="idkrvn"/> * [[মুটম, থডুপূজা|মুটম]]<ref name="idkrvn"/> * [[নেয়াসসেৰী]]<ref name="idkrvn"/> * [[পুৰাপূজা]]<ref name="idkrvn"/> * [[থডুপূজা]]<ref name="idkrvn"/> * [[উডুম্বান্নুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[বন্দামাট্টম]]<ref name="idkrvn"/> * [[বন্নপ্পুৰম]]<ref name="idkrvn"/> * [[বেল্লিয়ামাট্টম]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====ইডুক্কি তালুক==== {{See also|ইডুক্কি}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আয়াপ্পানকোইল]]<ref name="idkrvn"/> * [[ইডুক্কি]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাঞ্চিয়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাঞ্জিকুঝি]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰিমন্নুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাট্টাপ্পানা]]<ref name="idkrvn"/> * [[কোন্নাথাডি]]<ref name="idkrvn"/> * [[থানকামণি]]<ref name="idkrvn"/> * [[উপপুথোডে]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভাথিকুডি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)|ভাথিকুডি]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====দেৱীকুলম তালুক==== {{See also|দেৱীকুলম}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আনাভিৰাট্টি]]<ref name="idkrvn"/> * [[বাইচনভেলি]]<ref name="idkrvn"/> * [[ইডামালাক্কুডি]]<ref name="idkrvn"/> * [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কান্থাল্লুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কীঝান্থুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কোট্টাকাম্বুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কুঞ্চিথান্নি]]<ref name="idkrvn"/> * [[মানকুলাম (কেৰালা)|মানকুলাম]]<ref name="idkrvn"/> * [[মান্নমকান্দম]]<ref name="idkrvn"/> * [[মাৰায়ুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[মুন্নাৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[পল্লীৱাসল]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভাট্টাৱাদা]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভেল্লাথুভাল]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====উডুম্বানচোলা তালুক==== {{See also|উডুম্বানচোলা}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আনাদাক্কাৰা (ইডুক্কি)|আনাক্কাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[আনাভিলাসম]]<ref name="idkrvn"/> * [[চক্কুপল্লম]]<ref name="idkrvn"/> * [[চতুৰঙ্গপাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[চিন্নাকনাল]]<ref name="idkrvn"/> * [[এৰাট্টায়াৰ বান্ধ|এৰাট্টায়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কলকুনথল]]<ref name="idkrvn"/> * [[কণ্ঠিপ্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰুণাপুৰম]]<ref name="idkrvn"/> * [[পাম্পাদুম্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[পৰাথোড়ে]]<ref name="idkrvn"/> * [[পুপাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[ৰাজক্কড়]]<ref name="idkrvn"/> * [[ৰাজকুমাৰী, ইডুক্কি জিলা|ৰাজকুমাৰী]]<ref name="idkrvn"/> * [[শান্তনপাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[উডুম্বানচোলা]]<ref name="idkrvn"/> * [[বন্দনমেডু]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====পীৰুমেডু তালুক==== {{See also|পীৰমেড}} {{div col|colwidth=20em}} * [[এলাপ্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[কোক্কায়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কুমিলী]]<ref name="idkrvn"/> * [[মঞ্জুমালা]]<ref name="idkrvn"/> * [[মেলোৰাম]]<ref>{{cite web |url=https://pincode.net.in/KERALA/IDUKKI/M/MELORAM |title=Details of Post Office MELORAM, IDUKKI |trans-title=মেলোৰাম, ইডুক্কি ডাকঘৰৰ বিৱৰণ |publisher=pincode.net.in |accessdate=৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫}}</ref> * [[ম্লাপ্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰমেড]]<ref name="idkrvn"/> * [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[পেৰুভনথনম]]<ref name="idkrvn"/> * [[উপুথাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভাগমোন]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ==সংস্কৃতি== ইডুক্কিৰ সংস্কৃতি মিশ্ৰিত কাৰণ ইয়াত [[কেৰালা]]ৰ অন্যান্য প্ৰান্ত যেনে [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]]ৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰা লোক আৰু স্থানীয় জনজাতীয় লোকসকলে বাস কৰে। বৃহৎসংখ্যক জনজাতীয় লোকৰ উপস্থিতি ইডুক্কি জিলাৰ এক বিশেষত্ব। ইডুক্কিৰ কাট্টাপ্পানাৰ সমীপৱৰ্তী [[কোঝিমালা|কোভিলমালা]]ত ভাৰতৰ এতিয়াও শাসন কৰি থকা জনজাতীয় ৰজাসকলৰ এজন কোভিলমালা ৰাজা মান্নান বাস কৰে। [[কোঝিমালা|কোভিলমালা]] হৈছে মান্নান সম্প্ৰদায়ৰ সদৰ কাৰ্যালয় যিয়ে কিছুমান ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰা, আৰু শাসন-ব্যৱস্থা সংৰক্ষণ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁলোক এক অনন্য জনজাতীয় গোট হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/young-tribal-king-dies-of-heart-attack/article2756552.ece|title=Young tribal king dies of heart attack|trans-title=যুৱ জনজাতীয় ৰজাৰ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু|newspaper=দ্য হিন্দু|access-date=২ ডিচেম্বৰ ২০১৬}}</ref> ইয়াৰ শাসন-ব্যৱস্থা হৈছে এক গণতান্ত্ৰিক ৰাজতন্ত্ৰ য'ত জনসাধাৰণৰদ্বাৰা শাসন কৰিবলৈ এজন ৰজা নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.alienadv.com/activityDetails/3561/A-Day-with-Mannans-of-Kovilamala-Kingdom-Kerala/|title=A Day with Mannans of Kovilamala Kingdom Kerala|trans-title=কোভিলামালা ৰাজ্য কেৰালাৰ মান্নানসকলৰ সৈতে এটা দিন|newspaper=www.alienadv.com|access-date=৩০ নৱেম্বৰ ২০১৬}}{{dead link|date=ডিচেম্বৰ ২০২৪|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ== {{See also|এছএনচি-লাভালিন কেৰালা জলবিদ্যুৎ কেলেংকাৰী}} [[File:Kundala Dam and Lake.JPG|thumb|কুণ্ডলা বান্ধ আৰু হ্ৰদ]] [[File:Idukki arch Dam view 155706.jpg|thumb|ইডুক্কি আৰ্চ বান্ধ]] কেৰালাৰ শক্তিৰ প্ৰয়োজনৰ প্ৰায় ৬৬% ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা আহে।<ref name="idkspc"/> কেৰালাৰ প্ৰথম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি বান্ধ হৈছে [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ|মুল্লাপেৰিয়াৰ]]। ১৮৯৫ চনত ইয়াক উদ্বোধন কৰা হৈছিল। কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ হৈছে [[ইডুক্কি বান্ধ]], যিটো এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ আৰ্চ-বান্ধ। বান্ধটো ১৯৭৬ চনত কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Balan |first=Saritha S. |date=২ আগষ্ট ২০১৮ |title=The building of Idukki dam: Workers hired for project recall the struggle |trans-title=ইডুক্কি বান্ধৰ নিৰ্মাণ: প্ৰকল্পটোৰ বাবে নিযুক্তি পোৱা শ্ৰমিকসকলে সংগ্ৰামৰ কথা সুঁৱৰিছে |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/building-idukki-dam-workers-hired-project-recall-struggle-85857 |access-date=৯ জুলাই ২০২৪ |website=দ্য নিউজ মিনিট |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=22em| * [[ইডুক্কি বান্ধ|ইডুক্কি আৰ্চ-বান্ধ]] *[[চেৰুথনি বান্ধ|চেৰুথনি]] *[[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ|মুল্লাপেৰিয়াৰ]] *[[পোনমুডী বান্ধ|পোনমুডী]] *[[কল্লাৰকুট্টি বান্ধ]] *[[কুণ্ডলা বান্ধ]] * [[মাট্টুপেট্টি বান্ধ|মাট্টুপেট্টি]] *[[আনায়িৰাঙ্গল বান্ধ|আনায়িৰাঙ্গল বান্ধ]] *[[চেংকুলাম বান্ধ]] *নামনি পেৰিয়াৰ বান্ধ *[[মলংগৰা বান্ধ|মলংগৰা]] *কল্লাৰ বান্ধ (নেডুমকন্দম) *[[কুলামাভু বান্ধ|কুলামাভু]] *মুন্নাৰ হেড ৱৰ্কছ *[[এৰাট্টায়াৰ বান্ধ]] *উলুপ্পুনি বান্ধ *কোচু পাম্বা }} ==যাতায়াত== ===ৰেল=== বৰ্তমান কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাৰ ভিতৰলৈ বা তাৰ মাজেৰে কোনো ৰেলপথ নাই। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনসমূহ হ'ল কোট্টায়াম (ষ্টেচন কোড – KTYM), আলুৱা (আলৱে, ষ্টেচন কোড – AWY), এৰ্নাকুলাম চাউথ (এৰ্নাকুলাম জংচন, ষ্টেচন কোড – ERS) আৰু এৰ্নাকুলাম নৰ্থ (এৰ্নাকুলাম টাউন, ষ্টেচন কোড – ERN)। ঔপনিৱেশিক যুগত জিলাখনত [[কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে]] নামৰ এটা ৰেলপথ আছিল। ১৯২৪ চনত [[৯৯ৰ বৃহৎ বানপানী]]ত ই ধ্বংস হৈ যায়। [[অংগামালী ৰেল ষ্টেচন|অংগামালী]] আৰু [[পুনালুৰ ৰেল ষ্টেচন|পুনালুৰ]] সংযোগী নিৰ্মীয়মাণ [[শবাৰীমালা ৰেলৱে]] প্ৰকল্প ইডুক্কি জিলাৰ মাজেৰে পাৰ হ'ব।<ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S. Anil |title=Kerala to share cost of Sabarimala rail project |trans-title=কেৰালাই শবাৰীমালা ৰেল প্ৰকল্পৰ ব্যয় বহন কৰিব |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-to-share-cost-of-sabarimala-rail-project/article33514098.ece |access-date=৮ জানুৱাৰী ২০২১ |work=দ্য হিন্দু |date=৬ জানুৱাৰী ২০২১ |language=en-IN}}</ref> ===বিমানবন্দৰসমূহ=== [[সত্ৰম এয়াৰষ্ট্ৰিপ]] হৈছে এখন এয়াৰষ্ট্ৰিপ যিখন ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১-ত উদ্বোধন কৰা হৈছিল কিন্তু তাত কোনো বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপ নহয়। ব্যাৱহাৰিকভাৱে এৰ্নাকুলাম জিলাৰ নেদুম্বাছেৰীত থকা [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]েই আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰ।<ref>{{Cite news|date=১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১|title=Airstrip for NCC cadets inaugurated|trans-title=এন চি চি কেডেটৰ বাবে এয়াৰষ্ট্ৰিপ মুকলি|language=en-IN|work=[[দ্য হিন্দু]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/airstrip-for-ncc-cadets-inaugurated/article33862184.ece|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=First plane to land in Idukki on Kerala Piravi Day; NCC's airstrip nearing completion at Vandiperiyar|trans-title=কেৰালা পিৰাভি দিৱসত ইডুক্কিত অৱতৰণ কৰিব প্ৰথমখন বিমান; বন্দিপেৰিয়াৰত সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ দিশে এন চি চিৰ এয়াৰষ্ট্ৰিপ|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=639074&u=first-plane-to-land-in-idukki-on-kerala-piravi-day-nccs-airstrip-nearing-completion-at-vandiperiyar|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|website=[[কেৰালা কৌমুদী]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Raman|first=Giji K.|date=৬ অক্টোবৰ ২০২১|title=NCC's airstrip at Peerumade nearing completion|trans-title=পীৰমেডত এন চি চিৰ এয়াৰষ্ট্ৰিপ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ দিশে|language=en-IN|work=[[দ্য হিন্দু]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/nccs-airstrip-at-peerumade-nearing-completion/article36862437.ece|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> ==প্ৰধান চহৰসমূহ== জিলাখনৰ প্ৰধান চহৰসমূহৰ ভিতৰত আছে: *'''দেৱীকুলম তালুক:''' আদিমালি, দেৱীকুলম, [[মুন্নাৰ]], [[মাৰায়ুৰ]], কান্থাল্লুৰ, [[ভাট্টাৱাদা]], চিন্নাকনাল *'''থডুপূজা তালুক:'''[[থডুপূজা]], উডুম্বান্নুৰ, কাৰিকুন্নম *'''ইডুক্কি তালুক:''' [[চেৰুথনি]], মুৰিক্কাসচেৰী, [[কাট্টাপ্পানা]], পইনাভু, থোপ্ৰামকুডি, থানকামণি *'''উডুম্বানচোলা তালুক:''' [[উডুম্বানচোলা]], [[নেডুমকন্দম]], [[কৰুণাপুৰম]], বন্দনমেডু *'''পীৰুমেডু তালুক:''' পেৰুভনথনম, এলাপ্পাৰা, উপুথাৰা, [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]], [[বন্দিপেৰিয়াৰ]], [[কুমিলী]], [[থেক্কাডী]] ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল== <!---♦♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦♦---> <!---♦♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦♦---> {{columns-list|colwidth=22em| * [[টি. এম. আব্ৰাহাম]] * [[আচিফ আলী (অভিনেতা)|আচিফ আলী]] * [[চাজী চেন]] * [[লিজোমল জোচ]] * [[আস্কৰ আলী]] * [[সান্দ্ৰা এমি]] * [[মেথিউ আনিকুঝিক্কাত্তিল]] * [[পি. কে. আব্দুল আজিজ]] * [[শচীন বেবি]] * [[কে. এম. বীণামোল]] * [[ই. এছ. বিজিমোল]] * [[ৱাল্টাৰ দেৱৰাম]] * [[কে. এম. বিনু]] * [[মামাচ কে. চন্দ্ৰন]] * [[সুষ্মেশ চন্দ্ৰোথ]] * [[সনল এদামৰুকু]] * [[জয়েচ জৰ্জ]] * [[জাফৰ ইডুক্কি]] * [[পি. জে. জোচেফ]] * [[চেবাষ্টিয়ান কাপ্পেন]] * [[আন্না মণি]] * [[মহিতা মোহন]] * [[দিলীশ নায়াৰ]] * [[নাৰায়ণ (লেখক)|নাৰায়ণ]] * [[জৰ্জ নাৰলাকট্টু]] * [[দিব্যা পদ্মিনী]] * [[পলসীয়ৰ]] * [[নীতা পিল্লাই]] * [[জোচ পোৰুন্নেডম]] * [[পাপ্পাচেন প্ৰদীপ]] * [[সাজন প্ৰকাশ]] * [[হানি ৰোজ]] * [[লতিকা চৰণ]] * [[অশ্বতী শশীকুমাৰ]] * [[অভিজা শিৱকলা]] * [[প্ৰীজা শ্ৰীধৰণ]] * [[অশ্বতী শ্ৰীকান্ত]] * [[এছ. এছ. ষ্টেনলী]] * [[জয় থমাছ]] * [[পি. টি. থমাছ]] * [[ৰাজেশ টাচৰিভাৰ]] * [[শাইনী আব্ৰাহাম|শাইনী উইলচন]] * [[এম. এম. মণি]] * [[কে. ৰাধাকৃষ্ণণ (ৰাজনীতিবিদ)]] * [[এছ. ৰাজেন্দ্ৰন (চিপিআই(এম) ৰাজনীতিবিদ)]] * [[এ. ৰাজা (কেৰালাৰ ৰাজনীতিবিদ)]] * [[ভাযুৰ সোমন]] * [[চি. এ. কুৰিয়েন]] * [[কে. কে. জয়চন্দ্ৰন]] * [[ময়না উমাইবান]] * বিন্নী কৃষ্ণকুমাৰ * সেথু ৰমণ আইপিএছ * অশ্বতী জিজি ডিচিপি }} ==লগতে চাওক== * [[কোট্টায়াম জিলা]] * [[কালভাৰী মাউণ্ট]] * [[কাট্টাপ্পানা]] * [[ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসন]] * [[আনামুদি]] * [[অসামৰিক কেন্দ্ৰ, ইডুক্কি]] * [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা]] * [[ইডুক্কি বান্ধ]] * [[কেডিএইচপি চাহ সংগ্ৰহালয়]] * [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]] * [[কান্নান দেৱন হিলছ প্লাণ্টেচনছ কোম্পানী]] * [[কুট্টাম্পূজা]] * [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ]] * [[মুন্নাৰ]] * [[মুৱাট্টুপূজা]] * [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[পেৰুম্পিল্লিচিৰা]]<ref>{{cite web|url=http://www.veethi.com/perumpillichira/PL72342 |title=Perumpillichira &#124; All about Perumpillichira |trans-title=পেৰুম্পিল্লিচিৰা &#124; পেৰুম্পিল্লিচিৰাৰ বিষয়ে সকলো |publisher=Veethi |date= |accessdate=২১ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৩}}</ref> * [[থেক্কাডী]] * [[থডুপূজা]] * [[ভাগমোন]] * [[বন্দিপেৰিয়াৰ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫৫ | title= Travancore-Cochin Language Handbook (1951) | trans-title= ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ভাষা হাতপুথি (১৯৫১) | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5618/1/47149_1951_LAN.pdf }} * {{Citation | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫২ | title= 1951 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৫১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | location = ত্ৰিবান্দ্ৰম | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5609/1/23587_1951_KOT.pdf }} * {{Citation | author = এম. কে. দেৱাছী | year=১৯৬৫ | title= 1961 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৬১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা আৰু লাক্ষা দ্বীপ, মিনিকয়, আৰু আমিনদিভি দ্বীপপুঞ্জৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5663/1/22608_1961_KOT.pdf }} * {{Citation | author = এম. বিজয়নুন্নী | year=১৯৮৩ | title= 1981 Census Handbook- Idukki District (Part-A&B) | trans-title= ১৯৮১ লোকপিয়ল হাতপুথি- ইডুক্কি জিলা (খণ্ড-এ আৰু বি) | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5751/1/29607_1981_IDU.pdf }} * {{Citation | author = ভাৰত চৰকাৰ | year=২০১৪–১৫ | title= District Census Handbook – Idukki (Part-A) 2011 | trans-title= জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি – ইডুক্কি (খণ্ড-এ) ২০১১ | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3209_PART_A_IDUKKI.pdf }} * {{Citation | author = ভাৰত চৰকাৰ | year=২০১৪–১৫ | title= District Census Handbook – Idukki (Part-B) 2011 | trans-title= জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি – ইডুক্কি (খণ্ড-বি) ২০১১ | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3209_PART_B_IDUKKI.pdf }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Idukki district}} * [https://idukki.nic.in/ ইডুক্কি জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * {{usurped|[https://web.archive.org/web/20080531154944/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1813/18130780.htm মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক (HDI) আৰু লিংগ উন্নয়ন সূচকাংক (GDI)]}} {{Geographic Location | Centre = ইডুক্কি জিলা | North = [[কইম্বাটুৰ জিলা]], তামিলনাডু | Northeast = {{ubl|[[কইম্বাটুৰ জিলা]], তামিলনাডু| [[তিৰুপ্পুৰ জিলা]], তামিলনাডু | [[দিণ্ডিগুল জিলা]], তামিলনাডু}} | East = [[থেনি জিলা]], তামিলনাডু | Southeast = {{ubl|[[বিৰুধুনগৰ জিলা]], তামিলনাডু | [[তিৰুনেলভেলি জিলা]], তামিলনাডু}} | South = [[পথনমথিট্টা জিলা]] | Southwest = | West = [[কোট্টায়াম জিলা]] | Northwest = [[এৰ্নাকুলাম জিলা]] }} {{Navboxes | title = ইডুক্কি সম্পৰ্কীয় প্ৰবন্ধসমূহ | list = {{কেৰালা}} {{উত্তৰ ত্ৰিবাংকুৰ}} {{ইডুক্কি জিলা}} {{কেৰালাৰ হিন্দু মন্দিৰসমূহ}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Idukki}} [[শ্ৰেণী:ইডুক্কি জিলা| ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ জিলাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভিডিঅ' ক্লিপ থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ইডুক্কি জিলাত পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:ইডুক্কি জিলাৰ লোক]] [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] . 4ycoecguc8qnjs73idmt74bpeh247kl 0 138577 626759 626274 2026-08-13T09:57:51Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য */ 626759 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভাৰতপুঝা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = Bharathappuzha at [[Triprangode]] near [[Thavanur]], [[Malappuram district|Malappuram]], [[India]] | map = Bharathapuzha map.PNG | map_size = | map_caption = Labelled map of Bharathappuzha | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 209 | length_ref = <ref name="length">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Bharathapuzha-is-dry-much-ahead-of-summer/article14989576.ece|title=Bharathapuzha is dry much ahead of summer|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=24 August 2018}}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = [[mouth]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|161|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Anamalai Hills]] | source1_location = [[Tamil Nadu]], [[India]] | source1_coordinates = {{coord|10|21|00|N|77|04|24|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2461|m|abbr=on}} | mouth = লাক্ষদ্বীপ সাগৰ <ref name="zoos">{{cite web | title = A CHECKLIST OF AVIFAUNA OF THE BHARATHAPUZHA RIVER BASIN, america | publisher = Zoo Outreach Organisation | url = http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf | access-date = 2014-04-24 | archive-date = 3 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180603105218/http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf | url-status = dead | archivedate = 2018-06-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180603105218/http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf | deadurl = yes }}</ref> | mouth_location = [[Ponnani]], [[Kerala]] | mouth_coordinates = {{coord|10|47|12|N|75|54|39|E|region:IN|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 6186 | tributaries_left = [[Thuthapuzha]], [[Gayathripuzha]], [[Kalpathipuzha]], [[Kannadipuzha]], [[Tirur River]] | tributaries_right = | custom_label = Basin High Point | custom_data = Thanakku Malai (2513m) | extra = }} '''ভাৰতপুঝা ({{lang-en| Bharathappuzha}})''' যাক নীলা নদী বুলিও জনা যায়, <ref name="MM">{{Cite book|title=Malabar Manual|last=Logan|first=William|publisher=Government of Madras Presidency|year=1887|isbn=8120604466|location=Easthill, Calicut|pages=14|url=https://archive.org/stream/malabarmanual0000loga?ref=ol#page/14/mode/2up}}</ref> [[ভাৰত]]ৰ [[তামিলনাডু]] আৰু [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। ২০৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই নদীখন কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা নদীসমূহৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰৰ পিছত দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম নদী।<ref>Testbook https://testbook.com [Solved] What is the other name of Bharathapuzha, the second longest </ref> ভাৰতপুঝা পালাক্কাঁড় গেপৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। পালাক্কাঁড় গেপ হৈছে পশ্চিমঘাটৰ কেৰালা অংশত থকা আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰাকৃতিক খোলা পথ।<ref name="krl">{{Cite web|url=https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|title=An Introduction to River Nila|access-date=6 May 2021|archive-date=25 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225091833/https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|url-status=dead|archivedate=25 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221225091833/https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|deadurl=yes}}</ref> নীলা নদীয়ে কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ সংস্কৃতি আৰু জনজীৱন গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। প্ৰাচীন লিপি আৰু নথি-পত্ৰত এই নদীক পেৰাৰ নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে। ভাৰতপুঝা এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী আৰু কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম আৰু পালাক্কাঁড় জিলাৰ লগতে কেৰালাৰ পালাক্কাঁড়–থ্ৰিছুৰ জিলা সীমান্তৰ কিছু অংশ আৰু তামিলনাডুৰ কইম্বাটোৰ আৰু তিৰুপ্পুৰ জিলাৰ জনসাধাৰণৰ বাবে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জলসম্পদ তথা জীৱনধাৰাৰ আধাৰ। নদীখনৰ পাৰত উৰ্বৰ থ্ৰিছুৰ–পোন্নানি কোল জলাভূমি অৱস্থিত। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== [[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumbnail|কুট্টিপ্পুৰম দলং ]] নদীখনৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ তিৰুমূৰ্তি বান্ধৰ ওচৰত। কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত নদীখন গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে আৰু নদীখনৰ পাঁচটা নাম হৈছে ভাৰতপুঝা, পন্নানি নদী, নীলা, পেৰাৰ আৰু কুট্টিপুৰম নদী নামেৰে প্ৰচলিত। ইয়াৰে প্ৰথমটো নাম, অৰ্থাৎ ভাৰতপুঝা, সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়। নদীখন এটা আঝি (মোহনা)ৰ জৰিয়তে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। এই মোহনাৰ দক্ষিণ অংশ পন্নানি আৰু উত্তৰ অংশ পাদিঞ্জাৰেক্কাৰা নামেৰে জনাজাত। সেইবাবেই নদীখনক পন্নানি নদী বুলিও কোৱা হয়। <ref name="MM"/> ভাৰতপুঝাৰ ওপৰত বিখ্যাত কুট্টিপুৰম দলং নিৰ্মাণ কৰি কোজিকোড আৰু [[কোচি]]ক সংযোগ কৰাৰ পাছত কুট্টিপুৰম নদী নামটোও অধিক পৰিচিত হৈ পৰে। ==গতিপথ== [[File:Local fishermen in River.jpg|thumb|300px|ভাৰতপুঝাত স্থানীয় মাছমৰীয়া]] ভাৰতপুঝাৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ উৎস তামিলনাডুৰ আনাইমালাই পাহাৰশ্ৰেণীৰ ওচৰৰ পশ্চিমঘাটৰ বিভিন্ন অঞ্চলত থকা সৰু সৰু জলধাৰাত। এই জলধাৰাসমূহ পশ্চিমমুখে বৈ পালাক্কাড গেপ (পালঘাট গেপ বুলিও জনাজাত) পাৰ হৈ [[কেৰালা]]ৰ পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়। বাটত তিৰুৰ নদীকে ধৰি বহু উপনদী ইয়াত মিলিত হয়। প্ৰথম প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ভাৰতপুঝা প্ৰায় উত্তৰমুখে বৈ কইম্বাটোৰৰ ওচৰৰ পোল্লাচিলৈ যায়। পাৰ্লিত কন্নাডিপুঝা আৰু কালপাথিপুঝা নদী মিলিত হৈ ভাৰতপুঝা নদী গঠন কৰে। তাৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ পন্নানিত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। মায়ান্নুৰত গায়ত্ৰীপুঝা ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। আনহাতে, পল্লিপুৰমত থুথাপুঝা নীলা বা ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। থুথা নদীত পানীৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বেছি হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ সৈতে মিলনৰ পিছত নীলা নদীৰ জলপ্ৰৱাহ অধিক শক্তিশালী হয়। [[File:Nila Nadhi.jpg|thumb|right|300px|তিৰুনাৱায়াত ভাৰতপুঝা নদীৰ দৃশ্য। ]] [[File:Fishing Harbour Ponnani 209.jpg|thumb|300px|পন্নানিত তিৰুৰ নদী ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। ]] [[File:Railroad Bridge,Kerala,India2.jpg|thumb|right|300px|থুথা নদী ভাৰতপুঝাত মিলিত হোৱা ঠাইৰ ওচৰৰ পুৰণি ৰে'ল দলংখন ১৮৬৭ চনত ব্ৰিটিছে নিৰ্মাণ কৰিছিল। নতুন দলং নিৰ্মাণৰ পিছত এই পুৰণি দলংখন অব্যৱহৃত হৈ পৰে। ]] নদীখনৰ অধিকাংশ অংশত নৌবাহন চলাচল সম্ভৱ নহয়; কেৱল সাগৰৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ ওচৰৰ সৰু অংশত নৌযান চলাচল কৰিব পাৰি। ভাৰতপুঝা নদীৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ পৰিমাণ ৬,১৮৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ, যিটো কেৰালাৰ সকলো নদী অৱবাহিকাৰ ভিতৰত সৰ্ববৃহৎ। ইয়াৰে দুই-তৃতীয়াংশতকৈ অলপ বেছি, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪,৪০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ, [[কেৰালা]]ত আৰু বাকী ১,৭৮৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ তামিলনাডুত অৱস্থিত। যদিও ভাৰতপুঝাৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চল বৃহৎ, তথাপি কেৰালাৰ আন দীঘলীয়া নদীসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ জলপ্ৰৱাহ তুলনামূলকভাৱে কম। ইয়াৰ অন্যতম কাৰণ হৈছে অৱবাহিকাৰ বৃহৎ অংশ তুলনামূলকভাৱে শুকান অঞ্চল [[তামিলনাডু]] আৰু পালাক্কাড গেপত অৱস্থিত। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও বান্ধেও নদীখনৰ জলপ্ৰৱাহ হ্ৰাস কৰিছে। গ্ৰীষ্মকালত নদীখনৰ অধিকাংশ অংশত প্ৰায় কোনো জলপ্ৰৱাহেই নাথাকে। ভাৰতপুঝা বহু চহৰ আৰু গাঁৱৰ জীৱনধাৰাৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। ইয়াৰ পাৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চিত্তূৰ-থাথামঙ্গলম, কোডুম্বু-তিৰুৱালাথুৰ, পালাক্কাড, পাৰ্লি-কোট্টায়ি, মাংকৰা-পেৰিগোট্টুকুৰিছি, লাক্কিডি-তিৰুৱিল্বামালা, কিলিক্কুৰুছিমঙ্গলম, অট্টাপ্পালম, শোৰানুৰ, চেৰুথুৰুথি, চেলাক্কাৰা, পাট্টাম্বি, থ্ৰিথালা, তিৰুৱেগাপ্পুৰা, কুডাল্লুৰ, পল্লিপুৰম আৰু কুম্বিডি উল্লেখযোগ্য। চিত্তূৰত ভাৰতপুঝাক “শোকনাশিনী” নামেৰেও জনা যায়। <ref>Kerala Tourism https://www.keralatourism.org Chittur Gurumadom - a memorial to Thunchathu Ezhuthachan, ... </ref>এই নামটো মালয়ালমৰ বিখ্যাত কবি থুঞ্চাথু ৰামানুজন এঝুথাচ্চনে দিছিল বুলি কোৱা হয়। <ref>Scribd https://www.scribd.com Bharathapuzha: Kerala's Lifeline River | PDF </ref>পাৰুদূৰ গাঁওখন, যাৰ ভিতৰত পল্লিপুৰম চহৰো আছে, ভাৰতপুঝা আৰু ''থুথা নদী (থুথাপুঝা)''ৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত। তাৰ পিছত নদীখন কুট্টিপুৰম, তিৰুুনাৱায়া, ইৰিম্বিলিয়াম, থাৱানুৰ, ত্ৰিপ্ৰাংগোডে আৰু পন্নানিৰ মাজেৰে বৈ যায়। থুথাপুঝা থুথা, এলামকুলম আৰু পুলামান্থোলৰ মাজেৰে বৈ মালাপ্পুৰম-পালাক্কাড জিলা সীমাৰ কাষেৰে আগবাঢ়ে। আনহাতে, তিৰুৰ নদী আথাৱানাড, তিৰুৰ, মঙ্গলম, পুৰাথুৰ, ত্ৰিপ্ৰাংগোডে আৰু ভেট্টমৰ মাজেৰে বৈ যায়। ==জলসিঞ্চন প্ৰকল্প== [[File:Bharathapuzha River.png|thumb|right|300px| শোৰানুৰত ভাৰতপ্পুঝাৰ ওপৰত ৰেল দলঙৰ দৃশ্য]] ভাৰতপুঝা নদীত ব্যাপকভাৱে বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। <ref>ScienceDirect.com https://www.sciencedirect.com Hydrological modeling for the Bharathapuzha River basin of ... </ref>নদীখনৰ গতিপথত ১১টা জলাধাৰ আছে আৰু আন দুটা জলাধাৰ নিৰ্মাণাধীন। ভাৰতপুঝা আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ ওপৰত নিৰ্মিত জলাধাৰসমূহৰ ভিতৰত মালামপুঝা বান্ধ আটাইতকৈ ডাঙৰ। ভাৰতপুঝা অৱবাহিকাৰ আন বান্ধসমূহ হৈছে ৱালায়াৰ বান্ধ, মাংগালম বান্ধ, পোথুণ্ডী বান্ধ, মীনকাৰা বান্ধ, চুল্লিয়াৰ বান্ধ, থিৰুমূৰ্থী, আলিয়াৰ, আপাৰ আলিয়াৰ, চিত্তূৰপুঝা ৰেগুলেটৰ আৰু কাঞ্জিৰাপুঝা বান্ধ।<ref>DTPC palakkad https://www.dtpcpalakkad.com Kanjirapuzha Dam | Palakkad Tourist Places | Dams of Kerala </ref> এই জলাধাৰসমূহৰ অধিকাংশই কেৱল জলসিঞ্চনৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই জলসিঞ্চন প্ৰকল্পসমূহৰ জৰিয়তে মুঠ ৭৭৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত জলসিঞ্চন কৰা হয়। আট্টাপাডী পাহাৰ অঞ্চলৰ চিত্তূৰত আন এটা জলসিঞ্চন বান্ধ নিৰ্মাণাধীন হৈ আছে। এই দুটা প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হ’লে জলসিঞ্চনৰ অধীনলৈ আৰু ৫৪২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা আহিব। আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প হৈছে ভেল্লিয়ানকাল্লু দলঙত নিৰ্মিত ত্ৰিথালা ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজ। <ref>OFFICIAL WEBSITE OF IRRIGATION DEPARTMENT KERALA | Irrigation-kerala https://www.irrigation.kerala.gov.in Chamravattom Regulator Cum Bridge - Irrigation-kerala </ref>এই দলঙে পাল্লিপুৰম আৰু ত্ৰিথালা নামৰ দুখন গাঁওক সংযোগ কৰিছে। ৰেগুলেটৰটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে খোৱাপানীৰ যোগান। ইতিমধ্যে ত্ৰিচূৰ জিলাৰ দিশলৈ পানী যোগানৰ প্ৰকল্প আৰম্ভ হৈছে। ৰেগুলেটৰটোৰ শ্বাটাৰৰ উচ্চতা ৫ মিটাৰ, যাৰ ফলত ইয়াত বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। নতুন দলংখনৰ ফলত [[ত্ৰিচূৰ]]ৰপৰা কোঝিকোডলৈ দূৰত্ব ১১ কিলোমিটাৰ হ্ৰাস পাইছে। বিগত কেইবাটাও দশকৰ ভিতৰত এই প্ৰকল্পটো ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত গ্ৰহণ কৰা অন্যতম বৃহৎ প্ৰকল্প। গ্ৰীষ্মকালত পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত এসময়ত প্ৰায় বিলুপ্তপ্ৰায় বুলি ভবা কিছুমান মাছৰ প্ৰজাতি পুনৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে দেখা দিবলৈ ধৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাপানীৰ মাছৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰা ‘ৱালা’ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান ৫ৰপৰা ১০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ৱালা মাছ সাধাৰণভাৱে পোৱা যায়। [[File:Velliyamkallu Regulator cum Bridge.JPG|thumb|left|300px|নিৰ্মাণাধীন ভেল্লিয়ামকাল্লু ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজৰ এটা দৃশ্য। ]] [[File:Ponnani fishing.jpg|thumb|300px|নদীখনৰ মোহনাত পোন্নানি মাছমৰা বন্দৰ অৱস্থিত। ]] [[File:Nila Thitta.jpg|thumb|300px|নদীখন পোন্নানীৰ ওচৰত আৰব সাগৰত মিলিত হৈছে। ]] ==সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য== ভাৰতপুঝা [[কেৰালা]]ৰ সাংস্কৃতিক মানচিত্ৰৰ জীৱন-ৰেখা। ভাৰতীয় পৰিৱেশন কলা যেনে কথাকলি, কূডিয়াট্টম আৰু ওট্টানথুল্লাল শিকাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ কেৰালা কলামণ্ডলম এই নদীৰ পাৰত, থ্ৰিছুৰ জিলাৰ চেৰুথুৰুথিত অৱস্থিত। ওট্টানথুল্লাল কলাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু বিখ্যাত মালয়ালম ব্যংগ কবি কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ<ref>Royal Residency Park https://www.royalresidencypark.com Kunjan Nambiar Birth Place - Thiruvilwamala </ref> জন্মস্থান লাক্কিডিৰ ওচৰৰ কিলিক্কুৰিছিমঙ্গলমতো এই নীলাৰ পাৰতেই অৱস্থিত। থোলপাভাকুথু <ref>Tholpavakoothu https://tholpavakoothu.in Tholpavakoothu </ref>হৈছে মালাবাৰ অঞ্চলৰ ভদ্ৰকালী মন্দিৰসমূহত প্ৰধানকৈ পৰিৱেশন কৰা এক অনন্য ছায়া-পুতলা নাট্য। নীলা নদীৰ পাৰত প্ৰায় ৬৫টা মন্দিৰ অৱস্থিত [[কেৰালা]]ৰ সকলো নাম্বুদিৰি ব্ৰাহ্মণৰ নামমাত্ৰ মুৰব্বী আজভাঞ্চেৰী থামপ্ৰাক্কলসকলৰ পালাক্কাডত আৰু পিছলৈ নদীখনৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত আতাভানাড–তিৰুনাভায়া অঞ্চলত ভূমি আছিল। কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয় খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰত থকা তিৰুৰ তিৰুনাভায়াত্ৰিপ্ৰাংগোড়ে অঞ্চলত বিকশিত হৈছিল। ভাৰতপুঝাৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা উল্লেখযোগ্য মালয়ালম সাহিত্যিকসকলৰ ভিতৰত উৰূব, এডাচ্ছেৰী গোবিন্দন নায়াৰ, আক্কিতম অচ্যুতন নাম্বূদিৰি, এম. টি. বাসুদেৱন নায়াৰ, এম. গোবিন্দন, ভি. কে. এন., ও. ভি. বিজয়ন, কুট্টিকৃষ্ণ মাৰাৰ আৰু এম. সুকুমাৰন অন্যতম। উত্তৰ মালাবাৰৰ কবি প্ৰয়াত পি. কুঞ্জিৰামন নায়াৰে<ref>thiruvilwamala.in https://www.thiruvilwamala.in P. Kunhiraman Nair - Thiruvilwamala </ref> ভাৰতপুঝাৰ কাষৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰপৰা সাহিত্যিক প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। তুনচাথ্তু এঝুথাচ্চন আৰু ভাল্লাথোল নাৰায়ণ মেনন ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনদী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিব পৰা তিৰুৰ নদীৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। মধ্যযুগীয় কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয়ৰ বহুতো প্ৰধান সদস্য, ইয়াৰ ভিতৰত মেলপাথুৰ নাৰায়ণ ভট্টথিৰিও আছিল, তিৰুৰ নদীৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। পূন্থানম নাম্বূদিৰি আৰু ই. এম. এছ. নাম্বূদিৰিপাদ ভাৰতপুঝা নদীৰ আন এখন উপনদী থুথা নদীৰ পাৰত, পেৰিন্থালমান্নাৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। নীলা নদীৰ পাৰত বহুতো বিখ্যাত হিন্দু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুভিলৱামালা মন্দিৰ, তিৰুনাভায়া নৱমুকুন্দ মন্দিৰ, বৈৰাণকোডে ভাগৱতী মন্দিৰ,<ref>{{Cite journal |last=Panikker |first=Meena J. |date=2020-07-14 |title=Katala vesa: On Revisiting the Hunter |url=http://dx.doi.org/10.21659/rupkatha.v12n4.04 |journal=Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities |volume=12 |issue=4 |doi=10.21659/rupkatha.v12n4.04 |issn=0975-2935|doi-access=free }}</ref> চাম্ৰাৱট্টম অয়্যাপ্পা মন্দিৰ<ref>Wikimapia http://wikimapia.org Chamravattom Ayyappa Temple </ref> আৰু পন্নিয়ুৰ শ্ৰী বৰাহমূৰ্তি মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। আৰবি-মালয়ালম লিপি, যাক পন্নানি লিপি বুলিও জনা যায়, এই নদীৰ পাৰতেই বিকশিত হৈছিল। লোকবিশ্বাস অনুসৰি, ভাৰতপুঝাৰ পাৰত যিসকলৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হয়, তেওঁলোকে মোক্ষ লাভ কৰে। কাৰ্কিডাকা ভাৱুৰদিনা পুত্ৰসকলে প্ৰয়াত পিতৃসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি পিতৃ তৰ্পণ সম্পন্ন কৰাৰ বাবে ভাৰতপুঝা কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। ইয়াত দাহ কৰা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত ও. ভি. বিজয়ন আৰু ''ভি. কে. এন.''ৰ দৰে সাহিত্যিকো অন্তৰ্ভুক্ত। ==অৱক্ষয়== নদীখনৰ ওপৰত ক্ৰমাগতভাৱে অহা বিভিন্ন প্ৰত্যাহ্বানৰ ফলত ইয়াৰ অৱক্ষয় এনে এক পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে, যাক পুনৰ আগৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই নিয়া কঠিন হৈ পৰিছে। মানুহৰ অনিয়মীয়া আৰু সংৰক্ষণবিৰোধী মনোভাবৰ ফলত নদীখনৰ পানীৰ এক বৃহৎ অংশ পানযোগ্য হৈ থকা নাই। কেইটামান দশক আগলৈকে গ্ৰীষ্মকালত প্ৰচণ্ড গৰমৰ সময়তো নদীখনত অনায়াসে পানীৰ প্ৰৱাহ অব্যাহত আছিল। কিন্তু বিগত ৩০ বছৰত হোৱা বালিখননৰ ফলত নদীখনৰ ডাঠ বালিৰ তৰপ সম্পূৰ্ণৰূপে নোহোৱা হৈ গৈছে আৰু তাৰ ঠাইত ঘাঁহ আৰু জোপোহাই ঠাই লৈছে। ইয়াৰ ফলত এক ভয়ংকৰ পৰিৱেশগত বিপৰ্যয়ৰ সৃষ্টি হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ মাজভাগত বালিখননৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱাত নদীখনৰ প্ৰতিটো ‘কদভু’ (নদীলৈ প্ৰৱেশৰ স্থান)ত অন্ততঃ ৪০–৫০খন ল’ৰী পৰিষ্কাৰ আৰু উন্নত মানৰ বালি কঢ়িয়াই নিয়া সাধাৰণ দৃশ্য আছিল। নদীখনৰ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্যত থকা শ শ ‘কদভু’ৰ কথা বিবেচনা কৰিলে সেই বছৰবোৰত কিমান পৰিমাণৰ বালি খনন কৰা হৈছিল সেয়া সহজেই অনুমান কৰিব নোৱাৰি। বৰ্তমান নদীখনৰ বহু অংশত প্ৰায় কোনো বালি অৱশিষ্ট নথকাৰ ফলত মানুহে পানীৰ তলৰপৰাও বালি খনন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিটো বহু লোকৰ বাবে লাভজনক ব্যৱসায়ত পৰিণত হৈছে। জলবায়ুৰ ধৰণত হোৱা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনেও নদীখনৰ প্ৰৱাহৰ ধৰণ সলনি কৰিছে। অধ্যয়নসমূহত দেখা গৈছে যে নদী অৱবাহিকাখনত মুঠ বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ<ref name="rain">{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=azeez |first2=P.A |title=Trend analysis of rainfall in Bharathapuzha River basin, Kerala, India |journal=International Journal of Climatology |date=2012 |volume=32 |issue=4 |pages=533–539 |doi=10.1002/joc.2283 |bibcode=2012IJCli..32..533N |s2cid=129660466 }}</ref> উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস পাইছে আৰু বাৰ্ষিক উষ্ণতা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=Azeez |first2=P.A |title=Temperature rise in the Bharathapuzha river basin, southern India. |journal=Current Science |date=2011 |volume=101 |issue=4 |pages=492 |url=http://www.ias.ac.in/currsci}}</ref> ==প্ৰত্যাহ্বান== [[File:Evening sight of Bharathappuzha.jpg|300px|thumbnail| ভাৰতপুঝাৰ নদীৰ পাৰৰ এটি সন্ধিয়া। ]] নদীখন বৰ্তমান অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুতৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। নদীখনত গজি উঠা ওখ ঘাঁহ-বন আৰু জোপোহাই পানীৰ প্ৰৱাহত বাধাৰ সৃষ্টি কৰাৰ ফলত ভৱিষ্যতে নদীখনে নিজৰ গতিপথ সলনি কৰিব পাৰে বুলি আশংকা কৰা হৈছে। অবৈধ বালি খনন কৰা মাফিয়াসকল অতি সক্ৰিয় আৰু ৰাজনীতিক, আমোলা আৰু এই মাফিয়াসকলৰ মাজত থকা সংযোগৰ বাবে এই কাৰ্যকলাপ বন্ধ কৰাটো অত্যন্ত কঠিন হৈ পৰিছে। এসময়ত অতি সক্ৰিয় হৈ থকা বিভিন্ন সংগঠনো এই চক্ৰৰপৰা সৃষ্টি হোৱা ভাবুকিৰ বাবে এতিয়া নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰিছে। পৰিৱেশবিদসকলে ভৱিষ্যতে ইয়াৰ ভয়াবহ পৰিণতি হ’ব পাৰে আৰু অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে নদীখনৰ অকাল মৃত্যু ঘটিব পাৰে বুলি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে। চিকিৎসালয় আৰু অন্যান্য উৎসৰপৰা ওলোৱা আৱৰ্জনাই নদীখনৰ পানী প্ৰদূষিত কৰিছে। ফেচবুকৰ দৰে সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যমসমূহত নদীখন সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে ‘ভাৰতপুঝা সংৰক্ষণ সমিতি’ (Bharathappuzha Samrakhshana Samithi) নামৰ সক্ৰিয় গোট আছে। <ref>{{Cite web |title=Log in or sign up to view |url=https://www.facebook.com/login/ |access-date=2024-04-21 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> ''ফ্ৰেণ্ডছ অৱ ভাৰতপুঝা'' (Friends of Bharathapuzha) নামৰ প্ৰকৃতিপ্ৰেমীসকলৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হৈছে। সংগঠনটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতপুঝা নদীখনৰ সংৰক্ষণ, পুনৰুজ্জীৱন আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা। ‘মেট্ৰ’মেন’ নামেৰে জনপ্ৰিয় প্ৰবীণ অভিযন্তা ই. এম. শ্ৰীধৰণে সংগঠনটোৰ নেতৃত্ব দিছে। <ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/metroman-to-turn-riverman/article28362067.ece | title='Metroman' E. Sreedharan to turn 'Riverman' to help protect Bharathapuzha | first=Abdul Latheef | last=Naha | date=10 July 2019 | newspaper=The Hindu | access-date=18 January 2020 }}</ref> ==সংৰক্ষণ== পৰিৱেশবিদসকলে নদীখন সংৰক্ষণৰ বাবে তলত উল্লেখ কৰা পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।<ref>RePEc: Research Papers in Economics https://ideas.repec.org Economic Incentives for the Conservation of Bharathapuzha ... </ref> *বালি খনন নিয়ন্ত্ৰণ: বালি খনন সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ কৰিব নোৱাৰিলেও ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা উচিত। লাখ লাখ বছৰত সৃষ্টি হোৱা বালিৰ ভেটিসমূহ মানুহৰ লোভ আৰু অব্যৱস্থাপনাৰ ফলত মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে। বালি সৃষ্টি হোৱাটো অতি লাহে লাহে হোৱা এক প্ৰক্ৰিয়া আৰু ইয়াক নদীৰ সিৰা-উপশিৰা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। যদিও সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাটো কঠিন আৰু অবাস্তৱ, তথাপি বহনক্ষমভাৱে বালি খননৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰৱৰ্তন কৰা উচিত। বিশেষজ্ঞসকলে পৰামৰ্শ দিয়ে যে বালি খননৰপৰা লাভ কৰা ৰাজহৰ এটা অংশ নদী পৰিচালনা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে আবণ্টন কৰা উচিত। *আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত কঠোৰ নিয়ম: হোটেল, চিকিৎসালয় আৰু গৃহস্থালিৰপৰা উৎপন্ন হোৱা আৱৰ্জনা সঠিকভাৱে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰৱৰ্তন আৰু কাৰ্যকৰী কৰা উচিত। বিশেষকৈ চিকিৎসালয় আৰু হোটেলৰপৰা উৎপন্ন হোৱা আৱৰ্জনাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা নিশ্চিত কৰিব লাগে। *গছ-গছনি ৰোপণ: বটগছ, কঁঠাল, চেগুন আৰু আমগছ আদি ৰোপণ কৰিলে ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ আৰু পানীৰ গুণগত মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। এই গছসমূহে শিপাত যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী ধৰি ৰাখিব পাৰে আৰু গ্ৰীষ্মকালত লাহে লাহে সেই পানী এৰি দিয়ে। পৃথিৱীৰ বহু অঞ্চলত নদী পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতি সফল হোৱা দেখা গৈছে। *মেনগ্ৰোভ ৰোপণ আৰু সংৰক্ষণ: সম্ভৱ হোৱা সকলো স্থানতে মেনগ্ৰোভ ৰোপণ আৰু বৃদ্ধি কৰা উচিত। মেনগ্ৰোভে নদীৰ পাৰক মাটিৰ খহনীয়াৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা এক প্ৰাকৃতিক বাধা হিচাপে কাম কৰে। মেনগ্ৰোভৰ ভিতৰৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু জটিল, আৰু ই নদীত জলজ প্ৰজাতিসমূহৰ বিকাশত সহায় কৰে। *চেক ডেম নিৰ্মাণ: চেক ডেম নিৰ্মাণ কৰিলে নদীৰ পানীৰ প্ৰৱাহৰ গতি হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ ফলত ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ পুনৰভৰণ হয় আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ বৃদ্ধি পায়। == উপনৈসমূহ== [[File:Bharathapuzha tributaries.jpg|thumb|ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনৈ ]] [[File:GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG|thumbnail|মালাপ্পুৰম জিলাৰ পন্নানিত অৱস্থিত চাম্ৰাৱট্টম ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰীজ ৰাজ্যখনৰ সৰ্ববৃহৎ ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰীজ। এই দলংখন ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ]] দুখন প্ৰধান শাখানদী কুট্টিপুৰমত মিলিত হৈ তাৰ পিছত আৰব সাগৰত পৰিছে। এই দুয়োখন শাখানদীৰে আকৌ কেইবাখনো উপনদী আছে, যিবোৰ চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে। তলত নদীৰ মোহনাৰপৰা উজানলৈ ক্ৰম অনুসৰি উপনদীসমূহৰ তালিকা দিয়া হৈছে। *থুথাপুঝা ** কুন্তিপ্পুঝা ** কাঞ্জিৰাপ্পুঝা ** আম্বাংকদভু ** থুপ্পানাডুপুঝা *গায়ত্ৰীপুঝা ** মংগলম নদী ** আয়ালুৰপুঝা ** ভাণ্ডাজিপ্পূজা ** মীনকাৰপ্পুঝা ** চুলিয়াৰ * কল্পাথিপূজা ** কোৰায়াৰ ** বৰাত্তৰ ** ৱালায়াৰ ** মালমপূজা * কান্নাদিপুঝা ** পালাৰ ** আলিয়াৰ ** আপপাৰ ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bharathappuzha}} *[http://www.kudallur.com/ Kudallur Village] *[https://web.archive.org/web/20060901151355/http://nilafoundation.org/ Nila Foundation Organization] *[https://web.archive.org/web/20060224053833/http://www.frontlineonnet.com/fl2106/stories/20040326001904100.htm A Frontline article about the problems faced by Bharathapuzha] *[http://www.indiatogether.org/2005/jun/env-sandmine.htm An Indiatogether article on Sand Mining in Bharathapuzha] *[https://web.archive.org/web/20110524080034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-02/edit-page/28161193_1_sand-mining-sand-mafia-river Bharata, To Kill a River] * https://www.youtube.com/watch?v=DGdKcAbPZ_c * https://www.youtube.com/watch?v=gEoV4xhJHBM * https://www.youtube.com/watch?v=R6eA7wahVDY * https://www.youtube.com/watch?v=07Dxuhs1zLU * https://www.youtube.com/watch?v=Tb-O2XpGTTE * {{Citation|surname1=Abraham |given1=Vinu |year=2004 |title=The way to the Maker |journal=The Week |url=http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |access-date=10 February 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050224004103/http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |archive-date=24 February 2005 }} . * {{Citation | surname1 = Newindpress | year = 2005 | title = Thousands offer Pithru Tharpanam | journal = The New Indian Express | url = http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | access-date = 10 February 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929092331/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | archive-date = 29 September 2007 | archivedate = 29 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929092331/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R }}. *{{cite web| title=Infobox facts| work=All Kerala River Protection Council| url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html| access-date=30 January 2006| archivedate=16 July 2012| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html| deadurl=yes}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 2agnyr80t0xg0crs6tbbz9t5keqjebx 626762 626759 2026-08-13T09:59:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626762 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভাৰতপুঝা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg | image_size = | image_caption = Bharathappuzha at [[Triprangode]] near [[Thavanur]], [[Malappuram district|Malappuram]], [[India]] | map = Bharathapuzha map.PNG | map_size = | map_caption = Labelled map of Bharathappuzha | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | mapframe = yes <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 209 | length_ref = <ref name="length">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Bharathapuzha-is-dry-much-ahead-of-summer/article14989576.ece|title=Bharathapuzha is dry much ahead of summer|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=24 August 2018}}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = [[mouth]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|161|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = [[Anamalai Hills]] | source1_location = [[Tamil Nadu]], [[India]] | source1_coordinates = {{coord|10|21|00|N|77|04|24|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|2461|m|abbr=on}} | mouth = লাক্ষদ্বীপ সাগৰ <ref name="zoos">{{cite web | title = A CHECKLIST OF AVIFAUNA OF THE BHARATHAPUZHA RIVER BASIN, america | publisher = Zoo Outreach Organisation | url = http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf | access-date = 2014-04-24 | archive-date = 3 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180603105218/http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf | url-status = dead | archivedate = 2018-06-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180603105218/http://www.zoosprint.org/ZooPrintJournal/2006/August/2350-2355.pdf | deadurl = yes }}</ref> | mouth_location = [[Ponnani]], [[Kerala]] | mouth_coordinates = {{coord|10|47|12|N|75|54|39|E|region:IN|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 6186 | tributaries_left = [[Thuthapuzha]], [[Gayathripuzha]], [[Kalpathipuzha]], [[Kannadipuzha]], [[Tirur River]] | tributaries_right = | custom_label = Basin High Point | custom_data = Thanakku Malai (2513m) | extra = }} '''ভাৰতপুঝা ({{lang-en| Bharathappuzha}})''' যাক নীলা নদী বুলিও জনা যায়, <ref name="MM">{{Cite book|title=Malabar Manual|last=Logan|first=William|publisher=Government of Madras Presidency|year=1887|isbn=8120604466|location=Easthill, Calicut|pages=14|url=https://archive.org/stream/malabarmanual0000loga?ref=ol#page/14/mode/2up}}</ref> [[ভাৰত]]ৰ [[তামিলনাডু]] আৰু [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। ২০৯ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এই নদীখন কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা নদীসমূহৰ ভিতৰত পেৰিয়াৰৰ পিছত দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম নদী।<ref>Testbook https://testbook.com [Solved] What is the other name of Bharathapuzha, the second longest </ref> ভাৰতপুঝা পালাক্কাঁড় গেপৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। পালাক্কাঁড় গেপ হৈছে পশ্চিমঘাটৰ কেৰালা অংশত থকা আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰাকৃতিক খোলা পথ।<ref name="krl">{{Cite web|url=https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|title=An Introduction to River Nila|access-date=6 May 2021|archive-date=25 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225091833/https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|url-status=dead|archivedate=25 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221225091833/https://www.welcomekeralaonline.com/article/introduction-river-nila|deadurl=yes}}</ref> নীলা নদীয়ে কেৰালাৰ দক্ষিণ মালাবাৰ অঞ্চলৰ সংস্কৃতি আৰু জনজীৱন গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। প্ৰাচীন লিপি আৰু নথি-পত্ৰত এই নদীক পেৰাৰ নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে। ভাৰতপুঝা এখন আন্তঃৰাজ্যিক নদী আৰু কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম আৰু পালাক্কাঁড় জিলাৰ লগতে কেৰালাৰ পালাক্কাঁড়–থ্ৰিছুৰ জিলা সীমান্তৰ কিছু অংশ আৰু তামিলনাডুৰ কইম্বাটোৰ আৰু তিৰুপ্পুৰ জিলাৰ জনসাধাৰণৰ বাবে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জলসম্পদ তথা জীৱনধাৰাৰ আধাৰ। নদীখনৰ পাৰত উৰ্বৰ থ্ৰিছুৰ–পোন্নানি কোল জলাভূমি অৱস্থিত। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== [[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumbnail|কুট্টিপ্পুৰম দলং ]] নদীখনৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ তিৰুমূৰ্তি বান্ধৰ ওচৰত। কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত নদীখন গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে আৰু নদীখনৰ পাঁচটা নাম হৈছে ভাৰতপুঝা, পন্নানি নদী, নীলা, পেৰাৰ আৰু কুট্টিপুৰম নদী নামেৰে প্ৰচলিত। ইয়াৰে প্ৰথমটো নাম, অৰ্থাৎ ভাৰতপুঝা, সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয়। নদীখন এটা আঝি (মোহনা)ৰ জৰিয়তে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। এই মোহনাৰ দক্ষিণ অংশ পন্নানি আৰু উত্তৰ অংশ পাদিঞ্জাৰেক্কাৰা নামেৰে জনাজাত। সেইবাবেই নদীখনক পন্নানি নদী বুলিও কোৱা হয়। <ref name="MM"/> ভাৰতপুঝাৰ ওপৰত বিখ্যাত কুট্টিপুৰম দলং নিৰ্মাণ কৰি কোজিকোড আৰু [[কোচি]]ক সংযোগ কৰাৰ পাছত কুট্টিপুৰম নদী নামটোও অধিক পৰিচিত হৈ পৰে। ==গতিপথ== [[File:Local fishermen in River.jpg|thumb|300px|ভাৰতপুঝাত স্থানীয় মাছমৰীয়া]] ভাৰতপুঝাৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ উৎস [[তামিলনাডু]]ৰ আনাইমালাই পাহাৰশ্ৰেণীৰ ওচৰৰ পশ্চিমঘাটৰ বিভিন্ন অঞ্চলত থকা সৰু সৰু জলধাৰাত। এই জলধাৰাসমূহ পশ্চিমমুখে বৈ পালাক্কাড গেপ (পালঘাট গেপ বুলিও জনাজাত) পাৰ হৈ [[কেৰালা]]ৰ পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়। বাটত তিৰুৰ নদীকে ধৰি বহু উপনদী ইয়াত মিলিত হয়। প্ৰথম প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ভাৰতপুঝা প্ৰায় উত্তৰমুখে বৈ কইম্বাটোৰৰ ওচৰৰ পোল্লাচিলৈ যায়। পাৰ্লিত কন্নাডিপুঝা আৰু কালপাথিপুঝা নদী মিলিত হৈ ভাৰতপুঝা নদী গঠন কৰে। তাৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ পন্নানিত লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত মিলিত হয়। মায়ান্নুৰত গায়ত্ৰীপুঝা ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। আনহাতে, পল্লিপুৰমত থুথাপুঝা নীলা বা ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। থুথা নদীত পানীৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বেছি হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ সৈতে মিলনৰ পিছত নীলা নদীৰ জলপ্ৰৱাহ অধিক শক্তিশালী হয়। [[File:Nila Nadhi.jpg|thumb|right|300px|তিৰুনাৱায়াত ভাৰতপুঝা নদীৰ দৃশ্য। ]] [[File:Fishing Harbour Ponnani 209.jpg|thumb|300px|পন্নানিত তিৰুৰ নদী ভাৰতপুঝাত মিলিত হয়। ]] [[File:Railroad Bridge,Kerala,India2.jpg|thumb|right|300px|থুথা নদী ভাৰতপুঝাত মিলিত হোৱা ঠাইৰ ওচৰৰ পুৰণি ৰে'ল দলংখন ১৮৬৭ চনত ব্ৰিটিছে নিৰ্মাণ কৰিছিল। নতুন দলং নিৰ্মাণৰ পিছত এই পুৰণি দলংখন অব্যৱহৃত হৈ পৰে। ]] নদীখনৰ অধিকাংশ অংশত নৌবাহন চলাচল সম্ভৱ নহয়; কেৱল সাগৰৰ সৈতে মিলিত হোৱাৰ ওচৰৰ সৰু অংশত নৌযান চলাচল কৰিব পাৰি। ভাৰতপুঝা নদীৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ পৰিমাণ ৬,১৮৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ, যিটো কেৰালাৰ সকলো নদী অৱবাহিকাৰ ভিতৰত সৰ্ববৃহৎ। ইয়াৰে দুই-তৃতীয়াংশতকৈ অলপ বেছি, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪,৪০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ, [[কেৰালা]]ত আৰু বাকী ১,৭৮৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ তামিলনাডুত অৱস্থিত। যদিও ভাৰতপুঝাৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চল বৃহৎ, তথাপি কেৰালাৰ আন দীঘলীয়া নদীসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ জলপ্ৰৱাহ তুলনামূলকভাৱে কম। ইয়াৰ অন্যতম কাৰণ হৈছে অৱবাহিকাৰ বৃহৎ অংশ তুলনামূলকভাৱে শুকান অঞ্চল [[তামিলনাডু]] আৰু পালাক্কাড গেপত অৱস্থিত। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা কেইবাটাও বান্ধেও নদীখনৰ জলপ্ৰৱাহ হ্ৰাস কৰিছে। গ্ৰীষ্মকালত নদীখনৰ অধিকাংশ অংশত প্ৰায় কোনো জলপ্ৰৱাহেই নাথাকে। ভাৰতপুঝা বহু চহৰ আৰু গাঁৱৰ জীৱনধাৰাৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। ইয়াৰ পাৰৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চিত্তূৰ-থাথামঙ্গলম, কোডুম্বু-তিৰুৱালাথুৰ, পালাক্কাড, পাৰ্লি-কোট্টায়ি, মাংকৰা-পেৰিগোট্টুকুৰিছি, লাক্কিডি-তিৰুৱিল্বামালা, কিলিক্কুৰুছিমঙ্গলম, অট্টাপ্পালম, শোৰানুৰ, চেৰুথুৰুথি, চেলাক্কাৰা, পাট্টাম্বি, থ্ৰিথালা, তিৰুৱেগাপ্পুৰা, কুডাল্লুৰ, পল্লিপুৰম আৰু কুম্বিডি উল্লেখযোগ্য। চিত্তূৰত ভাৰতপুঝাক “শোকনাশিনী” নামেৰেও জনা যায়। <ref>Kerala Tourism https://www.keralatourism.org Chittur Gurumadom - a memorial to Thunchathu Ezhuthachan, ... </ref>এই নামটো মালয়ালমৰ বিখ্যাত কবি থুঞ্চাথু ৰামানুজন এঝুথাচ্চনে দিছিল বুলি কোৱা হয়। <ref>Scribd https://www.scribd.com Bharathapuzha: Kerala's Lifeline River | PDF </ref>পাৰুদূৰ গাঁওখন, যাৰ ভিতৰত পল্লিপুৰম চহৰো আছে, ভাৰতপুঝা আৰু ''থুথা নদী (থুথাপুঝা)''ৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত। তাৰ পিছত নদীখন কুট্টিপুৰম, তিৰুুনাৱায়া, ইৰিম্বিলিয়াম, থাৱানুৰ, ত্ৰিপ্ৰাংগোডে আৰু পন্নানিৰ মাজেৰে বৈ যায়। থুথাপুঝা থুথা, এলামকুলম আৰু পুলামান্থোলৰ মাজেৰে বৈ মালাপ্পুৰম-পালাক্কাড জিলা সীমাৰ কাষেৰে আগবাঢ়ে। আনহাতে, তিৰুৰ নদী আথাৱানাড, তিৰুৰ, মঙ্গলম, পুৰাথুৰ, ত্ৰিপ্ৰাংগোডে আৰু ভেট্টমৰ মাজেৰে বৈ যায়। ==জলসিঞ্চন প্ৰকল্প== [[File:Bharathapuzha River.png|thumb|right|300px| শোৰানুৰত ভাৰতপ্পুঝাৰ ওপৰত ৰেল দলঙৰ দৃশ্য]] ভাৰতপুঝা নদীত ব্যাপকভাৱে বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। <ref>ScienceDirect.com https://www.sciencedirect.com Hydrological modeling for the Bharathapuzha River basin of ... </ref>নদীখনৰ গতিপথত ১১টা জলাধাৰ আছে আৰু আন দুটা জলাধাৰ নিৰ্মাণাধীন। ভাৰতপুঝা আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ ওপৰত নিৰ্মিত জলাধাৰসমূহৰ ভিতৰত মালামপুঝা বান্ধ আটাইতকৈ ডাঙৰ। ভাৰতপুঝা অৱবাহিকাৰ আন বান্ধসমূহ হৈছে ৱালায়াৰ বান্ধ, মাংগালম বান্ধ, পোথুণ্ডী বান্ধ, মীনকাৰা বান্ধ, চুল্লিয়াৰ বান্ধ, থিৰুমূৰ্থী, আলিয়াৰ, আপাৰ আলিয়াৰ, চিত্তূৰপুঝা ৰেগুলেটৰ আৰু কাঞ্জিৰাপুঝা বান্ধ।<ref>DTPC palakkad https://www.dtpcpalakkad.com Kanjirapuzha Dam | Palakkad Tourist Places | Dams of Kerala </ref> এই জলাধাৰসমূহৰ অধিকাংশই কেৱল জলসিঞ্চনৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই জলসিঞ্চন প্ৰকল্পসমূহৰ জৰিয়তে মুঠ ৭৭৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত জলসিঞ্চন কৰা হয়। আট্টাপাডী পাহাৰ অঞ্চলৰ চিত্তূৰত আন এটা জলসিঞ্চন বান্ধ নিৰ্মাণাধীন হৈ আছে। এই দুটা প্ৰকল্প সম্পূৰ্ণ হ’লে জলসিঞ্চনৰ অধীনলৈ আৰু ৫৪২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা আহিব। আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প হৈছে ভেল্লিয়ানকাল্লু দলঙত নিৰ্মিত ত্ৰিথালা ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজ। <ref>OFFICIAL WEBSITE OF IRRIGATION DEPARTMENT KERALA | Irrigation-kerala https://www.irrigation.kerala.gov.in Chamravattom Regulator Cum Bridge - Irrigation-kerala </ref>এই দলঙে পাল্লিপুৰম আৰু ত্ৰিথালা নামৰ দুখন গাঁওক সংযোগ কৰিছে। ৰেগুলেটৰটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে খোৱাপানীৰ যোগান। ইতিমধ্যে ত্ৰিচূৰ জিলাৰ দিশলৈ পানী যোগানৰ প্ৰকল্প আৰম্ভ হৈছে। ৰেগুলেটৰটোৰ শ্বাটাৰৰ উচ্চতা ৫ মিটাৰ, যাৰ ফলত ইয়াত বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। নতুন দলংখনৰ ফলত [[ত্ৰিচূৰ]]ৰপৰা কোঝিকোডলৈ দূৰত্ব ১১ কিলোমিটাৰ হ্ৰাস পাইছে। বিগত কেইবাটাও দশকৰ ভিতৰত এই প্ৰকল্পটো ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত গ্ৰহণ কৰা অন্যতম বৃহৎ প্ৰকল্প। গ্ৰীষ্মকালত পানীৰ স্তৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত এসময়ত প্ৰায় বিলুপ্তপ্ৰায় বুলি ভবা কিছুমান মাছৰ প্ৰজাতি পুনৰ উল্লেখযোগ্যভাৱে দেখা দিবলৈ ধৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাপানীৰ মাছৰ ৰজা বুলি গণ্য কৰা ‘ৱালা’ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান ৫ৰপৰা ১০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ৱালা মাছ সাধাৰণভাৱে পোৱা যায়। [[File:Velliyamkallu Regulator cum Bridge.JPG|thumb|left|300px|নিৰ্মাণাধীন ভেল্লিয়ামকাল্লু ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰিজৰ এটা দৃশ্য। ]] [[File:Ponnani fishing.jpg|thumb|300px|নদীখনৰ মোহনাত পোন্নানি মাছমৰা বন্দৰ অৱস্থিত। ]] [[File:Nila Thitta.jpg|thumb|300px|নদীখন পোন্নানীৰ ওচৰত আৰব সাগৰত মিলিত হৈছে। ]] ==সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য== ভাৰতপুঝা [[কেৰালা]]ৰ সাংস্কৃতিক মানচিত্ৰৰ জীৱন-ৰেখা। ভাৰতীয় পৰিৱেশন কলা যেনে কথাকলি, কূডিয়াট্টম আৰু ওট্টানথুল্লাল শিকাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ কেৰালা কলামণ্ডলম এই নদীৰ পাৰত, থ্ৰিছুৰ জিলাৰ চেৰুথুৰুথিত অৱস্থিত। ওট্টানথুল্লাল কলাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু বিখ্যাত মালয়ালম ব্যংগ কবি কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ<ref>Royal Residency Park https://www.royalresidencypark.com Kunjan Nambiar Birth Place - Thiruvilwamala </ref> জন্মস্থান লাক্কিডিৰ ওচৰৰ কিলিক্কুৰিছিমঙ্গলমতো এই নীলাৰ পাৰতেই অৱস্থিত। থোলপাভাকুথু <ref>Tholpavakoothu https://tholpavakoothu.in Tholpavakoothu </ref>হৈছে মালাবাৰ অঞ্চলৰ ভদ্ৰকালী মন্দিৰসমূহত প্ৰধানকৈ পৰিৱেশন কৰা এক অনন্য ছায়া-পুতলা নাট্য। নীলা নদীৰ পাৰত প্ৰায় ৬৫টা মন্দিৰ অৱস্থিত [[কেৰালা]]ৰ সকলো নাম্বুদিৰি ব্ৰাহ্মণৰ নামমাত্ৰ মুৰব্বী আজভাঞ্চেৰী থামপ্ৰাক্কলসকলৰ পালাক্কাডত আৰু পিছলৈ নদীখনৰ অৱবাহিকাত অৱস্থিত আতাভানাড–তিৰুনাভায়া অঞ্চলত ভূমি আছিল। কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয় খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত ভাৰতপুঝা নদীৰ পাৰত থকা তিৰুৰ তিৰুনাভায়াত্ৰিপ্ৰাংগোড়ে অঞ্চলত বিকশিত হৈছিল। ভাৰতপুঝাৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা উল্লেখযোগ্য মালয়ালম সাহিত্যিকসকলৰ ভিতৰত উৰূব, এডাচ্ছেৰী গোবিন্দন নায়াৰ, আক্কিতম অচ্যুতন নাম্বূদিৰি, এম. টি. বাসুদেৱন নায়াৰ, এম. গোবিন্দন, ভি. কে. এন., ও. ভি. বিজয়ন, কুট্টিকৃষ্ণ মাৰাৰ আৰু এম. সুকুমাৰন অন্যতম। উত্তৰ মালাবাৰৰ কবি প্ৰয়াত পি. কুঞ্জিৰামন নায়াৰে<ref>thiruvilwamala.in https://www.thiruvilwamala.in P. Kunhiraman Nair - Thiruvilwamala </ref> ভাৰতপুঝাৰ কাষৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰপৰা সাহিত্যিক প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। তুনচাথ্তু এঝুথাচ্চন আৰু ভাল্লাথোল নাৰায়ণ মেনন ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনদী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিব পৰা তিৰুৰ নদীৰ পাৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। মধ্যযুগীয় কেৰালা জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু গণিত বিদ্যালয়ৰ বহুতো প্ৰধান সদস্য, ইয়াৰ ভিতৰত মেলপাথুৰ নাৰায়ণ ভট্টথিৰিও আছিল, তিৰুৰ নদীৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। পূন্থানম নাম্বূদিৰি আৰু ই. এম. এছ. নাম্বূদিৰিপাদ ভাৰতপুঝা নদীৰ আন এখন উপনদী থুথা নদীৰ পাৰত, পেৰিন্থালমান্নাৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। নীলা নদীৰ পাৰত বহুতো বিখ্যাত হিন্দু মন্দিৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুভিলৱামালা মন্দিৰ, তিৰুনাভায়া নৱমুকুন্দ মন্দিৰ, বৈৰাণকোডে ভাগৱতী মন্দিৰ,<ref>{{Cite journal |last=Panikker |first=Meena J. |date=2020-07-14 |title=Katala vesa: On Revisiting the Hunter |url=http://dx.doi.org/10.21659/rupkatha.v12n4.04 |journal=Rupkatha Journal on Interdisciplinary Studies in Humanities |volume=12 |issue=4 |doi=10.21659/rupkatha.v12n4.04 |issn=0975-2935|doi-access=free }}</ref> চাম্ৰাৱট্টম অয়্যাপ্পা মন্দিৰ<ref>Wikimapia http://wikimapia.org Chamravattom Ayyappa Temple </ref> আৰু পন্নিয়ুৰ শ্ৰী বৰাহমূৰ্তি মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। আৰবি-মালয়ালম লিপি, যাক পন্নানি লিপি বুলিও জনা যায়, এই নদীৰ পাৰতেই বিকশিত হৈছিল। লোকবিশ্বাস অনুসৰি, ভাৰতপুঝাৰ পাৰত যিসকলৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হয়, তেওঁলোকে মোক্ষ লাভ কৰে। কাৰ্কিডাকা ভাৱুৰদিনা পুত্ৰসকলে প্ৰয়াত পিতৃসকলৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি পিতৃ তৰ্পণ সম্পন্ন কৰাৰ বাবে ভাৰতপুঝা কেৰালাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। ইয়াত দাহ কৰা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত ও. ভি. বিজয়ন আৰু ''ভি. কে. এন.''ৰ দৰে সাহিত্যিকো অন্তৰ্ভুক্ত। ==অৱক্ষয়== নদীখনৰ ওপৰত ক্ৰমাগতভাৱে অহা বিভিন্ন প্ৰত্যাহ্বানৰ ফলত ইয়াৰ অৱক্ষয় এনে এক পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে, যাক পুনৰ আগৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই নিয়া কঠিন হৈ পৰিছে। মানুহৰ অনিয়মীয়া আৰু সংৰক্ষণবিৰোধী মনোভাবৰ ফলত নদীখনৰ পানীৰ এক বৃহৎ অংশ পানযোগ্য হৈ থকা নাই। কেইটামান দশক আগলৈকে গ্ৰীষ্মকালত প্ৰচণ্ড গৰমৰ সময়তো নদীখনত অনায়াসে পানীৰ প্ৰৱাহ অব্যাহত আছিল। কিন্তু বিগত ৩০ বছৰত হোৱা বালিখননৰ ফলত নদীখনৰ ডাঠ বালিৰ তৰপ সম্পূৰ্ণৰূপে নোহোৱা হৈ গৈছে আৰু তাৰ ঠাইত ঘাঁহ আৰু জোপোহাই ঠাই লৈছে। ইয়াৰ ফলত এক ভয়ংকৰ পৰিৱেশগত বিপৰ্যয়ৰ সৃষ্টি হৈছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ মাজভাগত বালিখননৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱাত নদীখনৰ প্ৰতিটো ‘কদভু’ (নদীলৈ প্ৰৱেশৰ স্থান)ত অন্ততঃ ৪০–৫০খন ল’ৰী পৰিষ্কাৰ আৰু উন্নত মানৰ বালি কঢ়িয়াই নিয়া সাধাৰণ দৃশ্য আছিল। নদীখনৰ সমগ্ৰ দৈৰ্ঘ্যত থকা শ শ ‘কদভু’ৰ কথা বিবেচনা কৰিলে সেই বছৰবোৰত কিমান পৰিমাণৰ বালি খনন কৰা হৈছিল সেয়া সহজেই অনুমান কৰিব নোৱাৰি। বৰ্তমান নদীখনৰ বহু অংশত প্ৰায় কোনো বালি অৱশিষ্ট নথকাৰ ফলত মানুহে পানীৰ তলৰপৰাও বালি খনন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যিটো বহু লোকৰ বাবে লাভজনক ব্যৱসায়ত পৰিণত হৈছে। জলবায়ুৰ ধৰণত হোৱা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনেও নদীখনৰ প্ৰৱাহৰ ধৰণ সলনি কৰিছে। অধ্যয়নসমূহত দেখা গৈছে যে নদী অৱবাহিকাখনত মুঠ বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ<ref name="rain">{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=azeez |first2=P.A |title=Trend analysis of rainfall in Bharathapuzha River basin, Kerala, India |journal=International Journal of Climatology |date=2012 |volume=32 |issue=4 |pages=533–539 |doi=10.1002/joc.2283 |bibcode=2012IJCli..32..533N |s2cid=129660466 }}</ref> উল্লেখযোগ্যভাৱে হ্ৰাস পাইছে আৰু বাৰ্ষিক উষ্ণতা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite journal |last1=Raj |first1=P.P.Nikhil |last2=Azeez |first2=P.A |title=Temperature rise in the Bharathapuzha river basin, southern India. |journal=Current Science |date=2011 |volume=101 |issue=4 |pages=492 |url=http://www.ias.ac.in/currsci}}</ref> ==প্ৰত্যাহ্বান== [[File:Evening sight of Bharathappuzha.jpg|300px|thumbnail| ভাৰতপুঝাৰ নদীৰ পাৰৰ এটি সন্ধিয়া। ]] নদীখন বৰ্তমান অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুতৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। নদীখনত গজি উঠা ওখ ঘাঁহ-বন আৰু জোপোহাই পানীৰ প্ৰৱাহত বাধাৰ সৃষ্টি কৰাৰ ফলত ভৱিষ্যতে নদীখনে নিজৰ গতিপথ সলনি কৰিব পাৰে বুলি আশংকা কৰা হৈছে। অবৈধ বালি খনন কৰা মাফিয়াসকল অতি সক্ৰিয় আৰু ৰাজনীতিক, আমোলা আৰু এই মাফিয়াসকলৰ মাজত থকা সংযোগৰ বাবে এই কাৰ্যকলাপ বন্ধ কৰাটো অত্যন্ত কঠিন হৈ পৰিছে। এসময়ত অতি সক্ৰিয় হৈ থকা বিভিন্ন সংগঠনো এই চক্ৰৰপৰা সৃষ্টি হোৱা ভাবুকিৰ বাবে এতিয়া নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰিছে। পৰিৱেশবিদসকলে ভৱিষ্যতে ইয়াৰ ভয়াবহ পৰিণতি হ’ব পাৰে আৰু অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে নদীখনৰ অকাল মৃত্যু ঘটিব পাৰে বুলি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে। চিকিৎসালয় আৰু অন্যান্য উৎসৰপৰা ওলোৱা আৱৰ্জনাই নদীখনৰ পানী প্ৰদূষিত কৰিছে। ফেচবুকৰ দৰে সামাজিক যোগাযোগ মাধ্যমসমূহত নদীখন সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে ‘ভাৰতপুঝা সংৰক্ষণ সমিতি’ (Bharathappuzha Samrakhshana Samithi) নামৰ সক্ৰিয় গোট আছে। <ref>{{Cite web |title=Log in or sign up to view |url=https://www.facebook.com/login/ |access-date=2024-04-21 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> ''ফ্ৰেণ্ডছ অৱ ভাৰতপুঝা'' (Friends of Bharathapuzha) নামৰ প্ৰকৃতিপ্ৰেমীসকলৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হৈছে। সংগঠনটোৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতপুঝা নদীখনৰ সংৰক্ষণ, পুনৰুজ্জীৱন আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা। ‘মেট্ৰ’মেন’ নামেৰে জনপ্ৰিয় প্ৰবীণ অভিযন্তা ই. এম. শ্ৰীধৰণে সংগঠনটোৰ নেতৃত্ব দিছে। <ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/metroman-to-turn-riverman/article28362067.ece | title='Metroman' E. Sreedharan to turn 'Riverman' to help protect Bharathapuzha | first=Abdul Latheef | last=Naha | date=10 July 2019 | newspaper=The Hindu | access-date=18 January 2020 }}</ref> ==সংৰক্ষণ== পৰিৱেশবিদসকলে নদীখন সংৰক্ষণৰ বাবে তলত উল্লেখ কৰা পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।<ref>RePEc: Research Papers in Economics https://ideas.repec.org Economic Incentives for the Conservation of Bharathapuzha ... </ref> *বালি খনন নিয়ন্ত্ৰণ: বালি খনন সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ কৰিব নোৱাৰিলেও ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা উচিত। লাখ লাখ বছৰত সৃষ্টি হোৱা বালিৰ ভেটিসমূহ মানুহৰ লোভ আৰু অব্যৱস্থাপনাৰ ফলত মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে। বালি সৃষ্টি হোৱাটো অতি লাহে লাহে হোৱা এক প্ৰক্ৰিয়া আৰু ইয়াক নদীৰ সিৰা-উপশিৰা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। যদিও সম্পূৰ্ণ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাটো কঠিন আৰু অবাস্তৱ, তথাপি বহনক্ষমভাৱে বালি খননৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰৱৰ্তন কৰা উচিত। বিশেষজ্ঞসকলে পৰামৰ্শ দিয়ে যে বালি খননৰপৰা লাভ কৰা ৰাজহৰ এটা অংশ নদী পৰিচালনা আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে আবণ্টন কৰা উচিত। *আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত কঠোৰ নিয়ম: হোটেল, চিকিৎসালয় আৰু গৃহস্থালিৰপৰা উৎপন্ন হোৱা আৱৰ্জনা সঠিকভাৱে পৰিচালনা কৰাৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম প্ৰৱৰ্তন আৰু কাৰ্যকৰী কৰা উচিত। বিশেষকৈ চিকিৎসালয় আৰু হোটেলৰপৰা উৎপন্ন হোৱা আৱৰ্জনাৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা নিশ্চিত কৰিব লাগে। *গছ-গছনি ৰোপণ: বটগছ, কঁঠাল, চেগুন আৰু আমগছ আদি ৰোপণ কৰিলে ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ আৰু পানীৰ গুণগত মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। এই গছসমূহে শিপাত যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী ধৰি ৰাখিব পাৰে আৰু গ্ৰীষ্মকালত লাহে লাহে সেই পানী এৰি দিয়ে। পৃথিৱীৰ বহু অঞ্চলত নদী পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতি সফল হোৱা দেখা গৈছে। *মেনগ্ৰোভ ৰোপণ আৰু সংৰক্ষণ: সম্ভৱ হোৱা সকলো স্থানতে মেনগ্ৰোভ ৰোপণ আৰু বৃদ্ধি কৰা উচিত। মেনগ্ৰোভে নদীৰ পাৰক মাটিৰ খহনীয়াৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা এক প্ৰাকৃতিক বাধা হিচাপে কাম কৰে। মেনগ্ৰোভৰ ভিতৰৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ আৰু জটিল, আৰু ই নদীত জলজ প্ৰজাতিসমূহৰ বিকাশত সহায় কৰে। *চেক ডেম নিৰ্মাণ: চেক ডেম নিৰ্মাণ কৰিলে নদীৰ পানীৰ প্ৰৱাহৰ গতি হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ ফলত ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ পুনৰভৰণ হয় আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ বৃদ্ধি পায়। == উপনৈসমূহ== [[File:Bharathapuzha tributaries.jpg|thumb|ভাৰতপুঝা নদীৰ উপনৈ ]] [[File:GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG|thumbnail|মালাপ্পুৰম জিলাৰ পন্নানিত অৱস্থিত চাম্ৰাৱট্টম ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰীজ ৰাজ্যখনৰ সৰ্ববৃহৎ ৰেগুলেটৰ-কাম-ব্ৰীজ। এই দলংখন ভাৰতপুঝা নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ]] দুখন প্ৰধান শাখানদী কুট্টিপুৰমত মিলিত হৈ তাৰ পিছত আৰব সাগৰত পৰিছে। এই দুয়োখন শাখানদীৰে আকৌ কেইবাখনো উপনদী আছে, যিবোৰ চিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে। তলত নদীৰ মোহনাৰপৰা উজানলৈ ক্ৰম অনুসৰি উপনদীসমূহৰ তালিকা দিয়া হৈছে। *থুথাপুঝা ** কুন্তিপ্পুঝা ** কাঞ্জিৰাপ্পুঝা ** আম্বাংকদভু ** থুপ্পানাডুপুঝা *গায়ত্ৰীপুঝা ** মংগলম নদী ** আয়ালুৰপুঝা ** ভাণ্ডাজিপ্পূজা ** মীনকাৰপ্পুঝা ** চুলিয়াৰ * কল্পাথিপূজা ** কোৰায়াৰ ** বৰাত্তৰ ** ৱালায়াৰ ** মালমপূজা * কান্নাদিপুঝা ** পালাৰ ** আলিয়াৰ ** আপপাৰ ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bharathappuzha}} *[http://www.kudallur.com/ Kudallur Village] *[https://web.archive.org/web/20060901151355/http://nilafoundation.org/ Nila Foundation Organization] *[https://web.archive.org/web/20060224053833/http://www.frontlineonnet.com/fl2106/stories/20040326001904100.htm A Frontline article about the problems faced by Bharathapuzha] *[http://www.indiatogether.org/2005/jun/env-sandmine.htm An Indiatogether article on Sand Mining in Bharathapuzha] *[https://web.archive.org/web/20110524080034/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-02/edit-page/28161193_1_sand-mining-sand-mafia-river Bharata, To Kill a River] * https://www.youtube.com/watch?v=DGdKcAbPZ_c * https://www.youtube.com/watch?v=gEoV4xhJHBM * https://www.youtube.com/watch?v=R6eA7wahVDY * https://www.youtube.com/watch?v=07Dxuhs1zLU * https://www.youtube.com/watch?v=Tb-O2XpGTTE * {{Citation|surname1=Abraham |given1=Vinu |year=2004 |title=The way to the Maker |journal=The Week |url=http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |access-date=10 February 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050224004103/http://www.the-week.com/24jul11/statescan_article4.htm |archive-date=24 February 2005 }} . * {{Citation | surname1 = Newindpress | year = 2005 | title = Thousands offer Pithru Tharpanam | journal = The New Indian Express | url = http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | access-date = 10 February 2006 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929092331/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R | archive-date = 29 September 2007 | archivedate = 29 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929092331/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IER20050805045520&Topic=0&Title=Kerala&Page=R }}. *{{cite web| title=Infobox facts| work=All Kerala River Protection Council| url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html| access-date=30 January 2006| archivedate=16 July 2012| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html| deadurl=yes}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] er7ratakc8ouhjpunshe0a1vjlkgben 2 138579 626609 626504 2026-08-12T15:57:27Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰাণী */ 626609 wikitext text/x-wiki == উদ্ভিদ == {| class="wikitable sortable" |- ! অসমীয়া নাম !! ইংৰাজী/বৈজ্ঞানিক নাম |- | [[আলু]] || [[:en:Potato|Potato]] |- | [[কচু]] || [[:en:Taro|Taro]] |- | [[বিলাহী]] || [[:en:Tomato|Tomato]] |- | [[বেঙেনা]] || [[:en:Eggplant|Eggplant]] |- | [[ভেণ্ডি]] || [[:en:Okra|Okra]] |- | [[গাজৰ]] || [[:en:Carrot|Carrot]] |- | [[ফুলকবি]] || [[:en:Cauliflower|Cauliflower]] |- | [[ওলকবি]] || [[:en:Kohlrabi|Kohlrabi]] |- | [[ভোল]] || [[:en:Luffa aegyptiaca|Luffa aegyptiaca]] |- | [[বীন]] || [[:en:Common bean|Common bean]] |- | [[মটৰমাহ]] || [[:en:Pea|Pea]] |- | [[লাই শাক]] || [[:en:Brassica juncea|Brassica juncea]] |- | [[চন্দন]] || [[:en:Sandalwood|Sandalwood]] |- | [[চেগুণ]] || [[:en:Teak|Teak]] |- | [[ভেঁকুৰি তিতা]] || [[:en:Solanum viarum|Solanum viarum]] |- | [[বৰ টেঙেচি]] || [[:en:Oxalis debilis|Oxalis debilis]] |- | [[মছন্দৰী]] || [[:en:Houttuynia cordata|Houttuynia cordata]] |- | [[শতমুল]] || [[:en:Asparagus racemosus|Asparagus racemosus]] |- | [[সৰু টেঙেচি]] || [[:en:Oxalis corniculata|Oxalis corniculata]] |- | [[অমাৰি]] || [[:en:Terminalia elliptica|Terminalia elliptica]] |- | [[চতিয়না]] || [[:en:Alstonia scholaris|Alstonia scholaris]] |- | [[কাঠ বাদাম]] || [[:en:Terminalia catappa|Terminalia catappa]] |- | [[বন কপাহী]] || [[:en:Kydia calycina|Kydia calycina]] |- | [[বটগছ]] || [[:en:Banyan|Banyan]] |- | [[ধূনা]] || [[:en:Canarium strictum|Canarium strictum]] |- | [[ঘোঁৰা নিম]] || [[:en:Chinaberry|Chinaberry]] |- | [[যজ্ঞ ডিমৰু]] || [[:en:Ficus racemosa|Ficus racemosa]] |- | [[কৰৈ]] || [[:en:Albizia procera|Albizia procera]] |- | [[নগাটেঙা]] || [[:en:Myrica esculenta|Myrica esculenta]] |- | [[পমা]] || [[:en:Toona ciliata|Toona ciliata]] |- | [[শিশু গছ]] || [[:en:Dalbergia sissoo|Dalbergia sissoo]] |- | [[তেঁতেলী]] || [[:en:Tamarind|Tamarind]] |- | [[টকুনা]] || [[:en:Oroxylum indicum|Oroxylum indicum]] |- | [[বন জালুক]] || [[:en:Oldenlandia corymbosa|Oldenlandia corymbosa]] |- | [[লিহিৰি পতীয়া]] / [[সৰ্পজিভা]] || [[:en:Oldenlandia diffusa|Oldenlandia diffusa]] |- | [[ডালিম]] || [[:en:Pomegranate|Pomegranate]] |- | [[লতা বেল]] || [[:en:Passion fruit|Passion fruit]] |- | [[চপেটা]] / [[চিকু]] || [[:en:Manilkara zapota|Manilkara zapota]] |- | [[আটলাচ]] || [[:en:Annona squamosa|Annona squamosa]] |- | [[অনাৰস]] / [[মাটি-কঁঠাল]] || [[:en:Pineapple|Pineapple]] |- | [[কুজি থেকেৰা]] || [[:en:Garcinia cowa|Garcinia cowa]] |- | [[তৰমুজ]] || [[:en:Watermelon|Watermelon]] |- | [[জামু]] || [[:en:Syzygium cumini|Syzygium cumini]] |- | [[কাজু বাদাম]] || [[:en:Cashew|Cashew]] |} == প্ৰাণী == {| class="sortable wikitable" width="80%" |- ! অসমীয়া নাম ! ইংৰাজী নাম |- | [[ছাগলী]] || [[:en:Goat|Goat]] |- | [[গাধ]] || [[:en:Donkey|Donkey]] |- | [[গঁড়]] || [[:en:Rhinoceros|Rhinoceros]] |- | [[বাঘ]] || [[:en:Tiger|Tiger]] |- | [[বান্দৰ]] || [[:en:Monkey|Monkey]] |- | [[হৰিণা পহু]] || [[:en:Deer|Deer]] |- | [[বন গাহৰি]] || [[:en:Wild boar|Wild boar]] |- | [[কেঁকোৰা]] || [[:en:Crab|Crab]] |- | [[ডলফিন]] || [[:en:Dolphin|Dolphin]] |- | [[বগলী]] || [[:en:Egret|Egret]] |- | [[ময়ূৰ]] / [[ম'ৰা চৰাই]] || [[:en:Peafowl|Peafowl]] |- | [[হাঁহ]] || [[:en:Duck|Duck]] |- | [[জিঞা]] || [[:en:Dragonfly|Dragonfly]] |- | [[লাওডোগা সাপ]] || [[:en:Ahaetulla nasuta|Ahaetulla nasuta]] |- | [[এছিয়ান সোণালী মেকুৰী]] || [[:en:Asian golden cat|Asian golden cat]] |- | [[উকমূক]] || [[:en:Short-tailed bandicoot rat|Short-tailed bandicoot rat]] |- | [[কেটেলাপহু]] || [[:en:Malayan porcupine|Malayan porcupine]] |- | [[ককিলা মাছ|ককিলা]] || [[:en:Freshwater garfish|Freshwater garfish]] |- | [[কাজলি পাভ মাছ|কাজলি পাভ]] / [[বাঁহপাতী মাছ|বাঁহপাতী]] / [[কাজুলি মাছ|কাজুলি]] || [[:en:Ailia coila|Gangetic ailia]] |- | [[তোৰা মাছ|তোৰা]] / [[টোৰা মাছ|টোৰা]] || [[:en:Macrognathus aral|One-striped spiny eel]] |- | [[বটীয়া মাছ|বটীয়া]] || [[:en:Loach|Loach]] |- | [[কুঢ়ি মাছ|কুঢ়ি]] || [[:en:Labeo gonius|Kuria labeo]] |- | [[ভাঙন মাছ|ভাঙন]] || [[:en:Labeo bata|Bata labeo]] |- | [[নাদনী মাছ|নাদনী]] || [[:en:Labeo nandina|Nandee labeo]] |- | [[মালি মাছ|মালি]] || [[:en:Labeo calbasu|Black rohu]] |- | [[চন্দা মাছ|চন্দা]] || [[:en:Chanda nama|Elongate glassy perchlet]] |- | [[কান্ধুলি মাছ|কান্ধুলি]] || [[:en:Notopterus notopterus|Featherback]] |- | [[পাটীমূতুৰা মাছ|পাটীমূতুৰা]] || [[:en:Glossogobius giuris|Tank goby]] |- | [[বিগহেড মাছ|বিগহেড]] || [[:en:Bighead carp|Bighead carp]] |- | [[গ্ৰাছ কাৰ্প মাছ|গ্ৰাছ কাৰ্প]] || [[:en:Grass carp|Grass carp]] |- | [[কমন কাৰ্প মাছ|কমন কাৰ্প]] || [[:en:Common carp|Common carp]] |- | [[বামী মাছ|বামী]] || [[:en:Mastacembelus armatus|Spiny eel]] |} ==পৃথিৱীৰ উল্লেখযোগ্য দেশসমূহ== * [[আৰ্মেনিয়া]] ([[:en:Armenia|Armenia]]) * [[বেলজিয়াম]] ([[:en:Belgium|Belgium]]) * [[বুলগেৰিয়া]] ([[:en:Bulgaria|Bulgaria]]) * [[গ্ৰীচ]] ([[:en:Greece|Greece]]) * [[হাংগেৰী]] ([[:en:Hungary|Hungary]]) * [[ৰোমানিয়া]] ([[:en:Romania|Romania]]) * [[বুৰুণ্ডি]] ([[:en:Burundi|Burundi]]) * [[ঘানা]] ([[:en:Ghana|Ghana]]) * [[উগাণ্ডা]] ([[:en:Uganda|Uganda]]) * [[জিম্বাবৱে]] ([[:en:Zimbabwe|Zimbabwe]]) * [[কলম্বিয়া]] ([[:en:Colombia|Colombia]]) * [[উৰুগুৱে]] ([[:en:Uruguay|Uruguay]]) == ৱেবছাইট/এপ্ == * [[অৰ্কুট]] ([[:en:Orkut|Orkut]]) * [[ইউটিউব কিডচ্]] ([[:en:YouTube Kids|YouTube Kids]]) * [[গুগল এডচ্]] ([[:en:Google Ads|Google Ads]]) * [[গুগল চাট]] ([[:en:Google Chat|Google Chat]]) * [[গুগল প্লাচ]] ([[:en:Google+|Google+]]) * [[গুগল মীট]] ([[:en:Google Meet|Google Meet]]) * [[গুগল শ্বীট]] ([[:en:Google Sheets|Google Sheets]]) * [[গুগল শ্লাইডচ্]] ([[:en:Google Slides|Google Slides]]) * [[গুগল ৱালেট]] ([[:en:Google Wallet|Google Wallet]]) ==ব্যক্তি== {{div col|2}} *[[নৰেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] *[[বিমল ভাগৱতী]] *[[প্ৰভাত চন্দ্ৰ শৰ্মা]] *[[ৰাজেন শইকীয়া]] *[[হেমেশ্বৰ দিহিঙীয়া]] *[[পংকজ ঠাকুৰ]] *[[দীপিকা চক্ৰৱৰ্তী]] *[[বিপুল দেউৰী]] *[[সুৰেণ তালুকদাৰ]] *[[তপেশ্বৰ শৰ্মা]] *[[বাবুল তামুলী]] *[[পাৰ্থপ্ৰতিম হাজৰিকা]] *[[লক্ষজ্যোতি গগৈ সন্দিকৈ]] *[[শ্বামীম নাছৰিণ মিলি]] *[[প্ৰতিমা নন্দী নাৰ্জাৰী]] *[[সুৰেন্দ্ৰ মোহন দাস]] *[[প্ৰতীম বৰুৱা]] *[[দ্বিজেন দাস]] *[[প্ৰদ্যুম্ন কুমাৰ গগৈ]] *[[মাইনাওশ্ৰী দৈমাৰী]] *[[নেইনা অধিকাৰী]] *[[সুপ্ৰকাশ ভূঞা]] *[[কুশল দত্ত]] *[[নীলিমা ঠাকুৰীয়া হক]] *[[সমীন্দ্ৰ হুজুৰি]] *[[নিবেদন দাস পাটোৱাৰী]] *[[ৰুদ্ৰসিংহ মটক]] *[[অমিতাভ ৰঞ্জন কানু]] *[[উজ্জ্বল পাওগাম]] *[[কমল কুমাৰ মেধি]] *[[জয়জিৎ ডেকা]] *[[দীপক নাথ]] *[[ধ্ৰুৱকুমাৰ তালুকদাৰ]] *[[বৰ্ণালী বৰগোহাঁই]] *[[বিকাশজ্যোতি শইকীয়া]] *[[মুনীন বায়ন]] *[[মৃণাল আকাশ মেধি]] *[[যুগজ্যোতি দাস]] *[[ৰুবুল দাস]] *[[শোণিত বিজয় দাস]] *[[সৌৰভ শইকীয়া]] {{div col end}} ==গ্ৰন্থ== {{div col|2}} *[[মঞ্চলেখা]] *[[মহাত্মাৰ পৰা ৰূপকোঁৱৰলৈ]] *[[বকুল বনৰ কবিতা]] *[[সোণালী জাহাজ]] *[[কবিতা (গ্ৰন্থ)]] (নীলমণি ফুকন) *[[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰচনা সম্ভাৰ]] *[[বেণুধৰ শৰ্মা (গ্ৰন্থ)]] (তীৰ্থনাথ শৰ্মা) *[[স্নেহ দেৱীৰ একুঁকি গল্প]] *[[শ‍ইচৰ পথাৰ মানুহ]] *[[মোৰো যে কিমান হেঁপাহ]] *[[অনেক মানুহ অনেক ঠাই আৰু নিৰ্জনতা]] *[[মানুহ অনুকূলে]] *[[চেনেহ জৰীৰ গাঁঠি]] *[[অসমীয়া ৰামায়ণী সাহিত্য: কথাবস্তুৰ আঁতিগুৰি]] *[[এই অনুৰাগী এই উদাস]] *[[ধূলিয়ৰি ভৰিৰ সাঁচ]] *[[আকাশৰ ছবি আৰু অন্যান্য গল্প]] *[[মেঘমালাৰ ভ্ৰমণ]] *[[মৰিয়াহোলা]] *[[চাণক্য (গ্ৰন্থ)]] (জয়শ্ৰী গোস্বামী মহন্ত) *[[ভুল সত্য]] *[[ড॰ প্ৰণৱজ্যোতি ডেকাৰ শ্ৰেষ্ঠ গল্প]] *[[কড়ি খেলাৰ সাধু]] *[[সেউজীয়া ধৰণী]] *[[বিজ্ঞানৰ অনুপম জগত]] *[[সোনবালি বাগিচাৰ ভূত]] *[[মিলি, অমিয়া আৰু এখন নদী]] *[[ফচং]] *[[ডাঙৰ মানুহৰ সাধু]] *[[পোৱালমণি আৰু চিচিঙৰ দুঃসাহসিক অভিযান]] *[[বিপন্ন বিস্ময় খেল]] *[[মইনাহঁতৰ পদ্য]] *[[অনুশীলন]] *[[মাৰাংবুৰু আমাৰ পিতা]] *[[জহৰ-মহৰ]] *[[জঁটাধাৰী]] *[[সোধা নহ'ল তোক অ' বকুল]] *[[মৌ-মাখি সাম্ৰাজ্য]] *[[এইপিনে কি আছে?]] *[[মেঘ-ঘোঁৰা]] *[[ডেউকা কোবাই যায়]] *[[চকী আৰু অন্যান্য গল্প]] *[[মন মৰা তৰা]] *[[কুঁচিয়ানামা]] {{div col end}} f1s49aqdaq94cofas5x9cwzthgc8owl 0 138622 626664 626342 2026-08-13T00:20:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 21 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626664 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ কেৰালাৰ এখন চহৰ}} {{Infobox settlement | name = মালাপ্পুৰম | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = Malappuram | settlement_type = [[পৌৰ চহৰ]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image3 = Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg | image2 = Malappuram Townhall.png | image1 = Malappuram DownHill Aerial View.jpg | image4 = Vaidyar.JPG | image5 = AI International College, Malappuram Inkel Educity.png | image6 = Malappuram District Sports Complex Stadium.jpg | image7 = Areekode in Malappuram District.jpg | image8 = }} | image_caption = '''''ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত:'''''<br />মালাপ্পুৰম ডাউন হিল, টাউন হল, কোট্টাকুন্নু পাহাৰ, [[মহাকবি ময়িনকুট্টী বৈদ্যৰ স্মাৰক|বৈদ্যৰ স্মাৰক]], এআই ইণ্টাৰনেশ্যনেল কলেজ, [[মালাপ্পুৰম জিলা ক্ৰীড়া প্ৰকল্প ষ্টেডিয়াম|এমডিএছচি ষ্টেডিয়াম]], [[চালিয়াৰ নদী|চালিয়াৰ নদীৰ দৃশ্য]] | nicknames = পাহাৰৰ চহৰ, ফুটবলৰ ৰাজধানী<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/nov/09/Soccer-Capital-to-Host-GOAL-2015-680432.html|publisher=দি ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|title=Soccer Capital|trans-title=ফুটবলৰ ৰাজধানী|date=৯ নৱেম্বৰ ২০১৪ }}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-point = none | map_alt = | map_caption = কেৰালাত মালাপ্পুৰমৰ অৱস্থান | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|11|03|03.6|N|76|04|16.0|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Malappuram&params=11_03_03.6_N_76_04_16.0_E_type:city_region:IN-KL] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | subdivision_name2 = [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰম]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = ১৯৫৯ | founder = | named_for = | government_type = [[পৌৰ পৰিষদ (ভাৰত)|পৌৰ পৰিষদ]] | governing_body = মালাপ্পুৰম পৌৰসভা | leader_title = পৌৰপতি | leader_name = অধিবক্তা ভি. ৰিনিশা ([[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ|আইইউএমএল]]) | leader_title1 = উপ-পৌৰপতি | leader_name1 = জিতেশ জি অনিল ([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আইএনচি]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="auto">{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=Censusindia.gov.in |title=Malappuram census handbook|trans-title=মালাপ্পুৰম লোকপিয়ল হাতপুথি}}</ref> | area_total_km2 = 58.20 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 38.21 | population_total = 101,386 | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/india/kerala/3205__malappuram/|title=Malappuram : District in Kerala|trans-title=মালাপ্পুৰম: কেৰালাৰ জিলা|website=Citypopulation.de|access-date=১ জুলাই ২০২৬}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 2,829,522 | population_metro_footnotes = <!-- UA --><ref name="Pop_city">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above|trans-title=১ নিযুত আৰু তাতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা নগৰীয়া অঞ্চল/চহৰসমূহ|publisher=মহা পঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত, ভাৰত|access-date=১৯ নৱেম্বৰ ২০১১}}</ref> | population_demonym = মালাপ্পুৰমবাসী<ref>{{Cite news |title=Malappuram's first book stall bids adieu |trans-title=মালাপ্পুৰমৰ প্ৰথমখন কিতাপৰ দোকানৰ বিদায়|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappurams-first-book-stall-bids-adieu/article25784082.ece |access-date=৪ জুলাই ২০২০ |newspaper=দ্য হিন্দু |date=১৯ ডিচেম্বৰ ২০১৮}}</ref> | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ডাক সূচাংক সংখ্যা|পিন]] | postal_code = ৬৭৬৫০৫ | area_code = +৯১৪৮৩xxxxxxx | area_code_type = [[টেলিফোন]] ক'ড | registration_plate = কেএল-১০<br>কেএল-৫৩<br>কেএল-৫৪<br>কেএল-৮৪<br>কেএল-৭১<br>কেএল-৬৫<br>কেএল-৫৫ | blank_name = {{Nowrap|[[চৰকাৰী ভাষা]]}} | blank_info = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]<ref>{{Cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |trans-title=কেৰালা চৰকাৰী ভাষা (আইনপ্ৰণয়ন) আইন, ১৯৬৯|url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |website=পিআৰএছ লেজিছলেটিভ ৰিছাৰ্চ |access-date=১৯ জুলাই ২০১৮ |archive-date=২০ এপ্ৰিল ২০১৬ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped }}</ref><ref name="langoff">{{Cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|trans-title=ভাৰতত ভাষিক সংখ্যালঘু আয়ুক্তৰ ৫২ তম প্ৰতিৱেদন|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয় (ভাৰত)|সংখ্যালঘু পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়]]|access-date=২৯ মাৰ্চ ২০১৯|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=২৫ মে' ২০১৭}}</ref> | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}} | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|এম/এডব্লিউ]] <small>([[কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন|কোপেন]])</small> | footnotes = | leader_title2 = | leader_name2 = | blank2_name_sec1 = [[সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] | blank2_info_sec1 = ৯৮.৪৭% | blank2_name_sec2 = [[বৰ্ষণ (বতৰবিজ্ঞান)|বৰষুণ]] | blank2_info_sec2 = {{Convert|3100|mm|in}} | blank3_name_sec2 = গ্ৰীষ্মকালৰ গড় উষ্ণতা | blank3_info_sec2 = {{Convert|39|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = শীতকালৰ গড় উষ্ণতা | blank4_info_sec2 = {{Convert|20|°C|°F}} | official_name = | website = {{URL|https://malappurammunicipality.lsgkerala.gov.in/}} }} '''মালাপ্পুৰম''' ('''মালাপুৰম''' বুলিও কোৱা হয়) ({{IPA|ml|mɐlɐpːurɐm|lang|Malappuram.ogg}})<ref>{{Cite web|url=http://www.govemployees.in/2015/06/02/revised-list-of-classification-cities-for-hra-of-central-government-employees/|title=Revised List of Classification Cities for HRA of central government employees - Govt. Employees India|trans-title=কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ এইছআৰএ-ৰ বাবে শ্ৰেণীভুক্ত চহৰসমূহৰ সংশোধিত তালিকা - চৰকাৰী কৰ্মচাৰী ভাৰত|date=২ জুন ২০১৫|access-date=২৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬|archive-date=২৫ আগষ্ট ২০১৬|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825063143/http://www.govemployees.in/2015/06/02/revised-list-of-classification-cities-for-hra-of-central-government-employees/|url-status=dead|archivedate=2016-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825063143/http://www.govemployees.in/2015/06/02/revised-list-of-classification-cities-for-hra-of-central-government-employees/|deadurl=yes}}</ref> হৈছে ভাৰতৰ কেৰালাৰ এখন পৌৰ চহৰ। লগতে ই [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]]ৰ [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ৰ সদৰ ঠাই।<ref>{{Cite web |url=https://www.dtpcmalappuram.com/ |title=DTPC Malappuram {{!}} Malappuram Tourist Places |trans-title=ডিটিপিচি মালাপ্পুৰম {{!}} মালাপ্পুৰমৰ পৰ্যটনস্থলী |website=DTPC malappuram |language=en |access-date=৮ আগষ্ট ২০২৬}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/ |title=Welcome to Malappuram {{!}} Website of the District Administration, Malappuram {{!}} India |trans-title=মালাপ্পুৰমলৈ স্বাগতম {{!}} জিলা প্ৰশাসনৰ ৱেবছাইট, মালাপ্পুৰম {{!}} ভাৰত |language=en-US |access-date=৮ আগষ্ট ২০২৬}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মালাপ্পুৰম পৌৰসভাৰ মাটি-কালি {{convert|33.61|sqkm|abbr=on}} আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ৬৮,১২৭ জন। ১৯৭০ চনত এই জিলাৰ প্ৰথমখন পৌৰসভা গঠন কৰা হৈছিল। মালাপ্পুৰমে [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ৰ প্ৰশাসনিক সদৰ হিচাপে কাম কৰে। ৪০টা নিৰ্বাচনী ৱাৰ্ডত বিভক্ত এই চহৰখনৰ জনবসতিৰ ঘনত্ব ২০২৭ sq km। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মালাপ্পুৰম মহানগৰ অঞ্চলটো কেৰালাৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম নগৰীয়া অঞ্চল। ইয়াৰ স্থান কোচি, কালিকট আৰু ত্ৰিছুৰৰ পিছতেই। প্ৰায় ৩০ লাখ জনসংখ্যাৰে ই ভাৰতৰ ২৫ তম বৃহত্তম নগৰীয়া অঞ্চল।<ref name="census 2011">{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=ভাৰতৰ লোকপিয়ল |title= Trends of urbanisation in Kerala|trans-title=কেৰালাত নগৰায়নৰ ধাৰা}}</ref> ২০২০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ইকনমিষ্ট ইণ্টেলিজেন্স ইউনিটে (ইআইইউ) চলোৱা এক সমীক্ষা অনুসৰি ই দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰ। ২০১৫ চনৰপৰা ২০২০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ নগৰীয়া বিকাশৰ হাৰ আছিল ৪৪.১%।<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |trans-title=পৃথিৱীৰ ১০খন দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা নগৰীয়া অঞ্চলৰ ভিতৰত ৩খনেই কেৰালাত: ইকনমিষ্টৰ স্থাননিৰ্ধাৰণ |date=৮ জানুৱাৰী ২০২০ |access-date=১৩ জানুৱাৰী ২০২০}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/jan/09/malappuram-is-worlds-fastest-growing-city-kozhikode-kollam-also-in-top-10-2087011.html |website=Newindianexpress.com |title=Malappuram is world's fastest-growing city; Kozhikode, Kollam also in top 10 |trans-title=মালাপ্পুৰম পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰ; কোজিকোড, কোল্লামো শীৰ্ষ ১০-ত |date= ৯ জানুৱাৰী ২০২০ }}</ref> মালাপ্পুৰম চহৰখন [[কালিকট]]ৰপৰা ৪৭ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত আৰু পালক্কাডৰপৰা ৯০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত।<ref name="Malappuram Web">{{cite web|url=http://malappuram.nic.in/|title=malappuram Web|trans-title=মালাপ্পুৰম ৱেব|access-date=২৮ জুলাই ২০১৫}}</ref> সমগ্ৰ বাসিন্দাক বিনামূলীয়া [[ৱাই-ফাই]] সংযোগ প্ৰদান কৰা ই ভাৰতৰ প্ৰথমটো পৌৰ সংস্থা।<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/free-wifi-in-malappuram-of-kerala/article7482218.ece |website=Thehindu.com |title=Malappuram of Kerala to log on to free Wi-Fi |trans-title=কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম বিনামূলীয়া ৱাই-ফাইলৈ সংযুক্ত হ'ব |date= ৩০ জুলাই ২০১৫ |access-date= ১ জুলাই ২০২০}}</ref><ref>{{cite web |url=https://thelogicalindian.com/news/kerala-does-it-again-malappuram-municipality-to-be-indias-first-to-offer-free-wi-fi-connectivity |website=thelogicalindian.com |title=Malappuram Municipality To Be India's First To Offer Free Wi-Fi Connectivity |trans-title=বিনামূলীয়া ৱাই-ফাই সংযোগ আগবঢ়োৱা ভাৰতৰ প্ৰথমখন মালাপ্পুৰম পৌৰসভা হ'বলৈ গৈ আছে |date=২২ আগষ্ট ২০১৫ |access-date= ১ জুলাই ২০২০}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানক সংস্থাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰা মালাপ্পুৰম ভাৰতৰ প্ৰথমটো পৌৰ সংস্থাও।<ref>{{Cite news|title=First-in-India ISO tag for Malappuram|trans-title=মালাপ্পুৰমৰ বাবে ভাৰতত প্ৰথম আইএছঅ' টেগ|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/firstinindia-iso-tag-for-malappuram/article5720209.ece|last=ষ্টাফ ৰিপৰ্টাৰ|date=২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪|access-date=২৯ জুলাই ২০২০|work=দ্য হিন্দু}}</ref> ই ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমখন অভিযোগমুক্ত পৌৰসভাও।<ref>{{Cite news|title=Malappuram aims to be complaint-free|trans-title=মালাপ্পুৰম অভিযোগমুক্ত হোৱাৰ লক্ষ্য লৈছে|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-aims-to-be-complaintfree/article6556301.ece|last=আব্দুল লতিফ|first=নাহা|date=২ নৱেম্বৰ ২০১৪|access-date=২৯ জুলাই ২০২০|work=দ্য হিন্দু}}</ref> == নামকৰণ == ''মালাপ্পুৰম'' শব্দৰ অৰ্থ [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত "পাহাৰৰ ওপৰত।" এই নামটো মালাপ্পুৰমৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰপৰা আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|trans-title=মালাপ্পুৰম, পাহাৰৰ ওপৰৰ চহৰ|date=৩০ জুন ২০১৪|website=nativeplanet.com|access-date=৪ জুলাই ২০২০|archive-date=৭ জুন ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|trans-title=সাংস্কৃতিক প্ৰতিলিপি|date=২৪ মাৰ্চ ২০১৩|website=দ্য ফাইনেঞ্চিয়েল এক্সপ্ৰেছ|access-date=৪ জুলাই ২০২০|archive-date=৭ জুন ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}</ref> জিলাখনৰ মধ্যভাগৰ অঞ্চলটোত কেইবাখনো ওখ-নিখ পাহাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আৰিমব্ৰা পাহাৰ, আম্মিনিক্কাদন পাহাৰ, উৰাকাম পাহাৰ, চেৰিয়াম পাহাৰ, পাণ্ডালুৰ পাহাৰ আৰু চেক্কুন্নু পাহাৰ আদি উল্লেখযোগ্য। এই সকলোবোৰ [[পশ্চিম ঘাট পৰ্বতমালা]]ৰপৰা আঁতৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|trans-title=মালাপ্পুৰমৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল|date=৭ মে' ২০১৮|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০২০|website=নেটিভ প্লেনেট|last=আকাশ সিং|archive-date=১৭ অক্টোবৰ ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}</ref> অৱশ্যে নাৰিকল গছেৰে আবৃত্ত বালিচহীয়া উপকূলীয় সমভূমিভাগ এই পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ এক ব্যতিক্ৰম।<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-malappuram.html|title=District Profile|trans-title=জিলাৰ প্ৰফাইল|website=spb.kerala.gov.in|access-date=২৪ আগষ্ট ২০১৯|archive-date=৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904185950/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-malappuram.html|url-status=dead|archivedate=2019-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904185950/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-malappuram.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town - Nativeplanet|trans-title=মালাপ্পুৰম, পাহাৰৰ ওপৰৰ চহৰ - নেটিভপ্লেনেট|date=৩০ জুন ২০১৪ }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|trans-title=সাংস্কৃতিক প্ৰতিলিপি|date=২৪ মাৰ্চ ২০১৩}}</ref> == ইতিহাস == প্ৰাচীন কালৰেপৰা মালাপ্পুৰম এখন সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। অৱশ্যে চহৰখনৰ প্ৰাচীন ইতিহাসৰ বেছিভাগেই লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা নাযায়। তথাপি ইয়াত কিছুমান প্ৰাগঐতিহাসিক ধ্বংসাৱশেষ পোৱা যায়। বিশেষকৈ উৰাকাম, মেলমুৰি, পোনমালা আৰু ভেংগৰাৰ দৰে চহৰখনৰ কিছুমান অংশত শিল কাটি বনোৱা গুহা পোৱা গৈছে।<ref name=History_of_Malappuram>{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram|trans-title=মালাপ্পুৰমৰ ইতিহাস}}</ref> ভেলিয়াংগাড়ী, কুট্টিলাংগাড়ী, পল্লীপুৰম আদি নামৰ অঞ্চলসমূহে মালাপ্পুৰমৰ জৈন আৰু বৌদ্ধ ইতিহাসৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়ে। লক্ষণীয়ভাৱে মালাপ্পুৰমৰ উৰাকাম পাহাৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২০০০ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত ১৫০০ বছৰ পুৰণি জৈন মন্দিৰটোৱে এই কথা নিঃসন্দেহে প্ৰমাণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.cpreecenvis.nic.in/Database/OorakamMala_2713.aspx|title=Oorakam Mala|trans-title=উৰাকাম পাহাৰ|website=Cpreecenvis.nic.in|access-date=২৪ আগষ্ট ২০১৯}}</ref> [[সংগম যুগ]]ত এৰানাদান মালাপ্পুৰম চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। পাট্টাৰ কাডাভ, পানাক্কাড আদি ঠাই সম্ভৱতঃ পাট্টাৰ আৰু পানাৰসকলে তাত বসবাস কৰাৰ ফলতেই গঢ় লৈ উঠিছিল। কিন্তু সংগম যুগত বা সংগমৰ পৰৱৰ্তী যুগত মানুহৰ জীৱন আৰু সংস্কৃতিৰ বিষয়ে আৰু কোনো সবিশেষ তথ্য পোৱা নাযায়।<ref name="DISTRICT CENSUS HANDBOOK">{{Cite book|title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK|trans-title=জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি|publisher=লোকপিয়ল সঞ্চালকালয়, কেৰালা|year=২০১১|pages=১৫}}</ref> ওচৰৰ ভাল্লুভানাডৰ ভেল্লোডীসকল আৰু নেডুংগানাডৰ নেডুংগাড়ীসকলৰ দৰেই এৰানাডও এৰাডীসকল নামৰ এটা [[সামান্থন নায়াৰ]] জনগোষ্ঠীয়ে শাসন কৰিছিল। এৰানাডৰ শাসকসকলক ''এৰাল্পপাদ'' বা ''এৰাডী'' উপাধিৰে জনা গৈছিল। মালাপ্পুৰমত পোৱা পুৰাতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত জামোৰিন ৰাজত্বকালৰ পূব শাখাৰ প্ৰসাদৰ ভগ্নাৱশেষো আছে। মালাপ্পুৰম এৰানাড অঞ্চলত জামোৰিনসকলৰ সামৰিক সদৰ আছিল। জামোৰিনসকলৰ মালাপ্পুৰমৰ ওপৰত প্ৰভুত্ব আছিল। তেওঁলোকৰ সেনাপতি পাৰা নাম্বিয়ে প্ৰাথমিক অৱস্থাত মালাপ্পুৰমৰ ডাউনহিলত (কোট্টাপ্পাড়ী) সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰি এই অঞ্চল শাসন কৰিছিল।<ref name="Malabar Manual Appendix">{{cite book |last1=লোগান |first1=উইলিয়াম |title=MALABAR MANUAL: With Commentary by VED from VICTORIA INSTITUTIONS |trans-title=মালাবাৰ হাতপুথি: ভিক্টোৰিয়া ইনষ্টিটিউচনৰপৰা ভেদৰ ধাৰাভাষ্যৰ সৈতে|publisher=ভিক্টোৰিয়া ইনষ্টিটিউচন, আৰাধনা, দেৱৰকোভিল ৬৭৩৫০৮ |edition=খণ্ড ২ |url=https://books.google.com/books?id=0TJFDwAAQBAJ&pg=PA1 |access-date=১২ জুলাই ২০২০}}</ref> পৰৱৰ্তী জামোৰিনসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ পূৰ্বৰ মালাপ্পুৰমৰ শাসকসকলৰ সবিশেষ ভাস্কৰ ৰবি বৰ্মনৰ (১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ইহুদী তাম্ৰলিপি আৰু বীৰ ৰাঘৱ চক্ৰৱৰ্তীৰ (১২২৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) কোট্টায়াম তাম্ৰলিপিত পোৱা যায়। চহৰখনৰ পৰৱৰ্তী ইতিহাস জামোৰিনৰ শাসনৰ ইতিহাসৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।<ref>{{Cite book|title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK MALAPPURAM|trans-title=জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি মালাপ্পুৰম|last=খণ্ড দ্বাদশ-এ|publisher=লোকপিয়ল সঞ্চালকালয়, কেৰালা|year=২০১১|pages=১৫}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত মালাপ্পুৰম ইউৰোপীয় আৰু ব্ৰিটিছ সৈন্যৰ সদৰ আছিল। পিছলৈ ই ১৮৮৫ চনত গঠিত পূৰ্বৰ মালাপ্পুৰম বিশেষ বাহিনী বুলি জনাজাত [[মালাবাৰ বিশেষ আৰক্ষী]]ৰ (এম.এছ.পি) সদৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref>{{cite book |last1=চি.এ. |first1=ইনেছ |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |trans-title=মাদ্ৰাজ জিলা গেজেটিয়াৰ: মালাবাৰ আৰু আনজেংগো|date=১৯০৮ |publisher=চৰকাৰী প্ৰেছ, মাদ্ৰাজ |page=৩৭১ |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=৩০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০}}</ref> ব্ৰিটিছসকলে নিজৰ সৈন্য নিয়োগ কৰিবলৈ [[কাডালুণ্ডি নদী]]ৰ পাৰত মালাপ্পুৰমৰ পাহাৰৰ শিখৰত হাইগ বেৰেক স্থাপন কৰিছিল। এসময়ত ইয়াত টিপু চুলতানৰ এটা দুৰ্গ আছিল। মূল বেৰেকসমূহ এতিয়া মালাপ্পুৰম চিভিল ষ্টেচন হিচাপে জিলা প্ৰশাসনৰ কাৰ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.malappuramtourism.org/history.php|title=Malappuram British History|trans-title=মালাপ্পুৰম ব্ৰিটিছ ইতিহাস|access-date=১২ জুলাই ২০২০|archive-date=১০ অক্টোবৰ ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010035952/https://www.malappuramtourism.org/history.php|url-status=dead|archivedate=2020-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201010035952/https://www.malappuramtourism.org/history.php|deadurl=yes}}</ref><ref name="DISTRICT CENSUS HANDBOOK"/> মালাপ্পুৰম পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ পাঁচটা ৰাজহ সংমণ্ডলৰ এটাৰ সদৰ আছিল। বাকীকেইটা থালাছেৰী, কোজিকোড, পালক্কাড আৰু ফ'ৰ্ট কোচিনত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|trans-title=১৯৫১ চনৰ লোকপিয়ল হাতপুথি - মালাবাৰ জিলা|publisher=মাদ্ৰাজ চৰকাৰ|year=১৯৫৩|location=চেন্নাই|pages=১|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> কালিকটৰ জিলা ব'ৰ্ডৰ উপৰি মালাবাৰ জিলাৰ কাম-কাজ পৰিচালনা কৰিবলৈ গঠন কৰা স্থানীয় ব'ৰ্ডসমূহৰ ভিতৰত মালাপ্পুৰম তালুক ব'ৰ্ড অন্যতম আছিল। [[থালাছেৰী]], পালক্কাড আৰু মানান্থাভাড়ীৰ (ৱায়ানাড) লগতে ইয়াৰ নিজা নামৰ সংমণ্ডলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=চি.এ. |first1=ইনেছ |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |trans-title=মাদ্ৰাজ জিলা গেজেটিয়াৰ: মালাবাৰ আৰু আনজেংগো|date=১৯০৮ |publisher=চৰকাৰী প্ৰেছ, মাদ্ৰাজ |page=৩৭৩ |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=৩০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০}}</ref> চহৰখনৰ ভেলিয়াংগাড়ীত ১০০ বছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে ১৯১৬ চনত নিৰ্মাণ কৰা এটা পুৰণি কুঁৱাৰ বেৰত এতিয়াও মালাপ্পুৰম তালুক ব'ৰ্ডৰ শিলালিপি দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Celebrating-centenary-of-a-public-well/article14015273.ece|title=Celebrating centenary of a public well|trans-title=এটা ৰাজহুৱা কুঁৱাৰ শতবাৰ্ষিকী উদ্‌যাপন|newspaper=দ্য হিন্দু |date=২২ জানুৱাৰী ২০১৬}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-malappuramkerala-27-04-2017/640134|title=ഈ തെളിനീരിന് നൂറ്റാണ്ടിന്റെ നിറവ്|trans-title=এই পৰিষ্কাৰ পানীৰ শতবাৰ্ষিকী পূৰ্ণ|website=Deshabhimani.com}}</ref> মালাবাৰ জিলাৰ সংমণ্ডল ৰাজহ দণ্ডাধীশ আৰু সহকাৰী আৰক্ষী অধীক্ষকৰ কাৰ্যালয়সমূহো মালাপ্পুৰমত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{cite book |last1=চি.এ. |first1=ইনেছ |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |trans-title=মাদ্ৰাজ জিলা গেজেটিয়াৰ: মালাবাৰ আৰু আনজেংগো|date=১৯০৮ |publisher=চৰকাৰী প্ৰেছ, মাদ্ৰাজ |page=৪১৬ |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=৩০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০}}</ref> === কোট্টাকুন্নু পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰ === মালাপ্পুৰম চহৰৰ মাজ-মজিয়াত কোট্টাকুন্নু পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰটো অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো [[কালিকট]]ৰ শাসক জামোৰিনসকলৰ সামৰিক সদৰ থকাৰ সময়ত ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা দুৰ্গটোৰপৰাই কোট্টাকুন্নু নামটো আহিছে। এই অঞ্চলৰ ভৌগোলিক গুৰুত্বৰ বাবেই ইয়াত মালাপ্পুৰম দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ চৌপাশেই মালাপ্পুৰম চহৰখন গঢ় লৈ উঠিছিল। == ভূগোল == === ভূ-প্ৰকৃতি === মালাপ্পুৰম ৰাজ্যখনৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। নামটোৱে বুজোৱাৰ দৰেই ই সেউজীয়া সৰু সৰু পাহাৰেৰে আবৃত। চহৰখনৰ মাজেৰে কেইবাখনো নিৰ্মল পানীৰ জুৰি বৈ গৈছে। কেৰালাৰ অন্যতম প্ৰধান নদী কাডালুণ্ডি পুঝা চহৰখনৰ কাষেৰে বৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/about-district/|title=Malappuram District Profile|trans-title=মালাপ্পুৰম জিলাৰ প্ৰফাইল|website=মালাপ্পুৰম}}</ref> চহৰখন পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত সুন্দৰ অভিলেখ থকা ৰাজ্যখনৰ কেইখনমান মাত্ৰ পৌৰসভাৰ ভিতৰত মালাপ্পুৰম অন্যতম। পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু স্বাস্থ্যৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে ২০১১ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ইয়াক দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ পৌৰসভা হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YRhBDwAAQBAJ&q=award+for+best+municipality+in+the+state+was+won+by+Ottapalam+and+the+second+place+by+Malappuram&pg=PT119|title=Re-visioning Indian Cities: The Urban Renewal Mission|trans-title=ভাৰতীয় চহৰসমূহৰ পুনৰ দৰ্শন: নগৰ নৱীকৰণ অভিযান|last=শিৱৰামাকৃষ্ণন|first=কে. চি.|date=৪ আগষ্ট ২০১১|publisher=ছেজ পাব্লিছিং ইণ্ডিয়া|isbn=9788132119470|language=en}}</ref> তদুপৰি ২০১৯ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ স্বচ্ছতা উৎকৃষ্টতা বঁটাতো ই দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1564790|title=Amrut Cities--Municipal Corporations of Raigarh, Ambikapur, and Kumbakonam Bag Top Swachhata Excellence Awards|trans-title=অমৃত চহৰ--ৰায়গড়, অম্বিকাপুৰ আৰু কুম্ভকোনাম পৌৰ নিগমে শীৰ্ষ স্বচ্ছতা উৎকৃষ্টতা বঁটা লাভ কৰিলে|website=pib.gov.in|access-date=২৪ আগষ্ট ২০১৯}}</ref> আন জিলা সদৰসমূহৰ বিপৰীতে উত্তৰ-দক্ষিণৰ লগতে পশ্চিম-পূবৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো মালাপ্পুৰমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছে। ইয়াৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ বা ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ জৰিয়তে জিলাখনৰ সকলোৱে চহৰখনলৈ সহজে অহা-যোৱা কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite book|title=Work Study Report on Police Department 2013|trans-title=আৰক্ষী বিভাগৰ কাৰ্য অধ্যয়ন প্ৰতিৱেদন ২০১৩|publisher=পি এণ্ড এ আৰ (এআৰ-সপ্তম) বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ|year=২০১৩|pages=৭৭}}</ref> === জলবায়ু === চহৰখনৰ জলবায়ু প্ৰায় একেই। ইয়াৰ ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু (কোপেন ''এম'') সাধাৰণতে গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ প্ৰকৃতিৰ। অৱশ্যে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ সময়ত ইয়াত সাধাৰণতে প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। ছেপ্টেম্বৰৰপৰা মাৰ্চ মাহলৈকে বতৰ যথেষ্ট আকৰ্ষণীয় হোৱাৰ বাবে এই সময়ছোৱাই মালাপ্পুৰম ভ্ৰমণৰ বাবে সৰ্বোত্তম সময়। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ বাবেই মালাপ্পুৰম এখন নিৰ্মল বতাহৰ চহৰ। ২০১০ বৰ্ষৰ কেন্দ্ৰীয় প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ডৰ তথ্য অনুসৰি, চালফাৰ ডাই অক্সাইড (SO₂), নাইট্ৰ'জেন ডাই অক্সাইড (NO₂) আৰু পিএম১০-ৰ (PM₁₀) বাবে নিৰীক্ষণ কৰা ১৮০খন চহৰৰ ভিতৰত মালাপ্পুৰম এনে দুখন চহৰৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল যিয়ে সকলো বায়ু প্ৰদূষকৰ বাবে নিম্ন প্ৰদূষণৰ (অৰ্থাৎ মানকৰ তুলনাত ৫০% তলত) মাপকাঠী পূৰণ কৰিছিল। {{Weather box |location = মালাপ্পুৰম, কেৰালা |single line = yes |metric first = yes |width = auto |temperature colour = pastel | Jan high C = 32.0 | Feb high C = 32.9 | Mar high C = 34.0 | Apr high C = 33.8 | May high C = 32.7 | Jun high C = 29.3 | Jul high C = 28.1 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 29.7 | Oct high C = 30.3 | Nov high C = 31.1 | Dec high C = 31.4 | year high C = 31.2 | Jan low C = 21.8 | Feb low C = 22.8 | Mar low C = 24.4 | Apr low C = 25.4 | May low C = 25.1 | Jun low C = 23.5 | Jul low C = 22.8 | Aug low C = 23.3 | Sep low C = 23.3 | Oct low C = 23.4 | Nov low C = 23.1 | Dec low C = 21.9 | year low C = 23.4 | rain colour = green | Jan rain mm = 1 | Feb rain mm = 9 | Mar rain mm = 16 | Apr rain mm = 101 | May rain mm = 253 | Jun rain mm = 666 | Jul rain mm = 830 | Aug rain mm = 398 | Sep rain mm = 233 | Oct rain mm = 281 | Nov rain mm = 140 | Dec rain mm = 24 | source=<ref name="Climate-Data.org">{{cite web|title="CLIMATE: MALAPPURAM"|trans-title="জলবায়ু: মালাপ্পুৰম"|publisher=Climate-Data.org|url=http://en.climate-data.org/location/34234/}}</ref> }} == জনগাঁথনি == ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চহৰখনৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১,০১,৩৮৬ জন। ইয়াৰে ৪৮,৯৫৭ জন পুৰুষ আৰু ৫২,৪২৯ গৰাকী মহিলা। ০ৰপৰা ৬ বছৰ বয়সৰ জনসংখ্যা আছিল ১৪,৬২৯ জন। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ জনসংখ্যা আছিল ক্ৰমে ৫,৩২৩ আৰু ৭৭ জন। ২০১১ চনত মালাপ্পুৰমত ১৯,৭৮৫টা পৰিয়াল আছিল।<ref name="Census2011Gov">{{cite web |title=Census of India: Malappuram |trans-title=ভাৰতৰ লোকপিয়ল: মালাপ্পুৰম|url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=715506 |website=Censusindia.gov.in |access-date=২৩ জানুৱাৰী ২০২০}}</ref> চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ ৭৪.৮৩% মুছলমান হোৱাৰ বিপৰীতে হিন্দু আৰু খ্ৰীষ্টানসকলে বাকী ২৫% গঠন কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/275-malappuram.html | title=Malappuram District Religion Data - Hindu/Muslim |trans-title=মালাপ্পুৰম জিলাৰ ধৰ্মীয় তথ্য - হিন্দু/মুছলমান}}</ref> == পৌৰ প্ৰশাসন == [[File:Malappuram Townhall.png|250px|thumb|মালাপ্পুৰম টাউন হল]] {| class="toccolours" style="clear:right; float:right; background:#ffffff; margin: 0 0 0.5em 1em; width:220" |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="2"|'''পৌৰসভাৰ বিষয়াসকল''' |- |align="center"| পৌৰপতি ||[[অধিবক্তা]] ভি. ৰিনিশা {{Resize|([[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ|আইইউএমএল]])}}<ref name=":0">{{Cite web |title=Local Self Government Department {{!}} Local Self Government Department |trans-title=স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন বিভাগ {{!}} স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন বিভাগ|url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/213 |access-date=২৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ |website=Lsgkerala.gov.in}}</ref> |- |align="center"|উপ-পৌৰপতি ||জিতেশ জি অনিল {{Resize|([[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আইএনচি]])}}<ref name=":0" /> |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="2"|'''নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকল''' |- |align="center"|বিধানসভাৰ সদস্য {{Resize|([[মালাপ্পুৰম বিধানসভা সমষ্টি|মালাপ্পুৰম এলএচি]])}} |[[পি. উবাইদুল্লা]] {{Resize|([[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ|আইইউএমএল]])}}<ref>{{cite web|url=https://niyamasabha.nic.in/index.php/content/member_homepage/2415|title=P Ubaidulla : The Hon'ble MLA of Kerala [15th Kla]|trans-title=পি উবাইদুল্লা : কেৰালাৰ মাননীয় বিধায়ক [১৫ তম বিধানসভা]|website=Niyamasabha.nic.in|access-date=১ জুলাই ২০২৬}}</ref> |- |align="center"|সংসদৰ সদস্য {{Resize|([[মালাপ্পুৰম লোকসভা সমষ্টি|মালাপ্পুৰম এইচপিচি]])}} |[[ই. টি. মহম্মদ বছিৰ]] {{Resize|([[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ|আইইউএমএল]])}}<ref>{{Cite web |last=কেন্দ্ৰ |first=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান |title=Digital Sansad |trans-title=ডিজিটেল সংসদ|url=https://sansad.in/ls |access-date=২৮ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |website=Sansad.in |language=en}}</ref> |} চহৰখন মালাপ্পুৰম পৌৰসভাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয় আৰু ইয়াৰ মুৰব্বী হৈছে এজন পৌৰপতি। প্ৰশাসনিক কাম-কাজৰ সুবিধাৰ্থে চহৰখনক ৪০টা ৱাৰ্ডত ভাগ কৰা হৈছে। এই ৱাৰ্ডসমূহৰপৰাই পৌৰ পৰিষদৰ সদস্যসকলক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হয়। ৪০টা ৱাৰ্ডৰ কাউঞ্চিলৰসকলে পৌৰপতি আৰু উপ-পৌৰপতিক নিৰ্বাচন কৰে। বৰ্তমান পৌৰসভাখন ইউনাইটেড ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্টৰ (ইউডিএফ)দ্বাৰা পৰিচালিত। ২০২৫ চনৰপৰা ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগৰ (আইইউএমএল) ভি. ৰিনিশা পৌৰপতি হিচাপে আৰু [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ (আইএনচি) জিতেশ জি. অনিল উপ-পৌৰপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite news |date=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |title=UDF assumes power in 11 municipalities in Malappuram |trans-title=মালাপ্পুৰমৰ ১১খন পৌৰসভাত ইউডিএফে ক্ষমতা দখল কৰিছে|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udf-assumes-power-in-11-municipalities-in-malappuram/article70440784.ece |access-date=২৮ ডিচেম্বৰ ২০২৫ |work=দ্য হিন্দু |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> পৌৰসভাৰ কাম-কাজসমূহ ছটা বিভাগত ভাগ কৰা হৈছে: সাধাৰণ প্ৰশাসন, আভিযান্ত্ৰিক, ৰাজহ, স্বাস্থ্য, নগৰ পৰিকল্পনা আৰু কল্যাণ। এই সকলোবোৰ বিভাগ পৌৰ সচিবৰ নিয়ন্ত্ৰণত কাম কৰে, যি প্ৰশাসনিক মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। জিলা সদৰ হোৱাৰ বাবে মালাপ্পুৰমত চিভিল ষ্টেচন অঞ্চলটো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াত জিলাখনৰ প্ৰশাসনিক আৰু অন্যান্য চৰকাৰী কাৰ্যালয় যেনে জিলা দণ্ডাধীশৰ কাৰ্যালয়, জিলা কোষাগাৰ, আঞ্চলিক পৰিবহণ কাৰ্যালয়, গড়কাপ্তানি বিভাগৰ সংমণ্ডল কাৰ্যালয়, জিলা পঞ্চায়ত কাৰ্যালয়, নগৰ পৰিকল্পনা কাৰ্যালয়, পাঠ্যপুথি ভঁৰাল, জিলা চিকিৎসা কাৰ্যালয় আদি অৱস্থিত। চহৰখনত জিলা আৰক্ষী কাৰ্যালয়, মালাবাৰ বিশেষ আৰক্ষীৰ সদৰ কাৰ্যালয় আৰু শিক্ষা উপ-সঞ্চালকৰ কাৰ্যালয়কে ধৰি কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ জিলা পৰ্যায়ৰ কাৰ্যালয় আছে। ===মালাপ্পুৰম পৌৰসভাৰ নিৰ্বাচন ২০২০=== {|class="sortable wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং<ref>{{Cite web|url=http://117.239.77.93/lbtrend/lbtrend2020/views/index.php|title=Malappuram Municipality election 2020|trans-title=মালাপ্পুৰম পৌৰসভা নিৰ্বাচন ২০২০|access-date=১১ ডিচেম্বৰ ২০২০|website=lbtrend}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>!! মিত্ৰজোঁট!! প্ৰতীক!! কাউঞ্চিলৰৰ সংখ্যা |- | ০১ || [[ইউনাইটেড ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|ইউডিএফ]] ||[[File:UDF logo.png|50px]] || ২৫ |- | ০২ || [[লেফ্ট ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট (কেৰালা)|এলডিএফ]] ||[[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] || ১৪ |- | ০৩ || নিৰ্দলীয় || [[File:No flag.svg|50px]] || ০১ |- |} === আৰক্ষী === ১৯২৭ চনত স্থাপিত মালাপ্পুৰম আৰক্ষী থানাখনে চহৰখন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা উপ-নগৰসমূহত আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব পালন কৰে। ইয়াৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত মালাপ্পুৰম, [[মেলমুৰি]], কোডুৰ, [[কুট্টিলাংগাড়ী]], [[পোনমালা]] আৰু [[পানাক্কাড]] ৰাজহ গাঁওসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। আৰক্ষী থানাখনৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মালাপ্পুৰম পৌৰসভা, কুট্টিলাংগাড়ী পঞ্চায়ত, কোডুৰ পঞ্চায়ত আৰু পোনমালা পঞ্চায়ত পৰে। কেৰালা আৰক্ষীৰ মালাপ্পুৰম মহকুমাৰ অধীনত এই অঞ্চলৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষা কৰা হয় আৰু ইয়াৰ মুৰব্বী হৈছে এজন [[আৰক্ষী উপ-অধীক্ষক]]। মালাপ্পুৰম আৰক্ষী মহকুমাত এৰানাড তালুকৰ অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত মালাপ্পুৰম, ভেংগৰা, মাঞ্জেৰী আৰু কোট্টাক্কাল আৰক্ষী থানাৰ লগতে যান-বাহন আৰু মহিলা গোটো আছে। ইয়াৰ উপৰি মহিলাসকলৰ সুবিধাৰ্থে মালাপ্পুৰম আৰক্ষী সংমণ্ডলৰ অধীনত ২৪ ঘণ্টা ঘাইপথ আৰক্ষীৰ পহৰাৰ লগতে বিশেষ পিংক পেট্ৰ'ল (ডায়েল-১৫১৫) সেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। <ref>{{cite web|url=http://www.malappurampolice.gov.in/mlpol/|title=മലപ്പുറം ജില്ലാ പോലീസ്|trans-title=মালাপ্পুৰম জিলা আৰক্ষী|website=Matappurampolice.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813075828/http://www.malappurampolice.gov.in/mlpol/|archive-date=১৩ আগষ্ট ২০১৬|url-status=dead|access-date=2026-08-11|archivedate=2016-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813075828/http://www.malappurampolice.gov.in/mlpol/|deadurl=yes}}</ref> মালাপ্পুৰমত জিলা আৰক্ষী অধীক্ষকৰ কাৰ্যালয় আৰু কেইবাটাও বিশেষ গোট আছে। ইয়াৰ ভিতৰত জিলা অপৰাধ শাখা, বিশেষ শাখা, অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰ', নিচাযুক্ত দ্ৰব্য কোষ, জিলা সদৰ শিবিৰ আৰু ৰাজ্যখনৰ অন্যতম পুৰণি সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বেটেলিয়ান মালাবাৰ বিশেষ আৰক্ষী উল্লেখযোগ্য। === প্ৰস্তাৱিত মালাপ্পুৰম পৌৰ নিগম === [[File:Greater Malappuram Map.png|thumb|250px|মালাপ্পুৰম চহৰৰ মেপ য'ত প্ৰস্তাৱিত নিগমৰ সীমা দেখুওৱা হৈছে]] [[File:SMGBmalappuram.JPG|thumbnail|[[কেৰালা গ্ৰামীণ বেংক]]ৰ সদৰ কাৰ্যালয়]] মালাপ্পুৰম কেৰালাৰ একমাত্ৰ ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যাৰ নগৰীয়া অঞ্চল যি এতিয়াও পৌৰ নিগমলৈ উন্নীত হোৱা নাই। অৱশ্যে বৃহত্তৰ মালাপ্পুৰম অঞ্চলৰ স্থানীয় সংস্থাসমূহক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি মালাপ্পুৰম [[পৌৰসভা]]ক [[পৌৰ নিগম]]লৈ উন্নীত কৰাৰ এক দাবী উত্থাপন হৈ আহিছে।<ref name="Proposed corporation">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/A-Planned-City-on-cards/articleshow/35179378.cms |website= timesofindia.indiatimes.com |title= Proposed Malappuram Municipal Corporation |trans-title= প্ৰস্তাৱিত মালাপ্পুৰম পৌৰ নিগম|date= ১৬ মে' ২০১৪ |access-date= ২৯ জুন ২০২০}}</ref> প্ৰস্তাৱিত মালাপ্পুৰম পৌৰ নিগমত অন্তৰ্ভুক্ত অঞ্চলসমূহ হ'ল: * মালাপ্পুৰম পৌৰসভা *[[মাंजेৰী|মাঞ্জেৰী]] পৌৰসভা *[[আনাক্কায়াম]], এখন উপ-নগৰীয়া পঞ্চায়ত *[[পুক্কোট্টুৰ]], এখন উপ-নগৰীয়া পঞ্চায়ত *[[ত্ৰিক্কালংগ'ড]], এখন উপ-নগৰীয়া পঞ্চায়ত *[[মোৰায়ুৰ]], এখন উপ-নগৰীয়া পঞ্চায়ত *[[কোডুৰ, মালাপ্পুৰম|কোডুৰ]], এখন উপ-নগৰীয়া পঞ্চায়ত *[[কুট্টিলাংগাড়ী]], এখন উপ-নগৰীয়া পঞ্চায়ত মালাপ্পুৰম পৌৰ নিগমত তলত দিয়া স্থানীয় সংস্থাসমূহকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে: *[[কোট্টাক্কাল পৌৰসভা]] *[[পোনমালা]] *[[ওথুক্কুংগল]] *[[উৰাকাম]] *[[কান্নামংগলম, মালাপ্পুৰম|কান্নামংগলম]] *[[পাৰাপ্পুৰ]] *[[ভেংগৰা, মালাপ্পুৰম জিলা|ভেংগৰা]] *মাকৰাপাৰাম্বা == শিক্ষা == [[File:AI International College, Malappuram Inkel Educity.png|thumb|এআই ইণ্টাৰনেশ্যনেল কলেজ, মালাপ্পুৰম]] চহৰখনত বিদ্যালয় পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি উচ্চ শিক্ষালৈকে কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, মালাপ্পুৰম, জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়, মালাপ্পুৰম আৰু মালাবাৰ স্পেচিয়েল পুলিচ এইছএছএছ উল্লেখযোগ্য। ১৯৭২ চনত আৰম্ভ হোৱা জিলাখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি মহাবিদ্যালয় চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, মালাপ্পুৰম,<ref>{{Cite web|url=https://gcmalappuram.ac.in/history/|title=History – Govt college Malappuram|trans-title=ইতিহাস – চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় মালাপ্পুৰম|website=Gcmalappuram.ac.in|access-date=১ জুলাই ২০২৬}}</ref> ১৯৮৭ চনত আৰম্ভ হোৱা কলেজ অৱ এপ্লাইড চাইন্স মালাপ্পুৰম<ref>{{Cite web|url=https://casmalappuram.ihrd.ac.in/cas/index.php/about-us/history|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525133245/http://casmalappuram.ihrd.ac.in/cas/index.php/about-us/history|url-status=usurped|archive-date=২৫ মে' ২০১৯|title=History|trans-title=ইতিহাস|website=casmalappuram.ihrd.ac.in|access-date=2026-08-11|archivedate=2019-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190525133245/http://casmalappuram.ihrd.ac.in/cas/index.php/about-us/history|deadurl=yes}}</ref> আৰু ২০১৫ চনত আৰম্ভ হোৱা চৰকাৰী মহিলা মহাবিদ্যালয়, মালাপ্পুৰমে<ref>{{Cite web|url=https://gwcmalappuram.com/about-us/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611120533/https://gwcmalappuram.com/about-us/|url-status=usurped|archive-date=১১ জুন ২০১৯|title=About us|trans-title=আমাৰ বিষয়ে|website=gwcmalappuram.com|access-date=2026-08-11|archivedate=2019-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190611120533/https://gwcmalappuram.com/about-us/|deadurl=yes}}</ref> উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চৰকাৰী টিটিআই, মালাপ্পুৰম,<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=101 |access-date=2026-08-11 |archivedate=2020-10-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027142453/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=101 |deadurl=yes }}</ref> এমচিটি টিটিআই<ref>{{Cite web|url=https://mcttrainingcollege.in/|title=Home &#124; MCT Training College|trans-title=মুখ্য পৃষ্ঠা &#124; এমচিটি প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয়|website=Mcttrainingcollege.in|access-date=১ জুলাই ২০২৬}}</ref> আৰু ফাজফাৰী টিটিআই<ref>{{Cite web|url=https://www.fazfari.org/tti.html|title=Fazfari Educational Complex&#124; FAZFARI TTI|trans-title=ফাজফাৰী শৈক্ষিক প্ৰকল্প&#124; ফাজফাৰী টিটিআই|website=Fazfari.org}}</ref> হৈছে শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান। জিলাখনৰ দুখন আইন মহাবিদ্যালয়ৰ ভিতৰত অন্যতম এমচিটি কলেজ অৱ লিগেল ষ্টাডিজ এই চহৰতে অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|url=http://www.mctlawcollege.org/contactus.php|title=MCT Law College Address|trans-title=এমচিটি আইন মহাবিদ্যালয়ৰ ঠিকনা|access-date=৬ জুন ২০২০|archive-date=২৭ অক্টোবৰ ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027180559/http://www.mctlawcollege.org/contactus.php|url-status=dead|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027180559/http://www.mctlawcollege.org/contactus.php|deadurl=yes}}</ref> উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ আঞ্চলিক সঞ্চালকালয়<ref>{{Cite web|url=http://dhsekerala.gov.in/contacts.htm|title=contacts|trans-title=যোগাযোগ|website=dhsekerala.gov.in|access-date=2026-08-11|archivedate=2023-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230806100148/http://www.dhsekerala.gov.in/contacts.htm|deadurl=yes}}</ref> আৰু ৰাজ্যিক মুক্ত বিদ্যালয়ৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয় (মালাবাৰ)<ref>{{Cite web |url=http://www.scolekerala.ac.in/contact.html |title=SCOLE Kerala |trans-title=স্কুল কেৰালা |access-date=৬ জুন ২০২০ |archive-date=২৬ জানুৱাৰী ২০২১ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126125623/http://scolekerala.ac.in/contact.html |url-status=dead |archivedate=2021-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126125623/http://scolekerala.ac.in/contact.html |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ চিভিল ষ্টেচনৰ ভিতৰত অৱস্থিত। ৰাজ্যখনৰ উচ্চ শিক্ষা খণ্ডত জিলাখনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ৰাজ্যখনৰ দুখন প্ৰধান বিশ্ববিদ্যালয় এই জিলাতে অৱস্থিত। ১৯৬৮ চনত কেৰালাৰ দ্বিতীয়খন বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[তেনহিপালম]] কেন্দ্ৰিক [[কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়]],<ref>{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website= uoc.ac.in |title= The University of Calicut|trans-title=কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়}}</ref> আৰু ২০১২ চনত [[তিৰুৰ পৌৰসভা|তিৰুৰ]]ত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা থুনচাথ এজুথাচান মালায়ালম বিশ্ববিদ্যালয় ইয়াত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=http://malayalamuniversity.edu.in/en/ |website = malayalamuniversity.edu.in |title= Malayalam University|trans-title=মালায়ালম বিশ্ববিদ্যালয়}}</ref> [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ (এএমইউ) তিনিটা অফ-কেম্পাছ কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম এএমইউ মালাপ্পুৰম চৌহদ [[চেৰুকাৰা]]ত অৱস্থিত, যিটো এএমইউয়ে ২০১০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website=amu.ac.in |title = Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre|trans-title=আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মালাপ্পুৰম অফ-চেণ্টাৰ}}</ref><ref>{{cite web |title=Universities in Malappuram district |trans-title=মালাপ্পুৰম জিলাৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=2026-08-11 |archivedate=2020-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200305125423/https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |deadurl=yes }}</ref> [[পানাক্কাড]]ত ইংৰাজী আৰু বিদেশী ভাষা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা অফ-কেম্পাছ পৰিচালিত হয়।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title= Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31 |trans-title=ইএফএলইউয়ে ৩১ জানুৱাৰীত মালাপ্পুৰম চৌহদত পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিব|date= ১৭ জানুৱাৰী ২০১৪ |access-date= ২৪ জুন ২০২০}}</ref> জিলাখনৰ [[থাভানুৰ]]ত কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা উপ-কেন্দ্ৰ আৰু [[তিৰুনাভায়া]]ত [[শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এটা উপ-কেন্দ্ৰ আছে। দাৰুল হুদা ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সদৰ কাৰ্যালয় [[তিৰুৰংগাড়ী]]ৰ [[চেম্মাড]]ত অৱস্থিত। মালাপ্পুৰমৰ ইনকেল গ্ৰীনছে ঔদ্যোগিক ক্ষেত্ৰৰ লগতে এখন শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰও প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite news|title=Inkel Greens beckons firms to Malappuram|trans-title=ইনকেল গ্ৰীনছে প্ৰতিষ্ঠানসমূহক মালাপ্পুৰমলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছে|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=২৮ জুন ২০১৬|access-date=৬ অক্টোবৰ ২০২০|work=The Hindu Businessline}}</ref> [[মাंजेৰী|মাঞ্জেৰী]]ত থকা এৰানাড নলেজ চিটি ৰাজ্যখনৰ ভিতৰতে এক ব্যতিক্ৰমী প্ৰকল্প।<ref>{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=Eranad knowledge city|trans-title=এৰানাড নলেজ চিটি|access-date=৪ নৱেম্বৰ ২০২০|website=eku.edu.in|archive-date=৪ জুন ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|url-status=dead|archivedate=2020-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|deadurl=yes}}</ref> [[কুট্টিপ্পুৰম]]ৰ এমইএছ আভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় কেৰালাৰ স্ব-বিত্তীয় খণ্ডৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰথমখন আভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়। [[ভাৰতপুঝা]] নদীৰ কাষেৰে ১.৬ কিলোমিটাৰতকৈও অধিক বিয়পি থকা ই এখন নগৰীয়া চৌহদ। ১৯৬৩ চনত [[থাভানুৰ]]ত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কেলাপ্পাজী কৃষি আভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা মহাবিদ্যালয়|কেচিএইটি]] ৰাজ্যখনৰ একমাত্ৰ কৃষি আভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান। কোট্টাক্কালৰ সমীপৰ [[পোট্টিপ্পাৰা]]ত থকা চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদ মানসিক ৰোগ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান [[কেৰালা]]ৰ একমাত্ৰ চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদিক মানসিক চিকিৎসালয়। ই দেশৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ অধীনত এনে ধৰণৰ প্ৰথমখন চিকিৎসালয়ো। [[কেৰালা চৰকাৰ]]ে কোট্টাক্কালত আয়ুৰ্বেদ বিশ্ববিদ্যালয় নামৰ আনখন বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। ২০১৯-২০ বৰ্ষৰ বিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি কেৰালাৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক বিদ্যালয় আৰু সৰ্বাধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰী এই জিলাতেই আছে। জিলাখনত ৮৯৮খন নিম্ন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=LP schools in Malappuram |trans-title=মালাপ্পুৰমত নিম্ন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়|access-date=১৭ এপ্ৰিল ২০২০}}</ref> ৩৬৩খন উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে।<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=UP schools in Malappuram |trans-title=মালাপ্পুৰমত উচ্চ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়|access-date=১৭ এপ্ৰিল ২০২০}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ইয়াত ১২০খন [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ|চিবিএছই]] আৰু ৩খন [[ভাৰতীয় মাধ্যমিক শিক্ষা প্ৰমাণ-পত্ৰ|আইচিএছই]] বিদ্যালয় আছে। == সংবাদ মাধ্যম == [[File:Kizhakkethala Junction, Malappuram, India.jpg|thumb|চহৰখনৰ এটা চাৰিআলি]] [[File:PassportOfficeMalappuram.jpg|thumbnail|পাছপ'ৰ্ট কাৰ্যালয়]] মালায়লা মনোৰমা, মাতৃভূমি, মধ্যমম, চন্দ্ৰিকা, দেশাভিমানী, সুপ্ৰভাতম আদি দৈনিক কাকতসমূহৰ ছপাশাল চহৰখনত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে আছে। [[দ্য হিন্দু]] কাকতৰো মালাপ্পুৰমত এটা সংস্কৰণ আৰু ছপাশাল আছে। ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ ওপৰত আধাৰিত কেইবাখনো মাহেকীয়া, পষেকীয়া আৰু সাপ্তাহিক আলোচনীও ইয়াৰপৰা প্ৰকাশ পায়। প্ৰায় সকলো মালায়ালম টিভি চেনেল আৰু বাতৰিকাকতৰে আপ হিলত কাৰ্যালয় আছে। ইয়াত কেইবাটাও স্থানীয় কেবল টিভি চেনেল আছে, যেনে এমচিভি, এচিভি আদি। পৌৰসভাৰ টাউন হলৰ কাষৰ আপ হিলত মালাপ্পুৰম প্ৰেছ ক্লাবো অৱস্থিত। জিলাখনত [[দূৰদৰ্শন]]ৰ প্ৰধান সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰটো মালাপ্পুৰমত অৱস্থিত। ভাৰত চৰকাৰৰ প্ৰসাৰ ভাৰতী ৰাষ্ট্ৰীয় জনসেৱা সম্প্ৰচাৰকৰ জিলাখনত এফএম কেন্দ্ৰ আছে, যিয়ে ১০২.৭ মেগাহাৰ্টজত সম্প্ৰচাৰ কৰে। কোনো ব্যক্তিগত এফএম কেন্দ্ৰ নথকাৰ পিছতো মালাপ্পুৰম ভাৰতৰ সৰ্বাধিক ৰেডিঅ' শ্ৰোতা থকা দহখন চহৰৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="mapsofindia.com">{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/top-ten-cities-of-india/top-ten-towns-in-highest-radio-listenership.html|title=Top Ten Towns with Highest Radio Listenership|trans-title=সৰ্বাধিক ৰেডিঅ' শ্ৰোতা থকা শীৰ্ষ দহখন চহৰ|access-date=২৮ জুলাই ২০১৫}}</ref> ইয়াত এটা [[মাল্টিপ্লেক্স (চলচ্চিত্ৰগৃহ)|মাল্টিপ্লেক্স]] আৰু চাৰিটা একক চিনেমা হল আছে য'ত [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] আৰু [[হিন্দী]] ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। কেৰালাৰ অন্যতম পুৰণি চলচ্চিত্ৰ মঞ্চ ৰশ্মি ফিল্ম ছ'চাইটি মালাপ্পুৰমৰে হয়। ২০১১ চনৰ মাৰ্চ মাহত মালাপ্পুৰমৰ ৭২ তম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539062.ece | location=চেন্নাই, ভাৰত | work=দ্য হিন্দু | title=Rasmi film fete concludes |trans-title=ৰশ্মি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ সামৰণি | date=১৫ মাৰ্চ ২০১১}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ [[প্ৰসাৰ ভাৰতী]] ৰাষ্ট্ৰীয় জনসেৱা সম্প্ৰচাৰকৰ জিলাখনত এটা এফএম কেন্দ্ৰ (এআইআৰ মাঞ্জেৰী এফএম) আছে, যিয়ে ১০২.৭ মেগাহাৰ্টজত সম্প্ৰচাৰ কৰে। কোনো ব্যক্তিগত এফএম কেন্দ্ৰ নথকাৰ পিছতো মালাপ্পুৰম, [[পোন্নানি]] আৰু [[তিৰুৰ]] ভাৰতৰ সৰ্বাধিক ৰেডিঅ' শ্ৰোতা থকা দহখন চহৰৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="mapsofindia.com"/> == ক্ৰীড়া == [[File:Malappuram District Sports Complex Stadium.jpg|thumbnail|[[২০১৩-১৪ ইণ্ডিয়ান ফেডাৰেচন কাপ]]ৰ সময়ত [[মালাপ্পুৰম জিলা ক্ৰীড়া প্ৰকল্প ষ্টেডিয়াম]]]] কেৰালাৰ অন্যান্য স্থানৰ দৰেই ইয়াতো স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত ফুটবল আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। মালাপ্পুৰমৰ একেবাৰে মাজ-মজিয়াত কোট্টাপ্পাড়ী ফুটবল ষ্টেডিয়াম অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/dec/29/Where-Malappuram-Learned-to-Play-Football-699171.html |website=Newindianexpress.com |title= Where Malappuram learned to play football |trans-title= য'ত মালাপ্পুৰমে ফুটবল খেলিবলৈ শিকিছিল |date= ২৯ ডিচেম্বৰ ২০১৪ |access-date= ১ জুলাই ২০২০}}</ref> মালাপ্পুৰম জিলা ক্ৰীড়া প্ৰকল্প ষ্টেডিয়াম [[মাंजेৰী|মাঞ্জেৰী]]ৰ [[পাইয়াণ্ড, মাंजेৰী|পাইয়াণ্ড]]ত অৱস্থিত। ২০১৩-১৪ বৰ্ষৰ ইণ্ডিয়ান ফেডাৰেচন কাপৰ [[২০১৩-১৪ ইণ্ডিয়ান ফেডাৰেচন কাপ গ্ৰুপ পৰ্যায়|গ্ৰুপ পৰ্যায়]]ৰ খেল আয়োজনৰ বাবে জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়ামৰ লগতে ইয়াকো অন্যতম ষ্টেডিয়াম হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। এই ষ্টেডিয়ামত 'বি' আৰু 'ডি' গ্ৰুপৰ খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইএমএছ ষ্টেডিয়ামৰ লগতে ই ২০২৩ ইণ্ডিয়ান চুপাৰ কাপও আয়োজন কৰিছিল।<ref name="Federation Cup 2014">{{cite news|title=Federation Cup 2013-14 to kickoff on January 14|trans-title=২০১৩-১৪ বৰ্ষৰ ফেডাৰেচন কাপ ১৪ জানুৱাৰীত আৰম্ভ হ'ব|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Federation-Cup-2013-14-to-kickoff-on-January-14/articleshow/27291593.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113071115/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-13/top-stories/45161159_1_federation-cup-january-14-group-c|url-status=live|archive-date=১৩ জানুৱাৰী ২০১৪|work=[[The Times of India]]|date=১৩ ডিচেম্বৰ ২০১৩ |access-date=১২ জানুৱাৰী ২০১৪}}</ref> ভাৰতীয় আন্তঃবিদ্যালয় ফুটবল প্ৰতিযোগিতাত মালাবাৰ স্পেচিয়েল পুলিচ এইছএছএছ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সফল দল।<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2789254.ece | location=চেন্নাই, ভাৰত | work=দ্য হিন্দু | title=MSP HSS emerges champion |trans-title=এমএছপি এইছএছএছ চেম্পিয়ন হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে | date=১০ জানুৱাৰী ২০১২}}</ref> [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত ৫৩ তম আৰু ৫৫ তম [[সুব্ৰত কাপ]] আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃবিদ্যালয় ফুটবল প্ৰতিযোগিতাতো ই ৰানাৰ্ছ-আপ হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/dynamo-kyiv-down-fighting-msp-malappuram-to-win-subroto-cup/63139/|title=Dynamo Kyiv down fighting MSP Malappuram to win Subroto Cup|trans-title=ডাইনাম' কিভে যুঁজাৰু এমএছপি মালাপ্পুৰমক পৰাস্ত কৰি সুব্ৰত কাপ দখল কৰিছে|author=প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া|date=১ অক্টোবৰ ২০১২|access-date=২৮ জুলাই ২০১৫|newspaper=বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ড ইণ্ডিয়া}}</ref> == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == [[File:Thunchath Ezhuthachan.jpg|right|thumb|আধুনিক [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ভাষাৰ পিতৃস্বৰূপ বুলি গণ্য কৰা [[থুনচাথ এজুথাচান]]ৰ জন্ম মালাপ্পুৰমত হৈছিল]]{{columns-list|colwidth=22em| * [[কুৰুক্কোলি মইদীন]] - ৰাজনীতিবিদ, বিধায়ক। * [[এ. বিজয়ৰাঘৱন]] - [[ৰাজ্যসভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাংসদ আৰু [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]]-ৰ ৰাজ্যিক সম্পাদক। * [[এ. পি. অনিল কুমাৰ]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[এ. আৰ. ৰাজা ৰাজা বৰ্মা]] - ''কেৰালা পাণিনি'' নামেৰে পৰিচিত [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] কবি আৰু ব্যাকৰণবিদ ([[পাৰাপ্পানাদ]] ৰাজপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত)। * [[আব্দুল নেদিয়োডাথ]] - ফুটবল খেলুৱৈ। * [[আব্দুৰহমান ৰন্দাথনি]] - ৰাজনীতিবিদ। * [[অচ্যুত পিশাৰদী]] - এজন [[সংস্কৃত ব্যাকৰণ]]বিদ, [[ভাৰতীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান|জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী]] আৰু [[ভাৰতীয় গণিত|গণিতজ্ঞ]]। * [[আদিল ইব্ৰাহিম]] - অভিনেতা। * [[আহমদ কুট্টী]] - উত্তৰ আমেৰিকাৰ ইছলামিক পণ্ডিত। * [[আজিজেশ পাছাট]] - [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] [[ঔপন্যাসিক]], [[চুটিগল্প]] লিখক আৰু [[স্তম্ভকাৰ]]। * [[আক্কিথাম অচ্যুতন নাম্বুথিৰি]] - [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] কবি আৰু প্ৰবন্ধকাৰ। (মালাপ্পুৰম আৰু পালক্কাড জিলাৰ সীমান্তৰ এখন গাঁও [[কুমাৰানেল্লুৰ]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ ''পোন্নানি কালাৰী''-ৰ এজন লিখক আছিল) * [[আক্কিথাম নাৰায়ণন]] - চিত্ৰশিল্পী। * [[আম্মু স্বামীনাথন]] - স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ভাৰতৰ সংবিধান সভাৰ সদস্যা। * [[আনাছ এডাথোড়িকা]] - ভাৰতীয় পেছাদাৰী [[এছ'চিয়েশ্যন ফুটবল|ফুটবল খেলুৱৈ]]। * [[অনীশ জি. মেনন]] - অভিনেতা।<ref>{{cite news |title=Being the usual and unusual actor: Aneesh G Menon |trans-title=সাধাৰণ আৰু অসাধাৰণ অভিনেতা হোৱাৰ অভিজ্ঞতা: অনীশ জি মেনন|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/190917/being-the-usual-and-unusual-actor-aneesh-g-menon.html |work=[[Deccan Chronicle]] |date=১৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৭ |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=পিল্লাই |first=ৰাধিকা চি |date=৯ মাৰ্চ ২০১৫|title=Length of the character matters to me: Aneesh |trans-title=চৰিত্ৰৰ দৈৰ্ঘ্যই মোৰ বাবে গুৰুত্ব ৰাখে: অনীশ|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Length-of-the-character-matters-to-me-Aneesh/articleshow/46492733.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=১ এপ্ৰিল ২০২১}}</ref> * [[আনিখা]] - অভিনেত্ৰী। * [[অপৰ্ণা নায়াৰ]] - অভিনেত্ৰী। * [[অৰ্জুন জয়ৰাজ]] - পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ। * [[নাম্বুথিৰি (চিত্ৰশিল্পী)|আৰ্টিষ্ট নাম্বুথিৰি]] - [[চিত্ৰাংকন|চিত্ৰশিল্পী]]। * [[আৰ্যাদন মহম্মদ]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[আৰ্যাদন শৌকত]] - ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। * [[আশ্বিক কুৰুনিয়ান]] - ভাৰতীয় পেছাদাৰী [[এছ'চিয়েশ্যন ফুটবল|ফুটবল খেলুৱৈ]]। * [[আচিফ ছাহীৰ]] - ভাৰতীয় ফুটবল খেলুৱৈ। * [[আজাদ মুপেন]] - চিকিৎসক আৰু সমাজহিতৈষী।<ref>{{cite web | url=http://www.vccircle.com/news/healthcare-services/2014/02/12/we-are-looking-turnover-1b-2017-azad-moopen-chairman-aster-dm | title=We are looking at a turnover of $1B by 2017: Azad Moopen, chairman of Aster DM Healthcare | trans-title=আমি ২০১৭ চনৰ ভিতৰত ১ বিলিয়ন ডলাৰৰ টাৰ্ণঅ'ভাৰৰ লক্ষ্য ৰাখিছোঁ: আজাদ মুপেন, এষ্টাৰ ডিএম হেল্থকেয়াৰৰ অধ্যক্ষ | publisher=ভিচি চাৰ্কল | date=১২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪ | access-date=৫ মে' ২০১৪ | author=জাগৱানি, লোহিত | archive-date=৫ মে' ২০১৪ | archive-url=https://web.archive.org/web/20140505162506/http://www.vccircle.com/news/healthcare-services/2014/02/12/we-are-looking-turnover-1b-2017-azad-moopen-chairman-aster-dm | url-status=dead | archivedate=2014-05-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140505162506/http://www.vccircle.com/news/healthcare-services/2014/02/12/we-are-looking-turnover-1b-2017-azad-moopen-chairman-aster-dm | deadurl=yes }}</ref><ref>[http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364 পদ্মা বঁটা ঘোষণা কৰা হ'ল] গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়, ২৫ জানুৱাৰী ২০১১</ref><ref name="forbes1">{{cite web |url=http://english.forbesmiddleeast.com/details.php?list=44480&row=3869 |title=Top 100 Indian Leaders in UAE |trans-title=ইউএই-ৰ শীৰ্ষ ১০০ গৰাকী ভাৰতীয় নেতা |work=ফৰ্বছ |access-date=৫ মে' ২০১৪ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505172839/http://english.forbesmiddleeast.com/details.php?list=44480&row=3869 |archive-date=৫ মে' ২০১৪ |archivedate=2014-05-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140505172839/http://english.forbesmiddleeast.com/details.php?list=44480&row=3869 |deadurl=yes }}</ref> * [[বি. এম. কুট্টী]] - সাংবাদিক আৰু কৰ্মী। * [[বালামণি আম্মা]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লেখিকা। * [[চি. কৰুণাকৰ মেনন]] - সাংবাদিক আৰু ৰাজনীতিবিদ। * [[চি. ৰাধাকৃষ্ণন]] - [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ভাষাৰ লিখক আৰু চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * [[চি. এন. আহমদ মৌলবী]] - ভাৰতীয় [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লিখক। * [[চাক্কিৰী আহমেদ কুট্টী]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী আৰু [[কেৰালা বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ। * [[চালিলকাথ কুনাহমেদ হাজি]] - সমাজ সংস্কাৰক।<ref>{{cite journal |last1=এইচ. আব্দুল ৰহমান|title=Vakkom Moulavi and the Renaissance Movement among the Muslims |trans-title=ভাক্কম মৌলবী আৰু মুছলমানসকলৰ মাজত নৱ-জাগৰণ আন্দোলন|journal=বিশ্ববিদ্যালয় |date=৬ এপ্ৰিল ২০০৯ |publisher=কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়-শোধগংগা |location=উপসংহাৰ |page=২৫৭ |hdl=10603/164340 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/164340 |access-date=২১ মাৰ্চ ২০২০}}</ref> * [[চেৰুকাঁড়|চেৰুকাঁড় গোবিন্দ পিশাৰদী]] - মালায়ালম নাট্যকাৰ, ঔপন্যাসিক, কবি আৰু ৰাজনৈতিক কৰ্মী। * [[দামোদ্ৰা]] - জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী-গণিতজ্ঞ। * [[দীপু প্ৰদীপ]] - চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[দেৱদত্ত পাড়িক্কল]] - ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ। * [[ধনীশ কাৰ্তিক]] - অভিনেতা। * [[দিলীপ কে. নায়াৰ]] - শিক্ষাবিদ, দক্ষতা বিকাশ প্ৰচাৰক, সমাজকৰ্মী আৰু প্ৰকাশক। * [[ই. হৰিকুমাৰ]] - [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] [[ঔপন্যাসিক]] আৰু [[চুটিগল্প]] লিখক। * [[ই. মইদু মৌলবী]] - [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] আৰু এজন ইছলামিক পণ্ডিত।<ref>{{cite news |title=Nationalism now linked to mob psychology |trans-title=জাতীয়তাবাদ এতিয়া জনতাৰ মানসিকতাৰ সৈতে জড়িত|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/nationalism-now-linked-to-mob-psychology/article18868671.ece |access-date=১২ মাৰ্চ ২০২০ |work=দ্য হিন্দু |date=৮ জুন ২০১৭}}</ref> * [[ই. শ্ৰীধৰণ]] - ভাৰতৰ মেট্ৰ'মেন। * [[ই. কে. ইম্বিচি বাভা]] - ৰাজনীতিবিদ। * [[ই. এম. এছ. নাম্বুদিৰিপাদ]] - কেৰালাৰ প্ৰথমগৰাকী মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]]-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।<ref>{{cite news | url= https://www.independent.co.uk/news/obituaries/obituary-e-m-s-namboodiripad-1153957.html | newspaper=[[The Independent]] | first=কুলদ্বীপ | last= সিং | date=১ এপ্ৰিল ১৯৯৮ | title=Obituary: E. M. S. Namboodiripad |trans-title=শোকবাৰ্তা: ই. এম. এছ. নাম্বুদিৰিপাদ | access-date=২০ মে' ২০১৮ }}</ref> * [[ই. টি. মহম্মদ বছিৰ]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী আৰু [[লোকসভা]]ৰ সাংসদ। * [[এডাশ্বেৰী গোবিন্দন নায়াৰ]] - কবি। * [[এলামাৰাম কৰিম]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী আৰু [[ৰাজ্যসভা]]ৰ সাংসদ। * [[ফয়জল কুট্টী]] - অধিবক্তা, শিক্ষাবিদ, লিখক, ৰাজহুৱা বক্তা আৰু মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী।<ref>{{cite web|url=http://www.nwitimes.com/news/local/porter/valparaiso/vu-law-professor-among-world-s-most-influential-muslims/article_b6309641-37be-51a4-a76f-0ed6d1da2066.html|title= VU law professor among world's most influential Muslims|trans-title=বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী মুছলমানসকলৰ ভিতৰত ভিইউ-ৰ আইনৰ অধ্যাপক|publisher=nwitimes.com |date=৩১ ডিচেম্বৰ ২০১২ |access-date=১৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> * [[গোপীনাথ মুথুকাঁড়]] - [[যাদুকৰ (ভ্ৰম)|যাদুকৰ]] আৰু [[প্ৰেৰণাদায়ক বক্তা]]।<ref>{{cite web|title=Indian magician performs Houdini-like escape|trans-title=ভাৰতীয় যাদুকৰে হুডিনিৰ দৰে পলাই যোৱাৰ যাদু প্ৰদৰ্শন কৰিছে|url=http://www.rediff.com/news/feb/14magic.htm|work=Rediff.com|access-date=৩ মে' ২০১৭|date=১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৭}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://imsmagic.com/2010_ma/2011_yearbook.php |title=2011 Yearbook |trans-title=২০১১ বৰ্ষপুঞ্জি |website=[[International Magicians Society|ইণ্টাৰনেশ্যনেল মেজিচিয়ানছ ছ'চাইটি]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820194038/http://imsmagic.com/2010_ma/2011_yearbook.php |archive-date=২০ আগষ্ট ২০১৬ |access-date=২০ আগষ্ট ২০১৬ |url-status=dead |archivedate=2016-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820194038/http://imsmagic.com/2010_ma/2011_yearbook.php |deadurl=yes }}</ref> * [[গোবিন্দ ভট্টথিৰি]] - ভাৰতীয় জ্যোতিষী আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী। * [[হৰি নায়াৰ]] - চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ। * [[হেমন্ত মেনন]] - অভিনেতা। * [[হনুমেনকাইণ্ড]]- এজন ভাৰতীয় ৰেপাৰ। * [[ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন]] - চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা আৰু নেপথ্য গায়ক। * [[নিদা আঞ্জুম চেলাট]] - ভাৰতীয় অশ্বাৰোহী। * [[ইকবাল কুট্টিপ্পুৰম]] - চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু [[হোমিঅ'পেথী|হোমিঅ'পেথিক চিকিৎসক]]।<ref name='khal'>{{Cite web |url=http://www.khaleejtimes.ae/DisplayArticleNew.asp?col=&section=citytimes&xfile=data%2Fcitytimes%2F2007%2FAugust%2Fcitytimes_August183.xml |title=A chest of stories |trans-title=সাধুৰ ভঁৰাল|access-date=২৩ মাৰ্চ ২০২০ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725152540/http://www.khaleejtimes.ae/DisplayArticleNew.asp?col=&section=citytimes&xfile=data%2Fcitytimes%2F2007%2FAugust%2Fcitytimes_August183.xml |archive-date=২৫ জুলাই ২০১১ |url-status=dead }}</ref> * [[জয়শ্ৰী কলাথিল]] - লেখিকা, অনুবাদক, মানসিক স্বাস্থ্য গৱেষক আৰু কৰ্মী। * [[কে. এ. ৰহমান|কে. আব্দুৰহমান]] - [[চালিয়াৰ]] আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/01/10/stories/2009011054250300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107084532/http://www.hindu.com/2009/01/10/stories/2009011054250300.htm|url-status=dead|archive-date=৭ নৱেম্বৰ ২০১২|title=Honouring a legend of the Chaliyar|trans-title=চালিয়াৰৰ এজন কিংবদন্তিক সন্মান জনোৱা|date=১০ জানুৱাৰী ২০০৯|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=২৫ জানুৱাৰী ২০২১|archivedate=2012-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107084532/http://www.hindu.com/2009/01/10/stories/2009011054250300.htm|deadurl=yes}}</ref> * [[কে. অভুকাদৰ কুট্টী নাহা]] - [[কেৰালা]]ৰ প্ৰাক্তন [[কেৰালাৰ উপ-মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী]]। * [[কে. চি. এছ. পানীকাৰ]] - এজন আধ্যাত্মিক আৰু [[বিমূৰ্ত কলা|বিমূৰ্ত]] চিত্ৰশিল্পী আছিল। * [[কে. চি. মানাবেদন ৰাজা]] - ভাৰতীয় [[অভিজাত ব্যক্তি]]। * [[কে. এম. আচিফ]] - ক্ৰিকেটাৰ। * [[কে. এম. মৌলবী]] - ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, সমাজ সংস্কাৰক আৰু [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ|আইইউএমএল]] মালাবাৰ জিলা সমিতিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক উপ-সভাপতি।<ref name="SMW19-48-47">{{cite journal |title=Article |trans-title=প্ৰবন্ধ|journal=সমকালিক মালায়ালম ৱিকলী |date=২২ এপ্ৰিল ২০১৬ |volume=১৯ |issue=৪৮ |page=৪৭ |url=http://epaper.malayalamvaarika.com/786340/Malayalam-Vaarika/18042016#page/47/2 |access-date=২৭ মে' ২০২০}}</ref><ref name="IM115">{{cite book |last1=মহম্মদ ৰফীক |title=Development of Islamic movement in Kerala in modern times |trans-title=আধুনিক যুগত কেৰালাত ইছলামিক আন্দোলনৰ বিকাশ|location=ইছলাহী আন্দোলন |page=১১৫ |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/52387/11/11_chapter%204.pdf#page=28 |access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০১৯}}</ref> * [[কে. পি. এ. মজিদ]] - [[কেৰালা চৰকাৰ]]ৰ প্ৰাক্তন [[মুখ্য হুইপ]]। * [[কে. পি. ৰামানুন্নি]] - ঔপন্যাসিক আৰু চুটিগল্প লিখক।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2520983.ece|title=Vayalar award for K.P. Ramanunni |trans-title=কে.পি. ৰামানুন্নিলৈ ভায়ালাৰ বঁটা|date=৮ অক্টোবৰ ২০১১ |newspaper=[[The Hindu]]|access-date=১২ অক্টোবৰ ২০১১}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=10204035&tabId=1&programId=1080132912&channelId=-1073865030&BV_ID=@@@|title=manorama online-english|trans-title=মনোৰমা অনলাইন-ইংৰাজী|access-date=১২ অক্টোবৰ ২০১১|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403030848/http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=10204035&tabId=1&programId=1080132912&channelId=-1073865030&BV_ID=@@@|archive-date=৩ এপ্ৰিল ২০১২|url-status=dead}}</ref> * [[কে. টি. ইৰফান]] - খেলুৱৈ।<ref name=dailysports>{{cite web|title=Irfan qualifies for Olympics in 20 km walk.He completed the walk by touching the finish line at 10th position.|trans-title=২০ কিলোমিটাৰ খোজকঢ়া প্ৰতিযোগিতাত অলিম্পিকলৈ যোগ্যতা অৰ্জন কৰিলে ইৰফানে। তেওঁ ১০ম স্থানত অন্তিম ৰেখা স্পৰ্শ কৰি খোজকঢ়া সম্পূৰ্ণ কৰে। |url=http://www.dailysports.co/irfan-qualifies-for-olympics-in-20km-walk-2/|publisher=dailysports.co|access-date=২ জুলাই ২০১২|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329093542/http://www.dailysports.co/irfan-qualifies-for-olympics-in-20km-walk-2/|archive-date=২৯ মাৰ্চ ২০১৪|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Khushbir fails after Irfan qualifies for Olympics in 20 km walk|trans-title=ইৰফানে ২০ কিলোমিটাৰ খোজকঢ়াত অলিম্পিকলৈ যোগ্যতা অৰ্জন কৰাৰ পাছত খুছবীৰ ব্যৰ্থ হয়|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/Khushbir-fails-after-Irfan-qualifies-for-Olympics-in-20km-walk/articleshow/13121558.cms|archive-url=https://archive.today/20130126110728/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-13/athletics/31689498_1_london-olympics-federation-cup-olympics-qualification|url-status=live|archive-date=২৬ জানুৱাৰী ২০১৩|work=[[The Times of India]]|date=১৩ মে' ২০১২ |access-date=২ জুলাই ২০১২}}</ref><ref>{{cite news|title=Irfan Thodi|trans-title=ইৰফান থোদি|url=http://timesofindia.indiatimes.com/london-olympics-2012/olympics-2012-teamindia/irfanthodi.cms|access-date=১৯ জুলাই ২০১৩|newspaper=The Times of India}}</ref> * [[কে. টি. জলিল]] - কেৰালাৰ মন্ত্ৰী। * [[কে. টি. মহম্মদ]]- মালায়ালম নাট্যকাৰ আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[কে. ভি. ৰাবিয়া]] - সমাজকৰ্মী। * কে ৰামচন্দ্ৰন মাষ্টৰ - শিক্ষক * [[কে. ভি. ৰামকৃষ্ণন]] - মালায়ালম ভাষাৰ কবি আৰু সাংবাদিক। * [[কাদাবানদ কুট্টিকৃষ্ণন]] - মালায়ালম কবি আৰু সাংবাদিক। * [[কালামণ্ডলম কল্যাণীকুট্টী আম্মা]] - মোহিনীঅট্টমৰ পুনৰুদ্ধাৰকৰ্তা। * [[কমলা সুৰায়্যা]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লেখিকা। * [[কেৰালা বৰ্মা ভেলিয়া ক'ইল থাম্পুৰন]] - ''কেৰালাৰ কালিদাস'' বুলি জনাজাত [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] কবি আৰু অনুবাদক ([[পাৰাপ্পানাদ]] ৰাজপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত)। * [[কৃষ্ণচন্দ্ৰন]] - অভিনেতা, ডাবিং শিল্পী আৰু নেপথ্য গায়ক। * [[কুট্টিকৃষ্ণ মাৰাৰ]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ [[প্ৰবন্ধকাৰ]] আৰু সাহিত্য সমালোচক। * [[লক্ষ্মী সেহগল]] - ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এগৰাকী বিপ্লৱী, [[ভাৰতীয় জাতীয় সেনা]]ৰ এগৰাকী বিষয়া আৰু [[আজাদ হিন্দ চৰকাৰ]]ৰ মহিলা পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী। * [[এম. গোবিন্দন]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লিখক। * [[এম. স্বৰাজ]] - ৰাজনীতিবিদ। * [[এম. জি. এছ. নাৰায়ণন]] - ইতিহাসবিদ, আৰু শিক্ষাবিদ তথা ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ। * [[এম. কে. ভেল্লোডী]] - প্ৰাক্তন ভাৰতীয় কূটনীতিবিদ। * [[এম. এম. আকবৰ]] - ইছলামিক পণ্ডিত আৰু তুলনামূলক ধৰ্মৰ বিশেষজ্ঞ।<ref>{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/|title=Arab News|trans-title=আৰৱ নিউজ|website=Arab News}}</ref> * [[এম. পি. আব্দুছামাদ সমদানী]] - [[ৰাজ্যসভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাংসদ। * [[এম. পি. এম. আহমেদ কুৰিক্কল]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[এম. পি. এম. মেনন]] - কেইবাখনো দেশৰ [[ৰাষ্ট্ৰদূত]] হিচাপে কাম কৰা [[ভাৰত]]ৰ [[কূটনীতিবিদ]]।<ref>[http://gulfnews.com/news/uae/general/indian-community-in-uae-mourns-death-of-diplomat-1.1146275 "ইউএই-ত ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়ৰ কূটনীতিবিদৰ মৃত্যুত শোকপ্ৰকাশ"], ''[[Gulf News]]'', আবুধাবি, ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩। ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> * [[এম. টি. বাসুদেৱন নায়াৰ]] - [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] লেখক, [[চিত্ৰনাট্যকাৰ]] আৰু চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। (মালাপ্পুৰম আৰু পালক্কাড জিলাৰ সীমান্তৰ এখন গাঁও [[কুডাল্লুৰ]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ ''পোন্নানি কালাৰী''-ৰ এজন লিখক। ) * [[মালায়থ আপ্পুন্নি]] - মালায়ালম ভাষাৰ কবি আৰু শিশু সাহিত্যিক। * [[মঞ্জলমকুঝি আলী]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[মানকড়া ৰবি বৰ্মা]] - চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ আৰু পৰিচালক।<ref>{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/112496/directors-cut.html|title=Directpr's Cut|trans-title=পৰিচালকৰ নিৰ্দেশনা|author=এছ নন্দ কুমাৰ|newspaper=[[Deccan Herald]]|access-date=২৩ নৱেম্বৰ ২০১০}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203223207/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm|url-status=dead|archive-date=৩ ডিচেম্বৰ ২০০৭|title=Painting with light|trans-title=পোহৰৰ সৈতে চিত্ৰাংকন|date=৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৭|work=[[The Hindu]]|location=চেন্নাই, ভাৰত|access-date=2026-08-11|archivedate=2007-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071203223207/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://variety.com/2010/film/news/indian-cinematographer-varma-dies-1118027967/|title=Indian cinematographer Varma dies: He worked on Adoor Gopalakrishnan's films|trans-title=ভাৰতীয় চিনেমাটোগ্ৰাফাৰ বৰ্মাৰ দেহাৱসান: তেওঁ অদূৰ গোপালকৃষ্ণনৰ ছবিত কাম কৰিছিল|date=২৪ নৱেম্বৰ ২০১০|magazine=[[Variety (magazine)|ভেৰাইটি]]|first=শালিনী|last=দ'ৰে}}</ref> * [[মনোৰমা থাম্পুৰাট্টী]] - এগৰাকী [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] লেখিকা আছিল। * [[মাচুৰ শ্বেৰিফ]] - পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ। * [[মেলাত্তুৰ সহদেৱন]] - [[কৰ্ণাটকী সংগীত]]ৰ কণ্ঠশিল্পী। * [[মেলপাথুৰ নাৰায়ণ ভট্টথিৰি]] - গাণিতিক [[ভাষাবিদ]]। * [[মহম্মদ ইৰছাদ]] - পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ। * [[মহম্মদ চালাহ (ভাৰতীয় ফুটবল খেলুৱৈ)|মহম্মদ চালাহ]] - ফুটবল খেলুৱৈ। * [[মোহনকৃষ্ণন কালাডি]] - মালায়ালম কবি। * [[ময়িনকুট্টী বৈদ্যৰ]] - [[মাপ্পিলা পাট্টু]] কবি।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=৮ নৱেম্বৰ ২০১২|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|trans-title=মাপ্পিলা গীত অতীত যুগৰ সাংস্কৃতিক নিজৰা, এমটিৰ ভাষ্য|date=৩১ মাৰ্চ ২০০৭|access-date=১৫ আগষ্ট ২০০৯|work=[[The Hindu]]|location=চেন্নাই, ভাৰত}}</ref> * [[মৃণালিনী সাৰাভাই]] - ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যশিল্পী। * [[মহম্মদ মুস্তাফা]] - অভিনেতা আৰু পৰিচালক। * [[মুহচিন পাৰাৰি]] - পৰিচালক, লিখক আৰু গীতিকাৰ। * [[নালাকাথ চুপী]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[নলপাত নাৰায়ণ মেনন]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লিখক। * [[নন্দনাৰ (লিখক)|নন্দনাৰ]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লিখক। * [[নিলাম্বুৰ আয়েশা]] - মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগ আৰু নাটকৰ অভিনেত্ৰী। * [[নিলাম্বুৰ বালন]] - মালায়ালম অভিনেতা। * [[নিৰুপমা ৰাও]] - ভাৰতৰ প্ৰাক্তন বৈদেশিক সচিব।<ref>[http://www.business-standard.com/india/news/nirupama-rao-takes-over-as-foreign-secy/69625/on নিৰুপমা ৰাৱে বৈদেশিক সচিব হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছে] [[Press Trust of India|প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]] / [[New Delhi|নতুন দিল্লী]], ''[[Business Standard|বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ড]]'', ১ আগষ্ট ২০০৯।</ref><ref name=toi>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India/Nirupama-Rao-is-Indias-new-foreign-secretary/articleshow/4844580.cms নিৰুপমা ৰাও ভাৰতৰ নতুন বৈদেশিক সচিব] ''[[The Times of India]]'', ১ আগষ্ট ২০০৯।" চোকিলা আয়াৰ ২০০১ চনত প্ৰথম মহিলা, ভাৰতীয় বৈদেশিক সচিব আছিল।" </ref> * [[পি. শ্ৰীৰামকৃষ্ণন]] - [[কেৰালা বিধানসভা]]ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ। * [[পি. সুৰেন্দ্ৰন]] - লিখক, স্তম্ভকাৰ, কলা সমালোচক আৰু এজন সমাজহিতৈষী।<ref>{{Cite web|title = Award for Short Stories|trans-title=চুটিগল্পৰ বাবে বঁটা|url = http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/Stories.htm|website = keralasahityaakademi.org|access-date = ২৭ অক্টোবৰ ২০১৫|archive-url = https://web.archive.org/web/20170705154727/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/Stories.htm|archive-date = 5 July 2017|url-status = dead}}</ref> * [[পি. কে. আব্দু ৰাব্ব]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[পি. কে. কুনহালিকুট্টী]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[পি. কে. ৱাৰিয়াৰ]] - [[আয়ুৰ্বেদ|আয়ুৰ্বেদিক]] চিকিৎসক আৰু এগৰাকী [[পদ্মভূষণ]] বঁটা বিজয়ী। * [[পি. পি. ৰামচন্দ্ৰন]] - মালায়ালম কবি। * [[পি. ভি. আব্দুল ৱাহাব]] - ব্যৱসায়ী, আৰু [[ৰাজ্যসভা]]ৰ সাংসদ। * [[পালোলি মহম্মদ কুট্টী]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[পৰমেশ্বৰ]] - ভাৰতীয় গণিতজ্ঞ আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী। * [[পাৰ্বতী জয়দেৱন]] - নেপথ্য গায়িকা। * [[পুন্থম নাম্বুদিৰি]] - মালায়ালম কবি।<ref>{{cite book|author=আই কে কে মেনন|title=FOLK TALES OF KERALA|trans-title=কেৰালাৰ লোককথা|year=১৯৯৫|url=https://books.google.com/books?id=pCv2DAAAQBAJ&pg=PT194|publisher=প্ৰকাশন বিভাগ, তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ|isbn=978-81-230-2188-1|pages=১৯৪–}}</ref> * [[প্ৰেমজী]] - সমাজ সংস্কাৰক, সাংস্কৃতিক নেতা আৰু অভিনেতা। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] - অভিনেতা, পৰিচালক, প্ৰযোজক, নেপথ্য গায়ক আৰু পৰিৱেশক। * [[পুলাপ্ৰে বালাকৃষ্ণন]] - অৰ্থনীতিবিদ আৰু শিক্ষাবিদ। * [[পুলিক্কোট্টিল হায়দৰ]] - [[মাপ্পিলা পাট্টু]] কবি।<ref name="mlpgov">{{cite web |url=http://www.mlp.kerala.gov.in/heri.htm |title=The Official Website of Malappuram District |trans-title=মালাপ্পুৰম জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট |access-date=২৫ নৱেম্বৰ ২০১০ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629045500/http://www.mlp.kerala.gov.in/heri.htm |archive-date=২৯ জুন ২০১০ |archivedate=2010-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629045500/http://www.mlp.kerala.gov.in/heri.htm |deadurl=yes }}</ref> * [[ৰাজীৱ নায়াৰ]] - লিখক, গীতিকাৰ আৰু প্ৰযোজক। * [[ৰঞ্জিত পদিনহাটেৰি]] - জীৱজ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু এজন অধ্যাপক। * [[ৰহমান (অভিনেতা)|ৰছিন ৰহমান]] - অভিনেতা। * [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]] - ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী আৰু শিল্পী ([[পাৰাপ্পানাদ]] ৰাজপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত)। * [[ৰবি মেনন]] - অভিনেতা। * [[ৰবি ভাল্লাথোল]] - অভিনেতা। * [[ৰিনশাদ ৰীৰা]] - ছাত্ৰ কৰ্মী। * [[ছালাম বাপ্পু]] - চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * [[ছলমান কাল্লিয়াথ]] - ভাৰতীয় পেছাদাৰী ফুটবল খেলুৱৈ। * [[সংগীতা মাধৱন নায়াৰ]] - অভিনেত্ৰী। * [[শংকৰণ এমব্ৰান্থিৰি]] - [[কথাকলি]] সংগীতজ্ঞ। * [[সাৱিত্ৰী ৰাজীৱন]] - ভাৰতীয় কবি, চুটিগল্প লিখক আৰু চিত্ৰশিল্পী। * [[ছৈয়দ ছানাউল্লাহ মক্তি তাংগল]] - সমাজ সংস্কাৰক।<ref>''জাৰ্নেল অৱ কেৰালা ষ্টাডিজ'' খণ্ড ৯। (১৯৮২): ৮৪।</ref><ref>মহম্মদ, ইউ. ''এডুকেশ্বনেল এমপাৱাৰমেণ্ট অৱ কেৰালা মুছলিমছ। '' কালিকট (কেৰালা): আদাৰ বুকছ, ২০১৭। ৩৩।</ref> * [[শ্বাহাবাজ আমান]] - নেপথ্য গায়ক আৰু সুৰকাৰ।<ref>{{cite web |url=http://hellobahrain.com/content/shaam-e-ehsas-ghazal-nite-shahabaz-aman |title="Shaam-e-Ehsas" Ghazal Nite by Shahabaz Aman |trans-title=শ্বাহাবাজ আমানৰ "শ্যাম-এ-এহছাচ" গজল নিশা|publisher=হেল্ল' বাহৰেইন |date=২৯ মাৰ্চ ২০১২ |access-date=৯ ডিচেম্বৰ ২০১৩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213100614/http://hellobahrain.com/content/shaam-e-ehsas-ghazal-nite-shahabaz-aman |archive-date=১৩ ডিচেম্বৰ ২০১৩ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/shahabaz-aman-when-i-die-id-rather-have-people-say-that-malabars-renowned-romantic-passed-away-than-just-a-singer/articleshow/63233070.cms|title=Shahabaz Aman: When I die, I'd rather have people say that Malabar's renowned romantic passed away than just a singer|trans-title=শ্বাহাবাজ আমান: যেতিয়া মোৰ মৃত্যু হ'ব, মই বিচাৰোঁ মানুহে কওক যে কেৱল এজন গায়ক নহয়, মালাবাৰৰ প্ৰখ্যাত ৰোমাণ্টিকজনৰ দেহাৱসান ঘটিল|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=১৪ জুন ২০১৯}}</ref> * [[ছানাভাছ কে বাভাকুট্টী]] - চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * [[শ্বেতা মেনন]] - মডেল, অভিনেত্ৰী আৰু টেলিভিছন ঘোষিকা। * [[সিতৰা (গায়িকা)|সিতৰা]] - নেপথ্য গায়িকা, সুৰকাৰ আৰু এগৰাকী অনিয়মিত অভিনেত্ৰী।<ref>{{cite news |title=Sithara goes to Kollywood |trans-title=সিতৰা কলিউডলৈ গৈছে|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/sithara-goes-to-kollywood/etarticleshow/12098503.cms |archive-url=https://archive.today/20130216075315/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-02/news-interviews/31114294_1_kollywood-mollywood-song |url-status=live |archive-date=16 ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩ |newspaper=[[The Times of India]] |date=২ মাৰ্চ ২০১২}}</ref> * [[সূৰজ থেল্লাককাঁড়]] - এজন অভিনেতা। * [[সুকুমাৰন]] - চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা আৰু প্ৰযোজক। * [[ছানি ৱেন]] - চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা (উচ্চ শিক্ষাৰ সময়ত আছিল)। * [[ছৈয়দ মহম্মদআলী ছিয়াহাব থাংগল]] - ধৰ্মীয় নেতা আৰু ৰাজনীতিবিদ।<ref name="articles.timesofindia.indiatimes.com">{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/President-PM-Sonia-pay-homage-to-IUML-leader-Thangal/articleshow/4848046.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20120612045904/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-02/india/28200612_1_iuml-indian-union-muslim-league-homage | url-status=live | archive-date=12 জুন ২০১২ | work=[[The Times of India]] | title=President, PM, Sonia pay homage to IUML leader Thangal |trans-title=ৰাষ্ট্ৰপতি, প্ৰধানমন্ত্ৰী, ছোনিয়াৰ আইইউএমএল নেতা থাংগললৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি | date=২ আগষ্ট ২০০৯}}</ref> * [[টি. এ. ৰাজ্জাক]] - চিত্ৰনাট্যকাৰ। * [[টি. কে. হামজা]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[টি. কে. পদ্মিনী]] - ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী। * [[টি. এম. নায়াৰ]] - [[দ্ৰাবিড় আন্দোলন]]ৰ ৰাজনৈতিক কৰ্মী। * [[থুনচাথু এজুথাচান]]- মালায়ালম ভাষাৰ পিতৃস্বৰূপ।<ref>লিৱিছ, এম. পল, গেৰী এফ. চাইমন্স আৰু চাৰ্লছ ডি. ফেনিগ (সম্পা. "[http://www.ethnologue.com/language/mal Malayalam]" ''এথন'লগ: লেংগুৱেজেছ অৱ দ্য ৱৰ্ল্ড। '' ২০১৪: (ডালাস, টেক্সাছ) ৱেব। ২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৪।</ref><ref name="ref002">কে. সন্তোষ। [http://www.thehindu.com/news/national/kerala/when-malayalam-found-its-feet/article6217620.ece "হোৱেন মালায়ালম ফাউণ্ড ইটছ ফিট"] ত্ৰিছুৰ, ১৭ জুলাই ২০১৪ ''দ্য হিন্দু''</ref> * [[তিৰুৰ নাম্বিছান]] - ''কথাকলি'' গায়ক। * [[ইউ. এ. বীৰন]] - কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী। * [[ইউ. চৰফ আলী]] - প্ৰাক্তন ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল খেলুৱৈ।<ref name="hindu_jul09">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707015857/http://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm|url-status=dead|archive-date=৭ জুলাই ২০০৯|title=Minister convenes high-level meet|trans-title=মন্ত্ৰীয়ে উচ্চ-স্তৰীয় বৈঠক আহ্বান কৰিছে|date=4 July 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=১০ অক্টোবৰ ২০০৯|archivedate=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707015857/http://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.universityofcalicut.info/dpe/dpe_stars.htm |title=Department of Physical Education |trans-title=শাৰীৰিক শিক্ষা বিভাগ |publisher=[[কালিকট বিশ্ববিদ্যালয়]] |access-date=১০ অক্টোবৰ ২০০৯ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725053103/http://www.universityofcalicut.info/dpe/dpe_stars.htm |archive-date=২৫ জুলাই ২০০৮ |archivedate=2008-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080725053103/http://www.universityofcalicut.info/dpe/dpe_stars.htm |deadurl=yes }}</ref> * [[উন্নি মেনন]] - নেপথ্য গায়ক। * [[উৰুব]] - [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ লিখক। * [[ভি. চি. বালাকৃষ্ণ পানীকৰ]] - ভাৰতীয় কবি আৰু লিখক। * [[ভি. টি. ভট্টথিৰিপাদ]] - সমাজ সংস্কাৰক (পূৰ্বৰ [[পোন্নানি তালুক]]ৰপৰা অহা)। * [[বৈদ্যৰত্নম পি. এছ. ৱাৰিয়াৰ]] - [[আয়ুৰ্বেদ|আয়ুৰ্বেদিক]] চিকিৎসক।<ref name="aryavaidyasala">{{cite web|url=http://www.aryavaidyasala.com/(S(uiytac45y0tizh45dbjufynb))/about_avs.aspx#rec|title=ARYA VAIDYA SALA - Kottakkal|trans-title=আৰ্য বৈদ্য শালা - কোট্টাক্কাল|author=মেইল এট আৰ্যবৈদ্যশালা ডট কম|publisher=aryavaidyasala.com|access-date=২২ মাৰ্চ ২০১৫|archive-date=24 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324015649/http://aryavaidyasala.com/(S(ixhcnwrxysjapimo32dgnx3w))/about_avs.aspx#rec|url-status=dead|archivedate=24 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324015649/http://aryavaidyasala.com/(S(ixhcnwrxysjapimo32dgnx3w))/about_avs.aspx#rec|deadurl=yes}}</ref> * [[বৈদ্যৰত্নম ত্ৰিপ্ৰাংগ'ড মুছাড]] - আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসক। * [[ভাল্লাথোল নাৰায়ণ মেনন]] - মালায়ালম কবি।<ref name="Zarrilli">{{cite book |title=Kathakali Dance-Drama: Where Gods and Demons Come to Play |trans-title=কথাকলি নৃত্য-নাটিকা: য'ত দেৱতা আৰু অসুৰে খেলিবলৈ আহে|first=ফিলিপ |last=জাৰিলি |publisher=ৰাউতলেজ |year=২০০৪ |isbn=9780203197660 |url=https://books.google.com/books?id=eVHCnqglqyoC&pg=PA30 |pages=৩০–৩১}}</ref> * [[ভাৰিয়ান কুন্নথু কুঞ্জাহম্মেদ হাজি]] - ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী।<ref>{{cite book|title=EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorld Volume 6|trans-title=বিশ্বকোষঅভিধানইছলামমুছলমানবিশ্ব খণ্ড ৬|url=https://archive.org/stream/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/06.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.BosDonLewPel.etc.UndPatIUA.v6.Mah-Mid.Leid.EJBrill.1990.1991.#page/n481/mode/1up|page=৪৬০|year=১৯৮৮|quote=ভাৰতৰ ভিতৰত সমসাময়িক মূল্যায়নে এই মত পোষণ কৰে যে মালাবাৰ বিদ্ৰোহ আছিল মুক্তিৰ যুদ্ধ, আৰু ১৯৭১ চনত কেৰালা চৰকাৰে বিদ্ৰোহৰ বাকী থকা সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক "স্বাধীনতা সংগ্ৰামী"ৰ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল}}</ref> * [[ভাজাংগড় কুঞ্চু নায়াৰ]] - [[কথাকলি]] ওস্তাদ আৰু এগৰাকী [[পদ্মশ্ৰী]] বিজয়ী। * [[ভাজাংগড় বিজয়ন]] - [[কেৰালা কালামণ্ডলম]]ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত অধ্যক্ষ। * [[ভেলিয়াংকোড ওমৰ খাচী]] - স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু কবি। * [[বিনয় গোবিন্দ]] - ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। * [[জৈনুদ্দিন মখদুম দ্বিতীয়]] - [[তোহফাত উল মুজাহিদীন]]ৰ লিখক। * [[জাকাৰিয়া মহম্মদ]] - চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু অভিনেতা।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/aravindan-puraskaram-awarded-to-zakariya-mohammed/articleshow/68440801.cms|title=Aravindan Puraskaram awarded to Zakariya Mohammed - Times of India|trans-title=জাকাৰিয়া মহম্মদলৈ অৰবিন্দন পুৰস্কাৰ প্ৰদান - টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া|website=The Times of India|date=১৬ মাৰ্চ ২০১৯ }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/jun/04/sudani-from-nigeria-wins-audience-choice-award-at-russian-film-festival-1985753.html|title=Sudani from Nigeria wins audience choice award at Russian film festival|trans-title=ৰাছিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত চুডানী ফ্ৰম নাইজেৰিয়াই দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা লাভ কৰিছে|website=The New Indian Express|date=৪ জুন ২০১৯ }}</ref> * [[জাকিৰ মুণ্ডামপাৰা]] - ফুটবল খেলুৱৈ। }} == লগতে চাওক == {{Portal|India}} *[[মালাপ্পুৰম জিলাৰ প্ৰশাসন|মালাপ্পুৰমৰ প্ৰশাসন]] *[[মালাপ্পুৰমত শিক্ষা]] *[[মালাপ্পুৰম জিলাৰ ইতিহাস|মালাপ্পুৰমৰ ইতিহাস]] *[[মালাপ্পুৰম জিলাৰ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ তালিকা|মালাপ্পুৰমৰ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ তালিকা]] *[[মালাপ্পুৰম জিলাৰ যাতায়াত|মালাপ্পুৰমৰ যাতায়াত]] *[[মালাপ্পুৰম মহানগৰ অঞ্চল]] *[[মালাপ্পুৰম জিলা]] *[[জিডিপি অনুসৰি ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ চহৰসমূহ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Malappuram}} {{wikivoyage|Malappuram}} * [http://www.malappurammunicipality.lsgkerala.gov.in// মালাপ্পুৰম পৌৰসভা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220305093148/http://www.malappurammunicipality.lsgkerala.gov.in// |date=৫ মাৰ্চ ২০২২ }} {{Navboxes | title = Articles Related to Malappuram | list = {{Malappuram district}} {{Municipalities of Kerala}} {{Million-plus cities in India}} {{Kerala}} }} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম| ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহানগৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জলভাগৰ কাষৰ জনবসতিপূৰ্ণ স্থানসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]] am4xw1cxefovenhux4fdgir343nbt7e 0 138623 626619 626369 2026-08-12T16:38:02Z MS Sakib 25393 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626619 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৪৯ চনৰ আগতে ভাৰতৰ ৰাজতন্ত্ৰ}} {{hatnote|[[কোচিনচীন]] ৰাজ্যৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত নহ'ব, যাক [[ডাং ত্ৰং]] বুলিও জনা যায়। }} {{Infobox former country | conventional_long_name = কোচিন ৰাজ্য | common_name = কোচিন | status = [[ৰক্ষিত ৰাজ্য]] | empire = | status_text = * স্বাধীন ৰাজ্য (দ্বাদশ শতিকা–১৩৭০) * [[বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য]]ৰ অধীনত (১৩৭০–১৫৬৫) * স্বাধীন ৰাজ্য (১৫৬৫–১৭৬৬) * [[মহীশূৰ ৰাজ্য]]ৰ অধীনত (১৭৬৬–১৭৯৯) * অৰ্ধ-স্বাধীন; [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে অধীনস্থ মিত্ৰতা (১৭৯৯–১৮১৫) * ভাৰতৰ [[দেশীয় ৰাজ্য]] (১৮১৫–১৯৪৭) | capital = [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]] ([[পোন্নানি]])<br />[[কোদুংগাল্লুৰ]]<br />[[থ্ৰিপুনিথুৰা]]<br />[[ত্ৰিছূৰ]]<br />[[মাট্টানচেৰী]] | government_type = [[নিৰংকুশ ৰাজতন্ত্ৰ]]<br />[[দেশীয় ৰাজ্য]] | leader_title1 = [[ৰজা]] | year_start = দ্বাদশ শতিকা<ref name="askh"/> | year_end = ১ জুলাই ১৯৪৯ | p1 = চেৰা ৰাজবংশ | s1 = ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন | flag_s1 = Flag of India.svg | native_name = കൊച്ചി രാജ്യം | image_flag = Cochin flag.svg | flag_alt = কোচিন ৰাজ্য | image_coat = | image_map = Map of the Kingdom of Cochin.jpg | image_map_alt = কোচিন | common_languages = | title_leader = [[ৰজা]] | year_leader1 = দ্বাদশ শতিকা (প্ৰথম) | leader1 = বীৰ কেৰালা বৰ্মা | year_leader2 = ১৯৪৮–১৯৪৯ (অন্তিম) | leader2 = [[ৰাম বৰ্মা পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা অষ্টাদশ]] | title_deputy = [[দিৱান]] | year_deputy1 = ১৮১২–১৮১৮ (প্ৰথম) | deputy1 = জন মুনৰো | year_deputy2 = ১৯৪৪–১৯৪৭ (অন্তিম) | deputy2 = [[চি. পি. কৰুণাকৰ মেনন]] | official_languages = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] | religion = '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ''': [[হিন্দু ধৰ্ম]] <small>(চৰকাৰী)</small> <br /> '''সংখ্যালঘু''': <br />[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]<br />[[ইহুদী ধৰ্ম]]<br />[[ইছলাম ধৰ্ম]] | currency = [[টকা]] | today = [[ভাৰত]] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = ৬০০.০৩ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} '''কোচিন ৰাজ্য''' বা '''কোচিন ষ্টেট'''ক '''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম''' বুলিও জনা যায়।<ref>{{Cite book |last=Eapan |url=https://books.google.co.in/books?id=j7VFEAAAQBAJ&pg=PA6&dq=Perumpadappu+Swaroopam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwim_KDEuK-UAxUWjGMGHYUSE2gQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=Perumpadappu%20Swaroopam&f=false |title=The Permanent King of Cochin |trans-title=কোচিনৰ স্থায়ী ৰজা |date=2021-03-12 |publisher=The Savings Trust Limited |language=en}}</ref> ইয়াৰ ৰাজধানী [[কোচি]] চহৰৰ নাম অনুসৰি এই নাম ৰখা হৈছিল। বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মধ্যভাগত এই ৰাজ্যখন অৱস্থিত আছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ উৎপত্তি হৈছিল। ১৯৪৯ চনত [[ভাৰত অধিৰাজ্য|ভাৰতীয় অধিৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱালৈকে ইয়াৰ শাসন চলিছিল। কোচিন ৰাজ্যখনক প্ৰথমে পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম বুলি জনা গৈছিল। [[মধ্যযুগীয় ভাৰত|মধ্যযুগত]] ই পৰৱৰ্তী চেৰাসকলৰ শাসনৰ অধীনত আছিল। দ্বাদশ শতিকাত মহোদয়াপুৰম চেৰাসকলৰ পতনৰ পিছত আন বহুতো প্ৰদেশৰ লগতে পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম এখন স্বাধীন ৰাজনৈতিক সত্তাত পৰিণত হয়। অৱশ্যে মালাবাৰ উপকূলত পৰ্তুগীজসকলৰ আগমনৰ পিছতহে পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পেৰুম্পাদাপ্পুৰ শাসকসকলৰ [[এডাপ্পাল্লী]]ৰ নাম্বুদিৰি শাসকসকলৰ সৈতে পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক আছিল। এডাপ্পাল্লীৰ শাসকসকলৰপৰা [[কোচি]] আৰু [[ভিপিন]] পেৰুম্পাদাপ্পুৰ শাসকসকললৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ পাছত তেওঁলোক কোচিৰ ৰজা হিচাপে পৰিচিত হয়। ঐতিহাসিকভাৱে কোচিনৰ ৰাজধানী [[কোদুংগাল্লুৰ]]ত আছিল। কিন্তু ১৩৪১ চনত এক ভয়ংকৰ বানপানীৰ ফলত ৰাজধানী কোচিনলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে কোচিনে নিজকে সম্পূৰ্ণৰূপে ৰক্ষা কৰাৰ সামৰ্থ্য হেৰুৱাই পেলাইছিল। পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষৰফালে [[কালিকটৰ জামোৰিন]]ৰ আক্ৰমণৰ ফলত ৰাজ্যখন সৰ্বনিম্ন পৰ্যায়লৈ সংকুচিত হৈ পৰে। ভাৰতত পৰ্তুগীজ নৌসেনা উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত কোচিন ৰাজ্যই জামোৰিনৰ হাতত নিজৰ [[সামন্ত]]সকলক হেৰুৱাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[এডাপ্পাল্লী]] আৰু কোদুংগাল্লুৰো আছিল। কোদুংগাল্লুৰ ঐতিহাসিকভাৱে ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল। বিপদত পৰা নিজৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰিবলৈ কোচিনে এক সুযোগ বিচাৰি আছিল। ৰজা উন্নি গোদা বৰ্মাই ১৫০০ চনৰ ২৪ ডিচেম্বৰত পেড্ৰো আলভাৰেছ কেব্ৰালক উষ্ম আদৰণি জনায়। তেওঁ কালিকটৰ জামোৰিনৰ বিৰুদ্ধে পৰ্তুগাল আৰু কোচিন ৰাজ্যৰ মাজত মিত্ৰতাৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। অঞ্চলটোত কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এইবোৰ পৰ্তুগীজ ইষ্ট ইণ্ডিজৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল ফৰ্ট মানুৱেল। কোচিন দীৰ্ঘদিন ধৰি [[পৰ্তুগীজ সাম্ৰাজ্য|পৰ্তুগীজ]] সুৰক্ষাত (১৫০৩–১৬৬৩) আছিল আৰু ভাৰতত থলুৱা আৰু বিদেশী শক্তিৰ বিৰুদ্ধে সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। লুচো-ডাচ্চ যুদ্ধৰ পিছত ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (১৬৬৩–১৭৯৫) কোচিনৰ মিত্ৰ শক্তিত পৰিণত হয়। তাৰ পিছত [[এংলো-ডাচ্চ যুদ্ধ]]ৰ অন্তত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে (১৭৯৫–১৮৫৮, ৬ মে' ১৮০৯ ত নিশ্চিত কৰা হয়) কোচিন ৰাজ্যৰ ওপৰত [[ব্ৰিটিছ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা]] সাব্যস্ত কৰে। [[File:Madras map 1913.jpg|thumb|মাদ্ৰাছ ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ, ১৯১৩]] ১৯৫০ চনত ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্য কোচিন ৰাজ্যৰ সৈতে চামিল হৈ ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য গঠন কৰে। ১৯৫৬ চনত [[তামিল ভাষা|তামিল]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ পাঁচখন [[তালুক]] ক্ৰমে বিলাবানকোড, [[কালকুলাম]], [[থোবালাই]], [[অগস্তীশ্বৰম]] আৰু চেংগোট্টাই ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিনৰপৰা [[মাদ্ৰাছ ৰাজ্য]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref name="Kerala">{{Cite web|url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf|title=The States Reorganisation Act, 1956|trans-title=ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬|website=legislative.gov.in|publisher=Government of India|access-date=10 June 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117014954/https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf|url-status=live}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬]] অনুসৰি ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিনৰ [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ভাষী অঞ্চলসমূহ [[মালাবাৰ জিলা]]ৰ ([[লাক্ষাদ্বীপ]] আৰু [[মিনিকয়]] দ্বীপপুঞ্জ বাদ দি) সৈতে চামিল হয়। লগতে [[মাদ্ৰাছ ৰাজ্য]]ৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ [[কাছাৰগড় জিলা|কাছাৰগড়]] তালুকো ইয়াৰ লগত চামিল কৰি আধুনিক [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ৰাজ্য [[কেৰালা]] গঠন কৰা হয়।<ref name="Kerala"/> == অঞ্চলসমূহ == [[File:Kochi 1960 street.jpg|thumb|left|১৯৬০ৰ দশকত কোচিন, ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰাৰ মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ পিছত]] ১৮০০ চনৰপৰা ১৯৪৭ চনলৈকে কোচিন ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বৰ্তমানৰ [[ত্ৰিছূৰ জিলা]]ৰ বেছিভাগ অংশ (চাভাক্কাদ তালুক বাদ দি), পালক্কাড জিলাৰ [[আলাথুৰ]] তালুকৰ কিছু অংশ আৰু সমগ্ৰ [[চিত্তুৰ]] তালুক, কোচি তালুক ([[ফৰ্ট কোচি]] বাদ দি), [[কনায়ন্নুৰ]] তালুকৰ বেছিভাগ অংশ ([[এডাপ্পাল্লী]] বাদ দি), এৰ্নাকুলাম জিলাৰ [[আলুভা]] তালুকৰ কিছু অংশ ([[কৰুকুট্টি]], [[অংগামালী]], [[কালাদি]], [[চোৱাৰা]], [[কানজুৰ]], [[শ্ৰীমুলনগৰম]], [[মালায়াত্তুৰ]], [[মাঞ্জাপ্ৰা]]), [[কুন্নথুনাদ]] তালুকৰ কিছু অংশ আৰু [[পৰাভুৰ তালুক]]ৰ কিছু অংশ ([[চেন্দামংগলম]]) যিবোৰ এতিয়া [[কেৰালা]]ৰ অংশ। == ইতিহাস == === উৎপত্তি === কোচিন ৰাজ্য বা কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ উত্থানৰ বিষয়ে কোনো লিখিত প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এই পৰিয়ালক পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম বুলিও জনা যায়।<ref name="Kerala.com-2007">{{cite web|url=http://www.kerala.com/ke_historyancient.htm|title=Kerala History|trans-title=কেৰালাৰ ইতিহাস|author=Kerala.com|year=2007|access-date=7 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110143725/http://www.kerala.com/ke_historyancient.htm|archive-date=10 January 2008|url-status=dead|archivedate=10 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080110143725/http://www.kerala.com/ke_historyancient.htm|deadurl=yes}}</ref> শাসকীয় ৰাজবংশটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কেৱল লোককথা আৰু কাহিনীবোৰহে পোৱা যায়। ইয়াৰ ঐতিহাসিক চিত্ৰখন স্পষ্ট নহয়। বৰ্তি থকা পাণ্ডুলিপিসমূহ যেনে ''[[কেৰালোলপঠী]]'', ''কেৰালামাহাত্ম্যম'' আৰু ''পেৰুম্পাদাপ্পু গ্ৰন্থৱৰী'' হৈছে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহ। পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক উৎস হিচাপে এইবোৰ নিৰ্ভৰযোগ্য নহয়। ''পেৰুম্পাদাপ্পু গ্ৰন্থৱৰী''ত ৰাজবংশীয় উৎপত্তিৰ এক অতিৰিক্ত বিৱৰণ আছে: <blockquote>''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম''ৰ অন্তিমটো ''থাভাজী''ৰ অস্তিত্ব ''[[কলি যুগ]]''ৰদিনা ''শোদশাংগামসুৰাজ্যম''ত হৈছিল। [[চেৰামান পেৰুমলসকলৰ কিংবদন্তি|চেৰামান পেৰুমলে]] ভূমিখনক দুভাগত বিভক্ত কৰিছিল। উত্তৰ দিশৰ ১৭ "অংশ" আৰু দক্ষিণৰ ১৭ অংশ মিলি মুঠ ৩৪ অংশ তেওঁৰ ভতিজা আৰু পুত্ৰসকলক দিছিল। [[কন্যাকুমাৰী (চহৰ)|কন্যাকুমাৰী]] আৰু [[গোকৰ্ণ, ভাৰত|গোকৰ্ণ]]ৰ (বৰ্তমান [[কৰ্ণাটক]]ত) মাজৰ চৌত্ৰিছখন ৰাজ্য "থাম্পুৰান"ক দিয়া হৈছিল। তেওঁ চেৰামান পেৰুমলৰ শেষৰগৰাকী ভতিজীৰ কন্যা আছিল।</blockquote> [[কেৰালোলপঠী]]য়ে ৩ ৪৫ [[সাধাৰণ যুগ|খ্ৰীষ্টাব্দ]]ত তেওঁৰ ৰাজ্য বিভাজনৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰিছে। পেৰুম্পাদাপ্পু গ্ৰন্থৱৰীয়ে ৩৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আৰু [[উইলিয়াম লোগান (মালাবাৰ মেনুৱেল)|উইলিয়াম লোগানে]] ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই বিভাজন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। [[কেৰালা]]ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক বিভাজনসমূহৰ কোনো লিখিত নথি-পত্ৰ নাই। কিন্তু কিছুমান বুৰঞ্জীবিদৰ মতে দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে দ্বিতীয় [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]] ৰাজ্যৰ সময়ত এই বিভাজন হ'ব পাৰে।<ref>{{cite book|author=Pillai, Elamkulam Kunjan| title=Studies in Kerala History|trans-title=কেৰালা ইতিহাসৰ অধ্যয়ন|year=1970}}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === বৰ্তমানৰ [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ৰ [[পোন্নানি]]ৰ সমীপৰ [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]]ত ৰাজ্যখনৰ আদিম সদৰ কাৰ্যালয় আছিল।<ref name="askh"/> মধ্যযুগৰ আদিভাগত [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]]ৰ শাসকগৰাকীয়ে [[কোদুংগাল্লুৰ]]লৈ পলাই গৈছিল। [[তিৰুনাবায়া]] যুদ্ধৰ পিছত কালিকটৰ জামোৰিনয়ে [[পোন্নানি]] অঞ্চল দখল কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা ঘটিছিল।<ref name="askh">A Survey of Kerala History, A. Sreedhara Menon, DC Books, Kottayam (2007)</ref> [[কোজিকোড়|কালিকট]] ([[পোৰলাথিৰী]] ৰাজ্য) [[এৰানাড]]ৰ [[জামোৰিন]]য়ে জয় কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজ্যৰ কিছু অংশ জয় কৰে আৰু ইয়াৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য সাব্যস্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। উত্তৰাঞ্চলৰ মাতৃভূমি আৰু আদিম ৰাজধানী হেৰুৱাইলেও পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজবংশই মধ্য কেৰালাৰ এক বিশাল এলেকাত এখন ৰাজ্য বজাই ৰাখিছিল। তেতিয়াও ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে "পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম" বুলি কোৱা হৈছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজ্য উত্তৰে পুৰাক্কাইথাৰপৰা পূবে [[আনামালাই পাহাৰ|আনামালা]] আৰু দক্ষিণে [[পুৰাক্কাদ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Ayyar, p.128">Ayyar, p.128</ref> === ৰাজকীয় ৰাজবংশ আৰু উত্তৰাধিকাৰ === পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজবংশৰ শেষত পাঁচটা শাখা (মুট, এলায়া, পাল্লুৰুট্টি, মাদাট্টুমকিল আৰু চালিয়ুৰ) সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰতিটো শাখাৰে নিজা পাৰিবাৰিক স্থান, লগুৱা আৰু [[নায়াৰ]] সেনা আছিল। কিন্তু পাঁচোটা শাখা (''থাৱলী'') এজন সাধাৰণ শাসক ৰজাৰ অধীনত একত্ৰিত হৈছিল। তেওঁ আটাইকেইটা শাখাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বয়সিয়াল পুৰুষ সদস্য আছিল।<ref name="Ayyar, p.128"/> পেৰুম্পাদাপ্পু (আৰু ভৱিষ্যতৰ কোচিন) ৰাজবংশই [[কেৰালা]]ত প্ৰচলিত মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰী নিয়ম মানি চলিছিল (যিটো ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে একে)।<ref>Mennon, p.480</ref> উত্তৰাধিকাৰ মহিলাৰফালৰপৰা আহিছিল। অৰ্থাৎ ৰজাৰ পুত্ৰসকললৈ নহয়, তেওঁৰ মাতৃৰফালৰ ভাতৃসকললৈ আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ ভগ্নীৰ পুত্ৰসকললৈ (অৰ্থাৎ ভতিজাসকললৈ) গৈছিল। তত্ত্বগতভাৱে সম্ভাৱ্য প্ৰাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত বয়সত আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠজন উত্তৰাধিকাৰী হ'ব লাগে। পিছলৈ এই নিয়ম শিথিল কৰা হয়। কাৰ্যক্ষেত্ৰত ৰাজত্ব নিৰ্বাচিত হ'বলৈ ধৰে যাতে উত্তৰাধিকাৰীজন বেছি বয়সিয়াল বা অযোগ্য নহয়। উপেক্ষিত প্ৰকৃত জ্যেষ্ঠজনক প্ৰতীকী বা আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদাৰে সন্তুষ্ট কৰা হৈছিল (বিশেষকৈ ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাধি ''মুপ্পুস্থানম'')।<ref name="Mennon, p.481">Mennon, p.481</ref> অৱসৰ গ্ৰহণো বাধ্যতামূলক আছিল। এক নিৰ্দিষ্ট বয়সত বা সামৰিক অক্ষমতাত উপনীত হ'লে এজন ৰজাই অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি ধৰ্মীয় জীৱন গ্ৰহণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছিল। ক্ষমতা তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ হাতলৈ বা উত্তৰাধিকাৰীজন সাবালক নোহোৱালৈকে এজন ৰীজেণ্টৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰক লৈ প্ৰায়ে পাঁচটা শাখাৰ মাজত কাজিয়া হৈছিল। কালিকটৰ জামোৰিনয়ে এই পাৰিবাৰিক কাজিয়াবোৰৰ সুযোগ লৈছিল। কেতিয়াবা মধ্যস্থতাকাৰীৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হৈ তেওঁ দক্ষিণৰ ৰাজ্যখনত নিজৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিছিল। === কোচিনলৈ পৰিৱৰ্তন === ভৱিষ্যতৰ কোচিন চহৰ প্ৰথম অৱস্থাত এটা দীঘলীয়া বান্ধৰ কাষৰ এখন সৰু গাঁওহে আছিল। ১৩৪১ চনত হোৱা ভয়ংকৰ বানপানী আৰু [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পানী উপচি পৰাৰ ফলত [[ভেম্বানাদ হ্ৰদ]] আৰু [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ মাজত এটা নতুন পথ মুকলি হয়। এই স্থানতে বৰ্তমান কোচিন অৱস্থিত। ই দীঘলীয়া কোচিন উপদ্বীপক (''কৰাপুৰম'') বৰ্তমানৰ [[ভিপিন]] দ্বীপৰপৰা পৃথক কৰে।<ref>Hunter's ''Imperial Gazetteer'' (1908, p.360).</ref> ক্ৰেংগানোৰক সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা জলপথবোৰ বালিৰে ভৰি পৰাৰ লগে লগে, বাণিজ্যিক জাহাজবোৰ ক্ৰেংগানোৰৰপৰা আঁতৰি কোচিনৰ নতুন পথটোলৈ যাবলৈ ধৰে। ব্যৱসায়ী পৰিয়ালবোৰ তালৈ স্থানান্তৰিত হৈ গুদাম আৰু ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। নতুন বন্দৰ-চহৰ [[কোচি]]য়ে (কোচিন) সম্পদ আৰু গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ লগে লগে এসময়ৰ মহান পুৰণি বন্দৰ চহৰ [[কোদুংগাল্লুৰ]] (ক্ৰেংগানোৰ) পতনৰ দিশলৈ গতি কৰে। প্ৰাৰম্ভিক চহৰখনৰ নগৰীয়া কেন্দ্ৰটো [[মাট্টানচেৰী]] গাঁৱৰ তুলনামূলকভাৱে ওখ মাটিত বিকশিত হৈছিল (বৰ্তমান কোচি চহৰৰ এটা জিলা, যাক এসময়ত "''কচিম ডি চিমা''" বুলি কোৱা হৈছিল)। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচিন চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা অঞ্চলটোৰ প্ৰকৃত মালিক আছিল [[এডাপ্পাল্লী]]ৰ ৰজাসকলৰ এল্লাংগাল্লুৰ ৰাজপৰিয়াল (হ্ৰদৰ পূব দিশত অৱস্থিত)।<ref>Ayyar, p.129</ref> ব্ৰাহ্মণ শ্ৰেণীৰপৰা অহা এডাপ্পাল্লী ৰাজপৰিয়ালৰ উত্তৰাধিকাৰৰ নিয়ম বেলেগ আছিল। ১৪০০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে এডাপ্পাল্লীৰ ৰজাই পেৰুম্পাদাপ্পুৰ এলায়া শাখাৰ এগৰাকী ভগ্নীক বিয়া কৰাইছিল। সেয়েহে তেওঁলোকৰ পুত্ৰ দুটা ৰাজপৰিয়ালৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল – পিতৃৰফালৰপৰা এডাপ্পাল্লীৰ আৰু মাতৃৰফালৰপৰা পেৰুম্পাদাপ্পুৰ। কিন্তু পেৰুম্পাদাপ্পুৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ তালিকাত তেওঁ প্ৰথম স্থানত নাছিল। ১৪০০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে এডাপ্পাল্লীৰ ৰজাই নিজৰ ৰাজকুমাৰ পুত্ৰক তেওঁৰ ভূমিৰ এটা অংশ প্ৰদান কৰে। বিশেষকৈ দক্ষিণ ভিপিন দ্বীপ আৰু নতুন পথটোৰ আশে-পাশে থকা কৰাপুৰম উপদ্বীপৰ উত্তৰ অংশটো ফিয়েফ হিচাপে দিছিল। ইয়াক স্থায়ীভাৱে হস্তান্তৰ কৰাৰ কথা নাছিল। বৰঞ্চ উত্তৰাধিকাৰীজনক তেওঁৰ শাসন দক্ষতা বিকাশ কৰিবলৈ এক প্ৰশিক্ষণস্থলী হিচাপেহে দিয়া হৈছিল। পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছত তেওঁ হ্ৰদটো পাৰ হৈ এডাপ্পাল্লীলৈ যাব বুলি আশা কৰা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীক কোচিনৰ আসনখন হস্তান্তৰ কৰাৰ কথা আছিল। যিহেতু শাসকজন সদায় প্ৰশিক্ষণৰত এজন ৰাজকুমাৰ আছিল, সেয়েহে তেওঁক "''কোচ্চু থাম্পুৰান''" (অৰ্থাৎ 'কনিষ্ঠ প্ৰভু' বা 'কনিষ্ঠ ৰজা') বুলি সম্বোধন কৰা হৈছিল। সেয়েহে তেওঁৰ নাম অনুসৰি ফিয়েফখন "কোচি/কোচিন" নামেৰে পৰিচিত হয়। গতিকে মূল "কোচিন ৰাজ্য" (''কোচি ৰাজ্যম'') এখন সৰু এডাপ্পাল্লী শাখা হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। ই বহু ডাঙৰ পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজ্যৰপৰা পৃথক আৰু সুকীয়া আছিল।<ref>M.L. Dames (1921) ''Book of Duarte Barbosa'', p.94-95</ref> কোচিনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সম্পদে কোচিনৰ কনিষ্ঠ ৰাজকুমাৰক ক্ষমতা আৰু আধিপত্য প্ৰদান কৰিলে। অৱশেষত তেওঁ পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজবংশৰ অন্যান্য শাখাৰ জ্যেষ্ঠ আত্মীয়সকলৰ ওপৰত নিজৰ কৰ্তৃত্ব সাব্যস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হ'ল। লগতে এডাপ্পাল্লীৰপৰা কোচিনক পৃথক কৰি নিজৰ এক সুকীয়া পথ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ সুযোগ পালে। এই পৰিৱৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে বিশাল "পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজ্য"ক ([[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম'']]) "কোচিন ৰাজ্য" বুলি কোৱা হ'ল।<ref name="askh"/> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কোদুংগাল্লুৰৰপৰা বৰ্তমানৰ কোচিৰ ভিপিনলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ'ল। নতুন ৰাজ্যৰ সময়ত নিয়ম সলনি কৰি উত্তৰাধিকাৰ কেৱল কোচিনৰ এলায়া শাখাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ কৰা হ'ল। পেৰুম্পাদাপ্পুৰ সকলো শাখাৰ মাজত এই নিয়ম প্ৰযোজ্য নহ'ল (যিটোৱে অন্যান্য শাখাসমূহক অসন্তুষ্ট কৰিছিল)।<ref name="Mennon, p.481"/> === মিং ৰাজবংশৰ সৈতে মিত্ৰতা (১৪১১–১৪৩৩) === [[কোজিকোড়]]ৰ বন্দৰটো, যাক কালিকট বুলিও জনা যায়, মধ্যযুগীয় কেৰালা উপকূলত উৎকৃষ্ট অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক স্থান দখল কৰিছিল। আনহাতে [[কান্নুৰ]], [[কোল্লম]] আৰু কোচি আছিল বাণিজ্যিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বিতীয় শাৰীৰ বন্দৰ, য'ত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ব্যৱসায়ীসকল একত্ৰিত হৈছিল।<ref>''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰ উপকূলত কালিকট আৰু কোচিনৰ মাজত তীব্ৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা চলি আছিল। সেয়ে চীনৰ [[মিং ৰাজবংশ]]ই হস্তক্ষেপ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈ কোচিন আৰু তাৰ শাসকক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। চীনাসকলে তেওঁলোকক ''কেইয়িলি'' (可亦里) বুলি কৈছিল।<ref name=sen16-616-7>{{cite journal |last1=Sen |first1=Tansen |title=The Impact of Zheng He's Expeditions on Indian Ocean Interactions |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |date=2016 |volume=79 |issue=3 |pages=609–636 |doi=10.1017/S0041977X16001038}}.</ref> অঞ্চলটোত কালিকট আছিল প্ৰধান বন্দৰ-চহৰ, কিন্তু কোচিন ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰতিদ্বন্দ্বী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name=sen16-616-7/> পঞ্চমটো [[মিং ধন-সম্পত্তিৰ যাত্ৰা]]ৰ বাবে এডমিৰেল [[ঝেং হে]]ক কোচিনৰ ''কেইয়িলি''ক এটা মোহৰ প্ৰদান কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ ৰাজ্যৰ এখন পাহাৰক ''ঝেংগুও ঝি ছান'' (鎮國之山, দেশ ৰক্ষা কৰা পাহাৰ) হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=sen16-616-7/> ঝেং হেয়ে কোচিনলৈ এখন শিলালিপি কঢ়িয়াই নিছিল। ইয়াত স্বয়ং [[ইয়ংলে সম্ৰাট]]য়ে ৰচনা কৰা এখন ঘোষণাপত্ৰ খোদিত আছিল।<ref name=sen16-616-7/> যিমান দিন কোচিন মিং চীনৰ সুৰক্ষাত আছিল, সিমান দিন [[কালিকটৰ জামোৰিন]]য়ে কোচিন আক্ৰমণ কৰিব পৰা নাছিল আৰু এক সামৰিক সংঘাত এৰাই চলিব পৰা গৈছিল।<ref name=sen16-616-7/> [[মিং ধন-সম্পত্তিৰ যাত্ৰা]]সমূহ বন্ধ হোৱাৰ লগে লগে কোচিনৰ বাবে নেতিবাচক ফলাফল আহি পৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত কালিকটৰ জামোৰিনয়ে কোচিনৰ বিৰুদ্ধে আক্ৰমণ চলায়।<ref name=sen16-616-7/> পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষৰফালে জামোৰিনয়ে কোচিন দখল কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰতিনিধিক ৰজা হিচাপে অধিষ্ঠিত কৰে।<ref name=sen16-616-7/> === কালিকটৰ সামন্ত === কোচিনৰ নতুন ৰজা আৰু পেৰুম্পাদাপ্পু শাখাৰ তেওঁৰ আত্মীয়সকল (যিসকলে নিজৰ ভূমিকা ঘূৰাই পাবলৈ আগ্ৰহী আছিল) তথা এডাপ্পাল্লীৰ (যিয়ে নিজৰ মাটি ঘূৰাই পাবলৈ আগ্ৰহী আছিল) মাজত হোৱা সংঘাতে [[কালিকট]]ৰ [[জামোৰিন]]ৰ হস্তক্ষেপৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিলে। জামোৰিনয়ে আত্মীয়সকলক ন্যায় প্ৰদানৰ নামত কোচিন আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত জামোৰিনৰ সৈন্যবাহিনী সফল হয় আৰু এক বন্দোৱস্ত জাপি দিয়ে। ইয়াৰ ফলত কোচিনৰ ৰজাক নিজৰ এলেকাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ কৰা হয় আৰু কালিকটৰ সামন্ত হোৱাৰ শপত ল'বলৈ বাধ্য কৰোৱা হয়। কোচিন ৰাজ্যই উত্তৰাধিকাৰৰ সময়ত জামোৰিনৰ সন্মতি ল'ব লগা হৈছিল আৰু জামোৰিনৰ সামৰিক অভিযানৰ বাবে বাৰ্ষিক কৰ আৰু সৈন্য যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref>Ayyar, p.131</ref> ১৫০০ চনত পৰ্তুগীজসকল উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত পৰিস্থিতি প্ৰায় এনেকুৱাই আছিল। কোচিন ৰাজ্য আংশিকভাৱে সামন্ত আছিল আৰু আংশিকভাৱে কালিকটৰ জামোৰিনৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত আছিল। কোচিনৰ ৰজা উন্নি গোদা বৰ্মাই (পৰ্তুগীজ বুৰঞ্জীত "ত্ৰিমুম্পাৰা ৰাজা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে) এই বন্দোৱস্তক লৈ অসন্তুষ্ট আছিল।<ref>Mennon, p.482; Ayyar, p.131-32</ref><ref>''Book of Duarte Barbosa'', v.2, p.94-95.</ref> তেওঁ পৰ্তুগীজ অস্ত্ৰশস্ত্ৰৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰাটোক জামোৰিনৰ ক্ষমতা উৎখাত কৰাৰ, কোচিনৰ স্বাধীনতা ঘূৰাই পোৱাৰ আৰু আত্মীয়সকলৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য স্থাপন কৰাৰ এক উপায় হিচাপে গণ্য কৰিছিল। === পৰ্তুগীজ মিত্ৰতা (১৫০০–১৬৬৩) === [[File:Mattancherry palace bhagvathy kshetram.JPG|thumb|left|[[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]-মন্দিৰ, ৰজা বীৰ কেৰালা বৰ্মা প্ৰথমলৈ উপহাৰ হিচাপে [[পৰ্তুগীজ সাম্ৰাজ্য|পৰ্তুগীজসকলৰ]]দ্বাৰা নিৰ্মিত]] [[আৱিষ্কাৰৰ যুগ]]ত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল [[কোজিকোড়]]ৰ [[কাপ্পাদ]]ত উপস্থিত হয়। ইয়াৰ ফলত ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোণপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ভাৰতত প্ৰথম ইউৰোপীয় বসতিৰ স্থান আছিল কোচিন। ১৫০০ চনত [[পৰ্তুগীজ লোক|পৰ্তুগীজ]] এডমিৰেল [[পেড্ৰো আলভাৰেছ কেব্ৰাল]] [[কোজিকোড়|কালিকট]]ৰপৰা বিতাড়িত হৈ কোচিনত উপস্থিত হয়। কোচিনৰ ৰজাই পৰ্তুগীজসকলক আদৰণি জনায় আৰু এখন বন্ধুত্বৰ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়। ৰজাই তেওঁলোকক কোচিনত এটা [[কাৰখানা (বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ)|কাৰখানা]] সাজিবলৈ অনুমতি দিয়ে (আৰু কেব্ৰাল যোৱাৰ পাছত কোচিনে ত্ৰিছজন পৰ্তুগীজ আৰু চাৰিজন [[ফ্ৰান্সিস্কান|ফ্ৰান্সিস্কান]] ফ্ৰায়াৰক ৰাজ্যত থাকিবলৈ অনুমতি দিয়ে)। সমৰ্থনৰ প্ৰস্তাৱত আশ্বস্তু হৈ ৰজাই তেওঁৰ শত্ৰু কালিকটৰ [[জামোৰিন]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। ১৫০২ চনত [[ভাস্কো দা গামা]]ৰ নেতৃত্বত এটা নতুন অভিযান কোচিনত উপস্থিত হয় আৰু বন্ধুত্ব পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাস্কো দা গামাই কালিকটত গোলাবৰ্ষণ কৰে আৰু তাত থকা আৰব কাৰখানাবোৰ ধ্বংস কৰে। ইয়াৰ ফলত কালিকটৰ শাসক জামোৰিন ক্ষুব্ধ হৈ পৰে। ভাস্কো দা গামা যোৱাৰ পাছত তেওঁ কোচিন আক্ৰমণ কৰে আৰু পৰ্তুগীজ কাৰখানা ধ্বংস কৰে। কোচিনৰ ৰজা আৰু তেওঁৰ পৰ্তুগীজ মিত্ৰসকল [[ভিপিন]] দ্বীপলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। অৱশ্যে এটা সৰু সহায়কাৰী পৰ্তুগীজ নৌসেনাৰ আগমন আৰু কেইদিনমানৰ পিছত দুৱাৰ্টে পাচেকো পেৰেইৰা আৰু আগন্তুক মৌচুমী বতাহৰ আগমনে জামোৰিনক শংকিত কৰি তোলে। কালিকটে সৈন্যবাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু অৱৰোধ ত্যাগ কৰে। [[File:Thomasreliquiar Kondungallur.jpg|thumb|[[থমাছ দ্য এপষ্টল]]ৰ [[স্মৃতিচিহ্ন]], এখন [[চিৰো-মলাবৰ|চিৰিয়ান গীৰ্জা]]ৰ ছেনিটৰিয়ামত ৰখা হৈছে]] কোচিনৰ ৰজাৰ বাবে সিংহাসন সুৰক্ষিত কৰাৰ পাছত, পৰ্তুগীজ কাৰখানাক কালিকটৰ পৰৱৰ্তী আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ পৰ্তুগীজসকলে এটা দুৰ্গ – [[ফৰ্ট মানুৱেল অৱ কোচিন|ফৰ্ট ইমানুৱেল]] ([[ফৰ্ট কোচি]]ত, পৰ্তুগালৰ ৰজাৰ নামানুসৰি) নিৰ্মাণৰ অনুমতি লাভ কৰে। ১৫০৩ চনৰ ২৭ ছেপ্টেম্বৰত পৰ্তুগীজসকলে ভাৰতত নিৰ্মাণ কৰা প্ৰথমটো দুৰ্গ, কাঠৰ দুৰ্গৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। নিৰ্মাণৰ সমগ্ৰ কাম স্থানীয় ৰজাই আৰম্ভ কৰিছিল, যিয়ে শ্ৰমিক আৰু সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। ১৫০৫ চনত কাঠৰ দুৰ্গৰ ঠাইত শিলৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত চহৰখনৰ উন্নত প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে ভিপিন দ্বীপত "কাষ্টেলো ডি চিমা" নামৰ এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰ্তুগীজ নৌসেনা প্ৰস্থান কৰাৰ সময়ত কেৱল দুৱাৰ্টে পাচেকো পেৰেইৰা আৰু এটা সৰু নৌসেনা কোচিনত ৰৈ গৈছিল। ইফালে কালিকটৰ জামোৰিনে এক বিশাল বাহিনী গঠন কৰি তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। পাঁচ মাহ ধৰি কোচিন ৰাজ্যই পাচেকো পেৰেইৰা আৰু তেওঁৰ লোকসকলৰ সহায়ত [[কোচিনৰ যুদ্ধ (১৫০৪)|কালিকটৰ আক্ৰমণ]] প্ৰতিহত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। কালিকটৰ জামোৰিনৰ অধীনস্থ [[তান্নুৰ ৰাজ্য]]ৰ শাসকে [[কোজিকোড়]]ৰ নিজৰ প্ৰভুৰ বিৰুদ্ধে গৈ পৰ্তুগীজসকলৰ লগ লৈছিল।<ref name="askh"/> ইয়াৰ ফলত, [[তান্নুৰ ৰাজ্য]] (''[[তিৰুৰ তালুক|ৱেত্তাট্টুনাডু]]'') ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে। [[তান্নুৰ, মালাপ্পুৰম|তান্নুৰ]]ৰ শাসকেও কোচিনৰ লগ দিছিল।<ref name="askh"/> ১৬ আৰু ১৭ শতিকাত কোচিনৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বহু সদস্যক [[ৱেট্টম গ্ৰাম পঞ্চায়ত|ৱেট্টম]]ৰপৰা নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="askh"/> অৱশ্যে, [[কোচিনৰ যুদ্ধ (১৫০৪)]]ত ৰজাৰ অধীনত [[তান্নুৰ, মালাপ্পুৰম|তান্নুৰ]] বাহিনীয়ে কালিকটৰ জামোৰিনৰ হৈ যুঁজিছিল।<ref>{{cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> তথাপি, [[তান্নুৰ, মালাপ্পুৰম|তান্নুৰ]] অঞ্চলৰ [[মুছলমান মাপ্পিলা]] ব্যৱসায়ীসকলৰ আনুগত্য [[কালিকটৰ জামোৰিন]]ৰ প্ৰতিয়েই আছিল।<ref>{{cite book|author=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage}}</ref> পৰ্তুগীজসকলৰ সহায়ত কোচিনৰ ৰজাই শাসন চলাই গ'ল। ইফালে পৰ্তুগীজসকলে গোপনে জামোৰিনৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত জামোৰিনে কোচিন বন্দৰ দখল কৰিবলৈ কৰা কেইবাটাও প্ৰচেষ্টা পৰ্তুগীজসকলৰ সহায়ত কোচিনৰ ৰজাই বিফল কৰিছিল। লাহে লাহে কোচিনত পৰ্তুগীজ অস্ত্ৰাগাৰ বৃদ্ধি কৰা হয়, সম্ভৱতঃ ৰজাক কোচিন ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰিবলৈ। আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি গোৱাৰ ঠিক পিছতেই ইষ্ট ইণ্ডিজৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত কোচিন ভাৰতত পৰ্তুগালৰ বাবে সৰ্বোত্তম স্থান আছিল। তাৰপৰাই পৰ্তুগীজসকলে বিপুল পৰিমাণৰ মচলা, বিশেষকৈ জালুক ৰপ্তানি কৰিছিল। ১৫৩০ চনত ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ জেভিয়াৰ উপস্থিত হৈ এটা লেটিন [[খ্ৰীষ্টান মিছন]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কোচিনত পৰ্তুগীজ ভাইচৰয় [[ভাস্কো দা গামা]]ৰ সমাধি আছিল। ১৫৩৯ চনত তেওঁৰ নশ্বৰ দেহ পৰ্তুগাললৈ ঘূৰাই নিয়াৰ আগলৈকে তেওঁক ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ চাৰ্চত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Microsoft|encyclopedia=MSN Encarta Encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567498/Vasco_Da_Gama.html|title=Death of Vasco Da Gama in Kochi|access-date=23 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171509/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567498/Vasco_Da_Gama.html|archive-date=28 October 2009|url-status=dead}}</ref> আফনচো দে আলবুকাৰ্কৰ সময়ৰ ঠিক পিছতেই কেৰালাত পৰ্তুগীজ প্ৰভাৱ হ্ৰাস পায়।<ref name="Kerala.com-2007" /> === ডাচ্চ মিত্ৰতা (১৬৬৩–১৭৬৬) === [[File:ബോൾഗാട്ടി.jpg|thumb|১৭৪৪ চনত ডাচ্চ ব্যৱসায়ীসকলে নিৰ্মাণ কৰা [[বোলগাটি প্ৰসাদ]] নেডাৰলেণ্ডৰ বাহিৰত থকা আটাইতকৈ পুৰণি ডাচ্চ প্ৰাসাদসমূহৰ ভিতৰত এটা]] পৰ্তুগীজ মিত্ৰতাৰ পিছত [[ডাচ্চ মালাবাৰ|ডাচ্চসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন হৈছিল। তেতিয়ালৈকে ডাচ্চসকলে পৰ্তুগীজ আৰু তেওঁলোকৰ মিত্ৰসকলৰ সৈতে কেইবাখনো সংঘৰ্ষৰ পিছত [[কুইলন]] জয় কৰিছিল। কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ অসন্তুষ্ট সদস্যসকলে কোচিন ৰজাক উৎখাত কৰাত ডাচ্চসকলৰ সহায় বিচাৰিছিল। ডাচ্চসকলে সফলতাৰে নাজাৰাকালত অৱতৰণ কৰে আৰু পল্লিপ্পুৰমৰ দুৰ্গ দখল কৰি জামোৰিনক অৰ্পণ কৰে। === মহীশূৰৰ আক্ৰমণ (১৭৬৬–১৭৯৯) === মহীশূৰৰ শাসক [[হায়দৰ আলী]]য়ে কোচিন জয় কৰিছিল। ১৭৬৩ চনত তেওঁ [[নগৰা, কৰ্ণাটক|বেদনুৰ]] জয় কৰাৰ খবৰ [[কান্নুৰ|কন্নাননৰ]]ৰ আলী ৰাজাই পোৱাৰ পিছত, তেওঁ ততাতৈয়াকৈ আলীক কেৰালা আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰু কালিকটৰ জামোৰিনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাত সহায় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। চুবুৰীয়া শক্তিশালী [[কোলাথিৰী]]ৰ পুৰণি প্ৰতিদ্বন্দ্বী কন্নাননৰৰ মুছলমান মুখিয়ালজন দখলৰ সময়ত মহীশূৰৰ সক্ৰিয় মিত্ৰ আছিল। আলী ৰাজাই কোলাথিৰী ৰজাৰ প্ৰাসাদ দখল কৰি জুই লগাই দিয়ে। ৰজাই তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ সৈতে তেতিয়াৰ ব্ৰিটিছ বসতিস্থল টেলিচেৰীলৈ পলাই যায়। বিজয়ৰ পিছত হায়দৰ আলীয়ে বৰ্তমানৰ উত্তৰ মালাবাৰত থকা [[কোট্টায়াম ৰাজ্য]]ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু থলুৱা মুছলমানসকলৰ সহযোগত কোট্টায়াম সেনাৰ কিছু প্ৰতিৰোধৰ পিছত ইয়াক দখল কৰে। এখন ৰক্তক্ষয়ী যুদ্ধত কালিকট দখল কৰাৰ পাছত হায়দৰ আলীয়ে বিপুল পৰিমাণৰ ধন লৈ [[পালঘাট]]ৰ মাজেৰে দক্ষিণ-পূবে [[কইম্বাটুৰ]]ৰফালে আগবাঢ়ে। মহীশূৰে আলী ৰাজাক সামৰিক গৱৰ্ণৰ আৰু মেডোনাক (এজন প্ৰাক্তন ৰাজহ বিষয়া) নতুনকৈ অধিগ্ৰহণ কৰা মালাবাৰ প্ৰদেশৰ অসামৰিক গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। === ব্ৰিটিছ মিত্ৰতা (১৮১৪–১৯৪৭) === [[File:59Cochin Canal.jpg|thumb|১৯১৩ চনত কোচিন]] ১৮১৪ চনৰ [[১৮১৪ চনৰ এংলো-ডাচ্চ চুক্তি|এংলো-ডাচ্চ চুক্তি]] অনুসৰি, [[বংকা দ্বীপ]]ৰ বিনিময়ত [[ফৰ্ট কোচি]] আৰু ইয়াৰ ভূ-খণ্ডকে ধৰি কোচিৰ দ্বীপসমূহ যুক্তৰাজ্যক অৰ্পণ কৰা হয়। চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ আগতেও কোচিত ইংৰাজ আৱাসী থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref name="kochirajyam">Kochi Rajyacharithram by KP Padmanabha Menon. P(1914)</ref> [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ সময়ত কোচিন দেশীয় ৰাজ্যখনক তিনিফালৰপৰা (অৰ্থাৎ উত্তৰ, পশ্চিম আৰু পূবে) ব্ৰিটিছ [[মালাবাৰ জিলা]] আৰু দক্ষিণে [[ত্ৰিবাংকুৰ]]য়ে আৱৰি আছিল।<ref name="kochirajyam"/> ব্ৰিটেইনৰ সৈতে মিত্ৰতা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰি কোচিন ৰাজ্যই আনৰ দখলৰপৰা ৰক্ষা পৰে। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে বন্দৰটোৰ ব্যৱসায় যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল আৰু ৰজাই বন্দৰটোৰ আৰু অধিক বিকাশ বিচাৰিছিল। ১৯২০ চনত ৰজাই তেতিয়াৰ [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি|মাদ্ৰাছ]]ৰ গৱৰ্ণৰ লৰ্ড উইলিংডনৰ সহযোগত হাৰ্বাৰ ইঞ্জিনিয়াৰ [[ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্টো]]ক কোচিনলৈ আনে। ২১ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ কোচিনৰ ৰজাক কোচিনক দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ নিৰাপদ বন্দৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল, য'ত জাহাজবোৰ নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা অভ্যন্তৰীণ বন্দৰৰ কাষত ৰখাব পৰা গৈছিল। ইয়াত বাষ্প চালিত ক্ৰেনৰ এটা দীঘলীয়া শাৰী আছিল।<ref>{{cite web|publisher=Corporation of Kochi|work=Robert Charles Bristow employed to develop Kochi port|url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=7|title=The Cochin Saga|access-date=23 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202739/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=7|archive-date=3 May 2006|url-status=dead}}</ref> ইতিমধ্যে ১৯৫৬ চনলৈকে [[মালাবাৰ জিলা]]ৰ অংশ হৈ থকা [[ফৰ্ট কোচি]]ক ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাছ আইন ১০ ৰ অধীনত (চহৰৰ উন্নতি আইন ১৮৫০ ৰ সংশোধনী) [[কান্নুৰ]], [[থালাছেৰী]], [[কোজিকোড়]] আৰু [[পালক্কাড]]ৰ লগতে এখন পৌৰসভা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=Chronological List of Central Acts (Updated to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead |archivedate=2018-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E. Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref>{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020}}</ref><ref>{{cite book |first=Henry |last=Frowde |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020 |archive-date=16 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |url-status=live }}</ref> ই [[ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ১৮৮৩ চনত ১৮ জনীয়া এখন ব'ৰ্ডৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰথমখন পৌৰ পৰিষদ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৮৯৬ চনত কোচিনৰ মহাৰাজই [[মাট্টানচেৰী]] আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]ত টাউন কাউন্সিল গঠন কৰি স্থানীয় প্ৰশাসনৰ সূচনা কৰে। ১৯২৫ চনত প্ৰশাসনত ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰিবলৈ এখন কোচি বিধানসভাও গঠন কৰা হয়। বিধানসভাত ৪৫ জন সদস্য আছিল, ইয়াৰে ১০ জনক চৰকাৰীভাৱে মনোনীত কৰা হৈছিল। ভাৰতৰ যিকোনো বিধায়িনী দলৰ সদস্য হোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা আছিল থোট্টাক্কাত্তু মাধৱীয়াম্মা।<ref>{{cite web|publisher=Corporation of Kochi|title=History and culture of Kochi|url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=4|access-date=23 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202745/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=4|archive-date=3 May 2006|url-status=dead}}</ref> ১৯৪৭ চনত নতুন [[ভাৰতীয় অধিৰাজ্য]]ত স্বেচ্ছাই যোগদান কৰা প্ৰথমখন দেশীয় ৰাজ্য আছিল কোচিন।<ref>{{Cite book |url=https://www.abhilekh-patal.in/jspui/handle/123456789/2762944 |title=Cochin State- Instrument of Accession and Standstill Agreement signed between Kerala Varma, Ruler of Cochin State and the Dominion of India |publisher=Ministry of States, Government of India |year=1947 |location=New Delhi |pages=2 |chapter=Instrument of Accession of the State of Cochin |access-date=31 August 2022 |url-access=registration |via=[[National Archives of India]]}}</ref> ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত ভাৰত গণৰাজ্যত পৰিণত হয়। কোচিনৰ লগত [[ত্ৰিবাংকুৰ]] একত্ৰিত হৈ [[ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] সৃষ্টি হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ লগত [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ [[মালাবাৰ জিলা]] চামিল কৰা হয়। [[কাছাৰগড়]]ক ইয়াৰ লগত সংযুক্ত কৰা হয় আৰু [[কন্যাকুমাৰী]]ক ইয়াৰপৰা পৃথক কৰা হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত [[ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[কেৰালা]] গঠন হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/hiddenindia/history/index.htm|title=Hidden India:The Kerala Spicelands|publisher=[[PBS]]|year=2007|access-date=7 January 2008|archive-date=8 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108213214/https://www.pbs.org/hiddenindia/history/index.htm|url-status=live}}</ref> == প্ৰশাসন == প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে কোচিনক সাতখন তালুকত ভাগ কৰা হৈছিল (১৮৬০ ৰপৰা ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ): চিত্তুৰ, কোচিন, ক্ৰেংগানোৰ, কনায়ন্নুৰ, মুকুন্দপুৰম, ত্ৰিচুৰ আৰু তালাপিদলী। {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; " ! তালুক ! মাটি-কালি (বৰ্গমাইলত) ! সদৰ কাৰ্যালয় |- | চিত্তুৰ | ২৮৫ | [[চিত্তুৰ]] |- | কোচিন | ৬৩ | [[মাট্টানচেৰী]] |- | ক্ৰেংগানোৰ | ১৯ | [[ক্ৰেংগানোৰ]] (বৰ্তমানৰ [[কোদুংগাল্লুৰ]]) |- | কনায়ন্নুৰ | ৮১ | [[এৰ্নাকুলাম]] |- | মুকুন্দপুৰম | ৪১৮ | [[ইৰিঞ্জালাকুদা]] |- | তালাপাল্লী | ২৭১ | [[ৱাডাক্কানচেৰী]] |- | ত্ৰিচুৰ | ২২৫ | [[ত্ৰিচুৰ]] (বৰ্তমানৰ [[ত্ৰিছূৰ]]) |- ! মুঠ ! ১,৩৬২ ! |} === ৰাজধানীসমূহ === পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমৰ ৰাজধানী দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকে ভান্নেৰিৰ [[পেৰুম্পাদাপ্পু (মালাপ্পুৰম জিলা)|পেৰুম্পাদাপ্পু গাঁৱৰ]] চিত্ৰকূটত অৱস্থিত আছিল। যদিও পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমৰ ৰাজধানী ভান্নেৰিত আছিল, পেৰুম্পাদাপ্পু ৰজাৰ মহোদয়াপুৰমত এটা প্ৰসাদ আছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষৰফালে [[জামোৰিন]]য়ে ভান্নেৰি আক্ৰমণ কৰাত পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে তেওঁলোকৰ ৰাজধানী ভান্নেৰিৰপৰা মহোদয়াপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ১৪০৫ চনত পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে তেওঁলোকৰ ৰাজধানী মহোদয়াপুৰমৰপৰা [[কোচিন]]লৈ সলনি কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ [[জামোৰিন]]য়ে থ্ৰিক্কানামথিলাকম জয় কৰে আৰু ই মহোদয়াপুৰমৰ ([[থিৰুভাঞ্চিকুলাম]]) বাবে ভাবুকি হৈ পৰে। সম্ভৱতঃ এই কাৰণেই পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে তেওঁলোকৰ ৰাজধানী মহোদয়াপুৰমৰপৰা কোচিনলৈ সলনি কৰিছিল। তদুপৰি ১৩৪১ চনত বানপানীৰ ফলত পুথুভিপ্পু ([[ভিপিন]]) নামৰ এটা দ্বীপৰ সৃষ্টি হয় আৰু কোচিন ভাৰত মহাসাগৰীয় বাণিজ্যৰ বাবে এক বিখ্যাত [[প্ৰাকৃতিক বন্দৰ]] হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://knowindia.net/kerala/kochi/kochi.html|title=History of Cochin – Ernakulam|year=2007|access-date=6 January 2008|archive-date=8 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108225244/http://knowindia.net/kerala/kochi/kochi.html|url-status=live}}</ref> পুৰণি [[কোদুংগাল্লুৰ]] ([[ক্ৰেংগানোৰ]]) বন্দৰৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পাইছিল, যিটো ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ আন এক কাৰণ হ'ব পাৰে। তাৰ পিছৰপৰা পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে [[কোচিন ৰাজপৰিয়াল]] নামটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। অৱশেষত ষোড়শ শতিকাত ভাৰতীয় উপমহাদেশত পৰ্তুগীজসকলৰ আগমনে সম্ভৱতঃ কোচিনৰ ৰাজনীতিত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। কোনো ইউৰোপীয় শক্তিৰ সৈতে আনুষ্ঠানিক চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত কোচিন ৰাজ্য অন্যতম আছিল। ১৫০০ চনত [[পেড্ৰো আলভাৰেছ কেব্ৰাল]]ৰ সৈতে তেওঁলোকে বাণিজ্যৰ চৰ্তসমূহ চূড়ান্ত কৰিছিল। কালভাট্টিত থকা প্ৰাসাদটোৱেই প্ৰথমে ৰজাসকলৰ বাসভৱন আছিল। অৱশ্যে ১৫৫৫ চনত ৰাজকীয় প্ৰাসাদটো [[মাট্টানচেৰী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-ernakulam.com/history.htm|title=Kochi – Queen of the Arabian Sea|publisher=KnowIndia.netdate=2007|access-date=6 January 2008|archive-date=14 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214125023/http://www.cochin-ernakulam.com/history.htm|url-status=usurped}}</ref> আৰু পিছলৈ [[ত্ৰিছূৰ]]লৈ নিয়া হয়। সেই সময়ত পেনভাজিথাম্পুৰান (মহিলা থাম্পুৰান) আৰু আন কোচ্চুথাম্পুৰানসকল (ভল্লিয়াথাম্পুৰান (ৰজা)ৰ বাহিৰে আন থাম্পুৰানসকল) ভেল্লাৰাপ্পিলীৰ এটা প্ৰাসাদত আছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[থ্ৰিপুনিথুৰা]]ই গুৰুত্ব লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ৰাজ্যখন [[ত্ৰিছূৰ]], [[কোচিন]] আৰু [[থ্ৰিপুনিথুৰা]]ৰপৰা পৰিচালনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=3&flg=0 |title=Cochin Royal Family History – Post-1715 |year=2007 |access-date=6 January 2008 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114111834/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=3&flg=0 |archive-date=14 January 2009 |archivedate=14 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114111834/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=3&flg=0 |deadurl=yes }}</ref> ১৭৫৫ চনৰ আশে-পাশে পেনভাজিথাম্পুৰান (মহিলা থাম্পুৰান) আৰু আন কোচ্চুথাম্পুৰানসকলে ভেল্লাৰাপ্পাল্লী ত্যাগ কৰি থ্ৰিপুনিথুৰাত বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এনেদৰে থ্ৰিপুনিথুৰা কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজধানী হৈ পৰে। == কোচিনৰ মহাৰাজসকলৰ তালিকা == [[চেৰামান পেৰুমল]]ৰ ভতিজা বীৰকেৰালা বৰ্মাক পৰম্পৰাগতভাৱে কোচিনৰ প্ৰথম মহাৰাজ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কিন্তু ৰাজবংশৰ লিখিত তথ্য ১৫০৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰাহে পোৱা যায়। কোচিনৰ মহাৰাজক গংগাধৰ কোভিল অধিকাৰিকল বুলিও কোৱা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে সকলো মন্দিৰৰ মুৰব্বী।<ref>{{cite web|url=http://www.gosree.org/history.html|title=Emergence of Kingdom of Cochin and Cochin Royal Family|author=Thampuran, Rameshan|year=2007|access-date=6 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080113184028/http://www.gosree.org/history.html|archive-date=13 January 2008|url-status=dead|archivedate=13 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113184028/http://www.gosree.org/history.html|deadurl=yes}}</ref> ৰজাসকলে মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰী ব্যৱস্থা মানি চলিছিল। [[File:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1243 11.jpg|thumb|200px|হিল পেলেচ, মূল প্ৰাসাদ]] [[File:Rajah of Cochin 1868 (2).jpg|thumb|১৮৬৮ চনত কোচিনৰ ৰজা [[ৰাম বৰ্মা চতুৰ্দশ]]]] [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|[[ৰাম বৰ্মা পঞ্চদশ]], যাক হিজ এবডিকেটেড হাইনেচ বুলি বেছি জনা যায়]] [[File:Keralavarma king.jpg|thumb|300px|[[ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান|মহাৰাজ কেৰালা বৰ্মা থাম্পুৰান অৰ্থাৎ<br /> ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান]]]] === পৰ্তুগীজ মিত্ৰ হিচাপে === # উন্নিৰমণ কোয়িকাল দ্বিতীয় (১৫০৩-১৫৩৭) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা প্ৰথম (১৫৩৭–১৫৬৫) # [[কেশৱ ৰাম বৰ্মা]] (১৫৬৫–১৬০১) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬০১–১৬১৫) # ৰবি বৰ্মা প্ৰথম (১৬১৫–১৬২৪) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা তৃতীয় (১৬২৪–১৬৩৭) # গোদা বৰ্মা প্ৰথম (১৬৩৭–১৬৪৫) # বীৰৰায়িৰা বৰ্মা (১৬৪৫–১৬৪৬) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা চতুৰ্থ (১৬৪৬–১৬৫০) # ৰাম বৰ্মা প্ৰথম (১৬৫০–১৬৫৬) # ৰাণী গংগাধৰলক্ষ্মী (১৬৫৬–১৬৫৮, ৰীজেঞ্চী<ref>{{cite book |last1=Education |first1=Kerala (India) Department of |url=https://books.google.com/books?id=kzFuAAAAMAAJ&q=Rani+Gangadhara+lakshmi+1656 |title=Kerala District Gazetteers: Ernakulam |last2=Menon |first2=A. Sreedhara |date=1965 |publisher=Superintendent of Government Presses |pages=128}}</ref>) # ৰাম বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬৫৮–১৬৬২) # গোদা বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬৬২–১৬৬৩) === ডাচ্চ মিত্ৰ হিচাপে === # বীৰ কেৰালা বৰ্মা পঞ্চম (১৬৬৩–১৬৮৭) # ৰাম বৰ্মা তৃতীয় (১৬৮৭–১৬৯৩) # ৰবি বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬৯৩–১৬৯৭) # ৰাম বৰ্মা চতুৰ্থ (১৬৯৭–১৭০১) # ৰাম বৰ্মা পঞ্চম (১৭০১–১৭২১) # ৰবি বৰ্মা তৃতীয় (১৭২১–১৭৩১) # ৰাম বৰ্মা ষষ্ঠ (১৭৩১–১৭৪৬) # কেৰালা বৰ্মা প্ৰথম (১৭৪৬–১৭৪৯) # ৰাম বৰ্মা সপ্তম (১৭৪৯–১৭৬০) # কেৰালা বৰ্মা দ্বিতীয় (১৭৬০–১৭৭৫) # [[ৰাম বৰ্মা অষ্টম]] (১৭৭৫–১৭৯০) # [[ৰাম বৰ্মা নৱম]] (শকতান থাম্পুৰান) (১৭৯০–১৮০৫) === ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য হিচাপে === # [[ৰাম বৰ্মা দশম]] (১৮০৫–১৮০৯) – ভেল্লাৰাপল্লী-য়িল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা তৃতীয়]] (বীৰ কেৰালা বৰ্মা) (১৮০৯–১৮২৮) – কৰ্কিদকা মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা একাদশ]] (১৮২৮–১৮৩৭) – তুলাম-মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা দ্বাদশ]] (১৮৩৭–১৮৪৪) – এডাভা-মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা ত্ৰয়োদশ]] (১৮৪৪–১৮ ৫১) – ত্ৰিছুৰ-ইল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা চতুৰ্থ]] (বীৰ কেৰালা বৰ্মা) (১৮৫১–১৮৫৩) – কাশী-য়িল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰবি বৰ্মা চতুৰ্থ]] (১৮৫৩–১৮৬৪) – মকৰ মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা চতুৰ্দশ]] (১৮৬৪–১৮৮৮) – মিথুন মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা পঞ্চম]] (১৮৮৮–১৮৯৫) – চিংগম মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা পঞ্চদশ]] (ছাৰ শ্ৰী ৰাম বৰ্মা) (১৮৯৫–১৯১৪) – ৰাজৰ্ষি বুলিও জনা যায়, এবডিকেটেড হাইনেচ # [[ৰাম বৰ্মা ষোড়শ]] (১৯১৪–১৯৩২) – মাদ্ৰাছিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা সপ্তদশ]] (১৯৩২–১৯৪১) – ধাৰ্মিক চক্ৰৱৰ্তী, চোৱাৰা-য়িল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা ষষ্ঠ]] (১৯৪১–১৯৪৩) – মিদুক্কান থাম্পুৰান # [[ৰবি বৰ্মা পঞ্চম]] (১৯৪৩–১৯৪৬) – কুঞ্জপ্পান থাম্পুৰান # [[ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান|কেৰালা বৰ্মা সপ্তম]] (১৯৪৬–১৯৪৮) – ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান # [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা অষ্টাদশ]] (১৯৪৮–১৯৬৪) [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান]] নামেৰে জনাজাত আছিল। তেওঁ কোচিন দেশীয় ৰাজ্যৰ অন্তিম আনুষ্ঠানিক শাসক আছিল। তেওঁ ১৯৪৯ চনত ভাৰতীয় সংঘত চামিলকৰণ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী এবছৰৰ ভিতৰত এই একত্ৰীকৰণ সম্পূৰ্ণ হৈছিল। === স্বাধীনতা-উত্তৰ (কেৱল নামমাত্ৰ) === # [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা অষ্টাদশ]] (১৯৪৮–১৯৬৪) [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান]] নামেৰে জনাজাত আছিল। # [[ৰাম বৰ্মা ঊনবিংশ]] (১৯৬৪–১৯৭৫) – [[লালান থাম্পুৰান]] – [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ চৰকাৰৰদ্বাৰা [[ভাৰতত প্ৰিভি পাৰ্ছ#বাতিলকৰণ|২৬তম সংশোধনী]]ৰ অধীনত ১৯৭১ চনত আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি বাতিল কৰা হয়। # ৰবি বৰ্মা (১৯৭৫–১৯৮৩) # ৰাম বৰ্মা কুট্টপ্পান থাম্পুৰান (১৯৮৩-১৯৮৫) # কেৰালা বৰ্মা কাশী আপ্পান থাম্পুৰান (১৯৮৬-১৯৯০) # কেৰালা বৰ্মা অনিয়ান কোচিন্নি থাম্পুৰান (১৯৯০-২০০৪) # [[কেৰালা বৰ্মা অষ্টম]] (২০০৪–২০০৪) মাত্ৰ ছমাহ – [[কোচিন্নি থাম্পুৰান]] # [[ৰাম বৰ্মা কোচিনিয়ান থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা একবিংশ]] (২০১১–২০১৪) – [[ৰাম বৰ্মা কোচিনিয়ান থাম্পুৰান|কোচিনিয়ান থাম্পুৰান]] # [[ৰবি বৰ্মা ষষ্ঠ]] (২০১৪–২০২০) – [[কোচিনিয়ান থাম্পুৰান]] # ৰবি বৰ্মা সপ্তম (চিৰী) (২০২০–২০২৪) # কেৰালা বৰ্মা কুঞ্জিকুট্টান থাম্পুৰান (২০২৪-২০২৫) # ৰবি বৰ্মা (আৰটিআৰভি) (২০২৫ বৰ্তমান) == কোচিনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকল (১৯৪৭–৪৯) == {| class="wikitable sortable" ! rowspan=2|{{Abbr|নং|নম্বৰ}}{{efn|name="no1"|বন্ধনীৰ ভিতৰত থকা নম্বৰে সূচায় যে পদাধিকাৰীগৰাকীয়ে পূৰ্বেও এই পদবীত আছিল। }} ! rowspan=2| নাম ! rowspan=2| প্ৰতিকৃতি ! colspan=3| কাৰ্যকালৰ সময়<ref>[http://www.niyamasabha.org/codes/ginfo_2_3.htm Responsible Governments (1947–56)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123033912/http://niyamasabha.org/codes/ginfo_2_3.htm|date=23 January 2021}}. Kerala Legislature. Retrieved on 22 April 2014.</ref> ! rowspan=2 colspan=2|দল ! rowspan=2| বিধানসভা ! rowspan=2|দ্বাৰা নিযুক্তি <small>(ৰজা)</small> |- ! আৰম্ভণি ! শেষ ! কাৰ্যকালৰ দিন |- | ১ | [[পাণম্পিল্লী গোবিন্দ মেনন]] | [[File:Panampilly statue.jpg|100x100px]] | ১৪ আগষ্ট ১৯৪৭ | ২২ অক্টোবৰ ১৯৪৭ | {{age in years and days|1947|9|1|1947|10|22}} | rowspan="3" | নিৰ্দলীয় | rowspan="3" width="4px" style="background-color: grey" | | rowspan="2" |ষষ্ঠ পৰিষদ (১৯৪৫–৪৮) | rowspan="3" |[[ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান|কেৰালা বৰ্মা সপ্তম]],<br>[[কোচিনৰ মহাৰাজ]] |- | ২ | [[টি. কে. নায়াৰ]] | | ২৭ অক্টোবৰ ১৯৪৭ | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৪৮ | {{age in years and days|1947|10|22|1948|9|20}} |- | ৩ | [[ই. ইক্কান্দা ৱাৰিয়াৰ]] | [[File:Ikkanda variar.jpg|100x100px]] | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৪৮ | ৩০ জুন ১৯৪৯ | {{age in years and days|1948|9|20|1949|6|30}} | বিধানসভা (১৯৪৮–৪৯) |- |} == কোচিনৰ মুৰব্বীসকল == সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰেপৰা কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজনীতিত [[চেন্দামংগলম]]ৰ পালিয়াম পৰিয়ালৰ [[পালিয়াথ আছান]]য়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ [[কোচিন]]ৰ মন্ত্ৰিত্বৰ বংশগত অধিকাৰ আছিল। ৰজাৰ পিছত পালিয়াথ আছান আছিল আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তি। কেতিয়াবা তেওঁ ৰজাতকৈয়ো অধিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল। ''পালিয়াম স্বৰূপম'' ক্ষমতাৰফালৰপৰা ''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম''ৰ পিছতে আছিল যদিও ধন-সম্পত্তি আৰু ভূমিৰফালৰপৰা বহু বেছি আছিল। এই অঞ্চলৰ অন্যান্য শক্তিশালী প্ৰভুসকল আছিল চেৰানেল্লুৰ কাৰ্থাভু যি আঞ্চি কাইমালসকলৰ মুৰব্বী আছিল, মুৰিয়ানাত্ত (মুকুন্দপুৰম-নাদাবৰম্বু) নাম্বিয়াৰ যি অৰুণাট্টিল প্ৰভুসকলৰ মুৰব্বী আছিল, কোদাচ্ছেৰী কাৰ্থা মাপ্প্ৰানম প্ৰভু-ভেল্লুছে নায়াৰ, চাংগাৰামপোননাথ কাৰ্থা, চেংগাজী নাম্বিয়াৰ (চেংগাজিনাদ নাদুবাজী) আৰু এডাপ্পালী নাম্পিয়াথিৰী। কে পি পদ্মনাভ মেননে তেওঁৰ ''হিষ্ট্ৰী অৱ কেৰালা, ভলিউম ২'' ত আঞ্জি কাইমালসকলৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। যাৰ মুৰব্বী আছিল চেৰানেল্লুৰ কাৰ্থা আৰু তেওঁ সমগ্ৰ এৰ্নাকুলামৰ গৰাকী আছিল। দৰাচলতে কেৰালাৰ প্ৰাচীন মানচিত্ৰত এৰ্নাকুলামক আঞ্জি কাইমাল বুলি জনা যায়। ডাচ ইন মালাবাৰ (ডাচ্চ ৰেকৰ্ডছ নং ১৩), ১৯১০ ত [[সাধাৰণ যুগ]]ৰ ১৭৪০ চনৰ এখন মানচিত্ৰ দেখুওৱা হৈছে য'ত আঞ্জিকাইমালৰ মাটি-কালি কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰায় দুগুণ আছিল বুলি দেখুৱা হৈছে। গলেনেচেৰ (ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী) উদ্ধৃতি দি তেওঁ উল্লেখ কৰা অন্যান্য মুৰব্বীসকল হ'ল ১) মুৰিয়ানাত্ত নাম্বিয়াৰ ২) পালিয়াথ আছান (ওপৰত উল্লেখ কৰা হৈছে), ৩) কোদাচেৰী (কোটাস্সেৰী) কাইমাল, ৪) কৰেট্টীৰ কাইমালিয়ন (মহিলা কাইমাল), ৫) চাংগেৰা কোদ্দা কাইমাল আৰু ৬) পানামুকাট্টু কাইমাল (পানাম্বাকাদু কাইমাল)। শেষৰ চাৰিজন কাইমালক নন্দিয়েট্টৰ নাডুৰ কাইমাল বুলি জনা যায়। ১৬৯৪ চনৰ ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ হীৰ ভান ৰিডৰ মতে নন্দিয়েট্টৰ নাডুৰ কাইমালসকলৰ ৪৩,০০০ নায়াৰ সৈন্য আছিল।<ref>Page 241 and 242</ref> == মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰ == কোচিন ৰাজপৰিয়ালে [[মৰুমক্কাতয়ম]] নামেৰে পৰিচিত মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰ ব্যৱস্থা মানি চলিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে পৰিয়ালৰ মহিলা সদস্যসকলে [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ বিপৰীতে পুৰুষ সদস্যসকলে [[নায়াৰ]]/[[মেনন (উপাধি)|মেনন]] শ্ৰেণীৰ মহিলাসকলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। মাতৃপ্ৰধান ব্যৱস্থা অনুসৰি পুৰুষ সদস্যসকলৰ এই পত্নীসকলক ৰাণী বা কুইন বুলি কোৱা নহয়। বৰঞ্চ তেওঁলোকক [[পানাপিল্লাই আম্মা|নেথিয়াৰ আম্মা]] উপাধি দিয়া হয়।<ref>{{cite news|date=3 March 2003|title=Seeking royal roots|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022024430/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|access-date=5 January 2012|url-status=dead|archive-date=22 October 2010|archivedate=22 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101022024430/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|deadurl=yes}}</ref> == পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি == "শোদশক্ৰিয়াকল" শব্দটোৱে "স্মৃতি"ৰ জৰিয়তে গঠিত সকলো সদস্যই পালন কৰিবলগীয়া ষোল্লটা ৰীতি-নীতিক বুজায়। # সেকোম (গৰ্ভাধন): বিবাহৰ পিছত প্ৰথম শাৰীৰিক মিলনৰ ঠিক আগতে পালন কৰিবলগীয়া এটা ৰীতি। # [[পুমসৱনম|পুমসৱনোম]]: গৰ্ভধাৰণৰ ঠিক পিছতেই কৰা হয়। # সীমান্তম: [[পুমসৱনম|পুমসৱনোম]]ৰ পিছত কৰা হয়। # জাতকৰ্মম: জন্মৰ ঠিক পিছতেই কৰা হয়। # নামকৰণম: সন্তানৰ নামকৰণ অনুষ্ঠান। # (উপ)নিষ্ক্ৰমনম (ৱাথিলপুৰাপ্পাদু): সন্তানটোক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘৰৰপৰা বাহিৰলৈ নিয়া কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। # চোৰুনু: সন্তানৰদ্বাৰা প্ৰথম আনুষ্ঠানিক অন্নগ্ৰহণ। # [[চূড়াকৰণ|চৌলম]]: ল'ৰা/ছোৱালীজনীৰ প্ৰথম চুলি কটা অনুষ্ঠান। # [[উপনয়নম]]: পৱিত্ৰ সূতা পিন্ধা, যাক মালায়ালমত পুনুল বুলি জনা যায় (কেৱল ল'ৰাৰ বাবে)। # মহানমনীব্ৰথম (অন্দুৱ্ৰথম): # মহাব্ৰথম # উপনিষদব্ৰথম # গোদানম: আচাৰ্যলৈ (পুৰোহিত বা শিক্ষক) কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপনৰ অংশ হিচাপে কৰা ৰীতি-নীতি, য'ত গৰু দান কৰা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। # সমাৱৰ্তনম: ওপৰত উল্লিখিত বৈদিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ বাবে এটা দীঘলীয়া ৰীতি। # বিবাহ # অগ্নিআধানম: মৃত্যুৰ পাছত ঔপাসনামৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু শ্ৰৌত ৰীতিৰ পৰিচয় হিচাপে কৰা এটা ৰীতি। === দেৱ-দেৱীসমূহ === [[File:SreePoornathrayeesa.jpg|thumb|right|150px|শ্ৰী পূৰ্ণাথ্ৰয়ীসা মন্দিৰ]] * পৰদেৱতা (দেৱী): ভান্নেৰি চিত্ৰকূটম, [[পাজায়ন্নুৰ]] ভগৱতী, [[চাজুৰ]] [[পাজায়ন্নুৰ]] ভগৱতী * পৰদেৱন (দেৱতা): [[বিষ্ণু]] ([[শ্ৰী পূৰ্ণাথ্ৰয়ীসা মন্দিৰ|শ্ৰী পূৰ্ণাথ্ৰয়ীসা]]), তিৰুভাঞ্চিকুলাথাপ্পান ([[উত্তৰ পৰাভুৰ]] আৰু [[কোদুংগাল্লুৰ]]ৰ মাজত থকা [[থিৰুভাঞ্চিকুলাম]]ৰ ভগৱান শিৱ) * অন্যান্য দেৱ-দেৱী: [[চোত্তানিক্কৰা মন্দিৰ|চোত্তানিক্কৰা ভগৱতী]], পুৰ্পল্লী থেভাৰ আৰু আন বহুতো === পুৰুষ থাম্পুৰানৰ নামকৰণ প্ৰথা === কোচিন ৰাজপৰিয়ালত সকলো পুৰুষ থাম্পুৰানৰ নাম তলত দিয়া নিয়ম অনুসৰি ৰখা হৈছিল। * জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ – ৰাম বৰ্মা * দ্বিতীয় পুত্ৰ – কেৰালা বৰ্মা<ref>{{cite web|title=Prince Chris Kerala Varma|url=https://kingdomofcochin.org/chris|website=kingdomofcochin.org|access-date=22 November 2024|archive-date=22 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122005245/https://kingdomofcochin.org/chris|url-status=live}}</ref> * তৃতীয় পুত্ৰ – ৰবি বৰ্মা * চতুৰ্থ পুত্ৰ - ৰাম বৰ্মা<ref name="History of Cochin Royal Family">{{cite web|title=History of Cochin Royal Family|url=http://cochinroyalhistory.org/pages.php?menu_id=3|access-date=2020-09-11|website=cochinroyalhistory.org|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110074335/http://cochinroyalhistory.org/pages.php?menu_id=3|url-status=live}}</ref> === মহিলা থাম্পুৰানৰ নামকৰণ প্ৰথা === কোচিন ৰাজপৰিয়ালত মহিলা থাম্পুৰানসকলৰ নাম তলত দিয়া নিয়ম অনুসৰি ৰখা হৈছিল। * প্ৰথম কন্যা – ''অম্বা'' * দ্বিতীয় কন্যা – ''সুভদ্ৰা'' এই নামকৰণ নিয়মটো তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ কন্যা আদিৰ ক্ষেত্ৰতো পালন কৰা হয়। মহিলা আৰু পুৰুষ দুয়ো শ্ৰেণীৰ সদস্যকে "থাম্পুৰান" নামেৰে মতা হয় আৰু দুয়োৰে উপাধি (থাম্পুৰান) একে।<ref name="History of Cochin Royal Family" /> == পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা == {{Main|পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা}} ১৯১৪ চনৰপৰা ১৯৩২ চনলৈ ৰাজত্ব কৰা [[মহাৰাজ]] ৰাম বৰ্মাক (যাক মাদ্ৰাছিল থীপেট্টা থাম্পুৰান বুলি বেছি জনা যায়) [[পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা]] নামৰ এগৰাকী অত্যন্ত চতুৰ [[ৰাণী বা সহধৰ্মিনী|সহধৰ্মিনীয়ে]] সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |title=Cochin Royal Family History – Post-1715 |year=2007 |access-date=6 January 2008 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114111206/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |archive-date=14 January 2009 |archivedate=14 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114111206/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ বিখ্যাত [[ত্ৰিছূৰ জিলা|ত্ৰিছূৰ]] ভাদাক্কে কুৰুপ্পাথ পৰিয়ালৰ সদস্য আছিল যিটো এটা অভিজাত [[নায়াৰ]]/[[মেনন (উপাধি)|মেনন]] পৰিয়াল আছিল। তেওঁৰ পিতৃ কুৰুৰ নাৰায়ণন নাম্বুথিৰিপ্পাদ এনে এটা পৰিয়ালৰ আছিল যিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে [[পালক্কাড জিলা|পালক্কাড]]ৰ ৰজাসকলক অভিষেক কৰাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://kuruppathheritage.com/history|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415190958/http://kuruppathheritage.com/history|url-status=dead|archive-date=2020-04-15|title=Kuruppath {{!}} History|date=2020-04-15|access-date=2020-04-15}}</ref> ১৮৮৮ চনত চৈধ্য বছৰ বয়সত তেওঁ তেতিয়াৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ তালিকাত চতুৰ্থ স্থানত থকা [[মহাৰাজ]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁৰ পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাই সিংহাসন ত্যাগ কৰাৰ ফলত তেওঁৰ স্বামীয়ে সিংহাসন আৰোহণ কৰে। যিহেতু মহাৰাজজন এজন পণ্ডিত আছিল আৰু তেওঁৰ আন আন আগ্ৰহ আছিল, সেয়েহে তেওঁ ৰাজ্যৰ বিত্তীয় কাম-কাজৰ দায়িত্ব লয়। তেওঁৰ নিৰ্দেশনাত দৰমহা চাৰিগুণ বৃদ্ধি কৰা হয় আৰু বৃদ্ধি পোৱা ৰাজহৰ বাবে তেওঁক ১৭ টোপৰ ছালামী দিয়া হয়। ৰাজহুৱা কামৰ বাবে ১৯১৯ চনত ৰজা [[জৰ্জ পঞ্চম]]য়ে পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মাক [[কাইজাৰ-ই-হিন্দ পদক]] প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁ কোচিনৰ লেডী ৰাম বৰ্মা নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/a2a/results.aspx?tab=2&Page=1&ContainAllWords=Naithyarammah&ExactPhrase=British+Library%2c+Asia%2c+Pacific+and+Africa+Collections&Places=British+Library%2c+Asia%2c+Pacific+and+Africa+Collections |title=The National Archives {{!}} A2A {{!}} Results<!-- Bot generated title --> |access-date=8 July 2008 |archive-date=8 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508112936/http://www.nationalarchives.gov.uk/a2a/results.aspx?tab=2&Page=1&ContainAllWords=Naithyarammah&ExactPhrase=British+Library%2C+Asia%2C+Pacific+and+Africa+Collections&Places=British+Library%2C+Asia%2C+Pacific+and+Africa+Collections |url-status=live }}</ref> == বৰ্তমান কোচিন ৰাজপৰিয়াল == ৰাজবংশৰ সদস্যসকল সমগ্ৰ বিশ্বতে বিয়পি আছে। এই পৰিয়ালটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ৰাজপৰিয়াল। ইয়াৰ সদস্য সংখ্যা ১,০০০ তকৈ অধিক আৰু পৰিয়ালৰ বহুতো সদস্য এতিয়াও [[থ্ৰিপুনিথুৰা]], [[ত্ৰিছূৰ]] ([[চাজুৰ|চাজুৰ]]) আৰু কোচিৰ অন্যান্য প্ৰান্তত বা ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20031208162309/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|url-status=usurped|archive-date=8 December 2003|work=The Hindu|location=India|title=Seeking royal roots|year=2003|access-date=6 January 2008|archivedate=8 December 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031208162309/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|deadurl=yes}}</ref> কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ বৰ্তমানৰ মুৰব্বী হ'ল শ্ৰীমতী মৃণালিনী থাম্পুৰান (জন্ম ১৯২৫)। তেওঁৰ বয়স ১০০ বছৰ আৰু তেওঁ ত্ৰিপুনিথুৰাত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=History of Cochin Royal Family|url=https://www.cochinroyalhistory.org/profile.php|access-date=2021-10-14|website=cochinroyalhistory.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kingdom of Cochin History course|url=https://www.kingdomofcochin.org/history|access-date=2024-12-02|website=kingdomofcochin.org}}</ref> পৰিয়ালৰ আন জনাজাত সদস্যসকলৰ ভিতৰত আছে ড° কোচা বৰ্মা,<ref>{{Cite web|title=Profile of the Author|url=https://www.cochinroyalhistory.org/profile.php|access-date=2024-12-19|website=cochinroyalhistory.org}}</ref> ড° ক্ৰিছ কেৰালা বৰ্মা<ref>{{Cite web|title=Prince Chris Kerala Varma|url=https://www.kingdomofcochin.org/chris|access-date=2024-12-19|website=kingdomofcochin.org}}</ref> == গেলেৰী == <gallery class="center" widths="200" heights="200"> File:Chazhur Kovilakam.jpg|চাজুৰ গাঁৱত চাজুৰ কোভিলাকমৰ প্ৰাচীন প্ৰাসাদটো আছে। এয়া ত্ৰিছূৰ জিলাৰ কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ (পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম) মূল শিপা (মূলা থাৱাজী)। File:Chazhur Kovilakam Vadakke kettu.jpg|ভাদাক্কে কেট্টু (প্ৰাসাদৰ উত্তৰ দিশত থকা নালুকেট্টু) File:Chazhur Kovilakam Nalukettu.JPG|চাজুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ নালুকেট্টু (কেৰালা শৈলীৰ যুটীয়া পৰিয়ালৰ ঘৰ) এই গাঁৱতে আছে। File:Chazhur Kovilakam Nalukettu.jpg|নালুকেট্টু File:APPUKKUTTAN THAMPURAN.JPG|প্ৰয়াত শ্ৰী কেৰালাবৰ্মা আপ্পুকুট্টান থাম্পুৰান (১৯৪৩–২০১২), চাজুৰ কোভিলাকমৰ এজন সদস্য File:Malika.JPG|চাজুৰ কোভিলাকম ভাদাক্কেকেট্টু – মালিকা </gallery> == লগতে চাওক == * [[কালিকটৰ জামোৰিন]] * [[ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণ]] * [[কোচিৰ ইতিহাস]] * [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] * [[থ্ৰিপ্পুনিথুৰা]] * [[পালিয়াথ আছান]] * [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]] * [[পোন্নানি]] == টোকা == {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == * ''জিনিয়ালজী অৱ কোচিন ৰিয়েল ফেমিলী'' – [[ৰমেশন থাম্পুৰান]]ৰদ্বাৰা == গ্ৰন্থপঞ্জী == * কাটজ, নাথান আৰু গোল্ডবাৰ্গ, হেলেন এছ. ''কাশ্ৰুত, কাষ্ট এণ্ড কাব্বালাহ: দ্য ৰিলিজিয়াছ লাইফ অৱ দ্য জিউছ অৱ কোচিন''. মনোহৰ বুকছ, ২০০৫. * কুল্কে, হাৰমান. ''এ হিষ্ট্ৰি অৱ ইণ্ডিয়া''. নিউয়ৰ্ক: ৰাউতলেজ, ২০০৪. * মেনন, পি. ছানগুনি. ''হিষ্ট্ৰি অৱ ত্ৰিবাংকুৰ ফ্ৰম দ্য আৰ্লিয়েষ্ট টাইমছ''. ১৮৭৮. [https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog] * পিল্লাই, এলামকুলাম কুঞ্জন. ''ষ্টাডিজ ইন কেৰালা হিষ্ট্ৰি''. কোট্টায়াম, ১৯৭০. * ৰামচন্দ্ৰন, ৰথী. ''হিষ্ট্ৰি অৱ মেডিভেল কেৰালা''. প্ৰগতি পাব্লিকেচনছ, ২০০৫. * থাম্পুৰান, ৰমেশন. ''জিনিয়ালজী অৱ কোচিন ৰিয়েল ফেমিলী''. * ''হিষ্ট্ৰি অৱ কেৰালা'', কে পি পদ্মনাভ মেনন, খণ্ড ২. * ''চাজুৰ কপাৰপ্লেট'', এছ. ৰাজেন্দু, কোট্টায়াম, ২০১৫. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} * [https://www.kingdomofcochin.org কিংডম অৱ কোচিন ডিপ্ল'মেটিক ৱেবছাইট] * [http://cochinroyalhistory.org কোচিন ৰয়েল ফেমিলী হিষ্টৰিকেল ছ'চাইটি] * [http://www.namboothiri.com নম্বুডিৰি ৱেবছাইটছ ট্ৰাষ্ট] {{কোচি (ভাৰত) বিষয়সমূহ}} {{ভাৰতৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ}} {{মাদ্ৰাছ ষ্টেটছ এজেন্সীৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ}} {{পৰ্তুগীজ বহিঃৰাজ্য সাম্ৰাজ্য}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:কোচিন ৰাজ্য}} [[শ্ৰেণী:কোচিন ৰাজ্য| ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত একাদশ শতিকাৰ প্ৰতিষ্ঠা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ১৯৪৯ চনৰ অৱলুপ্তি]] [[শ্ৰেণী:কোচিৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:ত্ৰিছূৰৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজতন্ত্ৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:এছিয়াত প্ৰাক্তন ব্ৰিটিছ উপনিৱেশ আৰু ৰক্ষিত ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাক্তন ৰাজ্যসমূহ]] 2bmfo2wnyscmhtyjmv4oruf3f1bd2dg 626620 626619 2026-08-12T16:39:34Z MS Sakib 25393 /* পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা */ 626620 wikitext text/x-wiki {{Short description|১৯৪৯ চনৰ আগতে ভাৰতৰ ৰাজতন্ত্ৰ}} {{hatnote|[[কোচিনচীন]] ৰাজ্যৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত নহ'ব, যাক [[ডাং ত্ৰং]] বুলিও জনা যায়। }} {{Infobox former country | conventional_long_name = কোচিন ৰাজ্য | common_name = কোচিন | status = [[ৰক্ষিত ৰাজ্য]] | empire = | status_text = * স্বাধীন ৰাজ্য (দ্বাদশ শতিকা–১৩৭০) * [[বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য]]ৰ অধীনত (১৩৭০–১৫৬৫) * স্বাধীন ৰাজ্য (১৫৬৫–১৭৬৬) * [[মহীশূৰ ৰাজ্য]]ৰ অধীনত (১৭৬৬–১৭৯৯) * অৰ্ধ-স্বাধীন; [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে অধীনস্থ মিত্ৰতা (১৭৯৯–১৮১৫) * ভাৰতৰ [[দেশীয় ৰাজ্য]] (১৮১৫–১৯৪৭) | capital = [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]] ([[পোন্নানি]])<br />[[কোদুংগাল্লুৰ]]<br />[[থ্ৰিপুনিথুৰা]]<br />[[ত্ৰিছূৰ]]<br />[[মাট্টানচেৰী]] | government_type = [[নিৰংকুশ ৰাজতন্ত্ৰ]]<br />[[দেশীয় ৰাজ্য]] | leader_title1 = [[ৰজা]] | year_start = দ্বাদশ শতিকা<ref name="askh"/> | year_end = ১ জুলাই ১৯৪৯ | p1 = চেৰা ৰাজবংশ | s1 = ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন | flag_s1 = Flag of India.svg | native_name = കൊച്ചി രാജ്യം | image_flag = Cochin flag.svg | flag_alt = কোচিন ৰাজ্য | image_coat = | image_map = Map of the Kingdom of Cochin.jpg | image_map_alt = কোচিন | common_languages = | title_leader = [[ৰজা]] | year_leader1 = দ্বাদশ শতিকা (প্ৰথম) | leader1 = বীৰ কেৰালা বৰ্মা | year_leader2 = ১৯৪৮–১৯৪৯ (অন্তিম) | leader2 = [[ৰাম বৰ্মা পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা অষ্টাদশ]] | title_deputy = [[দিৱান]] | year_deputy1 = ১৮১২–১৮১৮ (প্ৰথম) | deputy1 = জন মুনৰো | year_deputy2 = ১৯৪৪–১৯৪৭ (অন্তিম) | deputy2 = [[চি. পি. কৰুণাকৰ মেনন]] | official_languages = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] | religion = '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ''': [[হিন্দু ধৰ্ম]] <small>(চৰকাৰী)</small> <br /> '''সংখ্যালঘু''': <br />[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]<br />[[ইহুদী ধৰ্ম]]<br />[[ইছলাম ধৰ্ম]] | currency = [[টকা]] | today = [[ভাৰত]] | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = ৬০০.০৩ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} '''কোচিন ৰাজ্য''' বা '''কোচিন ষ্টেট'''ক '''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম''' বুলিও জনা যায়।<ref>{{Cite book |last=Eapan |url=https://books.google.co.in/books?id=j7VFEAAAQBAJ&pg=PA6&dq=Perumpadappu+Swaroopam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwim_KDEuK-UAxUWjGMGHYUSE2gQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=Perumpadappu%20Swaroopam&f=false |title=The Permanent King of Cochin |trans-title=কোচিনৰ স্থায়ী ৰজা |date=2021-03-12 |publisher=The Savings Trust Limited |language=en}}</ref> ইয়াৰ ৰাজধানী [[কোচি]] চহৰৰ নাম অনুসৰি এই নাম ৰখা হৈছিল। বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মধ্যভাগত এই ৰাজ্যখন অৱস্থিত আছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ উৎপত্তি হৈছিল। ১৯৪৯ চনত [[ভাৰত অধিৰাজ্য|ভাৰতীয় অধিৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱালৈকে ইয়াৰ শাসন চলিছিল। কোচিন ৰাজ্যখনক প্ৰথমে পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম বুলি জনা গৈছিল। [[মধ্যযুগীয় ভাৰত|মধ্যযুগত]] ই পৰৱৰ্তী চেৰাসকলৰ শাসনৰ অধীনত আছিল। দ্বাদশ শতিকাত মহোদয়াপুৰম চেৰাসকলৰ পতনৰ পিছত আন বহুতো প্ৰদেশৰ লগতে পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম এখন স্বাধীন ৰাজনৈতিক সত্তাত পৰিণত হয়। অৱশ্যে মালাবাৰ উপকূলত পৰ্তুগীজসকলৰ আগমনৰ পিছতহে পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। পেৰুম্পাদাপ্পুৰ শাসকসকলৰ [[এডাপ্পাল্লী]]ৰ নাম্বুদিৰি শাসকসকলৰ সৈতে পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক আছিল। এডাপ্পাল্লীৰ শাসকসকলৰপৰা [[কোচি]] আৰু [[ভিপিন]] পেৰুম্পাদাপ্পুৰ শাসকসকললৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ পাছত তেওঁলোক কোচিৰ ৰজা হিচাপে পৰিচিত হয়। ঐতিহাসিকভাৱে কোচিনৰ ৰাজধানী [[কোদুংগাল্লুৰ]]ত আছিল। কিন্তু ১৩৪১ চনত এক ভয়ংকৰ বানপানীৰ ফলত ৰাজধানী কোচিনলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে কোচিনে নিজকে সম্পূৰ্ণৰূপে ৰক্ষা কৰাৰ সামৰ্থ্য হেৰুৱাই পেলাইছিল। পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষৰফালে [[কালিকটৰ জামোৰিন]]ৰ আক্ৰমণৰ ফলত ৰাজ্যখন সৰ্বনিম্ন পৰ্যায়লৈ সংকুচিত হৈ পৰে। ভাৰতত পৰ্তুগীজ নৌসেনা উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত কোচিন ৰাজ্যই জামোৰিনৰ হাতত নিজৰ [[সামন্ত]]সকলক হেৰুৱাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[এডাপ্পাল্লী]] আৰু কোদুংগাল্লুৰো আছিল। কোদুংগাল্লুৰ ঐতিহাসিকভাৱে ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল। বিপদত পৰা নিজৰ স্বাধীনতা ৰক্ষা কৰিবলৈ কোচিনে এক সুযোগ বিচাৰি আছিল। ৰজা উন্নি গোদা বৰ্মাই ১৫০০ চনৰ ২৪ ডিচেম্বৰত পেড্ৰো আলভাৰেছ কেব্ৰালক উষ্ম আদৰণি জনায়। তেওঁ কালিকটৰ জামোৰিনৰ বিৰুদ্ধে পৰ্তুগাল আৰু কোচিন ৰাজ্যৰ মাজত মিত্ৰতাৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। অঞ্চলটোত কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এইবোৰ পৰ্তুগীজ ইষ্ট ইণ্ডিজৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল ফৰ্ট মানুৱেল। কোচিন দীৰ্ঘদিন ধৰি [[পৰ্তুগীজ সাম্ৰাজ্য|পৰ্তুগীজ]] সুৰক্ষাত (১৫০৩–১৬৬৩) আছিল আৰু ভাৰতত থলুৱা আৰু বিদেশী শক্তিৰ বিৰুদ্ধে সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। লুচো-ডাচ্চ যুদ্ধৰ পিছত ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (১৬৬৩–১৭৯৫) কোচিনৰ মিত্ৰ শক্তিত পৰিণত হয়। তাৰ পিছত [[এংলো-ডাচ্চ যুদ্ধ]]ৰ অন্তত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে (১৭৯৫–১৮৫৮, ৬ মে' ১৮০৯ ত নিশ্চিত কৰা হয়) কোচিন ৰাজ্যৰ ওপৰত [[ব্ৰিটিছ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা]] সাব্যস্ত কৰে। [[File:Madras map 1913.jpg|thumb|মাদ্ৰাছ ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ, ১৯১৩]] ১৯৫০ চনত ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্য কোচিন ৰাজ্যৰ সৈতে চামিল হৈ ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য গঠন কৰে। ১৯৫৬ চনত [[তামিল ভাষা|তামিল]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ পাঁচখন [[তালুক]] ক্ৰমে বিলাবানকোড, [[কালকুলাম]], [[থোবালাই]], [[অগস্তীশ্বৰম]] আৰু চেংগোট্টাই ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিনৰপৰা [[মাদ্ৰাছ ৰাজ্য]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref name="Kerala">{{Cite web|url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf|title=The States Reorganisation Act, 1956|trans-title=ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬|website=legislative.gov.in|publisher=Government of India|access-date=10 June 2021|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117014954/https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf|url-status=live}}</ref> ভাৰত চৰকাৰৰ [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬]] অনুসৰি ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিনৰ [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ভাষী অঞ্চলসমূহ [[মালাবাৰ জিলা]]ৰ ([[লাক্ষাদ্বীপ]] আৰু [[মিনিকয়]] দ্বীপপুঞ্জ বাদ দি) সৈতে চামিল হয়। লগতে [[মাদ্ৰাছ ৰাজ্য]]ৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ [[কাছাৰগড় জিলা|কাছাৰগড়]] তালুকো ইয়াৰ লগত চামিল কৰি আধুনিক [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ৰাজ্য [[কেৰালা]] গঠন কৰা হয়।<ref name="Kerala"/> == অঞ্চলসমূহ == [[File:Kochi 1960 street.jpg|thumb|left|১৯৬০ৰ দশকত কোচিন, ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰাৰ মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ পিছত]] ১৮০০ চনৰপৰা ১৯৪৭ চনলৈকে কোচিন ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বৰ্তমানৰ [[ত্ৰিছূৰ জিলা]]ৰ বেছিভাগ অংশ (চাভাক্কাদ তালুক বাদ দি), পালক্কাড জিলাৰ [[আলাথুৰ]] তালুকৰ কিছু অংশ আৰু সমগ্ৰ [[চিত্তুৰ]] তালুক, কোচি তালুক ([[ফৰ্ট কোচি]] বাদ দি), [[কনায়ন্নুৰ]] তালুকৰ বেছিভাগ অংশ ([[এডাপ্পাল্লী]] বাদ দি), এৰ্নাকুলাম জিলাৰ [[আলুভা]] তালুকৰ কিছু অংশ ([[কৰুকুট্টি]], [[অংগামালী]], [[কালাদি]], [[চোৱাৰা]], [[কানজুৰ]], [[শ্ৰীমুলনগৰম]], [[মালায়াত্তুৰ]], [[মাঞ্জাপ্ৰা]]), [[কুন্নথুনাদ]] তালুকৰ কিছু অংশ আৰু [[পৰাভুৰ তালুক]]ৰ কিছু অংশ ([[চেন্দামংগলম]]) যিবোৰ এতিয়া [[কেৰালা]]ৰ অংশ। == ইতিহাস == === উৎপত্তি === কোচিন ৰাজ্য বা কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ উত্থানৰ বিষয়ে কোনো লিখিত প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এই পৰিয়ালক পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম বুলিও জনা যায়।<ref name="Kerala.com-2007">{{cite web|url=http://www.kerala.com/ke_historyancient.htm|title=Kerala History|trans-title=কেৰালাৰ ইতিহাস|author=Kerala.com|year=2007|access-date=7 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110143725/http://www.kerala.com/ke_historyancient.htm|archive-date=10 January 2008|url-status=dead|archivedate=10 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080110143725/http://www.kerala.com/ke_historyancient.htm|deadurl=yes}}</ref> শাসকীয় ৰাজবংশটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কেৱল লোককথা আৰু কাহিনীবোৰহে পোৱা যায়। ইয়াৰ ঐতিহাসিক চিত্ৰখন স্পষ্ট নহয়। বৰ্তি থকা পাণ্ডুলিপিসমূহ যেনে ''[[কেৰালোলপঠী]]'', ''কেৰালামাহাত্ম্যম'' আৰু ''পেৰুম্পাদাপ্পু গ্ৰন্থৱৰী'' হৈছে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তিৰ সংগ্ৰহ। পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক উৎস হিচাপে এইবোৰ নিৰ্ভৰযোগ্য নহয়। ''পেৰুম্পাদাপ্পু গ্ৰন্থৱৰী''ত ৰাজবংশীয় উৎপত্তিৰ এক অতিৰিক্ত বিৱৰণ আছে: <blockquote>''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম''ৰ অন্তিমটো ''থাভাজী''ৰ অস্তিত্ব ''[[কলি যুগ]]''ৰদিনা ''শোদশাংগামসুৰাজ্যম''ত হৈছিল। [[চেৰামান পেৰুমলসকলৰ কিংবদন্তি|চেৰামান পেৰুমলে]] ভূমিখনক দুভাগত বিভক্ত কৰিছিল। উত্তৰ দিশৰ ১৭ "অংশ" আৰু দক্ষিণৰ ১৭ অংশ মিলি মুঠ ৩৪ অংশ তেওঁৰ ভতিজা আৰু পুত্ৰসকলক দিছিল। [[কন্যাকুমাৰী (চহৰ)|কন্যাকুমাৰী]] আৰু [[গোকৰ্ণ, ভাৰত|গোকৰ্ণ]]ৰ (বৰ্তমান [[কৰ্ণাটক]]ত) মাজৰ চৌত্ৰিছখন ৰাজ্য "থাম্পুৰান"ক দিয়া হৈছিল। তেওঁ চেৰামান পেৰুমলৰ শেষৰগৰাকী ভতিজীৰ কন্যা আছিল।</blockquote> [[কেৰালোলপঠী]]য়ে ৩ ৪৫ [[সাধাৰণ যুগ|খ্ৰীষ্টাব্দ]]ত তেওঁৰ ৰাজ্য বিভাজনৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰিছে। পেৰুম্পাদাপ্পু গ্ৰন্থৱৰীয়ে ৩৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আৰু [[উইলিয়াম লোগান (মালাবাৰ মেনুৱেল)|উইলিয়াম লোগানে]] ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই বিভাজন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। [[কেৰালা]]ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক বিভাজনসমূহৰ কোনো লিখিত নথি-পত্ৰ নাই। কিন্তু কিছুমান বুৰঞ্জীবিদৰ মতে দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে দ্বিতীয় [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]] ৰাজ্যৰ সময়ত এই বিভাজন হ'ব পাৰে।<ref>{{cite book|author=Pillai, Elamkulam Kunjan| title=Studies in Kerala History|trans-title=কেৰালা ইতিহাসৰ অধ্যয়ন|year=1970}}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === বৰ্তমানৰ [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ৰ [[পোন্নানি]]ৰ সমীপৰ [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]]ত ৰাজ্যখনৰ আদিম সদৰ কাৰ্যালয় আছিল।<ref name="askh"/> মধ্যযুগৰ আদিভাগত [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]]ৰ শাসকগৰাকীয়ে [[কোদুংগাল্লুৰ]]লৈ পলাই গৈছিল। [[তিৰুনাবায়া]] যুদ্ধৰ পিছত কালিকটৰ জামোৰিনয়ে [[পোন্নানি]] অঞ্চল দখল কৰাৰ সময়ত এই ঘটনা ঘটিছিল।<ref name="askh">A Survey of Kerala History, A. Sreedhara Menon, DC Books, Kottayam (2007)</ref> [[কোজিকোড়|কালিকট]] ([[পোৰলাথিৰী]] ৰাজ্য) [[এৰানাড]]ৰ [[জামোৰিন]]য়ে জয় কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজ্যৰ কিছু অংশ জয় কৰে আৰু ইয়াৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য সাব্যস্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। উত্তৰাঞ্চলৰ মাতৃভূমি আৰু আদিম ৰাজধানী হেৰুৱাইলেও পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজবংশই মধ্য কেৰালাৰ এক বিশাল এলেকাত এখন ৰাজ্য বজাই ৰাখিছিল। তেতিয়াও ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে "পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম" বুলি কোৱা হৈছিল। তেওঁলোকৰ ৰাজ্য উত্তৰে পুৰাক্কাইথাৰপৰা পূবে [[আনামালাই পাহাৰ|আনামালা]] আৰু দক্ষিণে [[পুৰাক্কাদ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Ayyar, p.128">Ayyar, p.128</ref> === ৰাজকীয় ৰাজবংশ আৰু উত্তৰাধিকাৰ === পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজবংশৰ শেষত পাঁচটা শাখা (মুট, এলায়া, পাল্লুৰুট্টি, মাদাট্টুমকিল আৰু চালিয়ুৰ) সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰতিটো শাখাৰে নিজা পাৰিবাৰিক স্থান, লগুৱা আৰু [[নায়াৰ]] সেনা আছিল। কিন্তু পাঁচোটা শাখা (''থাৱলী'') এজন সাধাৰণ শাসক ৰজাৰ অধীনত একত্ৰিত হৈছিল। তেওঁ আটাইকেইটা শাখাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বয়সিয়াল পুৰুষ সদস্য আছিল।<ref name="Ayyar, p.128"/> পেৰুম্পাদাপ্পু (আৰু ভৱিষ্যতৰ কোচিন) ৰাজবংশই [[কেৰালা]]ত প্ৰচলিত মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰী নিয়ম মানি চলিছিল (যিটো ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে একে)।<ref>Mennon, p.480</ref> উত্তৰাধিকাৰ মহিলাৰফালৰপৰা আহিছিল। অৰ্থাৎ ৰজাৰ পুত্ৰসকললৈ নহয়, তেওঁৰ মাতৃৰফালৰ ভাতৃসকললৈ আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ ভগ্নীৰ পুত্ৰসকললৈ (অৰ্থাৎ ভতিজাসকললৈ) গৈছিল। তত্ত্বগতভাৱে সম্ভাৱ্য প্ৰাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত বয়সত আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠজন উত্তৰাধিকাৰী হ'ব লাগে। পিছলৈ এই নিয়ম শিথিল কৰা হয়। কাৰ্যক্ষেত্ৰত ৰাজত্ব নিৰ্বাচিত হ'বলৈ ধৰে যাতে উত্তৰাধিকাৰীজন বেছি বয়সিয়াল বা অযোগ্য নহয়। উপেক্ষিত প্ৰকৃত জ্যেষ্ঠজনক প্ৰতীকী বা আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদাৰে সন্তুষ্ট কৰা হৈছিল (বিশেষকৈ ধৰ্মীয়ভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাধি ''মুপ্পুস্থানম'')।<ref name="Mennon, p.481">Mennon, p.481</ref> অৱসৰ গ্ৰহণো বাধ্যতামূলক আছিল। এক নিৰ্দিষ্ট বয়সত বা সামৰিক অক্ষমতাত উপনীত হ'লে এজন ৰজাই অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি ধৰ্মীয় জীৱন গ্ৰহণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছিল। ক্ষমতা তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ হাতলৈ বা উত্তৰাধিকাৰীজন সাবালক নোহোৱালৈকে এজন ৰীজেণ্টৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল। উত্তৰাধিকাৰক লৈ প্ৰায়ে পাঁচটা শাখাৰ মাজত কাজিয়া হৈছিল। কালিকটৰ জামোৰিনয়ে এই পাৰিবাৰিক কাজিয়াবোৰৰ সুযোগ লৈছিল। কেতিয়াবা মধ্যস্থতাকাৰীৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হৈ তেওঁ দক্ষিণৰ ৰাজ্যখনত নিজৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিছিল। === কোচিনলৈ পৰিৱৰ্তন === ভৱিষ্যতৰ কোচিন চহৰ প্ৰথম অৱস্থাত এটা দীঘলীয়া বান্ধৰ কাষৰ এখন সৰু গাঁওহে আছিল। ১৩৪১ চনত হোৱা ভয়ংকৰ বানপানী আৰু [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ পানী উপচি পৰাৰ ফলত [[ভেম্বানাদ হ্ৰদ]] আৰু [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ মাজত এটা নতুন পথ মুকলি হয়। এই স্থানতে বৰ্তমান কোচিন অৱস্থিত। ই দীঘলীয়া কোচিন উপদ্বীপক (''কৰাপুৰম'') বৰ্তমানৰ [[ভিপিন]] দ্বীপৰপৰা পৃথক কৰে।<ref>Hunter's ''Imperial Gazetteer'' (1908, p.360).</ref> ক্ৰেংগানোৰক সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা জলপথবোৰ বালিৰে ভৰি পৰাৰ লগে লগে, বাণিজ্যিক জাহাজবোৰ ক্ৰেংগানোৰৰপৰা আঁতৰি কোচিনৰ নতুন পথটোলৈ যাবলৈ ধৰে। ব্যৱসায়ী পৰিয়ালবোৰ তালৈ স্থানান্তৰিত হৈ গুদাম আৰু ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। নতুন বন্দৰ-চহৰ [[কোচি]]য়ে (কোচিন) সম্পদ আৰু গুৰুত্ব লাভ কৰাৰ লগে লগে এসময়ৰ মহান পুৰণি বন্দৰ চহৰ [[কোদুংগাল্লুৰ]] (ক্ৰেংগানোৰ) পতনৰ দিশলৈ গতি কৰে। প্ৰাৰম্ভিক চহৰখনৰ নগৰীয়া কেন্দ্ৰটো [[মাট্টানচেৰী]] গাঁৱৰ তুলনামূলকভাৱে ওখ মাটিত বিকশিত হৈছিল (বৰ্তমান কোচি চহৰৰ এটা জিলা, যাক এসময়ত "''কচিম ডি চিমা''" বুলি কোৱা হৈছিল)। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচিন চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা অঞ্চলটোৰ প্ৰকৃত মালিক আছিল [[এডাপ্পাল্লী]]ৰ ৰজাসকলৰ এল্লাংগাল্লুৰ ৰাজপৰিয়াল (হ্ৰদৰ পূব দিশত অৱস্থিত)।<ref>Ayyar, p.129</ref> ব্ৰাহ্মণ শ্ৰেণীৰপৰা অহা এডাপ্পাল্লী ৰাজপৰিয়ালৰ উত্তৰাধিকাৰৰ নিয়ম বেলেগ আছিল। ১৪০০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে এডাপ্পাল্লীৰ ৰজাই পেৰুম্পাদাপ্পুৰ এলায়া শাখাৰ এগৰাকী ভগ্নীক বিয়া কৰাইছিল। সেয়েহে তেওঁলোকৰ পুত্ৰ দুটা ৰাজপৰিয়ালৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল – পিতৃৰফালৰপৰা এডাপ্পাল্লীৰ আৰু মাতৃৰফালৰপৰা পেৰুম্পাদাপ্পুৰ। কিন্তু পেৰুম্পাদাপ্পুৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ তালিকাত তেওঁ প্ৰথম স্থানত নাছিল। ১৪০০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে এডাপ্পাল্লীৰ ৰজাই নিজৰ ৰাজকুমাৰ পুত্ৰক তেওঁৰ ভূমিৰ এটা অংশ প্ৰদান কৰে। বিশেষকৈ দক্ষিণ ভিপিন দ্বীপ আৰু নতুন পথটোৰ আশে-পাশে থকা কৰাপুৰম উপদ্বীপৰ উত্তৰ অংশটো ফিয়েফ হিচাপে দিছিল। ইয়াক স্থায়ীভাৱে হস্তান্তৰ কৰাৰ কথা নাছিল। বৰঞ্চ উত্তৰাধিকাৰীজনক তেওঁৰ শাসন দক্ষতা বিকাশ কৰিবলৈ এক প্ৰশিক্ষণস্থলী হিচাপেহে দিয়া হৈছিল। পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পিছত তেওঁ হ্ৰদটো পাৰ হৈ এডাপ্পাল্লীলৈ যাব বুলি আশা কৰা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীক কোচিনৰ আসনখন হস্তান্তৰ কৰাৰ কথা আছিল। যিহেতু শাসকজন সদায় প্ৰশিক্ষণৰত এজন ৰাজকুমাৰ আছিল, সেয়েহে তেওঁক "''কোচ্চু থাম্পুৰান''" (অৰ্থাৎ 'কনিষ্ঠ প্ৰভু' বা 'কনিষ্ঠ ৰজা') বুলি সম্বোধন কৰা হৈছিল। সেয়েহে তেওঁৰ নাম অনুসৰি ফিয়েফখন "কোচি/কোচিন" নামেৰে পৰিচিত হয়। গতিকে মূল "কোচিন ৰাজ্য" (''কোচি ৰাজ্যম'') এখন সৰু এডাপ্পাল্লী শাখা হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল। ই বহু ডাঙৰ পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজ্যৰপৰা পৃথক আৰু সুকীয়া আছিল।<ref>M.L. Dames (1921) ''Book of Duarte Barbosa'', p.94-95</ref> কোচিনৰ ক্ৰমবৰ্ধমান সম্পদে কোচিনৰ কনিষ্ঠ ৰাজকুমাৰক ক্ষমতা আৰু আধিপত্য প্ৰদান কৰিলে। অৱশেষত তেওঁ পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজবংশৰ অন্যান্য শাখাৰ জ্যেষ্ঠ আত্মীয়সকলৰ ওপৰত নিজৰ কৰ্তৃত্ব সাব্যস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হ'ল। লগতে এডাপ্পাল্লীৰপৰা কোচিনক পৃথক কৰি নিজৰ এক সুকীয়া পথ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ সুযোগ পালে। এই পৰিৱৰ্তনৰ ফলস্বৰূপে বিশাল "পেৰুম্পাদাপ্পু ৰাজ্য"ক ([[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম'']]) "কোচিন ৰাজ্য" বুলি কোৱা হ'ল।<ref name="askh"/> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কোদুংগাল্লুৰৰপৰা বৰ্তমানৰ কোচিৰ ভিপিনলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ'ল। নতুন ৰাজ্যৰ সময়ত নিয়ম সলনি কৰি উত্তৰাধিকাৰ কেৱল কোচিনৰ এলায়া শাখাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ কৰা হ'ল। পেৰুম্পাদাপ্পুৰ সকলো শাখাৰ মাজত এই নিয়ম প্ৰযোজ্য নহ'ল (যিটোৱে অন্যান্য শাখাসমূহক অসন্তুষ্ট কৰিছিল)।<ref name="Mennon, p.481"/> === মিং ৰাজবংশৰ সৈতে মিত্ৰতা (১৪১১–১৪৩৩) === [[কোজিকোড়]]ৰ বন্দৰটো, যাক কালিকট বুলিও জনা যায়, মধ্যযুগীয় কেৰালা উপকূলত উৎকৃষ্ট অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক স্থান দখল কৰিছিল। আনহাতে [[কান্নুৰ]], [[কোল্লম]] আৰু কোচি আছিল বাণিজ্যিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ দ্বিতীয় শাৰীৰ বন্দৰ, য'ত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ব্যৱসায়ীসকল একত্ৰিত হৈছিল।<ref>''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰ উপকূলত কালিকট আৰু কোচিনৰ মাজত তীব্ৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা চলি আছিল। সেয়ে চীনৰ [[মিং ৰাজবংশ]]ই হস্তক্ষেপ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈ কোচিন আৰু তাৰ শাসকক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। চীনাসকলে তেওঁলোকক ''কেইয়িলি'' (可亦里) বুলি কৈছিল।<ref name=sen16-616-7>{{cite journal |last1=Sen |first1=Tansen |title=The Impact of Zheng He's Expeditions on Indian Ocean Interactions |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |date=2016 |volume=79 |issue=3 |pages=609–636 |doi=10.1017/S0041977X16001038}}.</ref> অঞ্চলটোত কালিকট আছিল প্ৰধান বন্দৰ-চহৰ, কিন্তু কোচিন ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰতিদ্বন্দ্বী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name=sen16-616-7/> পঞ্চমটো [[মিং ধন-সম্পত্তিৰ যাত্ৰা]]ৰ বাবে এডমিৰেল [[ঝেং হে]]ক কোচিনৰ ''কেইয়িলি''ক এটা মোহৰ প্ৰদান কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ ৰাজ্যৰ এখন পাহাৰক ''ঝেংগুও ঝি ছান'' (鎮國之山, দেশ ৰক্ষা কৰা পাহাৰ) হিচাপে নামকৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=sen16-616-7/> ঝেং হেয়ে কোচিনলৈ এখন শিলালিপি কঢ়িয়াই নিছিল। ইয়াত স্বয়ং [[ইয়ংলে সম্ৰাট]]য়ে ৰচনা কৰা এখন ঘোষণাপত্ৰ খোদিত আছিল।<ref name=sen16-616-7/> যিমান দিন কোচিন মিং চীনৰ সুৰক্ষাত আছিল, সিমান দিন [[কালিকটৰ জামোৰিন]]য়ে কোচিন আক্ৰমণ কৰিব পৰা নাছিল আৰু এক সামৰিক সংঘাত এৰাই চলিব পৰা গৈছিল।<ref name=sen16-616-7/> [[মিং ধন-সম্পত্তিৰ যাত্ৰা]]সমূহ বন্ধ হোৱাৰ লগে লগে কোচিনৰ বাবে নেতিবাচক ফলাফল আহি পৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত কালিকটৰ জামোৰিনয়ে কোচিনৰ বিৰুদ্ধে আক্ৰমণ চলায়।<ref name=sen16-616-7/> পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষৰফালে জামোৰিনয়ে কোচিন দখল কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰতিনিধিক ৰজা হিচাপে অধিষ্ঠিত কৰে।<ref name=sen16-616-7/> === কালিকটৰ সামন্ত === কোচিনৰ নতুন ৰজা আৰু পেৰুম্পাদাপ্পু শাখাৰ তেওঁৰ আত্মীয়সকল (যিসকলে নিজৰ ভূমিকা ঘূৰাই পাবলৈ আগ্ৰহী আছিল) তথা এডাপ্পাল্লীৰ (যিয়ে নিজৰ মাটি ঘূৰাই পাবলৈ আগ্ৰহী আছিল) মাজত হোৱা সংঘাতে [[কালিকট]]ৰ [[জামোৰিন]]ৰ হস্তক্ষেপৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিলে। জামোৰিনয়ে আত্মীয়সকলক ন্যায় প্ৰদানৰ নামত কোচিন আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত জামোৰিনৰ সৈন্যবাহিনী সফল হয় আৰু এক বন্দোৱস্ত জাপি দিয়ে। ইয়াৰ ফলত কোচিনৰ ৰজাক নিজৰ এলেকাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ কৰা হয় আৰু কালিকটৰ সামন্ত হোৱাৰ শপত ল'বলৈ বাধ্য কৰোৱা হয়। কোচিন ৰাজ্যই উত্তৰাধিকাৰৰ সময়ত জামোৰিনৰ সন্মতি ল'ব লগা হৈছিল আৰু জামোৰিনৰ সামৰিক অভিযানৰ বাবে বাৰ্ষিক কৰ আৰু সৈন্য যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref>Ayyar, p.131</ref> ১৫০০ চনত পৰ্তুগীজসকল উপস্থিত হোৱাৰ সময়ত পৰিস্থিতি প্ৰায় এনেকুৱাই আছিল। কোচিন ৰাজ্য আংশিকভাৱে সামন্ত আছিল আৰু আংশিকভাৱে কালিকটৰ জামোৰিনৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত আছিল। কোচিনৰ ৰজা উন্নি গোদা বৰ্মাই (পৰ্তুগীজ বুৰঞ্জীত "ত্ৰিমুম্পাৰা ৰাজা" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে) এই বন্দোৱস্তক লৈ অসন্তুষ্ট আছিল।<ref>Mennon, p.482; Ayyar, p.131-32</ref><ref>''Book of Duarte Barbosa'', v.2, p.94-95.</ref> তেওঁ পৰ্তুগীজ অস্ত্ৰশস্ত্ৰৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰাটোক জামোৰিনৰ ক্ষমতা উৎখাত কৰাৰ, কোচিনৰ স্বাধীনতা ঘূৰাই পোৱাৰ আৰু আত্মীয়সকলৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য স্থাপন কৰাৰ এক উপায় হিচাপে গণ্য কৰিছিল। === পৰ্তুগীজ মিত্ৰতা (১৫০০–১৬৬৩) === [[File:Mattancherry palace bhagvathy kshetram.JPG|thumb|left|[[মাট্টানচেৰী প্ৰসাদ]]-মন্দিৰ, ৰজা বীৰ কেৰালা বৰ্মা প্ৰথমলৈ উপহাৰ হিচাপে [[পৰ্তুগীজ সাম্ৰাজ্য|পৰ্তুগীজসকলৰ]]দ্বাৰা নিৰ্মিত]] [[আৱিষ্কাৰৰ যুগ]]ত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল [[কোজিকোড়]]ৰ [[কাপ্পাদ]]ত উপস্থিত হয়। ইয়াৰ ফলত ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোণপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ভাৰতত প্ৰথম ইউৰোপীয় বসতিৰ স্থান আছিল কোচিন। ১৫০০ চনত [[পৰ্তুগীজ লোক|পৰ্তুগীজ]] এডমিৰেল [[পেড্ৰো আলভাৰেছ কেব্ৰাল]] [[কোজিকোড়|কালিকট]]ৰপৰা বিতাড়িত হৈ কোচিনত উপস্থিত হয়। কোচিনৰ ৰজাই পৰ্তুগীজসকলক আদৰণি জনায় আৰু এখন বন্ধুত্বৰ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হয়। ৰজাই তেওঁলোকক কোচিনত এটা [[কাৰখানা (বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ)|কাৰখানা]] সাজিবলৈ অনুমতি দিয়ে (আৰু কেব্ৰাল যোৱাৰ পাছত কোচিনে ত্ৰিছজন পৰ্তুগীজ আৰু চাৰিজন [[ফ্ৰান্সিস্কান|ফ্ৰান্সিস্কান]] ফ্ৰায়াৰক ৰাজ্যত থাকিবলৈ অনুমতি দিয়ে)। সমৰ্থনৰ প্ৰস্তাৱত আশ্বস্তু হৈ ৰজাই তেওঁৰ শত্ৰু কালিকটৰ [[জামোৰিন]]ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। ১৫০২ চনত [[ভাস্কো দা গামা]]ৰ নেতৃত্বত এটা নতুন অভিযান কোচিনত উপস্থিত হয় আৰু বন্ধুত্ব পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাস্কো দা গামাই কালিকটত গোলাবৰ্ষণ কৰে আৰু তাত থকা আৰব কাৰখানাবোৰ ধ্বংস কৰে। ইয়াৰ ফলত কালিকটৰ শাসক জামোৰিন ক্ষুব্ধ হৈ পৰে। ভাস্কো দা গামা যোৱাৰ পাছত তেওঁ কোচিন আক্ৰমণ কৰে আৰু পৰ্তুগীজ কাৰখানা ধ্বংস কৰে। কোচিনৰ ৰজা আৰু তেওঁৰ পৰ্তুগীজ মিত্ৰসকল [[ভিপিন]] দ্বীপলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। অৱশ্যে এটা সৰু সহায়কাৰী পৰ্তুগীজ নৌসেনাৰ আগমন আৰু কেইদিনমানৰ পিছত দুৱাৰ্টে পাচেকো পেৰেইৰা আৰু আগন্তুক মৌচুমী বতাহৰ আগমনে জামোৰিনক শংকিত কৰি তোলে। কালিকটে সৈন্যবাহিনীক মাতি পঠিয়ায় আৰু অৱৰোধ ত্যাগ কৰে। [[File:Thomasreliquiar Kondungallur.jpg|thumb|[[থমাছ দ্য এপষ্টল]]ৰ [[স্মৃতিচিহ্ন]], এখন [[চিৰো-মলাবৰ|চিৰিয়ান গীৰ্জা]]ৰ ছেনিটৰিয়ামত ৰখা হৈছে]] কোচিনৰ ৰজাৰ বাবে সিংহাসন সুৰক্ষিত কৰাৰ পাছত, পৰ্তুগীজ কাৰখানাক কালিকটৰ পৰৱৰ্তী আক্ৰমণৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ পৰ্তুগীজসকলে এটা দুৰ্গ – [[ফৰ্ট মানুৱেল অৱ কোচিন|ফৰ্ট ইমানুৱেল]] ([[ফৰ্ট কোচি]]ত, পৰ্তুগালৰ ৰজাৰ নামানুসৰি) নিৰ্মাণৰ অনুমতি লাভ কৰে। ১৫০৩ চনৰ ২৭ ছেপ্টেম্বৰত পৰ্তুগীজসকলে ভাৰতত নিৰ্মাণ কৰা প্ৰথমটো দুৰ্গ, কাঠৰ দুৰ্গৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। নিৰ্মাণৰ সমগ্ৰ কাম স্থানীয় ৰজাই আৰম্ভ কৰিছিল, যিয়ে শ্ৰমিক আৰু সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। ১৫০৫ চনত কাঠৰ দুৰ্গৰ ঠাইত শিলৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত চহৰখনৰ উন্নত প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে ভিপিন দ্বীপত "কাষ্টেলো ডি চিমা" নামৰ এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰ্তুগীজ নৌসেনা প্ৰস্থান কৰাৰ সময়ত কেৱল দুৱাৰ্টে পাচেকো পেৰেইৰা আৰু এটা সৰু নৌসেনা কোচিনত ৰৈ গৈছিল। ইফালে কালিকটৰ জামোৰিনে এক বিশাল বাহিনী গঠন কৰি তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। পাঁচ মাহ ধৰি কোচিন ৰাজ্যই পাচেকো পেৰেইৰা আৰু তেওঁৰ লোকসকলৰ সহায়ত [[কোচিনৰ যুদ্ধ (১৫০৪)|কালিকটৰ আক্ৰমণ]] প্ৰতিহত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। কালিকটৰ জামোৰিনৰ অধীনস্থ [[তান্নুৰ ৰাজ্য]]ৰ শাসকে [[কোজিকোড়]]ৰ নিজৰ প্ৰভুৰ বিৰুদ্ধে গৈ পৰ্তুগীজসকলৰ লগ লৈছিল।<ref name="askh"/> ইয়াৰ ফলত, [[তান্নুৰ ৰাজ্য]] (''[[তিৰুৰ তালুক|ৱেত্তাট্টুনাডু]]'') ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে। [[তান্নুৰ, মালাপ্পুৰম|তান্নুৰ]]ৰ শাসকেও কোচিনৰ লগ দিছিল।<ref name="askh"/> ১৬ আৰু ১৭ শতিকাত কোচিনৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বহু সদস্যক [[ৱেট্টম গ্ৰাম পঞ্চায়ত|ৱেট্টম]]ৰপৰা নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="askh"/> অৱশ্যে, [[কোচিনৰ যুদ্ধ (১৫০৪)]]ত ৰজাৰ অধীনত [[তান্নুৰ, মালাপ্পুৰম|তান্নুৰ]] বাহিনীয়ে কালিকটৰ জামোৰিনৰ হৈ যুঁজিছিল।<ref>{{cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> তথাপি, [[তান্নুৰ, মালাপ্পুৰম|তান্নুৰ]] অঞ্চলৰ [[মুছলমান মাপ্পিলা]] ব্যৱসায়ীসকলৰ আনুগত্য [[কালিকটৰ জামোৰিন]]ৰ প্ৰতিয়েই আছিল।<ref>{{cite book|author=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage}}</ref> পৰ্তুগীজসকলৰ সহায়ত কোচিনৰ ৰজাই শাসন চলাই গ'ল। ইফালে পৰ্তুগীজসকলে গোপনে জামোৰিনৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপনৰ চেষ্টা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত জামোৰিনে কোচিন বন্দৰ দখল কৰিবলৈ কৰা কেইবাটাও প্ৰচেষ্টা পৰ্তুগীজসকলৰ সহায়ত কোচিনৰ ৰজাই বিফল কৰিছিল। লাহে লাহে কোচিনত পৰ্তুগীজ অস্ত্ৰাগাৰ বৃদ্ধি কৰা হয়, সম্ভৱতঃ ৰজাক কোচিন ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰিবলৈ। আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি গোৱাৰ ঠিক পিছতেই ইষ্ট ইণ্ডিজৰ কেন্দ্ৰস্থলত অৱস্থিত কোচিন ভাৰতত পৰ্তুগালৰ বাবে সৰ্বোত্তম স্থান আছিল। তাৰপৰাই পৰ্তুগীজসকলে বিপুল পৰিমাণৰ মচলা, বিশেষকৈ জালুক ৰপ্তানি কৰিছিল। ১৫৩০ চনত ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ জেভিয়াৰ উপস্থিত হৈ এটা লেটিন [[খ্ৰীষ্টান মিছন]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কোচিনত পৰ্তুগীজ ভাইচৰয় [[ভাস্কো দা গামা]]ৰ সমাধি আছিল। ১৫৩৯ চনত তেওঁৰ নশ্বৰ দেহ পৰ্তুগাললৈ ঘূৰাই নিয়াৰ আগলৈকে তেওঁক ছেইণ্ট ফ্ৰান্সিছ চাৰ্চত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Microsoft|encyclopedia=MSN Encarta Encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567498/Vasco_Da_Gama.html|title=Death of Vasco Da Gama in Kochi|access-date=23 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028171509/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567498/Vasco_Da_Gama.html|archive-date=28 October 2009|url-status=dead}}</ref> আফনচো দে আলবুকাৰ্কৰ সময়ৰ ঠিক পিছতেই কেৰালাত পৰ্তুগীজ প্ৰভাৱ হ্ৰাস পায়।<ref name="Kerala.com-2007" /> === ডাচ্চ মিত্ৰতা (১৬৬৩–১৭৬৬) === [[File:ബോൾഗാട്ടി.jpg|thumb|১৭৪৪ চনত ডাচ্চ ব্যৱসায়ীসকলে নিৰ্মাণ কৰা [[বোলগাটি প্ৰসাদ]] নেডাৰলেণ্ডৰ বাহিৰত থকা আটাইতকৈ পুৰণি ডাচ্চ প্ৰাসাদসমূহৰ ভিতৰত এটা]] পৰ্তুগীজ মিত্ৰতাৰ পিছত [[ডাচ্চ মালাবাৰ|ডাচ্চসকলৰ]] সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন হৈছিল। তেতিয়ালৈকে ডাচ্চসকলে পৰ্তুগীজ আৰু তেওঁলোকৰ মিত্ৰসকলৰ সৈতে কেইবাখনো সংঘৰ্ষৰ পিছত [[কুইলন]] জয় কৰিছিল। কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ অসন্তুষ্ট সদস্যসকলে কোচিন ৰজাক উৎখাত কৰাত ডাচ্চসকলৰ সহায় বিচাৰিছিল। ডাচ্চসকলে সফলতাৰে নাজাৰাকালত অৱতৰণ কৰে আৰু পল্লিপ্পুৰমৰ দুৰ্গ দখল কৰি জামোৰিনক অৰ্পণ কৰে। === মহীশূৰৰ আক্ৰমণ (১৭৬৬–১৭৯৯) === মহীশূৰৰ শাসক [[হায়দৰ আলী]]য়ে কোচিন জয় কৰিছিল। ১৭৬৩ চনত তেওঁ [[নগৰা, কৰ্ণাটক|বেদনুৰ]] জয় কৰাৰ খবৰ [[কান্নুৰ|কন্নাননৰ]]ৰ আলী ৰাজাই পোৱাৰ পিছত, তেওঁ ততাতৈয়াকৈ আলীক কেৰালা আক্ৰমণ কৰিবলৈ আৰু কালিকটৰ জামোৰিনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাত সহায় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। চুবুৰীয়া শক্তিশালী [[কোলাথিৰী]]ৰ পুৰণি প্ৰতিদ্বন্দ্বী কন্নাননৰৰ মুছলমান মুখিয়ালজন দখলৰ সময়ত মহীশূৰৰ সক্ৰিয় মিত্ৰ আছিল। আলী ৰাজাই কোলাথিৰী ৰজাৰ প্ৰাসাদ দখল কৰি জুই লগাই দিয়ে। ৰজাই তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ সৈতে তেতিয়াৰ ব্ৰিটিছ বসতিস্থল টেলিচেৰীলৈ পলাই যায়। বিজয়ৰ পিছত হায়দৰ আলীয়ে বৰ্তমানৰ উত্তৰ মালাবাৰত থকা [[কোট্টায়াম ৰাজ্য]]ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু থলুৱা মুছলমানসকলৰ সহযোগত কোট্টায়াম সেনাৰ কিছু প্ৰতিৰোধৰ পিছত ইয়াক দখল কৰে। এখন ৰক্তক্ষয়ী যুদ্ধত কালিকট দখল কৰাৰ পাছত হায়দৰ আলীয়ে বিপুল পৰিমাণৰ ধন লৈ [[পালঘাট]]ৰ মাজেৰে দক্ষিণ-পূবে [[কইম্বাটুৰ]]ৰফালে আগবাঢ়ে। মহীশূৰে আলী ৰাজাক সামৰিক গৱৰ্ণৰ আৰু মেডোনাক (এজন প্ৰাক্তন ৰাজহ বিষয়া) নতুনকৈ অধিগ্ৰহণ কৰা মালাবাৰ প্ৰদেশৰ অসামৰিক গৱৰ্ণৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। === ব্ৰিটিছ মিত্ৰতা (১৮১৪–১৯৪৭) === [[File:59Cochin Canal.jpg|thumb|১৯১৩ চনত কোচিন]] ১৮১৪ চনৰ [[১৮১৪ চনৰ এংলো-ডাচ্চ চুক্তি|এংলো-ডাচ্চ চুক্তি]] অনুসৰি, [[বংকা দ্বীপ]]ৰ বিনিময়ত [[ফৰ্ট কোচি]] আৰু ইয়াৰ ভূ-খণ্ডকে ধৰি কোচিৰ দ্বীপসমূহ যুক্তৰাজ্যক অৰ্পণ কৰা হয়। চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ আগতেও কোচিত ইংৰাজ আৱাসী থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref name="kochirajyam">Kochi Rajyacharithram by KP Padmanabha Menon. P(1914)</ref> [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ সময়ত কোচিন দেশীয় ৰাজ্যখনক তিনিফালৰপৰা (অৰ্থাৎ উত্তৰ, পশ্চিম আৰু পূবে) ব্ৰিটিছ [[মালাবাৰ জিলা]] আৰু দক্ষিণে [[ত্ৰিবাংকুৰ]]য়ে আৱৰি আছিল।<ref name="kochirajyam"/> ব্ৰিটেইনৰ সৈতে মিত্ৰতা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰি কোচিন ৰাজ্যই আনৰ দখলৰপৰা ৰক্ষা পৰে। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে বন্দৰটোৰ ব্যৱসায় যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল আৰু ৰজাই বন্দৰটোৰ আৰু অধিক বিকাশ বিচাৰিছিল। ১৯২০ চনত ৰজাই তেতিয়াৰ [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি|মাদ্ৰাছ]]ৰ গৱৰ্ণৰ লৰ্ড উইলিংডনৰ সহযোগত হাৰ্বাৰ ইঞ্জিনিয়াৰ [[ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্টো]]ক কোচিনলৈ আনে। ২১ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ কোচিনৰ ৰজাক কোচিনক দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ নিৰাপদ বন্দৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল, য'ত জাহাজবোৰ নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা অভ্যন্তৰীণ বন্দৰৰ কাষত ৰখাব পৰা গৈছিল। ইয়াত বাষ্প চালিত ক্ৰেনৰ এটা দীঘলীয়া শাৰী আছিল।<ref>{{cite web|publisher=Corporation of Kochi|work=Robert Charles Bristow employed to develop Kochi port|url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=7|title=The Cochin Saga|access-date=23 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202739/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=7|archive-date=3 May 2006|url-status=dead}}</ref> ইতিমধ্যে ১৯৫৬ চনলৈকে [[মালাবাৰ জিলা]]ৰ অংশ হৈ থকা [[ফৰ্ট কোচি]]ক ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাছ আইন ১০ ৰ অধীনত (চহৰৰ উন্নতি আইন ১৮৫০ ৰ সংশোধনী) [[কান্নুৰ]], [[থালাছেৰী]], [[কোজিকোড়]] আৰু [[পালক্কাড]]ৰ লগতে এখন পৌৰসভা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=Chronological List of Central Acts (Updated to 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=2016-08-07 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead |archivedate=2018-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E. Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020}}</ref><ref>{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020}}</ref><ref>{{cite book |first=Henry |last=Frowde |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020 |archive-date=16 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |url-status=live }}</ref> ই [[ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল আৰু ১৮৮৩ চনত ১৮ জনীয়া এখন ব'ৰ্ডৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰথমখন পৌৰ পৰিষদ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৮৯৬ চনত কোচিনৰ মহাৰাজই [[মাট্টানচেৰী]] আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]ত টাউন কাউন্সিল গঠন কৰি স্থানীয় প্ৰশাসনৰ সূচনা কৰে। ১৯২৫ চনত প্ৰশাসনত ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰিবলৈ এখন কোচি বিধানসভাও গঠন কৰা হয়। বিধানসভাত ৪৫ জন সদস্য আছিল, ইয়াৰে ১০ জনক চৰকাৰীভাৱে মনোনীত কৰা হৈছিল। ভাৰতৰ যিকোনো বিধায়িনী দলৰ সদস্য হোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা আছিল থোট্টাক্কাত্তু মাধৱীয়াম্মা।<ref>{{cite web|publisher=Corporation of Kochi|title=History and culture of Kochi|url=http://www.corporationofcochin.org/pages/Maintemp.asp?id=4|access-date=23 May 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060503202745/http://www.corporationofcochin.org/Pages/Maintemp.asp?id=4|archive-date=3 May 2006|url-status=dead}}</ref> ১৯৪৭ চনত নতুন [[ভাৰতীয় অধিৰাজ্য]]ত স্বেচ্ছাই যোগদান কৰা প্ৰথমখন দেশীয় ৰাজ্য আছিল কোচিন।<ref>{{Cite book |url=https://www.abhilekh-patal.in/jspui/handle/123456789/2762944 |title=Cochin State- Instrument of Accession and Standstill Agreement signed between Kerala Varma, Ruler of Cochin State and the Dominion of India |publisher=Ministry of States, Government of India |year=1947 |location=New Delhi |pages=2 |chapter=Instrument of Accession of the State of Cochin |access-date=31 August 2022 |url-access=registration |via=[[National Archives of India]]}}</ref> ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত ভাৰত গণৰাজ্যত পৰিণত হয়। কোচিনৰ লগত [[ত্ৰিবাংকুৰ]] একত্ৰিত হৈ [[ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] সৃষ্টি হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ লগত [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ [[মালাবাৰ জিলা]] চামিল কৰা হয়। [[কাছাৰগড়]]ক ইয়াৰ লগত সংযুক্ত কৰা হয় আৰু [[কন্যাকুমাৰী]]ক ইয়াৰপৰা পৃথক কৰা হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত [[ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[কেৰালা]] গঠন হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/hiddenindia/history/index.htm|title=Hidden India:The Kerala Spicelands|publisher=[[PBS]]|year=2007|access-date=7 January 2008|archive-date=8 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108213214/https://www.pbs.org/hiddenindia/history/index.htm|url-status=live}}</ref> == প্ৰশাসন == প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে কোচিনক সাতখন তালুকত ভাগ কৰা হৈছিল (১৮৬০ ৰপৰা ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ): চিত্তুৰ, কোচিন, ক্ৰেংগানোৰ, কনায়ন্নুৰ, মুকুন্দপুৰম, ত্ৰিচুৰ আৰু তালাপিদলী। {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; " ! তালুক ! মাটি-কালি (বৰ্গমাইলত) ! সদৰ কাৰ্যালয় |- | চিত্তুৰ | ২৮৫ | [[চিত্তুৰ]] |- | কোচিন | ৬৩ | [[মাট্টানচেৰী]] |- | ক্ৰেংগানোৰ | ১৯ | [[ক্ৰেংগানোৰ]] (বৰ্তমানৰ [[কোদুংগাল্লুৰ]]) |- | কনায়ন্নুৰ | ৮১ | [[এৰ্নাকুলাম]] |- | মুকুন্দপুৰম | ৪১৮ | [[ইৰিঞ্জালাকুদা]] |- | তালাপাল্লী | ২৭১ | [[ৱাডাক্কানচেৰী]] |- | ত্ৰিচুৰ | ২২৫ | [[ত্ৰিচুৰ]] (বৰ্তমানৰ [[ত্ৰিছূৰ]]) |- ! মুঠ ! ১,৩৬২ ! |} === ৰাজধানীসমূহ === পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমৰ ৰাজধানী দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকে ভান্নেৰিৰ [[পেৰুম্পাদাপ্পু (মালাপ্পুৰম জিলা)|পেৰুম্পাদাপ্পু গাঁৱৰ]] চিত্ৰকূটত অৱস্থিত আছিল। যদিও পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমৰ ৰাজধানী ভান্নেৰিত আছিল, পেৰুম্পাদাপ্পু ৰজাৰ মহোদয়াপুৰমত এটা প্ৰসাদ আছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষৰফালে [[জামোৰিন]]য়ে ভান্নেৰি আক্ৰমণ কৰাত পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে তেওঁলোকৰ ৰাজধানী ভান্নেৰিৰপৰা মহোদয়াপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ১৪০৫ চনত পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে তেওঁলোকৰ ৰাজধানী মহোদয়াপুৰমৰপৰা [[কোচিন]]লৈ সলনি কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ [[জামোৰিন]]য়ে থ্ৰিক্কানামথিলাকম জয় কৰে আৰু ই মহোদয়াপুৰমৰ ([[থিৰুভাঞ্চিকুলাম]]) বাবে ভাবুকি হৈ পৰে। সম্ভৱতঃ এই কাৰণেই পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে তেওঁলোকৰ ৰাজধানী মহোদয়াপুৰমৰপৰা কোচিনলৈ সলনি কৰিছিল। তদুপৰি ১৩৪১ চনত বানপানীৰ ফলত পুথুভিপ্পু ([[ভিপিন]]) নামৰ এটা দ্বীপৰ সৃষ্টি হয় আৰু কোচিন ভাৰত মহাসাগৰীয় বাণিজ্যৰ বাবে এক বিখ্যাত [[প্ৰাকৃতিক বন্দৰ]] হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://knowindia.net/kerala/kochi/kochi.html|title=History of Cochin – Ernakulam|year=2007|access-date=6 January 2008|archive-date=8 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108225244/http://knowindia.net/kerala/kochi/kochi.html|url-status=live}}</ref> পুৰণি [[কোদুংগাল্লুৰ]] ([[ক্ৰেংগানোৰ]]) বন্দৰৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পাইছিল, যিটো ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ আন এক কাৰণ হ'ব পাৰে। তাৰ পিছৰপৰা পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপমে [[কোচিন ৰাজপৰিয়াল]] নামটো ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। অৱশেষত ষোড়শ শতিকাত ভাৰতীয় উপমহাদেশত পৰ্তুগীজসকলৰ আগমনে সম্ভৱতঃ কোচিনৰ ৰাজনীতিত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। কোনো ইউৰোপীয় শক্তিৰ সৈতে আনুষ্ঠানিক চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত কোচিন ৰাজ্য অন্যতম আছিল। ১৫০০ চনত [[পেড্ৰো আলভাৰেছ কেব্ৰাল]]ৰ সৈতে তেওঁলোকে বাণিজ্যৰ চৰ্তসমূহ চূড়ান্ত কৰিছিল। কালভাট্টিত থকা প্ৰাসাদটোৱেই প্ৰথমে ৰজাসকলৰ বাসভৱন আছিল। অৱশ্যে ১৫৫৫ চনত ৰাজকীয় প্ৰাসাদটো [[মাট্টানচেৰী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.cochin-ernakulam.com/history.htm|title=Kochi – Queen of the Arabian Sea|publisher=KnowIndia.netdate=2007|access-date=6 January 2008|archive-date=14 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214125023/http://www.cochin-ernakulam.com/history.htm|url-status=usurped}}</ref> আৰু পিছলৈ [[ত্ৰিছূৰ]]লৈ নিয়া হয়। সেই সময়ত পেনভাজিথাম্পুৰান (মহিলা থাম্পুৰান) আৰু আন কোচ্চুথাম্পুৰানসকল (ভল্লিয়াথাম্পুৰান (ৰজা)ৰ বাহিৰে আন থাম্পুৰানসকল) ভেল্লাৰাপ্পিলীৰ এটা প্ৰাসাদত আছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[থ্ৰিপুনিথুৰা]]ই গুৰুত্ব লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ৰাজ্যখন [[ত্ৰিছূৰ]], [[কোচিন]] আৰু [[থ্ৰিপুনিথুৰা]]ৰপৰা পৰিচালনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=3&flg=0 |title=Cochin Royal Family History – Post-1715 |year=2007 |access-date=6 January 2008 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114111834/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=3&flg=0 |archive-date=14 January 2009 |archivedate=14 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114111834/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=3&flg=0 |deadurl=yes }}</ref> ১৭৫৫ চনৰ আশে-পাশে পেনভাজিথাম্পুৰান (মহিলা থাম্পুৰান) আৰু আন কোচ্চুথাম্পুৰানসকলে ভেল্লাৰাপ্পাল্লী ত্যাগ কৰি থ্ৰিপুনিথুৰাত বসবাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এনেদৰে থ্ৰিপুনিথুৰা কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজধানী হৈ পৰে। == কোচিনৰ মহাৰাজসকলৰ তালিকা == [[চেৰামান পেৰুমল]]ৰ ভতিজা বীৰকেৰালা বৰ্মাক পৰম্পৰাগতভাৱে কোচিনৰ প্ৰথম মহাৰাজ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কিন্তু ৰাজবংশৰ লিখিত তথ্য ১৫০৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰাহে পোৱা যায়। কোচিনৰ মহাৰাজক গংগাধৰ কোভিল অধিকাৰিকল বুলিও কোৱা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে সকলো মন্দিৰৰ মুৰব্বী।<ref>{{cite web|url=http://www.gosree.org/history.html|title=Emergence of Kingdom of Cochin and Cochin Royal Family|author=Thampuran, Rameshan|year=2007|access-date=6 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080113184028/http://www.gosree.org/history.html|archive-date=13 January 2008|url-status=dead|archivedate=13 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080113184028/http://www.gosree.org/history.html|deadurl=yes}}</ref> ৰজাসকলে মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰী ব্যৱস্থা মানি চলিছিল। [[File:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1243 11.jpg|thumb|200px|হিল পেলেচ, মূল প্ৰাসাদ]] [[File:Rajah of Cochin 1868 (2).jpg|thumb|১৮৬৮ চনত কোচিনৰ ৰজা [[ৰাম বৰ্মা চতুৰ্দশ]]]] [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|[[ৰাম বৰ্মা পঞ্চদশ]], যাক হিজ এবডিকেটেড হাইনেচ বুলি বেছি জনা যায়]] [[File:Keralavarma king.jpg|thumb|300px|[[ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান|মহাৰাজ কেৰালা বৰ্মা থাম্পুৰান অৰ্থাৎ<br /> ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান]]]] === পৰ্তুগীজ মিত্ৰ হিচাপে === # উন্নিৰমণ কোয়িকাল দ্বিতীয় (১৫০৩-১৫৩৭) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা প্ৰথম (১৫৩৭–১৫৬৫) # [[কেশৱ ৰাম বৰ্মা]] (১৫৬৫–১৬০১) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬০১–১৬১৫) # ৰবি বৰ্মা প্ৰথম (১৬১৫–১৬২৪) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা তৃতীয় (১৬২৪–১৬৩৭) # গোদা বৰ্মা প্ৰথম (১৬৩৭–১৬৪৫) # বীৰৰায়িৰা বৰ্মা (১৬৪৫–১৬৪৬) # বীৰ কেৰালা বৰ্মা চতুৰ্থ (১৬৪৬–১৬৫০) # ৰাম বৰ্মা প্ৰথম (১৬৫০–১৬৫৬) # ৰাণী গংগাধৰলক্ষ্মী (১৬৫৬–১৬৫৮, ৰীজেঞ্চী<ref>{{cite book |last1=Education |first1=Kerala (India) Department of |url=https://books.google.com/books?id=kzFuAAAAMAAJ&q=Rani+Gangadhara+lakshmi+1656 |title=Kerala District Gazetteers: Ernakulam |last2=Menon |first2=A. Sreedhara |date=1965 |publisher=Superintendent of Government Presses |pages=128}}</ref>) # ৰাম বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬৫৮–১৬৬২) # গোদা বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬৬২–১৬৬৩) === ডাচ্চ মিত্ৰ হিচাপে === # বীৰ কেৰালা বৰ্মা পঞ্চম (১৬৬৩–১৬৮৭) # ৰাম বৰ্মা তৃতীয় (১৬৮৭–১৬৯৩) # ৰবি বৰ্মা দ্বিতীয় (১৬৯৩–১৬৯৭) # ৰাম বৰ্মা চতুৰ্থ (১৬৯৭–১৭০১) # ৰাম বৰ্মা পঞ্চম (১৭০১–১৭২১) # ৰবি বৰ্মা তৃতীয় (১৭২১–১৭৩১) # ৰাম বৰ্মা ষষ্ঠ (১৭৩১–১৭৪৬) # কেৰালা বৰ্মা প্ৰথম (১৭৪৬–১৭৪৯) # ৰাম বৰ্মা সপ্তম (১৭৪৯–১৭৬০) # কেৰালা বৰ্মা দ্বিতীয় (১৭৬০–১৭৭৫) # [[ৰাম বৰ্মা অষ্টম]] (১৭৭৫–১৭৯০) # [[ৰাম বৰ্মা নৱম]] (শকতান থাম্পুৰান) (১৭৯০–১৮০৫) === ব্ৰিটিছ দেশীয় ৰাজ্য হিচাপে === # [[ৰাম বৰ্মা দশম]] (১৮০৫–১৮০৯) – ভেল্লাৰাপল্লী-য়িল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা তৃতীয়]] (বীৰ কেৰালা বৰ্মা) (১৮০৯–১৮২৮) – কৰ্কিদকা মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা একাদশ]] (১৮২৮–১৮৩৭) – তুলাম-মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা দ্বাদশ]] (১৮৩৭–১৮৪৪) – এডাভা-মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা ত্ৰয়োদশ]] (১৮৪৪–১৮ ৫১) – ত্ৰিছুৰ-ইল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা চতুৰ্থ]] (বীৰ কেৰালা বৰ্মা) (১৮৫১–১৮৫৩) – কাশী-য়িল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰবি বৰ্মা চতুৰ্থ]] (১৮৫৩–১৮৬৪) – মকৰ মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা চতুৰ্দশ]] (১৮৬৪–১৮৮৮) – মিথুন মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা পঞ্চম]] (১৮৮৮–১৮৯৫) – চিংগম মাসতিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা পঞ্চদশ]] (ছাৰ শ্ৰী ৰাম বৰ্মা) (১৮৯৫–১৯১৪) – ৰাজৰ্ষি বুলিও জনা যায়, এবডিকেটেড হাইনেচ # [[ৰাম বৰ্মা ষোড়শ]] (১৯১৪–১৯৩২) – মাদ্ৰাছিল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[ৰাম বৰ্মা সপ্তদশ]] (১৯৩২–১৯৪১) – ধাৰ্মিক চক্ৰৱৰ্তী, চোৱাৰা-য়িল থীপেট্টা থাম্পুৰান # [[কেৰালা বৰ্মা ষষ্ঠ]] (১৯৪১–১৯৪৩) – মিদুক্কান থাম্পুৰান # [[ৰবি বৰ্মা পঞ্চম]] (১৯৪৩–১৯৪৬) – কুঞ্জপ্পান থাম্পুৰান # [[ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান|কেৰালা বৰ্মা সপ্তম]] (১৯৪৬–১৯৪৮) – ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান # [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা অষ্টাদশ]] (১৯৪৮–১৯৬৪) [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান]] নামেৰে জনাজাত আছিল। তেওঁ কোচিন দেশীয় ৰাজ্যৰ অন্তিম আনুষ্ঠানিক শাসক আছিল। তেওঁ ১৯৪৯ চনত ভাৰতীয় সংঘত চামিলকৰণ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী এবছৰৰ ভিতৰত এই একত্ৰীকৰণ সম্পূৰ্ণ হৈছিল। === স্বাধীনতা-উত্তৰ (কেৱল নামমাত্ৰ) === # [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা অষ্টাদশ]] (১৯৪৮–১৯৬৪) [[পৰীক্ষিৎ থাম্পুৰান]] নামেৰে জনাজাত আছিল। # [[ৰাম বৰ্মা ঊনবিংশ]] (১৯৬৪–১৯৭৫) – [[লালান থাম্পুৰান]] – [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ৰ চৰকাৰৰদ্বাৰা [[ভাৰতত প্ৰিভি পাৰ্ছ#বাতিলকৰণ|২৬তম সংশোধনী]]ৰ অধীনত ১৯৭১ চনত আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি বাতিল কৰা হয়। # ৰবি বৰ্মা (১৯৭৫–১৯৮৩) # ৰাম বৰ্মা কুট্টপ্পান থাম্পুৰান (১৯৮৩-১৯৮৫) # কেৰালা বৰ্মা কাশী আপ্পান থাম্পুৰান (১৯৮৬-১৯৯০) # কেৰালা বৰ্মা অনিয়ান কোচিন্নি থাম্পুৰান (১৯৯০-২০০৪) # [[কেৰালা বৰ্মা অষ্টম]] (২০০৪–২০০৪) মাত্ৰ ছমাহ – [[কোচিন্নি থাম্পুৰান]] # [[ৰাম বৰ্মা কোচিনিয়ান থাম্পুৰান|ৰাম বৰ্মা একবিংশ]] (২০১১–২০১৪) – [[ৰাম বৰ্মা কোচিনিয়ান থাম্পুৰান|কোচিনিয়ান থাম্পুৰান]] # [[ৰবি বৰ্মা ষষ্ঠ]] (২০১৪–২০২০) – [[কোচিনিয়ান থাম্পুৰান]] # ৰবি বৰ্মা সপ্তম (চিৰী) (২০২০–২০২৪) # কেৰালা বৰ্মা কুঞ্জিকুট্টান থাম্পুৰান (২০২৪-২০২৫) # ৰবি বৰ্মা (আৰটিআৰভি) (২০২৫ বৰ্তমান) == কোচিনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকল (১৯৪৭–৪৯) == {| class="wikitable sortable" ! rowspan=2|{{Abbr|নং|নম্বৰ}}{{efn|name="no1"|বন্ধনীৰ ভিতৰত থকা নম্বৰে সূচায় যে পদাধিকাৰীগৰাকীয়ে পূৰ্বেও এই পদবীত আছিল। }} ! rowspan=2| নাম ! rowspan=2| প্ৰতিকৃতি ! colspan=3| কাৰ্যকালৰ সময়<ref>[http://www.niyamasabha.org/codes/ginfo_2_3.htm Responsible Governments (1947–56)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123033912/http://niyamasabha.org/codes/ginfo_2_3.htm|date=23 January 2021}}. Kerala Legislature. Retrieved on 22 April 2014.</ref> ! rowspan=2 colspan=2|দল ! rowspan=2| বিধানসভা ! rowspan=2|দ্বাৰা নিযুক্তি <small>(ৰজা)</small> |- ! আৰম্ভণি ! শেষ ! কাৰ্যকালৰ দিন |- | ১ | [[পাণম্পিল্লী গোবিন্দ মেনন]] | [[File:Panampilly statue.jpg|100x100px]] | ১৪ আগষ্ট ১৯৪৭ | ২২ অক্টোবৰ ১৯৪৭ | {{age in years and days|1947|9|1|1947|10|22}} | rowspan="3" | নিৰ্দলীয় | rowspan="3" width="4px" style="background-color: grey" | | rowspan="2" |ষষ্ঠ পৰিষদ (১৯৪৫–৪৮) | rowspan="3" |[[ঐক্য কেৰালাম থাম্পুৰান|কেৰালা বৰ্মা সপ্তম]],<br>[[কোচিনৰ মহাৰাজ]] |- | ২ | [[টি. কে. নায়াৰ]] | | ২৭ অক্টোবৰ ১৯৪৭ | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৪৮ | {{age in years and days|1947|10|22|1948|9|20}} |- | ৩ | [[ই. ইক্কান্দা ৱাৰিয়াৰ]] | [[File:Ikkanda variar.jpg|100x100px]] | ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৪৮ | ৩০ জুন ১৯৪৯ | {{age in years and days|1948|9|20|1949|6|30}} | বিধানসভা (১৯৪৮–৪৯) |- |} == কোচিনৰ মুৰব্বীসকল == সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰেপৰা কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজনীতিত [[চেন্দামংগলম]]ৰ পালিয়াম পৰিয়ালৰ [[পালিয়াথ আছান]]য়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ [[কোচিন]]ৰ মন্ত্ৰিত্বৰ বংশগত অধিকাৰ আছিল। ৰজাৰ পিছত পালিয়াথ আছান আছিল আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তি। কেতিয়াবা তেওঁ ৰজাতকৈয়ো অধিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল। ''পালিয়াম স্বৰূপম'' ক্ষমতাৰফালৰপৰা ''পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম''ৰ পিছতে আছিল যদিও ধন-সম্পত্তি আৰু ভূমিৰফালৰপৰা বহু বেছি আছিল। এই অঞ্চলৰ অন্যান্য শক্তিশালী প্ৰভুসকল আছিল চেৰানেল্লুৰ কাৰ্থাভু যি আঞ্চি কাইমালসকলৰ মুৰব্বী আছিল, মুৰিয়ানাত্ত (মুকুন্দপুৰম-নাদাবৰম্বু) নাম্বিয়াৰ যি অৰুণাট্টিল প্ৰভুসকলৰ মুৰব্বী আছিল, কোদাচ্ছেৰী কাৰ্থা মাপ্প্ৰানম প্ৰভু-ভেল্লুছে নায়াৰ, চাংগাৰামপোননাথ কাৰ্থা, চেংগাজী নাম্বিয়াৰ (চেংগাজিনাদ নাদুবাজী) আৰু এডাপ্পালী নাম্পিয়াথিৰী। কে পি পদ্মনাভ মেননে তেওঁৰ ''হিষ্ট্ৰী অৱ কেৰালা, ভলিউম ২'' ত আঞ্জি কাইমালসকলৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। যাৰ মুৰব্বী আছিল চেৰানেল্লুৰ কাৰ্থা আৰু তেওঁ সমগ্ৰ এৰ্নাকুলামৰ গৰাকী আছিল। দৰাচলতে কেৰালাৰ প্ৰাচীন মানচিত্ৰত এৰ্নাকুলামক আঞ্জি কাইমাল বুলি জনা যায়। ডাচ ইন মালাবাৰ (ডাচ্চ ৰেকৰ্ডছ নং ১৩), ১৯১০ ত [[সাধাৰণ যুগ]]ৰ ১৭৪০ চনৰ এখন মানচিত্ৰ দেখুওৱা হৈছে য'ত আঞ্জিকাইমালৰ মাটি-কালি কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰায় দুগুণ আছিল বুলি দেখুৱা হৈছে। গলেনেচেৰ (ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী) উদ্ধৃতি দি তেওঁ উল্লেখ কৰা অন্যান্য মুৰব্বীসকল হ'ল ১) মুৰিয়ানাত্ত নাম্বিয়াৰ ২) পালিয়াথ আছান (ওপৰত উল্লেখ কৰা হৈছে), ৩) কোদাচেৰী (কোটাস্সেৰী) কাইমাল, ৪) কৰেট্টীৰ কাইমালিয়ন (মহিলা কাইমাল), ৫) চাংগেৰা কোদ্দা কাইমাল আৰু ৬) পানামুকাট্টু কাইমাল (পানাম্বাকাদু কাইমাল)। শেষৰ চাৰিজন কাইমালক নন্দিয়েট্টৰ নাডুৰ কাইমাল বুলি জনা যায়। ১৬৯৪ চনৰ ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ হীৰ ভান ৰিডৰ মতে নন্দিয়েট্টৰ নাডুৰ কাইমালসকলৰ ৪৩,০০০ নায়াৰ সৈন্য আছিল।<ref>Page 241 and 242</ref> == মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰ == কোচিন ৰাজপৰিয়ালে [[মৰুমক্কাতয়ম]] নামেৰে পৰিচিত মাতৃপ্ৰধান উত্তৰাধিকাৰ ব্যৱস্থা মানি চলিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে পৰিয়ালৰ মহিলা সদস্যসকলে [[নাম্বুদিৰি]] ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ বিপৰীতে পুৰুষ সদস্যসকলে [[নায়াৰ]]/[[মেনন (উপাধি)|মেনন]] শ্ৰেণীৰ মহিলাসকলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। মাতৃপ্ৰধান ব্যৱস্থা অনুসৰি পুৰুষ সদস্যসকলৰ এই পত্নীসকলক ৰাণী বা কুইন বুলি কোৱা নহয়। বৰঞ্চ তেওঁলোকক [[পানাপিল্লাই আম্মা|নেথিয়াৰ আম্মা]] উপাধি দিয়া হয়।<ref>{{cite news|date=3 March 2003|title=Seeking royal roots|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022024430/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|access-date=5 January 2012|url-status=dead|archive-date=22 October 2010|archivedate=22 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101022024430/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|deadurl=yes}}</ref> == পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি == "শোদশক্ৰিয়াকল" শব্দটোৱে "স্মৃতি"ৰ জৰিয়তে গঠিত সকলো সদস্যই পালন কৰিবলগীয়া ষোল্লটা ৰীতি-নীতিক বুজায়। # সেকোম (গৰ্ভাধন): বিবাহৰ পিছত প্ৰথম শাৰীৰিক মিলনৰ ঠিক আগতে পালন কৰিবলগীয়া এটা ৰীতি। # [[পুমসৱনম|পুমসৱনোম]]: গৰ্ভধাৰণৰ ঠিক পিছতেই কৰা হয়। # সীমান্তম: [[পুমসৱনম|পুমসৱনোম]]ৰ পিছত কৰা হয়। # জাতকৰ্মম: জন্মৰ ঠিক পিছতেই কৰা হয়। # নামকৰণম: সন্তানৰ নামকৰণ অনুষ্ঠান। # (উপ)নিষ্ক্ৰমনম (ৱাথিলপুৰাপ্পাদু): সন্তানটোক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘৰৰপৰা বাহিৰলৈ নিয়া কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। # চোৰুনু: সন্তানৰদ্বাৰা প্ৰথম আনুষ্ঠানিক অন্নগ্ৰহণ। # [[চূড়াকৰণ|চৌলম]]: ল'ৰা/ছোৱালীজনীৰ প্ৰথম চুলি কটা অনুষ্ঠান। # [[উপনয়নম]]: পৱিত্ৰ সূতা পিন্ধা, যাক মালায়ালমত পুনুল বুলি জনা যায় (কেৱল ল'ৰাৰ বাবে)। # মহানমনীব্ৰথম (অন্দুৱ্ৰথম): # মহাব্ৰথম # উপনিষদব্ৰথম # গোদানম: আচাৰ্যলৈ (পুৰোহিত বা শিক্ষক) কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপনৰ অংশ হিচাপে কৰা ৰীতি-নীতি, য'ত গৰু দান কৰা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। # সমাৱৰ্তনম: ওপৰত উল্লিখিত বৈদিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ বাবে এটা দীঘলীয়া ৰীতি। # বিবাহ # অগ্নিআধানম: মৃত্যুৰ পাছত ঔপাসনামৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু শ্ৰৌত ৰীতিৰ পৰিচয় হিচাপে কৰা এটা ৰীতি। === দেৱ-দেৱীসমূহ === [[File:SreePoornathrayeesa.jpg|thumb|right|150px|শ্ৰী পূৰ্ণাথ্ৰয়ীসা মন্দিৰ]] * পৰদেৱতা (দেৱী): ভান্নেৰি চিত্ৰকূটম, [[পাজায়ন্নুৰ]] ভগৱতী, [[চাজুৰ]] [[পাজায়ন্নুৰ]] ভগৱতী * পৰদেৱন (দেৱতা): [[বিষ্ণু]] ([[শ্ৰী পূৰ্ণাথ্ৰয়ীসা মন্দিৰ|শ্ৰী পূৰ্ণাথ্ৰয়ীসা]]), তিৰুভাঞ্চিকুলাথাপ্পান ([[উত্তৰ পৰাভুৰ]] আৰু [[কোদুংগাল্লুৰ]]ৰ মাজত থকা [[থিৰুভাঞ্চিকুলাম]]ৰ ভগৱান শিৱ) * অন্যান্য দেৱ-দেৱী: [[চোত্তানিক্কৰা মন্দিৰ|চোত্তানিক্কৰা ভগৱতী]], পুৰ্পল্লী থেভাৰ আৰু আন বহুতো === পুৰুষ থাম্পুৰানৰ নামকৰণ প্ৰথা === কোচিন ৰাজপৰিয়ালত সকলো পুৰুষ থাম্পুৰানৰ নাম তলত দিয়া নিয়ম অনুসৰি ৰখা হৈছিল। * জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ – ৰাম বৰ্মা * দ্বিতীয় পুত্ৰ – কেৰালা বৰ্মা<ref>{{cite web|title=Prince Chris Kerala Varma|url=https://kingdomofcochin.org/chris|website=kingdomofcochin.org|access-date=22 November 2024|archive-date=22 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122005245/https://kingdomofcochin.org/chris|url-status=live}}</ref> * তৃতীয় পুত্ৰ – ৰবি বৰ্মা * চতুৰ্থ পুত্ৰ - ৰাম বৰ্মা<ref name="History of Cochin Royal Family">{{cite web|title=History of Cochin Royal Family|url=http://cochinroyalhistory.org/pages.php?menu_id=3|access-date=2020-09-11|website=cochinroyalhistory.org|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110074335/http://cochinroyalhistory.org/pages.php?menu_id=3|url-status=live}}</ref> === মহিলা থাম্পুৰানৰ নামকৰণ প্ৰথা === কোচিন ৰাজপৰিয়ালত মহিলা থাম্পুৰানসকলৰ নাম তলত দিয়া নিয়ম অনুসৰি ৰখা হৈছিল। * প্ৰথম কন্যা – ''অম্বা'' * দ্বিতীয় কন্যা – ''সুভদ্ৰা'' এই নামকৰণ নিয়মটো তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ কন্যা আদিৰ ক্ষেত্ৰতো পালন কৰা হয়। মহিলা আৰু পুৰুষ দুয়ো শ্ৰেণীৰ সদস্যকে "থাম্পুৰান" নামেৰে মতা হয় আৰু দুয়োৰে উপাধি (থাম্পুৰান) একে।<ref name="History of Cochin Royal Family" /> == পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা == {{Main|পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা}} ১৯১৪ চনৰপৰা ১৯৩২ চনলৈ ৰাজত্ব কৰা [[মহাৰাজ]] ৰাম বৰ্মাক (যাক মাদ্ৰাছিল থীপেট্টা থাম্পুৰান বুলি বেছি জনা যায়) পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মা নামৰ এগৰাকী অত্যন্ত চতুৰ সহধৰ্মিনীয়ে সহায় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |title=Cochin Royal Family History – Post-1715 |year=2007 |access-date=6 January 2008 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114111206/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |archive-date=14 January 2009 |archivedate=14 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114111206/http://www.crfhs.org/familytree/familyhistory1.php?caption_id=4&flg=0 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ বিখ্যাত [[ত্ৰিছূৰ জিলা|ত্ৰিছূৰ]] ভাদাক্কে কুৰুপ্পাথ পৰিয়ালৰ সদস্য আছিল যিটো এটা অভিজাত [[নায়াৰ]]/[[মেনন (উপাধি)|মেনন]] পৰিয়াল আছিল। তেওঁৰ পিতৃ কুৰুৰ নাৰায়ণন নাম্বুথিৰিপ্পাদ এনে এটা পৰিয়ালৰ আছিল যিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে [[পালক্কাড জিলা|পালক্কাড]]ৰ ৰজাসকলক অভিষেক কৰাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://kuruppathheritage.com/history|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415190958/http://kuruppathheritage.com/history|url-status=dead|archive-date=2020-04-15|title=Kuruppath {{!}} History|date=2020-04-15|access-date=2020-04-15}}</ref> ১৮৮৮ চনত চৈধ্য বছৰ বয়সত তেওঁ তেতিয়াৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ তালিকাত চতুৰ্থ স্থানত থকা [[মহাৰাজ]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁৰ পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাই সিংহাসন ত্যাগ কৰাৰ ফলত তেওঁৰ স্বামীয়ে সিংহাসন আৰোহণ কৰে। যিহেতু মহাৰাজজন এজন পণ্ডিত আছিল আৰু তেওঁৰ আন আন আগ্ৰহ আছিল, সেয়েহে তেওঁ ৰাজ্যৰ বিত্তীয় কাম-কাজৰ দায়িত্ব লয়। তেওঁৰ নিৰ্দেশনাত দৰমহা চাৰিগুণ বৃদ্ধি কৰা হয় আৰু বৃদ্ধি পোৱা ৰাজহৰ বাবে তেওঁক ১৭ টোপৰ ছালামী দিয়া হয়। ৰাজহুৱা কামৰ বাবে ১৯১৯ চনত ৰজা [[জৰ্জ পঞ্চম]]য়ে পাৰুকুট্টি নেথিয়াৰ আম্মাক কাইজাৰ-ই-হিন্দ পদক প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁ কোচিনৰ লেডী ৰাম বৰ্মা নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/a2a/results.aspx?tab=2&Page=1&ContainAllWords=Naithyarammah&ExactPhrase=British+Library%2c+Asia%2c+Pacific+and+Africa+Collections&Places=British+Library%2c+Asia%2c+Pacific+and+Africa+Collections |title=The National Archives {{!}} A2A {{!}} Results<!-- Bot generated title --> |access-date=8 July 2008 |archive-date=8 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508112936/http://www.nationalarchives.gov.uk/a2a/results.aspx?tab=2&Page=1&ContainAllWords=Naithyarammah&ExactPhrase=British+Library%2C+Asia%2C+Pacific+and+Africa+Collections&Places=British+Library%2C+Asia%2C+Pacific+and+Africa+Collections |url-status=live }}</ref> == বৰ্তমান কোচিন ৰাজপৰিয়াল == ৰাজবংশৰ সদস্যসকল সমগ্ৰ বিশ্বতে বিয়পি আছে। এই পৰিয়ালটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ৰাজপৰিয়াল। ইয়াৰ সদস্য সংখ্যা ১,০০০ তকৈ অধিক আৰু পৰিয়ালৰ বহুতো সদস্য এতিয়াও থ্ৰিপুনিথুৰা, [[ত্ৰিছূৰ]] (চাজুৰ) আৰু কোচিৰ অন্যান্য প্ৰান্তত বা ইয়াৰ আশে-পাশে বাস কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20031208162309/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|url-status=usurped|archive-date=8 December 2003|work=The Hindu|location=India|title=Seeking royal roots|year=2003|access-date=6 January 2008|archivedate=8 December 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031208162309/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/03/03/stories/2003030300550200.htm|deadurl=yes}}</ref> কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ বৰ্তমানৰ মুৰব্বী হ'ল শ্ৰীমতী মৃণালিনী থাম্পুৰান (জন্ম ১৯২৫)। তেওঁৰ বয়স ১০০ বছৰ আৰু তেওঁ ত্ৰিপুনিথুৰাত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=History of Cochin Royal Family|url=https://www.cochinroyalhistory.org/profile.php|access-date=2021-10-14|website=cochinroyalhistory.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kingdom of Cochin History course|url=https://www.kingdomofcochin.org/history|access-date=2024-12-02|website=kingdomofcochin.org}}</ref> পৰিয়ালৰ আন জনাজাত সদস্যসকলৰ ভিতৰত আছে ড° কোচা বৰ্মা,<ref>{{Cite web|title=Profile of the Author|url=https://www.cochinroyalhistory.org/profile.php|access-date=2024-12-19|website=cochinroyalhistory.org}}</ref> ড° ক্ৰিছ কেৰালা বৰ্মা<ref>{{Cite web|title=Prince Chris Kerala Varma|url=https://www.kingdomofcochin.org/chris|access-date=2024-12-19|website=kingdomofcochin.org}}</ref> == গেলেৰী == <gallery class="center" widths="200" heights="200"> File:Chazhur Kovilakam.jpg|চাজুৰ গাঁৱত চাজুৰ কোভিলাকমৰ প্ৰাচীন প্ৰাসাদটো আছে। এয়া ত্ৰিছূৰ জিলাৰ কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ (পেৰুম্পাদাপ্পু স্বৰূপম) মূল শিপা (মূলা থাৱাজী)। File:Chazhur Kovilakam Vadakke kettu.jpg|ভাদাক্কে কেট্টু (প্ৰাসাদৰ উত্তৰ দিশত থকা নালুকেট্টু) File:Chazhur Kovilakam Nalukettu.JPG|চাজুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ নালুকেট্টু (কেৰালা শৈলীৰ যুটীয়া পৰিয়ালৰ ঘৰ) এই গাঁৱতে আছে। File:Chazhur Kovilakam Nalukettu.jpg|নালুকেট্টু File:APPUKKUTTAN THAMPURAN.JPG|প্ৰয়াত শ্ৰী কেৰালাবৰ্মা আপ্পুকুট্টান থাম্পুৰান (১৯৪৩–২০১২), চাজুৰ কোভিলাকমৰ এজন সদস্য File:Malika.JPG|চাজুৰ কোভিলাকম ভাদাক্কেকেট্টু – মালিকা </gallery> == লগতে চাওক == * [[কালিকটৰ জামোৰিন]] * [[ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণ]] * [[কোচিৰ ইতিহাস]] * [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] * [[থ্ৰিপ্পুনিথুৰা]] * [[পালিয়াথ আছান]] * [[পেৰুম্পাদাপ্পু, মালাপ্পুৰম|পেৰুম্পাদাপ্পু]] * [[পোন্নানি]] == টোকা == {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == * ''জিনিয়ালজী অৱ কোচিন ৰিয়েল ফেমিলী'' – [[ৰমেশন থাম্পুৰান]]ৰদ্বাৰা == গ্ৰন্থপঞ্জী == * কাটজ, নাথান আৰু গোল্ডবাৰ্গ, হেলেন এছ. ''কাশ্ৰুত, কাষ্ট এণ্ড কাব্বালাহ: দ্য ৰিলিজিয়াছ লাইফ অৱ দ্য জিউছ অৱ কোচিন''. মনোহৰ বুকছ, ২০০৫. * কুল্কে, হাৰমান. ''এ হিষ্ট্ৰি অৱ ইণ্ডিয়া''. নিউয়ৰ্ক: ৰাউতলেজ, ২০০৪. * মেনন, পি. ছানগুনি. ''হিষ্ট্ৰি অৱ ত্ৰিবাংকুৰ ফ্ৰম দ্য আৰ্লিয়েষ্ট টাইমছ''. ১৮৭৮. [https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog] * পিল্লাই, এলামকুলাম কুঞ্জন. ''ষ্টাডিজ ইন কেৰালা হিষ্ট্ৰি''. কোট্টায়াম, ১৯৭০. * ৰামচন্দ্ৰন, ৰথী. ''হিষ্ট্ৰি অৱ মেডিভেল কেৰালা''. প্ৰগতি পাব্লিকেচনছ, ২০০৫. * থাম্পুৰান, ৰমেশন. ''জিনিয়ালজী অৱ কোচিন ৰিয়েল ফেমিলী''. * ''হিষ্ট্ৰি অৱ কেৰালা'', কে পি পদ্মনাভ মেনন, খণ্ড ২. * ''চাজুৰ কপাৰপ্লেট'', এছ. ৰাজেন্দু, কোট্টায়াম, ২০১৫. == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category}} * [https://www.kingdomofcochin.org কিংডম অৱ কোচিন ডিপ্ল'মেটিক ৱেবছাইট] * [http://cochinroyalhistory.org কোচিন ৰয়েল ফেমিলী হিষ্টৰিকেল ছ'চাইটি] * [http://www.namboothiri.com নম্বুডিৰি ৱেবছাইটছ ট্ৰাষ্ট] {{কোচি (ভাৰত) বিষয়সমূহ}} {{ভাৰতৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ}} {{মাদ্ৰাছ ষ্টেটছ এজেন্সীৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ}} {{পৰ্তুগীজ বহিঃৰাজ্য সাম্ৰাজ্য}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:কোচিন ৰাজ্য}} [[শ্ৰেণী:কোচিন ৰাজ্য| ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত একাদশ শতিকাৰ প্ৰতিষ্ঠা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ১৯৪৯ চনৰ অৱলুপ্তি]] [[শ্ৰেণী:কোচিৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:ত্ৰিছূৰৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজতন্ত্ৰসমূহ]] [[শ্ৰেণী:এছিয়াত প্ৰাক্তন ব্ৰিটিছ উপনিৱেশ আৰু ৰক্ষিত ৰাজ্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাক্তন ৰাজ্যসমূহ]] 6bou1fzl3g4y9f3bpc8k9qetdqak4z9 0 138625 626597 626396 2026-08-12T15:46:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626597 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = পাৰ্ল মানে | image = Pearle Maaney in November 2020.png | caption = ২০২০ চনত পাৰ্ল | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1989|05|28|df=y}}<ref>{{Cite news |title=Happy Birthday my 'ideal wife and friend', says Srinish as he shares a love-filled birthday wish for wife Pearle Maaney |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/happy-birthday-my-ideal-wife-and-friend-says-srinish-as-he-shares-a-love-filled-birthday-wish-for-wife-pearle-maaney/articleshow/76060406.cms |access-date=6 April 2021 |website=The Times of India|date=28 May 2020 }}</ref> | birth_place = অলুভা, [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | other names = | alma_mater = ক্ৰীষ্ট ইউনিভাৰ্চিটি, [[বাংগালোৰ]] | occupation = {{hlist |অভিনেত্ৰী|গীতিকাৰ|গায়িকা|ইউটিউবাৰ|টেলিভিছন উপস্থাপিকা}} | years_active = ২০১১{{endash}}বৰ্তমান | notable_works = | spouse = শ্ৰীনিশ অৰবিন্দ (২০১৯) | children = ২ | youtube_handle = PearleMaaneyShow | youtube_display_name = Pearle Maaney | youtube_years_active = | youtube_genre = চেলিব্ৰিটি সাক্ষাৎকাৰ, লাইফষ্টাইল, প্ৰেৰণাদায়ক, ৱেব চিৰিজ, কাপল ভ্লগ | youtube_subscribers = ৪.৬২ নিযুত<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | youtube_views = ২.১ বিলিয়ন<!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | stats_update = জুলাই ২০২৬ }} '''পাৰ্ল মানে''' ([[ইংৰাজী]]: Pearle Maaney; জন্ম: ২৮ মে' ১৯৮৯) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, গীতিকাৰ, ইউটিউবাৰ আৰু টেলিভিছন উপস্থাপিকা। তেওঁ মূলতঃ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] অনুষ্ঠানসমূহত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। মালয়ালম নৃত্যভিত্তিক ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''ডি ৪ ডান্স''ৰ তিনিটা ছিজনৰ সহ-উপস্থাপনা কৰাৰ বাবে তেওঁ বিশেষভাৱে পৰিচিত।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pearle-Maaney-in-Sameer-Thahirs-next-film/articleshow/20365776.cms |title=Pearle Maaney in Sameer Thahir's next film |work=The Times of India |date=1 June 2013 |access-date=26 February 2015}}</ref> পাৰ্ল ''বিগ বছ মালয়ালম ছিজন ১''-ৰ প্ৰথম ৰানাৰ্চ-আপ হিচাপেও পৰিগণিত হৈছিল।<ref name="FilmibeatSabumon2018">Bigg Boss Malayalam Season 1 Grand Finale: Sabumon Emerges As The Big Winner! , *Filmibeat*, 1 October 2018. Retrieved from https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2018/bigg-boss-malayaam-season-1-grand-finale-sabumon-emerges-as-the-big-winner-277895.html</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == পাৰ্ল মানে [[কোচি]]স্থিত এটা চিৰো-মালাবাৰ ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টিয়ান<ref name="auto">{{Cite web |date=6 May 2019 |title=In pics: 'Bigg Boss' Malayalam stars Pearle Maaney and Srinish get married |url=https://thenewsminute.com |access-date=23 October 2021 |website=The News Minute |language=en}}</ref> যৌথ পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান আছিল চৌৱাৰাত।<ref name="auto"/> তেওঁ থিৰুৱনন্তপুৰমৰ 'হোলী এঞ্জেলছ কনভেণ্ট' আৰু কালামাছেৰীৰ 'ৰাজগিৰি পাব্লিক স্কুল'ত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[বাংগালোৰ]]ৰ ক্ৰীষ্ট ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা মিডিয়া ষ্টাডিজ বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.malayalimag.com/articles/oct2013_22/ |title=Catching up with Pearle Maaney |publisher=MalayaliMag.com |date=7 October 2013 |access-date=26 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402095410/http://www.malayalimag.com/articles/oct2013_22/ |archive-date=2 April 2015 |url-status=dead |archivedate=2 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402095410/http://www.malayalimag.com/articles/oct2013_22/ |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ [[ত্ৰিছূৰ]]ত বসবাস কৰে।<ref>{{cite web |title=Very Pearle – WtzUp Kochi |url=http://issuu.com/fwdlife/docs/wtzup_kochi_dec_for_issuu/1 |website=WtzUp Kochi |date=4 January 2015 |access-date=25 February 2015}}</ref><ref>{{cite news |title=People think I'm of Arab origin: Pearle Maaney|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/People-think-Im-of-Arab-origin-Pearle-Maaney/articleshow/35517293.cms |work=The Times of India |date=24 May 2014 |access-date=25 February 2015}}</ref> == কৰ্মজীৱন == পাৰ্লে ''ইণ্ডিয়াভিছন''ৰ সহযোগী মালয়ালম টেলিভিছন চেনেল ''য়েছ ইণ্ডিয়াভিছন''ত সংগীতভিত্তিক অনুষ্ঠান ''য়েছ জুকবক্স''ৰ ২৫০ টাতকৈও অধিক খণ্ডৰ আঁত ধৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Pearle Maaney Biography |url=http://www.drollydoll.com/pearle-maaney-biography-latest-photo-gallery/ |website=DROLLYDOLL |access-date=25 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127003052/http://www.drollydoll.com/pearle-maaney-biography-latest-photo-gallery/ |archive-date=27 January 2015 |url-status=dead |archivedate=27 January 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150127003052/http://www.drollydoll.com/pearle-maaney-biography-latest-photo-gallery/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ''অমৃতা টিভি''ত সম্প্ৰচাৰিত ভ্ৰমণ আৰু ৰন্ধন প্ৰণালীভিত্তিক অনুষ্ঠান ''টেষ্ট অৱ কেৰালা''ত ''ছেৰা'' (Serah) ছদ্মনামেৰে উপস্থপনা কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Serah Profile on Amrita TV |url=http://tasteofkerala.amritatv.com/serah.html |publisher=Amrita TV |access-date=22 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042004/http://tasteofkerala.amritatv.com/serah.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Taste of Kerala – With SALT & PEPPER Team 1/3 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ca8xSruX-G4 |via=YouTube |access-date=22 August 2015}}</ref> ২০১৪ চনত অক্টোবৰ মাহত তেওঁ ''মাজহাভিল মনোৰমা'' চেনেলত ''গামঅন ডি২'' নামৰ নৃত্যৰ ৰিয়েলিটি শ্ব’টোৰ উপস্থাপনা আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ইয়াৰ উপস্থাপিকা আছিল জুৱেল মেৰী। এই শ্ব’টোত তেওঁৰ সহ-উপস্থাপক আছিল গোবিন্দ পদ্মসূৰ্য।<ref>{{cite news |title=Pearle Maaney replaces Jewel in D for Dance |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/Pearle-Maaney-replaces-Jewel-in-D-for-Dance/articleshow/44969535.cms |work=The Times of India |date=29 October 2014 |access-date=25 February 2015}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''কৌমূদী টিভি''ৰ অনুষ্ঠান ''চিনেমা কোম্পানী'' (ছিজন ২)-ৰ আঁত ধৰিছিল। ২০১৮ চনত তেওঁ এছিয়ানেটত সম্প্ৰচাৰিত ৰিয়েলিটি শ্ব’ ''বিগ বছ''ৰ প্ৰথম ছিজনত প্ৰতিযোগী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু ৰানাৰ্চ-আপ খিতাপ দখল কৰে। ১০০ দিন সম্পূৰ্ণ কৰা তেৱেঁই আছিল একমাত্ৰ মহিলা প্ৰতিযোগী।{{Citation needed|date=April 2023}} == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০১৮ চনত ''বিগ বছ'' ৰিয়েলিটি শ্ব’ৰ প্ৰথম ছিজনৰ সময়ত তেওঁ সহ-প্ৰতিযোগী শ্ৰীনিশ অৰবিন্দৰ সৈতে এক ৰোমাণ্টিক সম্পৰ্কত আবদ্ধ হয় আৰু দুয়ো বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://mathrubhumi.com |title=ഞാന്‍ ശ്രീനിയെ ശരിക്കും സ്‌നേഹിക്കുന്നു; ബിഗ് ബോസിന് പുറത്തും പേളി പറയുന്നു |work=Mathrubhumi |access-date=2 October 2018 |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102352/https://mathrubhumi.com |url-status=dead}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত এটা ব্যক্তিগত অনুষ্ঠানত মানে শ্ৰীনিশ অৰবিন্দৰ সৈতে আঙঠি পিন্ধোৱা পৰ্ব সম্পন্ন কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://keralaweddingtrends.com |title=Bigg Boss Malayalam runner-up Pearle Maaney engaged to Srinish |work=Kerala Wedding Trends |access-date=18 January 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ ৫ মে'ত এই দম্পতীয়ে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টিয়]] ৰীতি-নীতি অনুসৰি বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ২০১৯ চনৰ ৮ মে'ত তেওঁলোকৰ এটা [[হিন্দুধৰ্ম|হিন্দু]] বিবাহ অনুষ্ঠানও সম্পন্ন হয়।<ref>{{Cite news |url=https://mathrubhumi.com |title=Pearle and Srinish make it official; see wedding pics here |work=Mathrubhumi |access-date=24 January 2021}}{{dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ নীলা আৰু নিতাৰা নামৰ দুগৰাকী কন্যা সন্তান আছে, যি ক্ৰমে ২০২১ চনৰ ২০ মাৰ্চ আৰু ২০২৪ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |url=https://ndtv.com |title=It's A Baby Girl For Ludo Actress Pearle Maaney. |publisher=NDTV |access-date=21 January 2021 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://indiatimes.com |title=Its a baby girl for TV couple Pearle Maaney and Srinish Aravind; the latter says 'both big baby and small baby are adipoli' |work=The Times of India |access-date=21 January 2021}}</ref><ref>{{Cite news| url=https://indiatimes.com |title=TV couple Pearle Maaney and Srinish Aravind welcome their second baby girl, Nitara Srinish |date=13 January 2024}}</ref> == বিতৰ্ক == ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাৰ্লে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ নেতৃত্বত হোৱা ''২০২৬ দিল্লী যন্তৰ মন্তৰ প্ৰতিবাদ'' সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰি এটা ইনষ্টাগ্ৰাম প’ষ্ট কৰিছিল। তেওঁৰ এই প’ষ্টটোৱে মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল, যিবোৰৰ বেছিভাগেই আছিল নেতিবাচক।<ref>{{Cite web |title=Pearle Maaney faces massive backlash for comments on student protests, loses 2 lakh Instagram followers |url=https://onmanorama.com |access-date=2026-07-26 |website=@onmanorama}}</ref> তেওঁক সমালোচনা কৰাসকলৰ ভিতৰত আছিল চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক চিবি মালায়িলৰ পুত্ৰ জো চিবি মালায়িল।<ref>{{Cite news |title=‘You’re messing with the wrong person’: Pearle Maaney hits back at backlash over student protest remarks, deletes post calling out ‘failed filmmaker’ |url=https://indiatimes.com |access-date=2026-07-26 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> পাৰ্লে তেওঁৰ [[ইনষ্টাগ্ৰাম]] ষ্ট’ৰীত জো-ৰ উত্তৰ দি চিবি মালায়িলক এজন ''ব্যৰ্থ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা'' বুলি কটাক্ষ কৰে, যিটো তেওঁ পিছত মচি পেলায়।<ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=2026-07-24 |title=Internet rallies behind filmmaker Sibi Malayil after influencer Pearle Maaney’s “failed filmmaker” dig |url=https://thehindu.com |access-date=2026-07-26 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Das |first=Santanu |date=2026-07-24 |title=Did Pearle Maaney call Sibi Malayil a failed filmmaker? His son fires back after she deletes post |url=https://hindustantimes.com |access-date=2026-07-26 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prakash |first=സമകാലിക മലയാളം ഡെസ്ക്,Hima |date=2026-07-08 |title='കശ്മീരിൽ കല്ലേറ് നിർത്തിച്ചവർ, ഡൽഹിയിൽ കല്ലേറ് നിർത്തിക്കാൻ വന്നിട്ട് തിരിച്ചു പോയീന്ന് കേട്ടു'; കൃഷ്ണകുമാറിനും പേളിക്കുമെതിരെ ചന്തു |url=https://samakalikamalayalam.com |access-date=2026-07-26 |website=Samakalika Malayalam - The New Indian Express |language=ml}}</ref> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == === চলচ্চিত্ৰসমূহ === {| class="wikitable" ! বৰ্ষ!! চলচ্চিত্ৰ!! চৰিত্ৰ!! টোকা!! {{Abbr|প্ৰসংগ|Reference}} |- | ২০১৩ || ''নীলাকাশম পচাকডল চুভন্না ভূমি'' || বাইকাৰ গাৰ্ল || || <ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Pearle-Maaney-in-Sameer-Thahirs-next-film/articleshow/20365776.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103043414/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-01/news-and-interviews/39656442_1_film-sameer-thahir-last-supper |url-status=live |archive-date=3 November 2013 |newspaper=[[The Times of India]] |title=Pearle Maaney in Sameer Thahir's next film |access-date=13 June 2013}}</ref> |- | rowspan="2" | ২০১৪ || ''দ্য লাষ্ট চাপৰ'' || পেৰ্লি || || <ref>{{Cite web |date=12 May 2014 |title=The Last Supper |url=https://www.sify.com/movies/the-last-supper-review-malayalam-pcmbqlbejbffg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401093944/https://www.sify.com/movies/the-last-supper-review-malayalam-pcmbqlbejbffg.html |archive-date=1 April 2022 |access-date=1 April 2022 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | ''জ্ঞান'' || বল্লী || ||<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.jiocinema.com/movies|title=Watch Latest Full Movies Online in HD for Free: All Genres & Languages streaming on jiocinema.com|website=www.jiocinema.com}}</ref> |- | rowspan="3" | ২০১৫ || ''লোহম''<ref>{{Cite news |last=Radhika C Pillai |date=8 April 2015 |title=Pearle Maaney to do a cameo in Mohanlal film |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pearle-Maaney-to-do-a-cameo-in-Mohanlal-film/articleshow/46837702.cms |url-status=live |access-date=3 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150416052222/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pearle-Maaney-to-do-a-cameo-in-Mohanlal-film/articleshow/46837702.cms |archive-date=16 April 2015}}</ref><ref>{{Cite news |last=Litty Simon |date=24 August 2015 |title=Curly 'Mane'y on a roll |work=[[Malayala Manorama]] |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/pearle-maaney-on-double-barrel-loham-and-telugu-project.html |url-status=live |access-date=24 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825230158/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/pearle-maaney-on-double-barrel-loham-and-telugu-project.html |archive-date=25 August 2015}}</ref> || কনে || ||<ref>{{cite web |title=Pearle Maaney will be part of Ranjith's Loham |url=http://www.cochintalkies.com/malayalam-movie-news/pearle-maaney-will-be-part-of-ranjiths-loham.html |publisher=Cochin Talkies |access-date=30 June 2015}}</ref> |- | ''ডাবল বেৰেল'' || শ্বী || ||<ref>{{cite news |title=Pearle Maaney is Asif's heroine in Double Barrel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Pearle-Maaney-is-Asifs-heroine-in-Double-Barrel/articleshow/44959379.cms |work=The Times of India |date=29 October 2014 |access-date=25 February 2015}}</ref> |- | ''জো এণ্ড দ্য বয়'' || মিথু || ||<ref name="auto1"/> |- | rowspan="3" | ২০১৬ || ''কল্যাণ বৈভোগমে'' || বৈদেহী || [[তেলুগু]] চলচ্চিত্ৰ || <ref>{{Cite web|url=https://www.idlebrain.com/movie/archive/kalyanavaibhogame.html|title=Kalyana Vaibhogame review by jeevi - Telugu cinema review - Naga Shourya & Malavika Nair|website=www.idlebrain.com}}</ref> |- |''প্ৰেথম''|| সুহান্নিছা || ||<ref name="auto1"/> |- |''কাপ্পিৰি থুৰুথু''|| য়ামী || ||<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/111216/kappiri-thuruthu-movie-review-peek-into-fort-kochis-music-trove.html|title=Kappiri Thuruthu movie review: Peek into Fort Kochi's music trove|date=2016-12-11|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2017-01-07}}{{Rating|2.5|5}}</ref> |- | rowspan="2" | ২০১৭ ||''টিম ৫''|| সুৰেশ আলীনা || ||{{Citation needed|date=August 2024}} |- |''পুল্লীকাৰণ ষ্টাৰা'' || এঞ্জেলিনা || ||<ref>{{Cite web|url=https://www.hotstar.com/in/movies/pullikkaran-stara/1000196112/watch|title=Watch Pullikkaran Stara|website=Disney+ Hotstar}}</ref> |- | ২০১৮ ||''হু'' || ডলৰেছ || ইংৰাজী/মালয়ালম দ্বিভাষী চলচ্চিত্ৰ ||<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/what-is-pearle-maaneys-character-in-who/articleshow/62379847.cms|title=What is Pearle Maaney's character in Who?|date=5 January 2018|work=The Times of India}}</ref> |- | ২০২০ ||''লুডো'' || শ্বীজা থমাছ || [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰ, [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ||<ref>{{Cite web |title=Ludo |website=[[Netflix]] |url=https://www.netflix.com/in/title/81107576}}</ref> |- | ২০২২ ||''বলিমাই'' || ক্ৰিষ্টিনা || [[তামিল]] চলচ্চিত্ৰ ||<ref>{{Cite web|url=https://www.zee5.com/movies/details/valimai/0-0-1z5117562|title=Watch Valimai (2022) Full HD Tamil Movie Online on ZEE5|website=ZEE5}}</ref> |- | ২০২৩ ||''কুইন এলিজাবেথ'' || চেলিব্ৰিটি || || |- | ২০২৫ ||''ডিটেক্টিভ উজ্জ্বলন'' || দিব্যা || কেমিঅ’ ভূমিকা ||<ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/detective-ujjwalan-directors-to-make-big-budget-superhero-film-next-exclusive|title=Exclusive {{!}} 'Detective Ujjwalan' Directors To Make Big-Budget Superhero Film Next|date=18 July 2025|work=Hollywood Reporter India}}</ref> |} === চুটি চলচ্চিত্ৰসমূহ === {| class="wikitable" ! বৰ্ষ!! চলচ্চিত্ৰ!! চৰিত্ৰ!! {{Abbr|প্ৰসংগ|Reference}} |- | ২০১৫ || ''পুঞ্চীৰিক্কু পৰস্পৰম'' || বাইকাৰ গাৰ্ল ||<ref>{{cite news |author=Sanjith Sidhardhan |title=Mammootty, Mohanlal unite for a 'smile' venture |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammootty-Mohanlal-unite-for-a-smile-venture/articleshow/49630837.cms |access-date=3 December 2015 |work=[[The Times of India]] |date=3 November 2015}}</ref> |- | ২০১৭ || ''হেণ্ড অৱ গড'' || নিজ ভূমিকা (কাৰ গাৰ্ল) ||<ref>{{Cite web |title=Hand of God |date=5 September 2017 |via=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=stOX8s3utjg}}</ref> |- | ২০২৩ || ''দা ডিলে'' || প্ৰতিৱেশী || |} === টেলিভিছন === ==== উপস্থাপিকা হিচাপে ==== {| class="wikitable sortable" ! বৰ্ষ!! অনুষ্ঠান!! চেনেল!! টোকা |- | ২০০৮ || ''য়েছ জুকবক্স'' || ইণ্ডিয়াভিছন || |- | ২০১০–২০১২ || ''টেষ্ট অৱ কেৰালা'' || অমৃতা টিভি || "ছেৰা" হিচাপে ক্ৰেডিট দিয়া হৈছে |- | ২০১৪ || ''ডি ৪ ডান্স'' || rowspan=2| মাজহাভিল মনোৰমা || জুৱেল মেৰীৰ স্থলাভিষিক্ত হয়<br />সহ-উপস্থাপক গোবিন্দ পদ্মসূৰ্য |- | ২০১৪–২০১৫ || ''ডি২ – ডি ৪ ডান্স'' || সহ-উপস্থাপক গোবিন্দ পদ্মসূৰ্য |- | ২০১৫–২০১৬ || ''চিনেমা কোম্পানী'' ছিজন ২ || কৌমূদী টিভি || |- | ২০১৫ || ''আইফা উৎসৱম'' || ছান টিভি নেটৱৰ্ক || সূৰজ ভেঞ্জাৰামূডুৰ সৈতে |- | ২০১৫ || ''ৰাণীপদ্মিনীমাৰ'' || মাজহাভিল মনোৰমা || |- | ২০১৫ || ''কাব্যকোপ্পম জিপিউম পেৰ্লীয়ুম'' || মাজহাভিল মনোৰমা || |- | rowspan=2| ২০১৬ || ''ডি৩ – ডি ৪ ডান্স'' || rowspan=2| মাজহাভিল মনোৰমা || সহ-উপস্থাপক আদিল ইব্ৰাহিম |- | ''ডি ৪ ডান্স ৰিলোডেড'' || সহ-উপস্থাপক আদিল ইব্ৰাহিম |- | ২০১৬–২০১৭ || ''কাট্টুৰুম্বু'' || rowspan=2| ফ্লাৱাৰ্ছ || |- | rowspan=2| ২০১৭ || ''ফ্লাৱাৰ্ছ টিভি এৱাৰ্ডছ ২০১৭'' || বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান |- | ''২য় আইফা উৎসৱম'' || সূৰ্য টিভি || টিনি টমৰ সৈতে |- | ২০১৭–২০১৮ || ''মান্য মহা জনঙ্গলে'' || কাইৰালী টিভি || বিচাৰক হিচাপেও |- | ২০১৮–বৰ্তমান || ''পাৰ্ল মানে শ্ব’'' || ইউটিউব || পাৰ্ল প্ৰডাকচন্‌ছ |- | ২০১৭ || ''তামাৰ পদৰ'' || ফ্লাৱাৰ্ছ || লক্ষ্মী নক্ষত্ৰৰদ্বাৰা স্থলাভিষিক্ত হয় |- | rowspan=6| ২০১৮ || ''মিৰ্চি মিউজিক এৱাৰ্ডছ চাউথ'' || rowspan=3| এছিয়ানেট || বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান |- | ''এছিয়ানেট কমেডী এৱাৰ্ডছ'' || বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান |- | ''এছিয়ানেট টেলিভিছন এৱাৰ্ডছ ২০১৮'' || বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান |- | ''মিডুক্কী'' || rowspan=3| মাজহাভিল মনোৰমা || |- | ''আম্মা মাজহাভিল্লু ভিলম্বৰম'' || |- | ''নায়িকা নায়কন'' || অশ্বথী শ্ৰীকান্তৰদ্বাৰা স্থলাভিষিক্ত হয় |- | ২০১৯ || ''৮ম চাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেশ্যনেল মুভি এৱাৰ্ডছ'' || সূৰ্য টিভি || বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান |- | ২০১৯–২০২০ || ''ডান্স জোড়ী ডান্স ৩.০'' || জি তামিল || তামিল ৰিয়েলিটি শ্ব’<br />সহ-উপস্থাপক দীপক দিনকৰ |- | rowspan=2| ২০২০ || ''ফানী নাইটছ উইথ পাৰ্ল মানে'' || জি কেৰালাম || সূৰজ ভেঞ্জাৰামূডুৰদ্বাৰা স্থলাভিষিক্ত হয় আৰু "ফানী নাইটছ" নামেৰে পুনৰ মুকলি কৰা হয় |- | ''লকডাউন টকছ'' || ইউটিউব || কোৱাৰেণ্টাইন বিশেষ অনুষ্ঠান |- | ২০২১ || ''১০ম চাউথ ইণ্ডিয়ান ইণ্টাৰনেশ্যনেল মুভি এৱাৰ্ডছ'' || সূৰ্য টিভি || বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান<br />গোবিন্দ পদ্মসূৰ্যৰ সৈতে |- | ২০২২ || ''কুক উইথ কমেডী'' || এছিয়ানেট || |} ==== অন্যান্য ভূমিকা ==== {| class="wikitable sortable" ! বৰ্ষ!! অনুষ্ঠান!! চৰিত্ৰ!! চেনেল!! টোকা |- | ২০১১–২০১২ || ''চুম্মা'' || ছেৰা || অমৃতা টিভি || টিভি ধাৰাবাহিক |- | ২০১৫ || ''তেঙ্গাকোলা মঙ্গাতোলী'' || নিজ ভূমিকা || rowspan="4" | মাজহাভিল মনোৰমা || সংগীত এলবাম (গোবিন্দ পদ্মসূৰ্যৰ সৈতে) |- | ২০১৫ || ''চেলিব্ৰেট হেপিনেছ'' || নিজ ভূমিকা || মিউজিক ভিডিঅ’ |- | ২০১৬ || ''দেশদানকিলী কৰায়ৰিলা'' || নিজ ভূমিকা || ভিডিঅ’ এলবাম |- | ২০১৭ || ''হেণ্ড অৱ গড'' || নিজ ভূমিকা (কাৰ গাৰ্ল) || হ্ৰস্ব চলচ্চিত্ৰ |- | ২০১৭ || ''মিনিট টু উইন ইট'' || অংশগ্ৰহণকাৰী || গেম শ্ব’ |- | ২০১৮ || ''বিগ বছ (মালয়ালম ছিজন ১)'' || প্ৰতিযোগী (নিজ ভূমিকা) || এছিয়ানেট || ৰিয়েলিটি শ্ব’; প্ৰথম ৰানাৰ্চ-আপ <ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-live-blog-the-curtain-unveils-for-the-grand-show/articleshow/64722113.cms |title=Bigg Boss Malayalam highlights: Host Mohanlal locks the contestants with 'Manichithra Poottu' in the house |work=The Times of India |access-date=2 October 2018}}</ref> |- | ২০১৮–২০৯৯ || ''পাৰ্লীশ'' ছিজন ১, ২ || পাৰ্ল || rowspan="2" | ইউটিউব || সংগীত এলবাম / ৱেব চিৰিজ (শ্ৰীনিশ অৰবিন্দৰ সৈতে) |- | ২০১৯ || ''অৰু কুথু কথা'' || পাৰ্ল || সংগীত এলবাম / ৱেব চিৰিজ (শ্ৰীনিশ অৰবিন্দ / শ্বিয়াছ কৰিমৰ সৈতে) |- | ২০২০ || ''কিচেন, খন্না এণ্ড কনভাৰ্চেশ্যন ছিজন ৩'' || ৰান্ধনী (চেফ) || হটষ্টাৰ || ৰন্ধন প্ৰণালীৰ অনুষ্ঠান |- | ২০২০ || ''প্লাষ্টিক এণ্ড ইলাষ্টিক'' || প্লাছ || rowspan=3| [[ইউটিউব]] || ৱেব চিৰিজ |- | ২০২০ || ''অৱস্থা'' || rowspan=2| ঐশ্বৰ্য || ৱেব চিৰিজ |- | ২০২০ || ''চেল্লাকুট্টিয়ে'' || তামিল সংগীত এলবাম |- | ২০২১ || ''মাভেলি'' || নিজ ভূমিকা || [[নেটফ্লিক্স]] || হ্ৰস্ব চলচ্চিত্ৰ |} == সংগীতপঞ্জী == {| class="wikitable sortable" ! বৰ্ষ!! গীত!! চলচ্চিত্ৰ/অনুষ্ঠান!! গীতিকাৰ!! গায়ক!! সুৰকাৰ!! ভাষা!! টোকা |- | ২০১৪ || ''বেল্লী চং'' || ''দা লাষ্ট চাপৰ'' || {{No}} || {{Yes}} || গোপী সুন্দৰ || আৰবী || |- | ২০১৬ || ''পল পল'' || ''কল্যাণ বৈভোগমে'' || {{No}} || {{Yes}} || কল্যাণ কডুৰী || তেলেগু || ৰাহুল নাম্বিয়াৰ (সহ-গায়ক) |- | rowspan=2| ২০১৮ || ''টাইটেল চং'' || ''পাৰ্ল মানে শ্ব’'' (ৱেব চিৰিজ) || {{Yes}} || {{Yes}} || গোপী সুন্দৰ || ইংৰাজী || |- || ''ফ্লাই উইথ ইউ'' || ''পাৰ্লীশ'' (ৱেব চিৰিজ) || {{Yes}} || {{Yes}} || জেচিন জৰ্জ || তামিল || জেচিন জৰ্জ (সহ-গায়ক) |- | rowspan=3| ২০১৯ || ''হু আৰ ইউ'' || rowspan=2| ''হু'' || {{Yes}} || {{No}} || মংগল সুৱৰ্ণন || rowspan=2| ইংৰাজী || |- || ''লোনলী লেক'' || {{Yes}} || {{No}} || মণিকণ্ঠন আয়াপ্পা || |- || ''মুন্নালে পোনালে'' || ''অৰু অডাৰ লাভ'' || {{Yes}} || {{No}} || শান ৰহমান || rowspan=3| তামিল || |- | rowspan=2| ২০২০ || ''চেল্লাকুট্টিয়ে'' || ''অৱস্থা'' (ৱেব চিৰিজ) || {{Yes}} || {{No}} || জেচিন জৰ্জ || |- || ''চেল্লাকান্নানে'' || মিউজিক ভিডিঅ’ || {{Yes}} || {{Yes}} || জেচিন জৰ্জ || জেচিন জৰ্জ (সহ-গায়ক) |- | ২০২১ || ''ক্ৰেজী ৱৰ্ল্ড'' || মিউজিক ভিডিঅ’ || {{Yes}} || {{Yes}} || জেচিন জৰ্জ || ইংৰাজী || |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|5807496}} * {{Instagram|pearlemaany}} * {{Facebook|PearleMaaneyOnline}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ইউটিউবাৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] 6swatas3ar7h2vzpp0drlrrzs0zx5j8 0 138627 626683 626423 2026-08-13T04:24:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626683 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian river}} '''শ্বিৰিয়া নদী ({{lang-en|Shiriya River}}) ''' [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী।<ref>WaterwayMap.org https://waterwaymap.org Shiriya (Sire hole) | 53 km, India </ref> <ref> Kerala Tourism https://www.keralatourism.org Rivers, Kasaragod, Kerala, India </ref><ref name="ties">{{cite web |url= https://ties.org.in/static/Reconnaissance%20Survey%20Report.pdf|title = Shiriya River and Yelkanna River, Reconnaissance Survey Report|accessdate= 2021-05-14|work = Tropical Institute of Ecological Sciences (TIES), Kerala|date=December 2017}}</ref> শ্বিৰিয়া নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৬৭ কিলোমিটাৰ। এই নদীখন [[কেৰালা]]ৰ ১৮তম দীঘল নদী আৰু কাছাৰগোড় জিলাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী।<ref name="ties"/> নদীখন [[কৰ্ণাটক]]ৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ আনেগুণ্ডি সংৰক্ষিত বনাঞ্চলত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা প্ৰায় ২৩০ মিটাৰ উচ্চতাত উৎপত্তি হৈছে। <ref name="ties"/><ref name="census">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-05-14}}</ref> তাৰ পিছত ই মূলতঃ পশ্চিমমুখীভাৱে বৈ কেৰালাৰ কাছাৰগোড় চহৰৰ প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত শিৰিয়া নামৰ ঠাইৰ ওচৰত [[আৰৱ সাগৰ]]ত পৰিছে। নদীখনৰ মোহনাত শ্বিৰিয়া আৰু কুম্বলা চহৰৰ মাজৰ জলাশয়ৰ সৈতে মিলিত হৈ কুম্বলা–শ্বিৰিয়া মোহনা গঠন কৰিছে। নদীখনৰ প্ৰধান উপনৈসমূহ হ’ল— কাল্লাঞ্জে থোডু,কানয়ানা থোডু, এৰামাট্টি হোলে আৰু কুম্বলা।<ref name="ties"/><ref name="tripod">{{cite web|url= https://puzhakal0.tripod.com/river.html|title= About the Rivers of Kerala|accessdate= 2021-05-14|archivedate= 2021-04-20|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210420173444/https://puzhakal0.tripod.com/river.html|deadurl= yes}}</ref> ==শ্বিৰিয়া নদীৰ সৈতে জড়িত জীৱন-শৈলী আৰু সংস্কৃতি== শ্বিৰিয়া নদীৰ মোহনাত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ ম্যানগ্ৰোভ আৰু আন আন জলজ উদ্ভিদ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো স্থানীয় আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাই, মাছ আৰু কেঁকোৰাৰো বাসস্থান আছে। মূলধাৰাৰ সংবাদ মাধ্যমৰ মতে, শেহতীয়াকৈ শিৰিয়া নদীৰ পানীত এণ্ড’ছালফান (Endosulfan) নামৰ কীটনাশকৰ উপস্থিতি ধৰা পৰিছে। পূব দিশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰপৰা বৈ অহা কাসাৰগোড জিলাৰ আন কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ নদীতো একেধৰণৰ সমস্যাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। অভিযোগ অনুসৰি, প্লেণ্টেচন কৰ্প’ৰেচন আৰু আন কিছুমান ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানে বাগিছাসমূহত আকাশমাৰ্গে এণ্ড’ছালফান আৰু অন্যান্য কীটনাশক ছটিয়াইছিল। কুম্বলা আৰু উপ্পালাৰ মাজত, শ্বিৰিয়া নদীখন কাম্বাৰু নদী বুলিও জনা যায়, কিয়নো ই কাম্বাৰু মন্দিৰৰ ওচৰেৰে বৈ গৈছে। অৱশেষত নদীখন আৰব সাগৰত মিলিত হৈছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] q7f4vheo61hpnswms96i51upza2hxza 0 138629 626617 626526 2026-08-12T16:30:03Z Jyoti Chiring 34123 626617 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = মালাবাৰ বেণ্ডেড ময়ুৰ | status = | image = Papilio_buddha_Westwood,_1872_–_Malabar_Banded_Peacock_at_Peravoor_(1).jpg | image_caption = | taxon = Papilio buddha | authority = [[John O. Westwood|Westwood]], 1872 | range_map = Papilio buddha map.png }} '''পাপিলিঅ’ বুদ্ধ''', বা '''মালাবাৰ বেণ্ডেড ময়ুৰ''' {{lang-en|:Papilio buddha, the Malabar banded peacock}}, <ref name=Smetacek/><ref name=funet/> ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটত পোৱা এটা পাপিলিঅ' প্ৰজাতিৰ ‘গিলি-নেজীয়া’। <ref name=Smetacek>{{Cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/287980260|title=A Synoptic Catalogue of the Butterflies of India |last1=Varshney |first1=R.K. |last2=Smetacek|first2=Peter|publisher=Butterfly Research Centre, Bhimtal & Indinov Publishing, New Delhi|year=2015|isbn=978-81-929826-4-9|location=New Delhi|pages=5|doi=10.13140/RG.2.1.3966.2164}}</ref><ref name=funet>{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/papilionidae/papilioninae/papilio/#buddha |title=''Papilio buddha'' Westwood, 1872 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |access-date=3 July 2018}}</ref><ref name=Westwood>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/transactionsofen1872roya#page/86/mode/1up|title=Transactions of the Entomological Society of London|last=Westwood|first=John O|publisher=Royal Entomological Society of London|year=1872|location=London|pages=500}}</ref> কেৰালা চৰকাৰে ইয়াক চৰকাৰী কেৰালা ৰাজ্যিক পখিলা হিচাপে ঘোষণা কৰে। পাপিলিঅ' বুদ্ধ হৈছে এটা বিপন্ন প্ৰজাতি আৰু ২০২৩ চনত পাপিলিঅ’ প্ৰজাতিৰ আণৱিক বংশবিজ্ঞান অধ্যয়নত বিবেচিত প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, এই অধ্যয়নত এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে ই প্ৰায় ৩ কোটি বছৰ আগতে অলিগোচিন যুগত থকা পুৰণি বিশ্বৰ ক্লেড(Old World clade)ৰ অংশ।<ref>{{Cite journal |last=Condamine |first=Fabien L. |title=A comprehensive molecular phylogeny of the genus Papilio |journal=Systematic Entomology |year=2023 |volume=48 |issue=4 |pages=789–805 |doi=10.1111/syen.12578|doi-access=free }}</ref> ==বিৱৰণ== পাপিলিঅ’ বুদ্ধ দেখাত পি পেলিনুৰাছৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে, কিন্তু পাপিলিঅ’ বুদ্ধ আকাৰত তুলনামূলকভাৱে ডাঙৰ। ডেউকাৰ ওপৰৰ পৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰত দুয়োটা প্ৰজাতিৰ মাজত কিছুমান স্পষ্ট পাৰ্থক্য দেখা যায়। পেপিলিঅ’ বুদ্ধৰ ডেউকাত সেউজীয়া আঁহ বা আঁচৰ বিস্তৃতি তুলনামূলকভাৱে সীমিত। আগডেউকাৰ বাহিৰৰ আধা অংশত, ডেউকাৰ শীৰ্ষৰ পৰা তললৈ থকা এটা ত্ৰিভুজাকাৰ অংশ বাদ দি, সেউজীয়া আঁচ নাথাকে। একেদৰে পিছডেউকাৰ বাহিৰৰ প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশ অংশতো সেউজীয়া আঁচ নাথাকে; অৱশ্যে ইয়াত অস্পষ্টভাৱে গঠিত চাবটাৰমিনেল লুনুলৰ এটা শাৰী থাকে। আগডেউকা আৰু পিছডেউকা দুয়োটাৰে মাজভাগত পথালিকৈ থকা আঁচবোৰ পি পেলিনুৰাছৰ সৈতে মিল আছে, কিন্তু পাপিলিঅ’ বুদ্ধত এই আঁচবোৰ যথেষ্ট বহল।আগডেউকাৰ ডিস্কেল বেণ্ডটো পিঠিৰ কাষ ৰ পৰা জুখিলে ডেউকাৰ পিঠিৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এক-তৃতীয়াংশতকৈ যথেষ্ট বেছি অংশ জুৰি থাকে। পিছডেউকাৰ ডিস্কেল বেণ্ডটোও আগ আৰু পিছ দুয়োফালে প্ৰায় সমান বহল। কিন্তু পি পেলিনুৰাছত এই বেণ্ডটো পিছফাললৈ গৈ যথেষ্ট ঠেক হৈ পৰে। ইয়াৰ অক্ৰেচিয়াছ টৰ্নেল অচেলাছ অৰ্থাৎ ডেউকাৰ তল-কোণৰ হালধীয়া-বাদামী চকুৰ দৰে দাগটো অধিক উজ্জ্বল আৰু ইয়াৰ ওপৰত নীলা ৰং নাথাকে। একেদৰে আন্তঃস্থান 7 ত থকা চাবএপিকেল অক্ৰেচিয়াছ লুনুলটোও অধিক উজ্জ্বল আৰু পি পেলিনুৰাছৰ তুলনাত যথেষ্ট ডাঙৰ।<ref name=bing/> ডেউকাৰ তলৰ পৃষ্ঠটো পি পেলিনুৰাছৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। কিন্তু পিছডেউকাৰ উপটাৰ্মিনেল শৃংখলাৰ অক্ৰেচিয়াছ লুনুলবোৰ তুলনামূলকভাৱে ঠেক আৰু ইয়াৰ ভিতৰৰ কাষবোৰত ৰূপালী-বগা সীমাৰেখা অধিক স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। ইয়াৰ শুঙ, মূৰ, বুকু আৰু উদৰ পি পেলিনুৰাছৰ সৈতে প্ৰায় একে ধৰণৰ।<ref name=bing>{{Source-attribution|sentence=yes|{{cite book |last1=Bingham |first1=C.T. |author-link=Charles Thomas Bingham |title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma |url=https://archive.org/stream/butterflies02bingiala#page/88/mode/2up/ |volume=II |edition=1st |publisher= [[Taylor & Francis|Taylor and Francis, Ltd.]] |location=London |year=1907|pages=89–90}}}}</ref><ref name=MooreIndica>{{Cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/103503#page/81/mode/1up|title=Lepidoptera Indica. Vol. VI|last=Moore|first=Frederic|author-link=Frederic Moore|publisher=Lovell Reeve and Co.|year=1903–1905|location=London|pages=69–71}}</ref> পাপিলিঅ’ বুদ্ধৰ ডেউকাৰ বিস্তৃতি প্ৰায় ১০৭–১৫৫ মি.মি.। ==জীৱন চক্ৰ== <gallery caption="জীৱন চক্ৰ"> File:Papilio buddha egg by Balakrishnan Valappil (5131270931).jpg|কণী File:Budha Peacock caterpillar fourth instar 2010 10 02 99 13 (5131836978).jpg|পলু File:Budha Peacock Pupa 2010 10 17 99 23 (5131836972).jpg|পিউপা বা ক্ৰাইছেলিছ। File:Budha peacock (29973013576).jpg|ইমাগো (পৃষ্ঠীয় দৃশ্য) File:Papilionidae 2010 10 31 99 228 (5131270939).jpg|ইমাগো (পাৰ্শ্বীয় দৃশ্য) </gallery>ইয়াৰ পলু (কেটাৰপিলাৰ)ৰ বক্ষখণ্ডত এটা ঢালৰ দৰে গঠন থাকে। পলুৰ মূল ৰং সেউজীয়া। এই ঢাল টোৰ কাষ আৰু পিছফালটো অতি সৰু বগা সীমাৰেখাৰে আগুৰি থাকে।দেহৰ ৫মৰ পৰা ১১তম খণ্ডলৈ প্ৰতিটো খণ্ডত এটা বহল বগা ৰেখা দেখা যায়। এই বগা ৰেখাৰ ওপৰত প্ৰতিটো খণ্ডতে সৰু সৰু বগা দাগৰ এটা শাৰী থাকে। এই বৈশিষ্ট্যসমূহে পলুটোক চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে। পিউপাটো তলফাললৈ বেঁকা আকৃতিৰ। ইয়াৰ মূৰটো মাজত বিভক্ত যেন দেখা যায় আৰু ইয়াৰ প্ৰক্ষেপণসমূহ দীঘল আৰু ওপৰলৈ বেঁকা। পিঠি আৰু কাষৰ অংশত কীলৰ দৰে উত্থিত ৰেখা থাকে।ৰঙৰ ক্ষেত্ৰত পিউপাৰ তলফাল গাঢ় সেউজীয়া, আনহাতে পিঠিৰ ফাল পাতল সেউজীয়া। এই বৰ্ণনা ডেভিডছন আৰু আইটকেনৰ পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref name=bing/> ==পোষক উদ্ভিদ== এই প্ৰজাতিৰ কেটাৰপিলাৰক Zanthoxylum rhetsa উদ্ভিদত পোৱা বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal|date=2018-04-10|title=Larval host plants of the buterfies of the Western Ghats, India|author1=Ravikanthachari Nitin|author2= V.C. Balakrishnan|author3= Paresh V. Churi|author4= S. Kalesh|author5= Satya Prakash|author6= Krushnamegh Kunte|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/3104/4402|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=10 |issue=4|pages=11495–11550|via=JoTT|doi=10.11609/jott.3104.10.4.11495-11550|doi-access=free}}</ref> ==স্থিতি== এই প্ৰজাতি স্থানীয়ভাৱে সাধাৰণ আৰু বিৰল নহয়। ভাৰতত ইয়াক সুৰক্ষিত যদিও ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি জনা নাযায়।[citation needed] ==শ্ৰেণীবিভাজন== ই প্ৰজাতি গোট পেলিনুৰাছৰ ৰ সদস্য ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} bn36gqecpsti84efdggge2wqvupiu8k 0 138630 626671 626469 2026-08-13T03:00:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626671 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লিচি | image = Lissypng.png | caption = | birth_date = | birth_place = [[কোচি]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | alma_mater = | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = {{ubl | ১৯৮২–১৯৯১ | ২০১৮–বৰ্তমান}} | spouse = {{Marriage|প্ৰিয়দৰ্শন|1990|2016|reason=বিবাহ বিচ্ছেদ}} | partner = প্ৰিয়দৰ্শন<br>(২০২৬–বৰ্তমান) | children = ২, [[কল্যাণী প্ৰিয়দৰ্শন|কল্যাণী]]ৰ সৈতে }} '''লিচি''' ([[ইংৰাজী]]: Lissy) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[মালয়ালম]] চলচ্চিত্ৰৰ লগতে কেইখনমান [[তেলুগু]], [[হিন্দী]], [[তামিল]] আৰু [[কন্নড়]] ছবিত অভিনয় কৰিছে। ১৯৮২ চনত ''ইথিৰি নেৰাম ওথিৰি কাৰ্যম'' ছবিৰ জৰিয়তে তেওঁ চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য চৰিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত ''ওদৰুথাম্মাভা আলৰিয়াম'' (১৯৮৪), ''মুথাৰামকুন্নু পি.অ'.'' (১৯৮৫), ''বোয়িং বোয়িং'' (১৯৮৫), ''থালাবাত্তম'' (১৯৮৬), ''বিক্ৰম'' (১৯৮৬) আৰু ''চিত্ৰম'' (১৯৮৮) অন্যতম। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লিচিৰ জন্ম হৈছিল [[কোচি]]ৰ পুক্কাত্তুপাড়ীত এটা চিৰো-মালাবাৰ কেথলিক পৰিয়ালত। তেওঁ নেল্লিকাট্টীল পাপাচান (ভাৰ্গীছ)<ref>{{cite web |title=നടി ലിസി പിതാവിന്‌ 5500 രൂപ വീതം നല്‍കണം |url=http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335 |publisher=mangalam.com |access-date=10 June 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610130558/http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335 |archive-date=10 June 2015 |archivedate=10 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610130558/http://www.mangalam.com/cinema/chit-chat/325335 |deadurl=yes }}</ref> আৰু আলেয়াম্মাৰ একমাত্ৰ সন্তান আছিল। তেওঁ সৰু থাকোঁতেই মাক-দেউতাকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয় আৰু মাতৃয়েই তেওঁক ডাঙৰ-দীঘল কৰে।<ref>{{cite web |title=ലിസി എന്റെ മകള്‍ |url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322 |publisher=Mangalam Publications |access-date=23 June 2015 |archive-date=24 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624035655/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322 |url-status=live |archivedate=24 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150624035655/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/329322 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ কোচিৰ চেন্ট টেৰেছাছ কনভেণ্ট গাৰ্লছ স্কুল আৰু তাৰ পিছত কোচিৰ চেন্ট টেৰেছাছ কলেজত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=4EpHmTEfTDA Lissy Priyadarshan-ON Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160410033101/https://www.youtube.com/watch?v=4EpHmTEfTDA |date=10 April 2016 }}, [https://www.youtube.com/watch?v=Z7Zx2DhMVU4 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416130911/https://www.youtube.com/watch?v=Z7Zx2DhMVU4 |date=16 April 2016 }}, [https://www.youtube.com/watch?v=URpzw7Xzyck 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415141403/https://www.youtube.com/watch?v=URpzw7Xzyck |date=15 April 2016 }}, [https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211140447/https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM |date=11 February 2017 }}, [http://www.asianetnews.tv/programmes/69-life/119-kannadi Kannadi, Asianet News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141214183058/http://www.asianetnews.tv/programmes/69-life/119-kannadi |date=14 December 2014 }}. Lissy talks about her schooling, her introduction into film industry in aged 15, how she met Priyadarshan, her faith and religion, her current life etc.</ref> লিচি এগৰাকী মেধাৱী ছাত্ৰী আছিল আৰু স্কুলীয়া শিক্ষাৰ সময়ত উৎকৃষ্ট নম্বৰ লাভ কৰিছিল। ১৫ বছৰ বয়সত প্ৰাক-বিশ্ববিদ্যালয় ডিগ্ৰীৰ বাবে পঢ়ি থকা সময়তেই তেওঁ চলচ্চিত্ৰত কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে। কেৰিয়াৰত মনোনিৱেশ কৰিবলৈ তেওঁ পঢ়াশুনা আধাতে এৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite web |title=തല ഉയര്‍ത്തിപ്പിടിക്കാന്‍ വീടുവിട്ടിറങ്ങി |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535 |publisher=mathrubhumi.com |access-date=9 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713213017/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535 |archive-date=13 July 2015 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713213017/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-546535 |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ শৈক্ষিক যাত্ৰা পুনৰ আৰম্ভ কৰে আৰু দূৰৱৰ্তী শিক্ষাৰ জৰিয়তে আন্নামালাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা [[মনোবিজ্ঞান]] বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। == কেৰিয়াৰ == ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰ জগতত খোজ পেলায়। মালয়ালম ছবিৰ লগতে লিচিয়ে কেইবাখনো তামিল আৰু তেলুগু ছবিতো অভিনয় কৰিছিল। ''চিত্ৰম'', ''থালাবাত্তম'', ''ওদৰুথাম্মাভা অলৰিয়াম'', ''মুথাৰামকুন্নু পি.অ'.'' আৰু ''বোয়িং বোয়িং'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে লিচিক আটাইতকৈ বেছি স্মৰণ কৰা হয়। ''মনম'' মেগাজিনক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ উল্লেখ কৰা অনুসৰি, [[কামাল হাছান]]ৰ প্ৰযোজনাৰ ছবি ''বিক্ৰম''ত তেওঁৰ নায়িকা হিচাপে কমল হাছনেই তেওঁক তামিল ছবিত পৰিচিত কৰাইছিল।<ref>http://manam.online/Special-Interviews/2016-JUN-30/Lissy-Open-talk {{Dead link|date=March 2022}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক [[প্ৰিয়দৰ্শন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্কৰ অন্তত ১৯৯০ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত তেওঁলোকৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়।<ref>{{Cite news |url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece |title=Lissy Priyadarshan, on her husband |date=26 March 2012 |first1=Shevlin |last1=Sebastian |newspaper=[[The New Indian Express]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502001305/http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece |archive-date=2 May 2013 |url-status=deviated |access-date=12 August 2026 |archivedate=2 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502001305/http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece |deadurl=yes }}</ref> বিবাহৰ পিছত তেওঁ অভিনয় জীৱন ত্যাগ কৰে আৰু ধৰ্মীয় কাৰণত ''লক্ষ্মী'' নাম গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM |title=Lissy Priyadarshan-ON Record (Ep 2, Part 2) |interviewer-first1=T. N. |interviewer-last1=Gopakumar |interviewer-link=T. N. Gopakumar |date=18 April 2011 |publisher=[[Asianet News]] |via=YouTube |access-date=26 November 2016 |archive-date=11 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211140447/https://www.youtube.com/watch?v=mBO4_2_2pVM |url-status=live}}</ref> পুত্ৰ সিদ্ধাৰ্থৰ জন্মৰ পিছত তেওঁ কেথলিক ধৰ্মৰ পৰা [[হিন্দু ধৰ্ম]]লৈ ধৰ্মান্তৰিত হয়।<ref>{{cite interview |author=Lissy |interviewer-first1=Madhu K |interviewer-last1=Menon |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120 |script-title=ml:വിജയങ്ങളുടെ വീട്ടില്‍ |language=ml |trans-title=In the house of victories |work=Mathrubhumi Eves |access-date=12 February 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232538/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120 |archive-date=30 December 2013 |title=আৰ্কাইভ কপি |archivedate=30 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230232538/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-142120 |deadurl=yes }}</ref> লিচিয়ে ২০১৪ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত [[চেন্নাই]]ৰ এখন পাৰিবাৰিক আদালতত বিবাহ বিচ্ছেদৰ আৱেদন দাখিল কৰে<ref>{{cite news |last1=Staff |first1=T. N. M. |title=Priyadarshan opens up about life, love for cars and reasons for his divorce with Lissy |url=https://www.thenewsminute.com/features/priyadarshan-opens-about-life-love-cars-and-reasons-his-divorce-lissy-40940 |work=The News Minute |date=30 March 2016 |language=en}}</ref> আৰু ২৬ বছৰীয়া বৈবাহিক জীৱনৰ অন্তত ২০১৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref>{{Cite web |url=http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/ |title=Lissy gets divorce, says it was fierce battle – ChennaiVision |date=16 September 2016 |language=en-US |access-date=16 September 2016 |archive-date=20 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920022340/http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/ |url-status=dead |archivedate=20 September 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920022340/http://chennaivision.com/lissy-gets-divorce-says-fierce-battle/ |deadurl=yes }}</ref> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == === মালয়ালম === {| class="wikitable sortable" |+ লিচিৰ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা |- ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" class="unsortable" | মন্তব্য |- | ১৯৮২|| ইথিৰি নেৰাম ওথিৰি কাৰ্যম || লতা || |- | rowspan=4 | ১৯৮৩ || আনা || এনি || |- | প্ৰশ্নম গুৰুতৰম || গাৰ্ল নেক্সট ড’ৰ || |- | অস্ত্ৰম || লিলি || |- | শেষম কাজচায়িল || সুধা || |- | rowspan=5| ১৯৮৪ || আদুথাডুথু || ৰেমা || |- | পৰন্নু পৰন্নু পৰন্নু || সুধা || |- | ওদৰুথাম্মাভা আলৰিয়াম || মিনু || |- | কালিয়িল অল্পম কাৰ্যম || কল্পনা || |- | অথিৰাথ্ৰম || চিচিলি || |- | rowspan=16| ১৯৮৫ || পৰায়ানুমভায়া পৰায়াথিৰিক্কানুমভায়া || শ্ৰীদেৱী || |- | পুলি বাৰুন্নে পুলি || সুভাষিণী || |- | আৰান্তে মুল্লা কোচু মুল্লা || বিন্দু || |- | ওন্নানাম কুন্নিল অৰাডিক্কুন্নিল || মীনাক্ষী || |- | মুথাৰামকুন্নু পি.অ'. || কে.পি. আম্মিনিকুট্টী || |- | বোয়িং বোয়িং || এলেনা || |- | আৰাম + আৰাম = কিন্নাৰাম || সুজাতা || |- | পুন্নেৰাম চল্লি চল্লি || ৰেমা || |- | আয়ানাম || লিজী || |- | অংগাডিক্কাপুৰাথু || ৰথী || |- | নিৰাক্কুট্টু || ডাঃ সুমা || |- | ওন্নিগু ভান্নেংগিল || প্ৰিয়া || |- | আ নেৰাম অল্প দূৰম || বলছলা || |- | কাথোডু কাথোৰাম || থেৰেছা || |- | থাম্মিল থাম্মিল || কবিতাৰ বান্ধৱী || |- | থেডিয়া ভাল্লি কালিলচুত্তি || || |- | rowspan=20| ১৯৮৬ || থালাবাত্তম || অনিতা || |- | ৰাক্কুয়িলিন ৰাগাসদচিল || ৰেৱতী মেনন || |- | মাজহা পেইয়ুন্নু মাদ্দালম কট্টুন্নু || শোভা || |- | পাপ্পান প্ৰিয়াপেত্তা পাপ্পান || চাৰিনা || |- | ইনিয়ুম কুৰুক্ষেত্ৰম || আম্মিনী || |- | হেল্ল’ মাই ডিয়াৰ ৰং নম্বৰ || সুনীতা মেনন || |- | চেল্কেৰানোৰু চিল্লা || চিন্নু || |- | গীতম || স্বয়ং || |- | ধীম থৰিকিদা থম || ৰোহিণী || |- | কাত্তুৰুম্বিনুম কাথুকুথু || প্ৰভা || |- | অয়ালভাছি অৰু দাৰিদ্ৰভাছি || ইন্দিৰা || |- | আইচক্ৰীম || ৰেখা || |- | ইল্লেনজিপ্পোক্কাল || মালিনী || |- | অষ্টবন্ধম || চুবাইদা || |- | ৰেৱথীক্কোৰু পাভাকুট্টী || ৰেৱতী মেনন || |- | মিঝিনীৰপুভুকাল || ছফিয়া || |- | এন্নু নাধান্তে নিম্মি || ৰীণা || |- | আদুক্কান এণ্টেলুপ্পম || - || |- | বিশ্বাসিচালুম ইল্লেনকিলুম || - || |- | আৱাল কাথিৰুন্নু আৱানুম || - || |- | rowspan=10| ১৯৮৭ || চেপ্পু || মিনি || |- | সৰ্বকলাশালা || জ্যোতি || |- | নীয়েত্ৰ ধন্যা || লায়লা || |- | অৰু সিন্দূৰ পট্টিন্তে ওৰমায়ক্কু || বিন্দু || |- | আদিমাকাল উদমাকাল || ৰাজী || |- | মণিভাথুৰিলে আয়িৰম শিৱৰাত্ৰিকাল || ৰাণী || |- | নালকাভালা || নাৰ্ছ মাৰ্চী || |- | ইভিদে এল্লাভাৰ্ক্কুম সুখম || অনিতা মেথিউ || |- | কট্টুম কুৰাভায়ুম || গীতা || |- | ইথা সময়ামায়ী || || |- | rowspan=13| ১৯৮৮ || ভেল্লানাকালুদে নাডু || দীপা || |- | অৰু চিবিআই ডায়েৰী কুৰিপ্পু || ওমানা || |- | মৃত্যুঞ্জয়ম || এনি || |- | মানু আংকল || উমা || |- | আলিলাকুৰুভিকাল || ৰাজম্মা || |- | আগষ্ট ১ || পকেটমাৰ || |- | উন্নিকৃষ্ণান্তে আদ্যাথে খ্ৰীষ্টমাছ || শ্ৰীদেৱী || |- | ডেভিদ ডেভিদ মিষ্টাৰ ডেভিদ || লিছা || |- | অৰু মুথাচ্ছী কথা || থ্ৰেছিয়া || |- | চিত্ৰম || ৰেৱতী || |- | আত্তিনাক্কাৰে || সৌম্যা || |- | অৰু বিবাদ বিষয়ম || জিজী || |- | অৰ্জুন ডেনিছ || || |- | rowspan=12| ১৯৮৯ || ভদাক্কুনোক্কিয়ানত্ৰম || সৰলা || |- | আম্মাভানু পাত্তিয়া আমালি || সুলোচনা || |- | দৌথ্যম || সৰলা || |- | আদিক্কুৰিপ্পু || বীণা || |- | নায়ৰ চাব || পাৰ্বতী || |- | দ্য নিউজ || জলী || |- | অক্ষৰাথেট্টু || এল্ছী || |- | নজাংগালুদে কোচু ডাক্টৰ || এলিচ || |- | ৰুগ্মিণী || মীৰা || |- | চৰিত্ৰম || ৰেনু || |- | ইল্লিকাডুম চেল্লাকাট্টুম || || |- | চোধ্যম || || |- | rowspan=2| ১৯৯০ || মিন্দা পূচাক্কু কল্যাণম || মিনি || |- | কুত্তেত্তন || ৰেৱতী || |- | ১৯৯১ || মে’ দিনম || এলিজাবেথ || |} === তেলেগু === {| class="wikitable sortable" |+ লিচিৰ তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা |- ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" class="unsortable" | মন্তব্য |- | ১৯৮৯ || সাক্ষী || স্বপ্না || |- | rowspan=4| ১৯৯০ || মাগাডু || শ্বেতা || |- | দোষী নিৰ্দোষী || অনুৰাধা || |- | ২০ভা চথাব্দম || ৰাণী || |- | মামাশ্ৰী || ধীৰজা || |- | rowspan=3| ১৯৯১ || আত্মা বন্ধম || শৈলজা || |- | শিৱ শক্তি || কল্যাণী || |- | স্তুৱৰ্টপুৰম দংগালু || বন্দনা || |- | ২০১৮ || চল মোহন ৰংগা || শ্ৰীমতী চুব্ৰামণিয়ম | |} === তামিল === {| class="wikitable sortable" |+ লিচিৰ তামিল চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা |- ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" class="unsortable" | মন্তব্য |- | ১৯৮৬ || বিক্ৰম || প্ৰীতি || |- | ১৯৮৭ || আনন্দ আৰাধনাই || কবিতা || |- | ১৯৮৮ || মানাচুক্কুল মাথাপ্পু || অনিতা || |- | ১৯৯০ || পাগালিলে পৌৰ্ণমী || জয়া || |} === কন্নড় === {| class="wikitable sortable" |+ লিচিৰ কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা |- ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" class="unsortable" | মন্তব্য |- | ১৯৯০ || অশ্বমেধ<ref>{{Cite web |date=2012-01-26 |title='Nothing lasts forever' |url=https://www.deccanherald.com/content/222244/nothing-lasts-forever.html |access-date=2023-06-04 |website=Deccan Herald |language=en |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604101232/https://www.deccanherald.com/content/222244/nothing-lasts-forever.html |url-status=live}}</ref>|| গংগা || গীতালী নামেৰে কৃতিত্ব দিয়া হৈছে |} === হিন্দী === {| class="wikitable sortable" |+ লিচিৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা |- ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" class="unsortable" | মন্তব্য |- |১৯৮৫ || সাগৰ || ৰোজী || |} == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Lizy Priyadarshan}} *{{IMDb name|0515488|name=Lizy}} *[https://web.archive.org/web/20160304044957/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Lizzy&limit=70 Lizzy at MSI] (archive copy) [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মালায়লম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:তেলুগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] c4q9ns2jqex84g7dkks2d0qd39ra2l3 0 138635 626742 626509 2026-08-13T07:26:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626742 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ | caption = | romanized = | former type = | type = বহুভাষিক সংবাদ সংস্থা | industry = সংবাদ মাধ্যম | founded = ১৯৪৮ | founder = এছ. এছ. আপ্তে | hq_location_city = হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ ক’অপাৰেটিভ ছ’চাইটি লিমিটেড, প্লট নং ১২, ব্লক নং ৮০, প্ৰথম মহলা, প্ৰপ’ৰ্টী নং ২৩, পঞ্চকুঁৱা ৰোড, আৰ. কে. আশ্ৰম মেট্ৰ’ ষ্টেচন, পিল্লাৰ নং ১২, নতুন দিল্লী – ১১০০০১ | hq_location_country = [[ভাৰত]] | num_locations = | key_people = অৰবিন্দ ভালচন্দ্ৰ মাৰ্ডিকাৰ (অধ্যক্ষ) | Editor-in-Chief = | services = | operating_income = | equity = | owner = | num_employees = | divisions = | subsidiaries = | website = https://hindusthansamachar.in/ | footnotes = | intl = }} '''''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''''' ([[ইংৰাজী]]: Hindusthan Samachar) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ প্ৰথমটো বহুভাষিক সংবাদ সংস্থা। ২০০ তকৈও অধিক বাতৰি কাকত আৰু ''দূৰদৰ্শন'' আদিকে ধৰি প্ৰায় সকলোবোৰ সংবাদ চেনেলে এই সংস্থাৰ সেৱা গ্ৰহণ কৰিছে। == ইতিহাস == ১৯৪৮ চনত এছ. এছ. আপ্তেই ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = Founders of VHP | publisher = Vishwa Hindu Parishad (UK) | date = | url = http://vhp.org.uk/vhpuk/about-vhp/founders-vh/ | format = | doi = | accessdate = 9 September 2014 | archive-date = 8 August 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140808142135/http://vhp.org.uk/vhpuk/about-vhp/founders-vh/ | url-status = dead | archivedate = 8 August 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140808142135/http://vhp.org.uk/vhpuk/about-vhp/founders-vh/ | deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = About Us | publisher = Hindustan Samachar | date = | url = http://mh.hindusthansamachar.com/static/about.aspx | format = | doi = | accessdate = 9 September 2014 }}</ref> আৰম্ভণিতে এই সংস্থাই ১৫টা ভাষাত নিজৰ সেৱা আগবঢ়াইছিল; সেই ভাষাকেইটা আছিল: [[বাংলা]], [[ওড়িয়া]], [[অসমীয়া]], [[তেলুগু]], [[মালয়ালম]], [[উৰ্দু]], [[পঞ্জাবী]], [[গুজৰাটী]], [[হিন্দী]], [[মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]] আৰু [[তামিল]]। ১৯৫১ চনত বিহাৰ চৰকাৰে ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ৰ গ্ৰাহকভুক্তি (subscription) লয় আৰু ইয়াৰ পিছতে ভাৰতৰ বহুকেইখন ৰাজ্যই এই সেৱা গ্ৰহণ কৰে। এসময়ত ''অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ''' (আকাশবাণী) আৰু ''ৰেডিঅ’ নেপাল''ও ইয়াৰ গ্ৰাহক আছিল। ১৯৫৬ চনত ইয়াক এটা সমবায় সমিতি (cooperative society) হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-02-27 |title=What is Hindusthan Samachar, the RSS-linked newswire service that will provide content to Doordarshan and AIR? |url=https://indianexpress.com/article/explained/hindusthan-samachar-rss-linked-newswire-doordarshan-air-8469647/ |access-date=2023-12-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৭৫ চনত ভাৰতত জৰুৰীকালীন অৱস্থা ঘোষণা কৰাৰ এবছৰ পাছত, সংবাদ মাধ্যমৰ একচেটিয়া আধিপত্য স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ক ''প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া'', ''ইউনাইটেড নিউজ অৱ ইণ্ডিয়া'' আৰু ''সমাচাৰ ভাৰতী''ৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি ''সমাচাৰ'' নামৰ এটা বৃহৎ মাধ্যম গঠন কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯৯ চনৰ পিছত শ্ৰীকান্ত যোশীয়ে ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ক পুনৰ মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> == বৰ্তমান == বৰ্তমান সমগ্ৰ দেশজুৰি ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ৰ ২২টা নিউজ ব্যুৰো আৰু ৬০০ গৰাকী সংবাদ দাতা (correspondents) আছে। বৰ্তমান ই ১২টা ভাষাত নিজৰ সংবাদ সেৱা আগবঢ়াই আছে।<ref name=":0" /> ==‌ তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:গণমাধ্যম]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] 4fx1wm1n77k43lqzuidaqwi66e4xsr6 0 138639 626542 2026-08-12T12:57:35Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = কুঝুৰ শ্ৰী সুব্ৰমণ্য স্বামী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী |official_name = পূৰম ([[মালায়ালম ভাষা]]) |holiday_name = পূৰম |observedby = কেৰালাৰ লোকসকল |date = গ্ৰীষ্মকাল |obs... 626542 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = কুঝুৰ শ্ৰী সুব্ৰমণ্য স্বামী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী |official_name = পূৰম ([[মালায়ালম ভাষা]]) |holiday_name = পূৰম |observedby = কেৰালাৰ লোকসকল |date = গ্ৰীষ্মকাল |observances = ''[[মেলাম]]'', ''হাতীৰ প্ৰদৰ্শন'', ''কুথিৰা ভেলা'', ''কালা ভেলা'', ''লোককলা'', ''ছায়া পুতলা নাচ'', আতচবাজী |type=হিন্দু |longtype = মন্দিৰ উৎসৱ}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়েস মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী।]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়েস মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী আৰু [[পঞ্চবাদ্যম]] প্ৰদৰ্শন।]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|কোল্লাম পূৰম উৎসৱ। এইটো প্ৰতি বছৰে [[বিষু]] উৎসৱৰ পিছদিনা অনুষ্ঠিত হয়।]] '''পূৰম''' {{en|Pooram}} কেৰালাৰ এক বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱ। এই উৎসৱ [[দুৰ্গা]] বা [[কালী]] দেৱীৰ মন্দিৰত উদযাপন কৰা হয়। গ্ৰীষ্মকালৰ খেতি চপোৱাৰ পিছত [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[পালাক্কাদ]], [[ত্ৰিশূৰ]], [[মালাপ্পুৰম]] আৰু [[কোল্লাম]] জিলাত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। হৰিমত্তোম পূৰম [[এৰ্নাকুলাম]] জিলাৰ এক অন্যতম বিখ্যাত পূৰম উৎসৱ। আন এক বিখ্যাত উৎসৱ হৈছে [[তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম]]। এই উৎসৱত সমগ্ৰ দেশৰ পৰা প্ৰায় ১১ লাখ লোকে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। প্ৰায়ভাগ পূৰম উৎসৱতে ধুনীয়াকৈ সজোৱা কমেও এটা [[হাতী]] মন্দিৰৰ প্ৰাংগনৰ পৰা শোভাযাত্ৰাত উলিওৱা হয়। অৱশ্যে কিছুমান জনাজাত পূৰম উৎসৱত সজোৱা হাতী ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ইয়াৰ ভিতৰত চেল্লাক্কাৰাৰ আন্তীমহাকালনকাভু ভেলা, শ্বোৰানুৰৰ আৰ্যনকাভু পূৰম আৰু ৱাডাক্কানচেৰীৰ ওচৰৰ মাচাদ মামাংগম অন্যতম। এই উৎসৱসমূহত হাতীৰ সলনি কাঠ বা কাপোৰেৰে সজা কৃত্ৰিম ঘোঁৰা বা গৰু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভেলা নামৰ উৎসৱটোও পূৰমৰ দৰেই হয়। আটাইবোৰ পূৰমৰ ভিতৰত [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] আটাইতকৈ বিখ্যাত। এই উৎসৱ ইয়াৰ সুন্দৰ আতচবাজীৰ বাবে জনাজাত। আকৌ [[কাভাছেৰী পূৰম]] উৎসৱ দুপৰীয়াৰ আতচবাজীৰ বাবে বিখ্যাত। আন কিছুমান জনাজাত পূৰম উৎসৱ হৈছে আৰাট্টুপুঝা-পেৰুভানাম পূৰম, চালিছেৰী পূৰম, নেম্মাৰা ভাল্লাংগী ভেলা, বৈৰানকোড ভেলা, চিনাকাথুৰ পূৰম, মান্নাৰক্কাড পূৰম, কাভাছেৰী পূৰম, পৰিয়ানম্পাট্টা পূৰম, হৰিমত্তোম পূৰম আৰু কদম চকুৰা পূৰম। পেৰুভানাম-আৰাট্টুপুঝা পূৰমে ২০১৮ চনত ইয়াৰ ১৪৩৬ সংখ্যক বৰ্ষ উদযাপন কৰিছে।<ref>[https://cherpubhagavathy.com Peruvanam-Arattupuza pooram]</ref> == সংগীতৰ অনুষ্ঠানসমূহ == [[মেলাম]] কেৰালাৰ এক পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ প্ৰদৰ্শন। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। আটাইকৈ পৰম্পৰাগত মেলামক পাণ্ডি মেলাম বুলি কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে মন্দিৰৰ বাহিৰত বজোৱা হয়। আন এক প্ৰকাৰৰ মেলাম হৈছে পাঞ্চাৰী মেলাম। ইয়াক মন্দিৰৰ ভিতৰত এক সুকীয়া তালেৰে বজোৱা হয়। [[পঞ্চবাদ্যম]] কেৰালাৰ আন এক শাস্ত্ৰীয় সংগীতানুষ্ঠান। ইয়াত পাঁচ বিধ বেলেগ বেলেগ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বাদ্য কেইবিধ হৈছে [[মাদ্দালম]], [[কম্বু]], [[ইডাক্কা]], [[ইলাতালম]] আৰু [[তিমিলা]]। থায়ামপাকা কেৰালাৰ এক বিশেষ একক [[চেণ্ডা]] বাদ্য প্ৰদৰ্শন। ইয়াত মূল বাদ্যকৰজনে কেন্দ্ৰত থাকি বাকী বাদ্যকৰসকলৰ তালৰ সৈতে মিলি চেণ্ডা আৰু ইলাথালাম বজায়। <ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == অন্যান্য আকৰ্ষণ == পূৰম উৎসৱৰ কিছুমান আমোদজনক আকৰ্ষণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগত ছায়া পুতলা নাচ অন্যতম। এই অঞ্চলৰ এটা অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱত কেৰালাৰ বিখ্যাত ১০ টা হাতী অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত কুডামাট্টম আৰু বিখ্যাত পাণ্ডিমেলাম প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সমগ্ৰ উৎসৱটো কেৰালাৰ পৰম্পৰা, বিশ্বাস আৰু সংস্কৃতি অনুসৰি পৰিচালনা কৰা হয়। [[File:Pooram Horse.jpg|thumbnail|ওট্টাপালাম পূৰম উৎসৱ]] == লগতে চাওক == * [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://keralatourism.org |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://keralatourism.org |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala|কেৰালাৰ হিন্দু মন্দিৰ উৎসৱসমূহ}} *[https://archive.org ৫ বছৰীয়া উৎসৱৰ দিনপঞ্জী] *[http://thrissurkerala.com ত্ৰিশূৰ পূৰম ২০০৯ - আলোকচিত্ৰসমূহ] *[http://pooram.org পূৰম - সামূহিক ৱেবছাইট] [[Category:কেৰালাৰ পৰ্যটন]] [[Category:কেৰালাৰ উৎসৱ]] eoho7jkjlskbuuhozb37ziqhs8tflhj 626543 626542 2026-08-12T12:58:04Z AjayDas 12623 removed [[Category:কেৰালাৰ পৰ্যটন]]; added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 626543 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = কুঝুৰ শ্ৰী সুব্ৰমণ্য স্বামী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী |official_name = পূৰম ([[মালায়ালম ভাষা]]) |holiday_name = পূৰম |observedby = কেৰালাৰ লোকসকল |date = গ্ৰীষ্মকাল |observances = ''[[মেলাম]]'', ''হাতীৰ প্ৰদৰ্শন'', ''কুথিৰা ভেলা'', ''কালা ভেলা'', ''লোককলা'', ''ছায়া পুতলা নাচ'', আতচবাজী |type=হিন্দু |longtype = মন্দিৰ উৎসৱ}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়েস মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী।]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়েস মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী আৰু [[পঞ্চবাদ্যম]] প্ৰদৰ্শন।]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|কোল্লাম পূৰম উৎসৱ। এইটো প্ৰতি বছৰে [[বিষু]] উৎসৱৰ পিছদিনা অনুষ্ঠিত হয়।]] '''পূৰম''' {{en|Pooram}} কেৰালাৰ এক বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱ। এই উৎসৱ [[দুৰ্গা]] বা [[কালী]] দেৱীৰ মন্দিৰত উদযাপন কৰা হয়। গ্ৰীষ্মকালৰ খেতি চপোৱাৰ পিছত [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[পালাক্কাদ]], [[ত্ৰিশূৰ]], [[মালাপ্পুৰম]] আৰু [[কোল্লাম]] জিলাত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। হৰিমত্তোম পূৰম [[এৰ্নাকুলাম]] জিলাৰ এক অন্যতম বিখ্যাত পূৰম উৎসৱ। আন এক বিখ্যাত উৎসৱ হৈছে [[তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম]]। এই উৎসৱত সমগ্ৰ দেশৰ পৰা প্ৰায় ১১ লাখ লোকে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। প্ৰায়ভাগ পূৰম উৎসৱতে ধুনীয়াকৈ সজোৱা কমেও এটা [[হাতী]] মন্দিৰৰ প্ৰাংগনৰ পৰা শোভাযাত্ৰাত উলিওৱা হয়। অৱশ্যে কিছুমান জনাজাত পূৰম উৎসৱত সজোৱা হাতী ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ইয়াৰ ভিতৰত চেল্লাক্কাৰাৰ আন্তীমহাকালনকাভু ভেলা, শ্বোৰানুৰৰ আৰ্যনকাভু পূৰম আৰু ৱাডাক্কানচেৰীৰ ওচৰৰ মাচাদ মামাংগম অন্যতম। এই উৎসৱসমূহত হাতীৰ সলনি কাঠ বা কাপোৰেৰে সজা কৃত্ৰিম ঘোঁৰা বা গৰু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভেলা নামৰ উৎসৱটোও পূৰমৰ দৰেই হয়। আটাইবোৰ পূৰমৰ ভিতৰত [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]] আটাইতকৈ বিখ্যাত। এই উৎসৱ ইয়াৰ সুন্দৰ আতচবাজীৰ বাবে জনাজাত। আকৌ [[কাভাছেৰী পূৰম]] উৎসৱ দুপৰীয়াৰ আতচবাজীৰ বাবে বিখ্যাত। আন কিছুমান জনাজাত পূৰম উৎসৱ হৈছে আৰাট্টুপুঝা-পেৰুভানাম পূৰম, চালিছেৰী পূৰম, নেম্মাৰা ভাল্লাংগী ভেলা, বৈৰানকোড ভেলা, চিনাকাথুৰ পূৰম, মান্নাৰক্কাড পূৰম, কাভাছেৰী পূৰম, পৰিয়ানম্পাট্টা পূৰম, হৰিমত্তোম পূৰম আৰু কদম চকুৰা পূৰম। পেৰুভানাম-আৰাট্টুপুঝা পূৰমে ২০১৮ চনত ইয়াৰ ১৪৩৬ সংখ্যক বৰ্ষ উদযাপন কৰিছে।<ref>[https://cherpubhagavathy.com Peruvanam-Arattupuza pooram]</ref> == সংগীতৰ অনুষ্ঠানসমূহ == [[মেলাম]] কেৰালাৰ এক পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ প্ৰদৰ্শন। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। আটাইকৈ পৰম্পৰাগত মেলামক পাণ্ডি মেলাম বুলি কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে মন্দিৰৰ বাহিৰত বজোৱা হয়। আন এক প্ৰকাৰৰ মেলাম হৈছে পাঞ্চাৰী মেলাম। ইয়াক মন্দিৰৰ ভিতৰত এক সুকীয়া তালেৰে বজোৱা হয়। [[পঞ্চবাদ্যম]] কেৰালাৰ আন এক শাস্ত্ৰীয় সংগীতানুষ্ঠান। ইয়াত পাঁচ বিধ বেলেগ বেলেগ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বাদ্য কেইবিধ হৈছে [[মাদ্দালম]], [[কম্বু]], [[ইডাক্কা]], [[ইলাতালম]] আৰু [[তিমিলা]]। থায়ামপাকা কেৰালাৰ এক বিশেষ একক [[চেণ্ডা]] বাদ্য প্ৰদৰ্শন। ইয়াত মূল বাদ্যকৰজনে কেন্দ্ৰত থাকি বাকী বাদ্যকৰসকলৰ তালৰ সৈতে মিলি চেণ্ডা আৰু ইলাথালাম বজায়। <ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == অন্যান্য আকৰ্ষণ == পূৰম উৎসৱৰ কিছুমান আমোদজনক আকৰ্ষণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগত ছায়া পুতলা নাচ অন্যতম। এই অঞ্চলৰ এটা অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱত কেৰালাৰ বিখ্যাত ১০ টা হাতী অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত কুডামাট্টম আৰু বিখ্যাত পাণ্ডিমেলাম প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সমগ্ৰ উৎসৱটো কেৰালাৰ পৰম্পৰা, বিশ্বাস আৰু সংস্কৃতি অনুসৰি পৰিচালনা কৰা হয়। [[File:Pooram Horse.jpg|thumbnail|ওট্টাপালাম পূৰম উৎসৱ]] == লগতে চাওক == * [[ত্ৰিশূৰ পূৰম]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://keralatourism.org |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://keralatourism.org |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala|কেৰালাৰ হিন্দু মন্দিৰ উৎসৱসমূহ}} *[https://archive.org ৫ বছৰীয়া উৎসৱৰ দিনপঞ্জী] *[http://thrissurkerala.com ত্ৰিশূৰ পূৰম ২০০৯ - আলোকচিত্ৰসমূহ] *[http://pooram.org পূৰম - সামূহিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[Category:কেৰালাৰ উৎসৱ]] l7aedekwdpscoif22xdfh8b19xiu8me 626545 626543 2026-08-12T12:59:46Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626545 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |image = Kuzhur - Elephants.jpg |caption = কুঝুৰ শ্ৰী সুব্ৰমণ্য স্বামী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী |official_name = পূৰম ([[মালায়ালম ভাষা]]) |holiday_name = পূৰম |observedby = কেৰালাৰ লোকসকল |date = গ্ৰীষ্মকাল |observances = ''[[মেলাম]]'', ''হাতীৰ প্ৰদৰ্শন'', ''কুথিৰা ভেলা'', ''কালা ভেলা'', ''লোককলা'', ''ছায়া পুতলা নাচ'', আতচবাজী |type=হিন্দু |longtype = মন্দিৰ উৎসৱ}} [[File:Thrippunithura-Elephants8 crop.jpg|right|thumb|শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়েস মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী। ]] [[File:Thrippunithura-Elephants-Panchavadyam-1 crop.jpg|right|thumb|শ্ৰী পূৰ্ণত্ৰয়েস মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ত সজোৱা হাতী আৰু [[পঞ্চবাদ্যম]] প্ৰদৰ্শন। ]] [[File:KollamPooram.jpg|thumb|কোল্লাম পূৰম উৎসৱ। এইটো প্ৰতি বছৰে [[বিষু]] উৎসৱৰ পাছদিনা অনুষ্ঠিত হয়। ]] '''পূৰম''' {{en|Pooram}} কেৰালাৰ এক বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱ। এই উৎসৱ [[দুৰ্গা]] বা [[কালী]] দেৱীৰ মন্দিৰত উদ্‌যাপন কৰা হয়। গ্ৰীষ্মকালৰ খেতি চপোৱাৰ পিছত [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ [[পালাক্কাদ]], [[ত্ৰিছূৰ]], [[মালাপ্পুৰম]] আৰু [[কোল্লাম]] জিলাত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। হৰিমত্তোম পূৰম [[এৰ্নাকুলাম]] জিলাৰ এক অন্যতম বিখ্যাত পূৰম উৎসৱ। আন এক বিখ্যাত উৎসৱ হৈছে [[তিৰুমান্ধামকুন্নু পূৰম]]। এই উৎসৱত সমগ্ৰ দেশৰপৰা প্ৰায় ১১ লাখ লোকে সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰে। প্ৰায়ভাগ পূৰম উৎসৱতে ধুনীয়াকৈ সজোৱা কমেও এটা [[হাতী]] মন্দিৰৰ প্ৰাংগনৰপৰা শোভাযাত্ৰাত উলিওৱা হয়। অৱশ্যে কিছুমান জনাজাত পূৰম উৎসৱত সজোৱা হাতী ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ইয়াৰ ভিতৰত চেল্লাক্কাৰাৰ আন্তীমহাকালনকাভু ভেলা, শ্বোৰানুৰৰ আৰ্যনকাভু পূৰম আৰু ৱাডাক্কানচেৰীৰ ওচৰৰ মাচাদ মামাংগম অন্যতম। এই উৎসৱসমূহত হাতীৰ সলনি কাঠ বা কাপোৰেৰে সজা কৃত্ৰিম ঘোঁৰা বা গৰু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভেলা নামৰ উৎসৱটোও পূৰমৰ দৰেই হয়। আটাইবোৰ পূৰমৰ ভিতৰত [[ত্ৰিছূৰ পূৰম]] আটাইতকৈ বিখ্যাত। এই উৎসৱ ইয়াৰ সুন্দৰ আতচবাজীৰ বাবে জনাজাত। আকৌ [[কাভাছেৰী পূৰম]] উৎসৱ দুপৰীয়াৰ আতচবাজীৰ বাবে বিখ্যাত। আন কিছুমান জনাজাত পূৰম উৎসৱ হৈছে আৰাট্টুপুঝা-পেৰুভানাম পূৰম, চালিছেৰী পূৰম, নেম্মাৰা ভাল্লাংগী ভেলা, বৈৰানকোড ভেলা, চিনাকাথুৰ পূৰম, মান্নাৰক্কাড পূৰম, কাভাছেৰী পূৰম, পৰিয়ানম্পাট্টা পূৰম, হৰিমত্তোম পূৰম আৰু কদম চকুৰা পূৰম। পেৰুভানাম-আৰাট্টুপুঝা পূৰমে ২০১৮ চনত ইয়াৰ ১৪৩৬সংখ্যক বৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰিছে।<ref>[https://cherpubhagavathy.com Peruvanam-Arattupuza pooram]</ref> == সংগীতৰ অনুষ্ঠানসমূহ == [[মেলাম]] কেৰালাৰ এক পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ প্ৰদৰ্শন। ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। আটাইকৈ পৰম্পৰাগত মেলামক পাণ্ডি মেলাম বুলি কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে মন্দিৰৰ বাহিৰত বজোৱা হয়। আন একপ্ৰকাৰৰ মেলাম হৈছে পাঞ্চাৰী মেলাম। ইয়াক মন্দিৰৰ ভিতৰত এক সুকীয়া তালেৰে বজোৱা হয়। [[পঞ্চবাদ্যম]] কেৰালাৰ আন এক শাস্ত্ৰীয় সংগীতানুষ্ঠান। ইয়াত পাঁচবিধ বেলেগ বেলেগ বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বাদ্য কেইবিধ হৈছে [[মাদ্দালম]], [[কম্বু]], [[ইডাক্কা]], [[ইলাতালম]] আৰু [[তিমিলা]]। থায়ামপাকা কেৰালাৰ এক বিশেষ একক [[চেণ্ডা]] বাদ্য প্ৰদৰ্শন। ইয়াত মূল বাদ্যকৰজনে কেন্দ্ৰত থাকি বাকী বাদ্যকৰসকলৰ তালৰ সৈতে মিলি চেণ্ডা আৰু ইলাথালাম বজায়। <ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/event/arattupuzha-pooram/3 |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == অন্যান্য আকৰ্ষণ == পূৰম উৎসৱৰ কিছুমান আমোদজনক আকৰ্ষণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগত ছায়া পুতলা নাচ অন্যতম। এই অঞ্চলৰ এটা অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্দিৰ উৎসৱত কেৰালাৰ বিখ্যাত ১০টা হাতী অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত কুডামাট্টম আৰু বিখ্যাত পাণ্ডিমেলাম প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই সমগ্ৰ উৎসৱটো কেৰালাৰ পৰম্পৰা, বিশ্বাস আৰু সংস্কৃতি অনুসৰি পৰিচালনা কৰা হয়। [[File:Pooram Horse.jpg|thumbnail|ওট্টাপালাম পূৰম উৎসৱ]] == লগতে চাওক == * [[ত্ৰিছূৰ পূৰম]]<ref>{{Cite web |title=Uthralikkavu Pooram - annual festival of Sree Ruthira Mahakalikavu Temple |url=https://keralatourism.org |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arattupuzha Pooram - Oldest of all Poorams {{!}} Festivals of Kerala |url=https://keralatourism.org |access-date=2024-03-10 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Hindu temple festivals in Kerala|কেৰালাৰ হিন্দু মন্দিৰ উৎসৱসমূহ}} *[https://archive.org ৫বছৰীয়া উৎসৱৰ দিনপঞ্জী] *[http://thrissurkerala.com ত্ৰিছূৰ পূৰম ২০০৯ - আলোকচিত্ৰসমূহ] *[http://pooram.org পূৰম - সামূহিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[Category:কেৰালাৰ উৎসৱ]] pf27un9t5ca1e0oz0rhu3s277ym5nn0 0 138640 626544 2026-08-12T12:59:27Z AjayDas 12623 [[পূৰম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626544 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[পূৰম]] 8ri1yuawmqg5tufea5rxwhva29pfd7k 0 138641 626548 2026-08-12T13:46:27Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{conve... 626548 wikitext text/x-wiki {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চนৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ এটা বিখ্যাত চিনেমাৰ গানৰ দৃশ্যগ্ৰহণো ইয়াত কৰা হৈছিল। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} ils1o59laq06anim9n0c6s87nji3kyh 626550 626548 2026-08-12T13:49:22Z AjayDas 12623 /* চলচ্চিত্ৰ */ 626550 wikitext text/x-wiki {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনেমাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনেমাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিন্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনেমাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰন'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনেমাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আায়্যো আয়্যো ধনায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আায়ী ৰে আায়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} d3z7cb7asa8myovardif9f9j0rcu9ig 626551 626550 2026-08-12T13:52:29Z AjayDas 12623 /* জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প */ 626551 wikitext text/x-wiki {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনেমাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনেমাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিন্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনেমাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰন'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনেমাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আায়্যো আয়্যো ধনায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আায়ী ৰে আায়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰ পৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিবেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮ টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিবেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} m0wt7qmhq6pf8ypbdniatrgbq0bs0x5 626552 626551 2026-08-12T13:53:20Z AjayDas 12623 /* বহিঃসংযোগ */ 626552 wikitext text/x-wiki {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনেমাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনেমাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিন্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনেমাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰন'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনেমাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আায়্যো আয়্যো ধনায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আায়ী ৰে আায়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰ পৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিবেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮ টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিবেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} * [https://www.keralatourism.org/news/birthday-prince-charles/1691 ব্ৰিটেইনৰ ৰাজকুমাৰ চাৰ্লচে আথিৰাপ্পিল্লীত তেওঁৰ ৬৫ সংখ্যক জন্মদিন উদযাপন কৰিছিল] * [https://www.zamorinholidays.com/kerala/things-to-do/athirappilly-falls-kerala/ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত ভ্ৰমণ - জানিবলগীয়া কথা] * [https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ চালাকুডী নদী সুৰক্ষা মঞ্চ] * [http://www.athirappillydmc.com/ আথিৰাপ্পিল্লী - ভঝাচল - থুম্বুৰমুঝী - পৰ্যটন থলী পৰিচালনা পৰিষদ] * [https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in/forestDept.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.thrissur.nic.in] * [https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm শুকাই যোৱা জলপ্ৰপাত] * [https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পৰ শুনানিত প্ৰতিবাদ] * [https://web.archive.org/web/20071008141605/http://www.salimalifoundation.org/cpss.html চেলিম আলী ফাউণ্ডেচন] * [https://myholidayhappiness.com/ কেৰালাৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানসমূহ] p8x2nz35rffnckeazfjh7nbrnfx8hw9 626553 626552 2026-08-12T13:53:43Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 626553 wikitext text/x-wiki {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনেমাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনেমাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিন্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনেমাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰন'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনেমাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আায়্যো আয়্যো ধনায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আায়ী ৰে আায়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰ পৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিবেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮ টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিবেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} * [https://www.keralatourism.org/news/birthday-prince-charles/1691 ব্ৰিটেইনৰ ৰাজকুমাৰ চাৰ্লচে আথিৰাপ্পিল্লীত তেওঁৰ ৬৫ সংখ্যক জন্মদিন উদযাপন কৰিছিল] * [https://www.zamorinholidays.com/kerala/things-to-do/athirappilly-falls-kerala/ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত ভ্ৰমণ - জানিবলগীয়া কথা] * [https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ চালাকুডী নদী সুৰক্ষা মঞ্চ] * [http://www.athirappillydmc.com/ আথিৰাপ্পিল্লী - ভঝাচল - থুম্বুৰমুঝী - পৰ্যটন থলী পৰিচালনা পৰিষদ] * [https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in/forestDept.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.thrissur.nic.in] * [https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm শুকাই যোৱা জলপ্ৰপাত] * [https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পৰ শুনানিত প্ৰতিবাদ] * [https://web.archive.org/web/20071008141605/http://www.salimalifoundation.org/cpss.html চেলিম আলী ফাউণ্ডেচন] * [https://myholidayhappiness.com/ কেৰালাৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানসমূহ] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] 3o0bj9dtqmdakvfqu8604rckkie7pkq 626554 626553 2026-08-12T13:54:04Z AjayDas 12623 added [[Category:জলপ্ৰপাত]] using [[WP:HC|HotCat]] 626554 wikitext text/x-wiki {{waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = Segmented | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনেমাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনেমাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিন্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনেমাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰন'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনেমাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আায়্যো আয়্যো ধনায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আায়ী ৰে আায়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰ পৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিবেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮ টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিবেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} * [https://www.keralatourism.org/news/birthday-prince-charles/1691 ব্ৰিটেইনৰ ৰাজকুমাৰ চাৰ্লচে আথিৰাপ্পিল্লীত তেওঁৰ ৬৫ সংখ্যক জন্মদিন উদযাপন কৰিছিল] * [https://www.zamorinholidays.com/kerala/things-to-do/athirappilly-falls-kerala/ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত ভ্ৰমণ - জানিবলগীয়া কথা] * [https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ চালাকুডী নদী সুৰক্ষা মঞ্চ] * [http://www.athirappillydmc.com/ আথিৰাপ্পিল্লী - ভঝাচল - থুম্বুৰমুঝী - পৰ্যটন থলী পৰিচালনা পৰিষদ] * [https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in/forestDept.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.thrissur.nic.in] * [https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm শুকাই যোৱা জলপ্ৰপাত] * [https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পৰ শুনানিত প্ৰতিবাদ] * [https://web.archive.org/web/20071008141605/http://www.salimalifoundation.org/cpss.html চেলিম আলী ফাউণ্ডেচন] * [https://myholidayhappiness.com/ কেৰালাৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানসমূহ] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:জলপ্ৰপাত]] kghj8scbn5orotm57ccnkufhpcptq6p 626556 626554 2026-08-12T14:00:36Z AjayDas 12623 626556 wikitext text/x-wiki {{infobox waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = খণ্ডযুক্ত | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাই টুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নয়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰ পৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰ পৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাই টুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫ প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫ টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰ পৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰ পৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰ পৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰ পৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খটখটি আছে। গোটেই ভাৰতৰ পৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিশূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰ পৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰে পৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনেমাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনেমাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিন্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনেমাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰন'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনেমাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আায়্যো আয়্যো ধনায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আায়ী ৰে আায়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰ পৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিবেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮ টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিবেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} * [https://www.keralatourism.org/news/birthday-prince-charles/1691 ব্ৰিটেইনৰ ৰাজকুমাৰ চাৰ্লচে আথিৰাপ্পিল্লীত তেওঁৰ ৬৫ সংখ্যক জন্মদিন উদযাপন কৰিছিল] * [https://www.zamorinholidays.com/kerala/things-to-do/athirappilly-falls-kerala/ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত ভ্ৰমণ - জানিবলগীয়া কথা] * [https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ চালাকুডী নদী সুৰক্ষা মঞ্চ] * [http://www.athirappillydmc.com/ আথিৰাপ্পিল্লী - ভঝাচল - থুম্বুৰমুঝী - পৰ্যটন থলী পৰিচালনা পৰিষদ] * [https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in/forestDept.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.thrissur.nic.in] * [https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm শুকাই যোৱা জলপ্ৰপাত] * [https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পৰ শুনানিত প্ৰতিবাদ] * [https://web.archive.org/web/20071008141605/http://www.salimalifoundation.org/cpss.html চেলিম আলী ফাউণ্ডেচন] * [https://myholidayhappiness.com/ কেৰালাৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানসমূহ] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:জলপ্ৰপাত]] 6nf3i0viirei0ewrfq36pvbyhu77tl1 626560 626556 2026-08-12T14:06:21Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626560 wikitext text/x-wiki {{infobox waterfall | image = The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg | location = আথিৰাপ্পিল্লী, চালাকুডী তালুক, [[ত্ৰিশূৰ জিলা]], [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|10|17|5|N|76|34|7|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | elevation = {{convert|120|m|abbr=on}} | type = খণ্ডযুক্ত | height = {{convert|25|m|abbr=on}} | width = {{convert|100|m|abbr=on}} | height_longest = {{convert|51|m|abbr=on}} | average_width = | number_drops = 4 | average_flow = 52 m³/s (1,836 cu ft/s) | watercourse = [[চালাকুডী নদী]] | world_rank = }} '''আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত''' {{en| Athirappilly Falls}} ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা পাহাৰীয়া জলপ্ৰপাত। এই জলপ্ৰপাতটো [[ত্ৰিশূৰ জিলা]]ৰ চালাকুডী তালুকত অৱস্থিত। ই আথিৰাপ্পিল্লী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত। এই জলপ্ৰপাতটো [[চালাকুডী নদী]]ৰ ওপৰত আছে। এই নদীখন [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰপৰা ওলাইছে। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলপ্ৰপাত। ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮১.৫ ফুট। আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰতে ভঝাচল জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। এই ঠাইটুকুৰা ঘন সেউজীয়া অৰণ্যৰ কাষত পৰে। এই অৰণ্যত বহুতো আপুৰুগীয়া উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতক দক্ষিণ ভাৰতৰ [[নায়াগ্ৰা জলপ্ৰপাত]] বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite news | url=http://indiatimes.com | title=The Times of India: Latest News India, World & Business News, Cricket & Sports, Bollywood | access-date=2 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/http://indiatimes.com | archive-date=21 June 2013 | work=[[দি টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] | url-status=dead }}</ref> এই নদীৰ ওপৰত এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প সজাৰ কথা চলিছিল। ইয়াক লৈ ১৯৯০ চনৰপৰা ২০১৭ চনলৈকে বহুত বিতৰ্ক হৈছিল। == নদী == [[File:When nature steals the scene. Athirappilly Waterfalls has been the scenic backdrop for many movie moments. And we’re happy to say that Kerala’s largest waterfall is just as breathtaking in real life as it is in reel life.jpg|thumbnail|আকাশৰপৰা তোলা ছবি]] চালাকুডী নদীখন ১৪৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। এই নদীখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই পাহাৰৰপৰা ওলাইছে।<ref>[http://webindia123.com "Athirappilly - Vazhachal."] Suni Systems (P) Ltd. Retrieved on 3 August 2007.</ref> ই ভঝাচল অৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ [[আৰব সাগৰ]]ত পৰে। নদীখন আৰম্ভণিতে শান্ত হৈ থাকে। কিন্তু আথিৰাপ্পিল্লীৰ ওচৰ পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ সোঁত খৰ হয়। আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতত পানীখিনিয়ে ডাঙৰ ডাঙৰ শিলৰ ওপৰেৰে তীব্ৰ বেগেৰে বৈ যায়। তাৰ পিছত ই তিনিটা ভাগত তললৈ পৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত খৰস্ৰোতা হৈ থাকে। শেষত কান্নামকুঝী নামৰ ঠাইটুকুৰা পাই নদীখন আকৌ শান্ত হয়। == বন্যপ্ৰাণী == এই অঞ্চলৰ অৰণ্যত এছিয়াৰ হাতী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[মেঠোন]], শৰ পহু আৰু [[সিংহ-নেজীয়া বান্দৰ]] আদি বন্যপ্ৰাণী পোৱা যায়। এই অঞ্চলত চিলিক গছ, বাঁহ আৰু ইউকালিপটাছ গছৰ বাগান আছে। পৰিৱেশবিদসকলৰ মতে আথিৰাপ্পিল্লী হৈছে কেৰালাৰ এক অতি অনন্য নদী-তীৰবৰ্তী পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ। ভঝাচল বন সংমণ্ডল কেৰালাৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ বেছি জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য থকা অঞ্চল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী সংস্থাই ইয়াক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পক্ষী অঞ্চল বুলি ঘোষণা কৰিছে। ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী ন্যাসে কৈছে যে এই অঞ্চলটো হাতী সংৰক্ষণৰ বাবে এক উত্তম স্থান। এই নদীখনত প্ৰায় ৮৫প্ৰকাৰৰ সতেজ পানীৰ মাছ পোৱা যায়। ইয়াৰে ৩৫টা প্ৰজাতি কেৱল ইয়াতেই পোৱা যায়।<ref name="KG Kumar"> {{citation |url=http://thehindubusinessline.com |title=Biodiversity in danger? |author=KG Kumar |work=the Hindu, Business Line |date=2011-02-17 |place=Kochi }}</ref> == পৰ্যটন == [[File:Athirapalli falls, Kerala.jpg|thumb|ওচৰৰপৰা দেখা দৃশ্য]] [[File:Hill top.jpg|thumb|বৰষুণৰ দিনত জলপ্ৰপাতৰ দৃশ্য]] [[File:Athirapally Waterfalls, Chalakudy - The Mighty Falls.jpg|thumb|তলৰপৰা দেখা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] [[File:Athirappilly Waterfalls after the Monsoons.jpg|thumb|বৰ্ষাকালৰ পিছত জলপ্ৰপাতৰ আশে-পাশে থকা সেউজীয়া অৰণ্য]] আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে চালাকুডী ৰেল ষ্টেচন। ই ইয়াৰপৰা ৩০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত আছে। আটাইকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰটো হৈছে [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]। ই জলপ্ৰপাতটোৰপৰা প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="tourism">[http://keralatourism.org "Athirappilly and Vazhachal."] Official Website of Department of Tourism, Kerala. Retrieved on 3 August 2007.</ref> চালাকুডী বাছ আস্থানৰপৰা বাছ বা টেক্সী লৈ সহজে আথিৰাপ্পিল্লী পাব পাৰি। আথিৰাপ্পিল্লী এখন ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ ওপৰত আছে। এই পথটোৱে [[তামিলনাডু]] আৰু কেৰালাক সংযোগ কৰে। যিহেতু এই পথটো ঘন হাবিৰ মাজেৰে গৈছে, গতিকে ইয়াত ৰাতিলৈ ভ্ৰমণ কৰাৰ অনুমতি নাই। ইয়াৰ গেটসমূহ সন্ধিয়া ৬:৩০ বজাত বন্ধ কৰি দিয়া হয়। চালাকুডীৰপৰা আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতলৈ যোৱা পথটো বৰ ধুনীয়া। ইয়াত একা-বেঁকা ৰাস্তা, সৰু সৰু গাঁও আৰু ওখ সেউজীয়া গছ দেখিবলৈ পোৱা যায়। পৰ্যটকসকলে বাঁহ গছৰ মাজেৰে যোৱা পকী পথেৰে জলপ্ৰপাতটোৰ একেবাৰে ওপৰভাগ পাব পাৰে। তললৈ যাবৰ বাবে এটা থিয় খোজকঢ়া পথ বা ডাঙৰ খট‌খটী আছে। গোটেই ভাৰতৰপৰা বহুতো পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে। বিশেষকৈ বৰষুণৰ দিনত ইয়াত বহুত ভিৰ হয়। প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৭০ লাখ পৰ্যটকে এই জলপ্ৰপাতটো চাবলৈ আহে।<ref>[http://thrissur.nic.in "Major Tourist Attractions."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in |date=2 January 2007 }} Government of Kerala, Divisional Forest Office, Vazhachal. Retrieved 4 August 2007.</ref> == জংঘল ছাফাৰী == ত্ৰিছূৰ জিলা পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদে ইয়াত জংঘল ছাফাৰীৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই ছাফাৰী চালাকুডীৰপৰা মালাক্কাপাৰালৈকে চলে। == চলচ্চিত্ৰ == আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো বহুতো [[মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ|মালায়ালম চিনেমা]]ৰ শ্বুটিং স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ চিনেমাৰ শ্বুটিংও ইয়াত হৈছে। * এই জলপ্ৰপাতটো পুৰণি মালায়ালম চিনেমা ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' (১৯৭৩) দেখনো হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ এটা গীতত ইয়াক সুন্দৰকৈ দেখুওৱা হৈছে। * মালায়ালম চিনেমা ''বনদেৱতা'' (১৯৭৬) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্য ইয়াত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মালায়ালম চিনেমা ''অনুৰাগী'' (১৯৮৮) চিনেমাৰ কিছুমান দৃশ্যও ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ১৯৮৬ চনৰ তামিল চিনেমা ''পুন্নগৈ মন্নন'' চিনেমাৰ এটা ডাঙৰ অংশ এই জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছৰেপৰা এই জলপ্ৰপাতটো তামিলনাডুত বহুত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিল। ইয়াৰ নাম "পুন্নগৈ মন্নন জলপ্ৰপাত" বুলিও কোৱা হয়। * ১৯৯০ চনৰ 'জংঘল লাভ' চিনেমাৰ এটা বিখ্যাত গীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণ ইয়াত কৰা হৈছিল। * [[মণি ৰত্নম]]ৰ 'দিল চে' চিনামাত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। এই চিনামাত [[শ্বাহৰুখ খান]], [[মনীষা কৈৰালা]] আৰু [[প্ৰীতি জিণ্টা]]ই অভিনয় কৰিছিল। ইয়াত থকা "জিয়া জলে" গীতটো ইয়াতেই চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * [[মোহনলাল]] আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'ইৰুভাৰ'ৰ "নাৰুমুগায়ে" গীতটোৰ বাবেও এই স্থান বিখ্যাত। * এই জলপ্ৰপাতটো হিন্দী চিনেমা 'ৰাৱণ' আৰু তামিল চিনেমা 'ৰাৱণন'ৰ বেছিভাগ দৃশ্য আৰু "বেহনে দে" গীতটোৰ বাবে এক প্ৰধান স্থান আছিল। * [[কাৰ্তি]] আৰু [[তমনো ভাটিয়া]] অভিনীত 'পাইয়া' চিনেমাৰ "আদাদা মাঝাইদা" গীতটো এই স্থানত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * 'কান্নাথিল মুথামিত্টাল' চিনেমাৰ একে নামৰ গীতটো ইয়াতেই শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * অৰ্জুন ছাৰ্জা আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'মুধালভান' চিনেমাৰ "কুৰুক্কু চিৰুথাভালে" গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ হিন্দী ৰিমেক 'নায়ক' চিনেমাৰ "চলো চলে মিতৱা" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। এই হিন্দী চিনামাত [[অনিল কাপুৰ]] আৰু [[ৰাণী মুখাৰ্জী]] আছিল। * অনিল কাপুৰ অভিনীত 'পুকাৰ' চিনেমাৰ "সুনতা হ্যায় তেৰা খুদা" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * বিজয়কান্ত অভিনীত তামিল চিনেমা 'ভানাতাইপ্পোলা'ৰ "মেইনাভে মেইনাভে" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * 'কুছ না কহো' চিনেমাৰ "আচ্ছী লাগতী হো" গীতটো ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * [[পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন]] আৰু নব্যা নায়ৰ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভেল্লিথিৰা'ৰ "কুদামুল্লাক্কাডাভিল" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * [[অজয় দেৱগন]] আৰু মনীষা কৈৰালা অভিনীত 'লজ্জা' চিনেমাৰ শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত লোৱা হৈছিল। * সঞ্জয় কাপুৰ আৰু [[সুস্মিতা সেন]] অভিনীত 'চিৰ্ফ তুম' চিনেমাৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিক্ৰম অভিনীত তামিল চিনেমা 'চামুৰাই'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * [[জন আব্ৰাহাম]] অভিনীত ২০০৩ চনৰ 'ছায়া' চিনেমাৰ গীতসমূহ ইয়াত শ্বুটিং কৰা হৈছিল। * জন আব্ৰাহাম অভিনীত 'মাদ্ৰাজ কেফে' চিনেমাৰ এটা দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * শৰৎকুমাৰ অভিনীত তামিল চিনেমা 'মানাস্থান'ৰ গীতটো ইয়াত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। * মনোজ কে জয়ন আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত 'আনন্দভদ্ৰম' চিনেমাৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ভৰত অভিনীত '৪ দ্য পিপল' চিনেমাৰ গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * হিন্দী চিনেমা 'মেলা'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'কন্দুকোন্দেন কন্দুকোন্দেন'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * হিন্দী চিনেমা 'অজ্ঞাত'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * তামিল চিনেমা 'বিল্লু'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * বিনীত অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'প্ৰিয়ুৰালু'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'মাধুৰী'ৰ "বাম্বৰা কান্নু" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * তামিল চিনেমা 'ভেট্টাইকাৰণ'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * 'সূৰ্যবংশম' চিনেমাৰ "ৰোচাপ্পু চিন্না ৰোচাপ্পু" গীতটো ইয়াত লোৱা হৈছিল। * 'এই' চিনেমাৰ শৰৎকুমাৰ আৰু নমিতাৰ "অৰ্জুনা অৰ্জুনা" গীতটো ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'লাভলী'ৰ "এভো এভেভো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০১৪ চনৰ 'য়াৰিয়াঁ' চিনেমাৰ "বাৰিচ" গীত আৰু শেষৰ দৃশ্যসমূহ ইয়াত আছিল। * ২০১৩ চনৰ 'চমৰ' চিনেমাৰ "অৰু কান্নিল বেগাম" গীতটো ইয়াত লৈছিল। * 'ৰং ৰচিয়া' চিনেমাৰ "অ’ কামিনী" গীত আৰু এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। এই চিনামাত [[ৰণদীপ হুদা]] আছিল। * ২০১০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'বৃন্দাৱনম'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'হেপ্পী'ৰ "এগিৰে মাবুল্লোনা" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * ২০০৮ চনৰ 'ৰেডী' চিনেমাৰ "আয়্যো আয়্যো ধন্যায্য" গীতটো ইয়াত আছিল। * তামিল চিনেমা 'আলেক্স পাণ্ডিয়ান'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ২০০৩ চনৰ হিন্দী চিনেমা 'খুছী'ৰ "আয়ী ৰে আয়ী ৰে খুছী" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত কৰীণা কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল। * হিন্দী চিনেমা 'চুৰা লিয়া হ্যায় তুমনে'ৰ শীৰ্ষক গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৪ চনৰ 'গিলী' চিনেমাৰ "শ্বা লা লা" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় আৰু [[ত্ৰিষা কৃষ্ণন|ত্ৰিষা]]ই অভিনয় কৰিছিল। * তেলুগু চিনেমা 'সীথাম্মা ভাকিতলো চিৰিমল্লে চেট্টু'ৰ "ভানা চিনুকুলু" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০০৭ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'বিফোৰ দ্য ৰেইনছ'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৮ চনৰ ইংৰাজী চিনেমা 'পাইৰেটচ ব্লাড'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০০৯ চনৰ 'পেৰানমাই' চিনেমাৰ "থুপ্পাক্কি পেনে" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়ন ৰবি আৰু ছাই ধনশিকা আছিল। * ২০১১ চনৰ মালায়ালম চিনেমা 'থ্ৰী কিংছ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত জয়সূৰ্য আৰু কুঞ্চাকো বোবান আছিল। * মালায়ালম চিনেমা 'কাজিনছ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লৈছিল। * ভাৰতৰ বৃহৎ কথাছবি ২০১৫ চনৰ তামিল আৰু তেলুগু দ্বিভাষিক চিনেমা 'বাহুবলী'ৰ কিছু দৃশ্য আৰু এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ তামিল চিনেমা 'পুলি'ৰ দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৬ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'জনতা গেৰেজ'ৰ "ৰক অন ব্ৰো" গীতটো ইয়াৰে আছিল। * শিৱকাৰ্তিকেন আৰু সামান্থা ৰুথ প্ৰভু অভিনীত 'সীমাৰাজা' চিনেমাৰ "উন্নাভিত্তা য়াৰুম যেনাকিল্লা" গীতটো ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চনৰ মোহনলাল অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ওডিয়ান'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০১৮ চนৰ তেলুগু চিনেমা 'হুছাৰু'ৰ এটা গীত ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০১৯ চনৰ 'অৰু আডাৰ লাভ' চিনেমাৰ "মাহিয়া" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত প্ৰিয়া প্ৰকাশ ৱাৰিয়াৰে অভিনয় কৰিছিল। * ২০১৯ চনৰ মম্মূট্টী আৰু পৃথিৱীৰাজ সুকুমাৰন অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'পাঠিনেট্টাম পাদী'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২০ চনৰ তেলুগু চিনেমা 'চৰিলেৰু নীকেব্বৰু'ৰ "হি ইজ ছ’ কিউট" গীতটো ইয়াত আছিল। ইয়াত মহেশ বাবু আৰু ৰশ্মিকা মন্দ ঘটনাই অভিনয় কৰিছিল। * চিৰঞ্জীৱী অভিনীত তেলুগু চিনেমা 'ছিয়ে ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী'ৰ এটা দৃশ্য ইয়াত আছিল। * তেলুগু চিনেমা 'পুষ্পা: দ্য ৰাইজ'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত লোৱা হৈছিল। * ২০২২ চনৰ তামিল চিনেমা 'কাথুভাকুলা ৰেণ্ডু কাধল'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। ইয়াত বিজয় সেতুপতি, নয়নতৰা আৰু সামান্থা আছিল। * ২০২৩ চনৰ [[ৰজনীকান্ত]] অভিনীত তামিল চিনেমা 'জেকাৰ'ৰ শেষৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ মম্মূট্টী অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'ভ্ৰময়ুগম'ৰ আৰম্ভণিৰ দৃশ্যটো ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ টভিনো থমাছ অভিনীত মালায়ালম চিনেমা 'এআৰএম'ৰ কিছু দৃশ্য ইয়াত আছিল। * ২০২৪ চনৰ নেটফ্লিক্সত মুক্তি পোৱা ইংৰাজী চিনেমা 'আগলিজ'ত এই জলপ্ৰপাতটো দেখুওৱা হৈছিল। == জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প == [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158323 - Waterfalls of India - Athirapalli Falls.jpeg|thumb|ভাৰতীয় ডাক টিকট ২০০৩ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] ১৯৯৪ চনত কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে ১৬৩ মেগাৱাটৰ এটা জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই আঁচনিত আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতৰ ৫ কিলোমিটাৰ ওপৰত চালাকুডী নদীৰ ওপৰত এটা বান্ধ সাজিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই বান্ধটো ২৩ মিটাৰ ওখ আৰু ৩১১ মিটাৰ বহল কৰাৰ কথা আছিল।<ref>[http://industelegraph.com "Environmental clearances quashed."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060526115825/http://industelegraph.com |date=26 May 2006 }} ''The Indus Telegraph'', 30 March 2006. Retrieved 5 August 2007.</ref> কিন্তু পৰিৱেশ সুৰক্ষা গোট আৰু স্থানীয় ৰাইজে ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে ই পৰিৱেশৰ ক্ষতি কৰিব। লগতে ইয়াৰ ফলত মানুহৰ অধিকাৰ খৰ্ব হ’ব আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰো লোকচান হ’ব।<ref name="protest">[https://archive.org "Protests mark hearing on Athirappilly project."] ''The Hindu'', 16 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref> সমালোচকসকলে ক’ব খোজে যে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিবলৈ নদীৰ সোঁত সলনি কৰিলে আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাতটো শুকাই যাব পাৰে। ইয়াৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বিদ্যুৎ বোৰ্ডে জলপ্ৰপাতটো জীয়াই ৰাখিবলৈ জোখমতে পানী এৰি দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল।<ref name="protest=2">[https://archive.org] ''The Hindu'', 16 June 2006</ref> এই বিতৰ্ক ২০০৭ চনলৈকে চলি আছিল। পৰিৱেশবিদসকলে আন এটা চিন্তাও প্ৰকাশ কৰিছিল। এই জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ পুৰণি জনজাতীয় গোট 'কাডাৰ'সকল নিজৰ ঠাইৰপৰা গৃহহীন হৈ পৰিব পাৰে। আনকি তেওঁলোকৰ অস্তিত্বও নোহোৱা হৈ যাব পাৰে।<ref>{{Cite web |date=2007-11-27 |title=The Hindu : Kerala News : 'Kadar' tribe faces threat of displacement' |url=http://hindu.com |access-date=2023-07-25 |archive-date=27 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127131925/http://hindu.com |url-status=dead }}</ref> ২০০five চনত কেৰালাৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰ্যালয়ে এটা সংস্থাৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো অনুমোদন দিছিল। কিন্তু ২০০৬ চনত [[কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়]] পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ এই অনুমতি বাতিল কৰে। লগতে ৰাইজৰ সৈতে আকৌ নতুনকৈ আলোচনা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>[https://archive.org "Public hearing on Athirappilly project today."] ''The Hindu'', 15 June 2006. Retrieved on 3 August 2007.</ref><ref>[https://archive.org "Athirappilly: panel interacts with people."] ''The Hindu'', 14 April 2007. Retrieved on 3 August 2007.</ref> এই বিষয়ে পৰৱৰ্তী বছৰবোৰতো বিতৰ্ক চলি থাকিল। ২০১১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত পশ্চিমঘাট পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞ দলৰ অধ্যক্ষ মাধৱ গাডগিলে মন্তব্য কৰে যে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ পৰিৱেশ প্ৰভাৱ নিৰূপণ প্ৰতিৱেদনখন সঠিকভাৱে তৈয়াৰ কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ৭০ শতাংশ তথ্যই ভুৱা আছিল। কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰ্যালয়ে এই সমিতিক পশ্চিমঘাট অঞ্চলৰ বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ পৰীক্ষা কৰি পৰামৰ্শ দিবলৈ পাতিছিল। গাডগিল কয় যে কাডাৰ জনজাতিৰ বাবে বন অধিকাৰ আইন সঠিকভাৱে কাৰ্যকৰী নকৰালৈকে এই প্ৰকল্প মঞ্জুৰ কৰিব নোৱাৰি। লগতে এই নদী-তীৰৰ অৰণ্যৰ ওপৰত এতিয়ালৈকে কোনো বিতং অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>[https://archive.org "Kadar's community rights not recognised: Gadgil "] ''The Hindu'', 30 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "70% of EIA report bogus, says Gadgil."] ''The Hindu'', 31 January 2011.</ref><ref>[https://archive.org "Fears on Athirappilly EIA proved true, says Viswom."] ''The Hindu'', 1 February 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ১৪ জুনত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কয় যে তেওঁৰ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই প্ৰকল্পক অনুমতি নিদিয়ে।<ref>[http://business-standard.com "No nod to power project and stadium in Kerala: Ramesh"] ''Business Standard'', 14 June 2011.</ref> ২০১১ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক এই সংবেদনশীল অঞ্চলত কোনো ধৰণৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। সমিতিয়ে আথিৰাপ্পিল্লীক ৰাজ্যৰ ১৮টা অতি পৰিৱেশ সংবেদনশীল স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>[https://archive.org "Athirappilly Project to remain a pipe dream"] ''IBNLive'',8 September 2011.</ref> কিন্তু বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ এজন প্ৰাক্তন সদস্যই মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰতিৱেদনখন পক্ষপাতিত্বমূলক আছিল। তেওঁৰ মতে এই প্ৰকল্পৰদ্বাৰা পৰিৱেশ আৰু অৰণ্যৰ বহুত কম ক্ষতি হ’ব। আনহাতে কেৰালা ৰাজ্যিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য বোৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে এই বিদ্যুৎ প্ৰকল্পই পৰিৱেশৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পেলাব। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন বৰষুণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব, যিটো সদায় সমান নাথাকে। বৰ্তমান বিদ্যুৎ বোৰ্ডৰ অধ্যক্ষই কম খৰচতে বেছি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা অন্য পৰিৱেশ অনুকূল প্ৰকল্পৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উল্লেখ কৰে। == লগতে চাওক == * [[ইৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] * [[মুন্নাৰ]] * [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Athirappilly Falls|আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত}} * [https://www.keralatourism.org/news/birthday-prince-charles/1691 ব্ৰিটেইনৰ ৰাজকুমাৰ চাৰ্লচে আথিৰাপ্পিল্লীত তেওঁৰ ৬৫সংখ্যক জন্মদিন উদ্‌যাপন কৰিছিল] * [https://www.zamorinholidays.com/kerala/things-to-do/athirappilly-falls-kerala/ আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত ভ্ৰমণ - জানিবলগীয়া কথা] * [https://web.archive.org/web/20081015183333/http://www.chalakudyriver.org/ চালাকুডী নদী সুৰক্ষা মঞ্চ] * [http://www.athirappillydmc.com/ আথিৰাপ্পিল্লী - ভঝাচল - থুম্বুৰমুঝী - পৰ্যটন থলী পৰিচালনা পৰিষদ] * [https://web.archive.org/web/20070102132131/http://thrissur.nic.in/forestDept.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট: www.thrissur.nic.in] * [https://web.archive.org/web/20070313092133/http://www.hindu.com/2006/08/06/stories/2006080603750500.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পসমূহ] * [https://web.archive.org/web/20100423161541/http://www.blonnet.com/2002/05/03/stories/2002050302601700.htm শুকাই যোৱা জলপ্ৰপাত] * [https://web.archive.org/web/20060629005051/http://www.hindu.com/2006/06/16/stories/2006061609940400.htm আথিৰাপ্পিল্লী প্ৰকল্পৰ শুনানিত প্ৰতিবাদ] * [https://web.archive.org/web/20071008141605/http://www.salimalifoundation.org/cpss.html চেলিম আলী ফাউণ্ডেচন] * [https://myholidayhappiness.com/ কেৰালাৰ ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া স্থানসমূহ] [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] [[শ্ৰেণী:জলপ্ৰপাত]] kg3catvnto4n4ngq3g1jxtdp6ic9lmd 0 138642 626549 2026-08-12T13:47:19Z AjayDas 12623 [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626549 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] 5hsepkqb5ee1gspy7b3jnf1iz8wgw7t 10 138643 626555 2026-08-12T13:56:04Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: <includeonly>{{main other|{{#if:{{Has short description}} |<!--একো কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই--> |{{#invoke:Type in location|main|Waterfall|{{{location|}}}}}}}}}{{ infobox | bodyclass = vcard | child = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}|yes}} | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color: #a8bdec; color:inherit; | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{{native_name|}}} | subheader2 = {{... 626555 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{main other|{{#if:{{Has short description}} |<!--একো কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই--> |{{#invoke:Type in location|main|Waterfall|{{{location|}}}}}}}}}{{ infobox | bodyclass = vcard | child = {{#if:{{{child|}}}{{{embed|}}}|yes}} | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color: #a8bdec; color:inherit; | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{{native_name|}}} | subheader2 = {{{alt_name|}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|maxsize=280px|alt={{{alt|}}}}} | caption1 = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_relief = {{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|1}} | default_width = 240 | max_width = 280 }} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map_image|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|maxsize=280px|alt={{{map_alt|}}}}} | caption3 = {{{map_caption|}}} | image4 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-zoom = 13 | mapframe-marker = waterfall | mapframe-marker-color = #a8bdec | mapframe-width = 250 | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-caption = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} ৰ এক পাৰস্পৰিক মেপ }} | label1 = অৱস্থান | class1 = label | data1 = {{{location|}}} | label2 = [[ব্ৰিটিছ ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰিড প্ৰণালী|ব্ৰিটিছ গ্ৰিড]] | data2 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{gbm4ibx|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | label3 = [[আইৰিছ গ্ৰিড প্ৰণালী|আইৰিছ গ্ৰিড]] | data3 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} | label4 = [[ভৌগোলিক স্থানাংক প্ৰণালী|স্থানাংক]] | data4 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:waterbody|scale:50000}}{{{coords_ref|}}} }} | class5 = category | label5 = [[জলপ্ৰপাত#প্ৰকাৰ|প্ৰকাৰ]] | data5 = {{{type|}}} | rowclass6 = note | label6 = উচ্চতা | data6 = {{{elevation|}}} | rowclass7 = note | label7 = মুঠ উচ্চতা | data7 = {{{height|}}} | rowclass8 = note | label8 = ধাপৰ সংখ্যা | data8 = {{{number_drops|}}} | label9 = আটাইতকৈ দীঘল ধাপ | data9 = {{{height_longest|}}} | rowclass10 = note | label10 = মুঠ প্ৰস্থ | data10 = {{{width|}}} | label11 = গড় প্ৰস্থ | data11 = {{{average_width|}}} | label12 = প্ৰবাহ পথ | data12 = {{{run|}}} | rowclass13 = note | label13 = জলধাৰা | data13 = {{{watercourse|}}} | rowclass14 = note | label14 = {{longitem|গড় প্ৰবাহ হাৰ}} | data14 = {{{average_flow|}}} | label15 = {{longitem|বিশ্ব উচ্চতা স্থান}} | data15 = {{{world_rank|}}} | data16 = {{{embedded|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:অজ্ঞাত প্ৰাচল থকা জলপ্ৰপাত তথ্যপেৰা ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠাসমূহ|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=অজ্ঞাত প্ৰাচল "_VALUE_" থকা [[Template:Infobox waterfall]] ব্যৱহাৰ কৰা পৃষ্ঠা|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| alt | alt_name | average_flow | average_width | caption | child | coordinates | coords_ref | elevation | embed | embedded | grid_ref_Ireland | grid_ref_UK | height | height_longest | image | image_size | location | map_alt | map_caption | map_image | map_size | name | native_name | number_drops | run | type | watercourse | width | world_rank }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ojlpn7ll3ln154h16nknavxia8s7e8l 626558 626555 2026-08-12T14:02:43Z AjayDas 12623 /* */ 626558 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সাঁচ:Infobox waterfall]] 1rtkgx4unueqqz6ubhhbh02ug7qi3l9 0 138644 626559 2026-08-12T14:04:42Z AjayDas 12623 [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626559 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] hn3x2yf37l5wu0bmgy462y28d2cltlz 0 138645 626561 2026-08-12T14:18:24Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Distinguish|কুডিয়াট্টম}} [[File:Kuthiyottam.jpg|thumb|right|300px|কেৰালাৰ এক মন্দিৰ উৎসৱত কুথিয়োট্টম নৃত্য পৰিৱেশন কৰা কিশোৰসকল।]] '''কুথিয়োট্টম''' {{en|''Kuthiyottam''}} দক্ষিণ ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত প্ৰচলিত এক পৰম্পৰাগ... 626561 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|কুডিয়াট্টম}} [[File:Kuthiyottam.jpg|thumb|right|300px|কেৰালাৰ এক মন্দিৰ উৎসৱত কুথিয়োট্টম নৃত্য পৰিৱেশন কৰা কিশোৰসকল।]] '''কুথিয়োট্টম''' {{en|''Kuthiyottam''}} দক্ষিণ ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত প্ৰচলিত এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোককলা আৰু আধ্যাত্মিক নৃত্য শৈলী। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটো মূলতঃ কেৰালাৰ বিভিন্ন দেৱী মন্দিৰত উদযাপিত বাৰ্ষিক [[পোংগল]] উৎসৱৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হিচাপে পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web|date=2018-03-01|title=Kerala child rights body registers case against Kuthiyottam ritual|url=https://hindustantimes.com|website=Hindustan Times}}</ref> যুদ্ধৰ দেৱী [[ভদ্ৰকালী]] বা [[দুৰ্গা]]ৰ আশীৰ্বাদ লাভৰ উদ্দেশ্যে এই অনুষ্ঠানটো উৎসৰ্গা কৰা হয়।<ref name="Varghese2006">{{cite book|author=Theresa Varghese|title=Stark World Kerala|url=https://google.com|year=2006|publisher=Stark World|isbn=978-81-902505-1-1|page=226}}</ref> এই পৰম্পৰাত কিশোৰ বা কম বয়সীয়া ল’ৰাবোৰে কঠোৰ ব্ৰত পালন কৰি দেৱীৰ গুণানুকীৰ্তন কৰি নৃত্য আৰু গীত পৰিৱেশন কৰে। == পৌৰাণিক পটভূমি আৰু বিশ্বাস == কুথিয়োট্টম পৰম্পৰাৰ সৈতে কেইবাটাও পৌৰাণিক বিশ্বাস জড়িত হৈ আছে। স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, এই নৃত্যত ভাগ লোৱা কিশোৰসকলক দেৱী ভদ্ৰকালীৰ আঘাতপ্ৰাপ্ত সৈন্য বা তেওঁৰ পৰিষদৰ প্ৰতীক বুলি গণ্য কৰা হয়। দেৱীয়ে মহিষাসুৰ বা দাৰুকাসুৰ বধ কৰাৰ পিছত তেওঁৰ সৈন্যসকলে যি আনন্দ নৃত্য কৰিছিল, কুথিয়োট্টমৰ জৰিয়তে তাকেই প্ৰদৰ্শন কৰা হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। লোকসংস্কৃতি বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, প্ৰাচীন কেৰালাত প্ৰচলিত থকা ধৰ্মীয় নৰবলি প্ৰথাৰ এক আধুনিক আৰু প্ৰতীকী ৰূপ হৈছে এই কুথিয়োট্টম।<ref name="OsellaGardner2004">{{cite book|author1=Filippo Osella|author2=Caroline Osella|title=Migration, Modernity and Social Transformation in South Asia|year=2004|publisher=SAGE Publications|isbn=978-0-7619-3209-3|pages=109–120}}</ref> == ব্ৰত পালন আৰু প্ৰশিক্ষণ == [[File:കൂടിയാട്ടത്തിലെ സ്ത്രീ വേഷം.jpg|thumb|left|200px|কুথিয়োট্টম নৃত্য শৈলীৰ সাজ-পোছাক কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত মন্দিৰ কলাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জীৰ 'কুম্ভম' মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা এই উৎসৱৰ সাত দিন বা ন দিন পূৰ্বৰ পৰাই ল’ৰাবোৰৰ ব্ৰত আৰম্ভ হয়। এই সময়ছোৱাত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে তলত দিয়া নিয়মসমূহ কঠোৰভাৱে পালন কৰিবলগীয়া হয়: * তেওঁলোকে নিজৰ ঘৰ এৰি মন্দিৰত বা কোনো পবিত্ৰ স্থানত আশ্ৰয় লয়। * খালী ভৰিৰে খোজ কাঢ়ে আৰু ধুতি বা তপস্বীৰ দৰে সৰল বস্ত্ৰ পিন্ধে। * সম্পূৰ্ণৰূপে আমিষ আহাৰ ত্যাগ কৰে আৰু কেৱল দিনত এবাৰ সৰল নিৰামিষ খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। * প্ৰতিদিনে পুৱা আৰু সন্ধিয়া মন্দিৰৰ বিশেষ প্ৰাৰ্থনা আৰু আৰতিত অংশ লয়। এই ব্ৰতকালৰ ভিতৰতে এজন জ্যেষ্ঠ প্ৰশিক্ষক বা 'আচান'ৰ তত্ত্বাৱধানত কিশোৰসকলক কুথিয়োট্টমৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় গীত আৰু নৃত্যৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। == প্ৰদৰ্শন শৈলী == উৎসৱৰ অন্তিম দিনা এই কিশোৰসকলক পৰম্পৰাগত ৰাজকীয় সাজ-পোছাক, মুকুট আৰু অলংকাৰেৰে ধুনীয়াকৈ সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ মুখমণ্ডলত বিশেষ ধৰণৰ প্ৰসাধন বা ৰং লগোৱা হয়। * '''সংগীত:''' এই নৃত্যত ব্যৱহাৰ কৰা গীতসমূহক 'কুথিয়োট্টম পাট্টু' বুলি কোৱা হয়। এইবোৰত দেৱীৰ বীৰত্বৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হয়। * '''বাদ্যযন্ত্ৰ:''' পৰম্পৰাগত ঢোল ([[চেণ্ডা]]), কাঁহ আৰু তালৰ তীব্ৰ ধ্বনিৰ সৈতে এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়। * '''গতি:''' এই নৃত্য অত্যন্ত খৰতকীয়া আৰু শক্তিপূৰ্ণ হয়। নৰ্তকসকলে বাদ্যৰ তালে তালে জপিয়াই জপিয়াই বৃত্তাকাৰে এই নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। == তেজ উলিওৱাৰ নিয়ম আৰু বিতৰ্ক == [[আলাপ্পুয়া]], কোল্লাম আৰু [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ কেইটামান বিশেষ মন্দিৰত (যেনে চেত্তিকুলাংগাৰা দেৱী মন্দিৰ) কুথিয়োট্টম শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত এক বিশেষ নিয়ম পালন কৰা হয়। ইয়াত নৰ্তক কিশোৰসকলৰ শৰীৰৰ ছাল বা জিভা মিহি সোণ বা ৰূপৰ তাৰে বিন্ধি দিয়া হয় আৰু তাৰ পৰা কেইটোপালমান তেজ উলিওৱা হয়।<ref>[http://keralaculture.org Kuthiyottam], Department of Cultural Affairs, Government of Kerala</ref> এই প্ৰথাটোক দেৱীৰ বাবে কৰা এক প্ৰতীকী ত্যাগ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। অৱশ্যে, বৰ্তমান সময়ত এই নিয়মটোক লৈ কেৰালাৰ সমাজ আৰু ন্যায়ালয়ত তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। মানৱাধিকাৰ কৰ্মী আৰু শিশু অধিকাৰ সুৰক্ষা আয়োগে ইয়াক শিশু নিৰ্যাতন হিচাপে অভিহিত কৰিছে। ভাৰতৰ শিশু সুৰক্ষা আইনৰ অধীনত এই ক্ৰুৰ ধৰ্মীয় নিয়ম সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰিবলৈ চৰকাৰী পৰ্যায়ত দাবী উত্থাপন হৈছে।<ref>[https://thehindu.com What is the Kuthiyottam ritual and why is it in the news?], ''The Hindu''</ref> == লগতে চাওক == * [[কুডিয়াট্টম]] * [[ভেলাকালি]] * [[পঞ্চবাদ্যম]] * [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Kuthiyottam| কুথিয়োট্টম}} * [http://keralaculture.org কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ আধিকাৰিক ৱেবছাইট] [[Category:কেৰালাৰ নৃত্য]] [[Category:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] 5isgfa9691roujdw3jk09w29uuqe558 14 138646 626562 2026-08-12T14:19:03Z AjayDas 12623 Created blank page 626562 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 626563 626562 2026-08-12T14:19:24Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰতৰ নৃত্য]] using [[WP:HC|HotCat]] 626563 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নৃত্য]] frdzmf33617a9fd81z82q20hyhebhq3 626564 626563 2026-08-12T14:20:12Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 626564 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নৃত্য]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] pktym0d48e3gcsdyc50r1dol7m8s843 0 138647 626565 2026-08-12T14:21:38Z AjayDas 12623 [[কুথিয়োট্টম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626565 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কুথিয়োট্টম]] ogpyje3kuw6e8u3ohamxyg6ahpwdzfr 0 138648 626567 2026-08-12T14:38:38Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Kolkali of Hindus of Malabar.webm|thumb|360px|right|[[মালাবাৰ]]ৰ [[হিন্দু]]সকলৰ দ্বাৰা কোলকালি নৃত্যৰ প্ৰদৰ্শন। এই জটিল কলাবিধৰ ভিতৰত 'বন্দনাকালি', 'বাত্তাকোল', 'থেট্টিকোল', 'থাডুথুকালি' আৰু 'ইৰুন্নুকালি' আদি বি... 626567 wikitext text/x-wiki [[File:Kolkali of Hindus of Malabar.webm|thumb|360px|right|[[মালাবাৰ]]ৰ [[হিন্দু]]সকলৰ দ্বাৰা কোলকালি নৃত্যৰ প্ৰদৰ্শন। এই জটিল কলাবিধৰ ভিতৰত 'বন্দনাকালি', 'বাত্তাকোল', 'থেট্টিকোল', 'থাডুথুকালি' আৰু 'ইৰুন্নুকালি' আদি বিভিন্ন আঞ্চলিক শৈলী অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।]] [[File:Kolkkali.jpg|thumb|right|200px|[[ত্ৰিশূৰ]], [[কেৰালা]]ত এক ৰাজহুৱা উৎসৱৰ সময়ত কোলকালি পৰিৱেশন কৰা শিল্পীসকল।]] '''কোলকালি''' {{en|''Kolkali''}} হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ উত্তৰ [[মালাবাৰ]] অঞ্চলত প্ৰচলিত এবিধ অত্যন্ত জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য আৰু ছন্দময় পৰিৱেশ্য কলা।<ref name=":0">{{Cite web |title=Kolkali - a folk art form {{!}} North Malabar region of Kerala |url=https://keralatourism.org |access-date=2022-12-21 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref> এই নৃত্য শৈলীত নৰ্তকসকলে হাতত চুটি কাঠৰ লাঠী লৈ এটা বৃত্তাকাৰ পৰিৱেশত ঘূৰি ঘূৰি ইজনে সিজনৰ লাঠীত আঘাত কৰি এক সুকীয়া ছন্দময় পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰে।<ref>{{cite book |last1=Jha |first1=Makhan |title=The Muslim Tribes of Lakshadweep Islands: An Anthropological Appraisal of Island Ecology and Cultural Perceptions |year=1997 |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |isbn=978-81-7533-032-0 |url=https://google.com |access-date=28 November 2020 |language=en}}</ref> কেৰালাৰ হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় সম্প্ৰদায়ৰ মাজতে এই লোককলাৰ চৰ্চা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই নৃত্য সমগ্ৰ এছিয়া মহাদেশৰ ভিতৰতে বৃহত্তম সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত কেৰালা স্কুল কলোৎসৱমৰ এক অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণ। == প্ৰদৰ্শন শৈলী আৰু বৈশিষ্ট্য == কোলকালি নৃত্যৰ এক সুকীয়া গতি আৰু ব্যাকৰণ আছে। ইয়াৰ পৰিৱেশন শৈলীৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল: * বৃত্তাকাৰ গতি: নৃত্যশিল্পীসকলে প্ৰথমে এটা সৰু বৃত্ত সাজি ধীৰ গতিৰে নৃত্য আৰম্ভ কৰে। নৃত্যৰ গতি বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে এই বৃত্তটো কেতিয়াবা বহল হয় আৰু কেতিয়াবা সংকুচিত হয়। * কাঠৰ লাঠীৰ ব্যৱহাৰ: প্ৰতিজন নৰ্তকৰ হাতত প্ৰায় এক ফুট দীঘল কাঠৰ লাঠী বা লাখুটি থাকে। শিল্পীসকলে খোজৰ তালে তালে নিজৰ আৰু সতীৰ্থ নৰ্তকসকলৰ লাঠীত কোবাই এক সুমধুৰ শব্দ তৰংগৰ সৃষ্টি কৰে। * সংগীত আৰু সুৰ: নৃত্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগত লোকগীত গোৱা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰৰ তাল আৰু গায়কৰ সুৰ লাহে লাহে উচ্চ গ্ৰামলৈ গতি কৰে। ইয়াৰ লগে লগে নৰ্তকসকলৰ ভৰিৰ চালনাও দ্ৰুত হৈ পৰে আৰু এক নাটকীয় চৰম পৰ্যায়ত নৃত্যৰ সামৰণি পৰে। == প্ৰধান আঞ্চলিক শৈলীসমূহ == কোলকালি নৃত্যৰ মূলতঃ দুটা প্ৰধান ধাৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়: *পৰম্পৰাগত কোলকালি: ইয়াৰ ভিতৰত 'থাচোলিকালি' আৰু 'ৰাজসূয়ম' আদি উপ-শৈলী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই মূল পৰম্পৰাগত শৈলীটো বৰ্তমান বিলুপ্তিৰ পথত। *থেক্কান কোলাডি: এই ধাৰাটো বৰ্তমান সময়ত বহুলভাৱে প্ৰচলিত আৰু জীৱন্ত হৈ আছে। কেৰালাৰ চৰকাৰী আৰু স্কুলীয়া সাংস্কৃতিক মহোৎসৱসমূহত মূলতঃ এই শৈলীটোকে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। == কালৰিপায়াট্টুৰ সৈতে সম্পৰ্ক == [[File:Advika VAST 2020 Kolkali 16.ogv|thumb|left|250px|কেৰালাৰ এখন মহাবিদ্যালয়ৰ কলা উৎসৱত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ দ্বাৰা কোলকালি নৃত্য পৰিৱেশন।]] কেৰালাৰ অন্যান্য পৰম্পৰাগত কলাসমূহ (যেনে [[কথাকলি]], [[ভেলাকালি]] আৰু পূৰক্কালি)ৰ দৰে কোলকালি নৃত্যৰ ওপৰতো কেৰালাৰ প্ৰাচীন যুদ্ধ কলা [[কালৰিপায়াট্টু]]ৰ গভীৰ প্ৰভাৱ আছে। এই কলাৰ ক্ৰমবিকাশৰ ইতিহাস নিৰীক্ষণ কৰিলে দেখা যায় যে ইয়াৰ শাৰীৰিক কছৰত আৰু প্ৰশিক্ষণ পদ্ধতি সম্পূৰ্ণৰূপে কালৰিপায়াট্টুৰ পৰা লোৱা হৈছে। * নৰ্তকসকলৰ শৰীৰ নমনীয় কৰিবলৈ কালাৰী পায়েট্টুৰ দৰেই পৰম্পৰাগত তেল মালিচ কৰা হয়। * কোলকালি চৰিত্ৰসমূহৰ বহা বা থিয় হোৱাৰ ভংগীমা, ভৰিৰ চালনা আৰু সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ কৌশলসমূহ পোনে পোনে যুদ্ধ কলাৰ পৰাই বুটলি অনা হৈছে। * ইয়াৰ উৎপত্তিৰ ইতিহাস প্ৰাচীন কালৰ কালাৰী বা সামৰিক প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে। == লগতে চাওক == * [[কালৰিপায়াট্টু]] * [[ভেলাকালি]] * [[কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Kolkali|কোলকালি}} [[Category:কেৰালাৰ নৃত্য]] 0kd1oexn08vwldz5hjfe1rm4am00zwt 0 138649 626568 2026-08-12T14:40:33Z AjayDas 12623 [[কোলকালি]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626568 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কোলকালি]] b9181dey6yre03qinn9vwsal97to5wz 0 138650 626570 2026-08-12T14:52:55Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|[[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]]ৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] {{Hinduism by country}} [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০... 626570 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|[[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]]ৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] {{Hinduism by country}} [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ|ধৰ্মহীন]] লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ [[প্ৰধান ধৰ্মীয় গোটসমূহ|তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম]]।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> [[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]]ৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰত আৰু নেপালত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰত]] আৰু [[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম|নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰত]], [[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম|নেপাল]], [[বাংলাদেশত হিন্দু ধৰ্ম|বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়াত হিন্দু ধৰ্ম|ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তানত হিন্দু ধৰ্ম|পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকাত হিন্দু ধৰ্ম|শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত হিন্দু ধৰ্ম|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়াত হিন্দু ধৰ্ম|মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্যত hinduism|যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰত হিন্দু ধৰ্ম|ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়াত হিন্দু ধৰ্ম|অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছত হিন্দু ধৰ্ম|মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকাত হিন্দু ধৰ্ম|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডাত হিন্দু ধৰ্ম|কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতত হিন্দু ধৰ্ম|সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ (enclaves) আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকাত হিন্দু ধৰ্ম|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডাত হিন্দু ধৰ্ম|কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়াত হিন্দু ধৰ্ম|অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ডত হিন্দু ধৰ্ম|নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ [[বালিনীজ লোক|বালিনীজ লোক]], [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) [[টেংগাৰেছ লোক|টেংগাৰেছ লোক]], [[ভিয়েটনামত হিন্দু ধৰ্ম|ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন [[চাম লোক|চাম লোক]] আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ [[বুটুয়ানন লোক]] অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ol1uomjk8hmubhicrbqbfvtp3j7mlai 626573 626570 2026-08-12T14:57:38Z Kandarpajit Kallol 6257 626573 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰত আৰু নেপালত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ [[বালিনীজ লোক|বালিনীজ লোক]], [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} sf20rmxl70lm9nq23qzwngwk6zxe2rx 626574 626573 2026-08-12T14:58:03Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 626574 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰত আৰু নেপালত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 0igi4qdinxklaxrwsk9ek3ictzrnp2m 626576 626574 2026-08-12T14:59:01Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 626576 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} qwn6sktttznlvgcdh12vo4cv9fsyw25 626577 626576 2026-08-12T15:00:39Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 626577 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত [[আধ্যাত্মিকতা#হিন্দু ধৰ্ম|আধ্যাত্মিকতা]] আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পবিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == দক্ষিণ এছিয়া ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— গায়ানা, ছুৰিনাম, ত্ৰিনিদাদ, মৰিছাছ, দক্ষিণ আফ্ৰিকা, পূব আফ্ৰিকা, ফিজি, বাৰ্মা (ম্যানমাৰ) আৰু মালয়েছিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী উত্তৰ আমেৰিকা, যুক্তৰাজ্য, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ আনুমানিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত আনুমানিক হিচাপ ২০১২ চনত [[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰিও আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ (US State Department) ''[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিবেদন|International Religious Freedom Report]] ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰ ফালৰ পৰা [[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম|নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছত হিন্দু ধৰ্ম|মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, আনুমানিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 327keg4lvoyz3v3bdqyzomzfncsfmwk 626578 626577 2026-08-12T15:01:13Z Kandarpajit Kallol 6257 /* পটভূমি */ 626578 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পবিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == দক্ষিণ এছিয়া ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— গায়ানা, ছুৰিনাম, ত্ৰিনিদাদ, মৰিছাছ, দক্ষিণ আফ্ৰিকা, পূব আফ্ৰিকা, ফিজি, বাৰ্মা (ম্যানমাৰ) আৰু মালয়েছিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী উত্তৰ আমেৰিকা, যুক্তৰাজ্য, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ আনুমানিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত আনুমানিক হিচাপ ২০১২ চনত [[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰিও আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ (US State Department) ''[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিবেদন|International Religious Freedom Report]] ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰ ফালৰ পৰা [[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম|নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছত হিন্দু ধৰ্ম|মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, আনুমানিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} to9oifl105pbsu9pbc90dx24mpgazj4 626579 626578 2026-08-12T15:03:28Z Kandarpajit Kallol 6257 /* প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন */ 626579 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পবিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ আনুমানিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত আনুমানিক হিচাপ ২০১২ চনত [[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰিও আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ (US State Department) ''[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিবেদন|International Religious Freedom Report]] ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰ ফালৰ পৰা [[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম|নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছত হিন্দু ধৰ্ম|মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, আনুমানিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 71e6hcxirqu8wilvr87plc91w5mt1p1 626580 626579 2026-08-12T15:05:03Z Kandarpajit Kallol 6257 /* জনগাঁথনিৰ আনুমানিক হিচাপ */ 626580 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পবিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ আনুমানিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত আনুমানিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰিও আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিবেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰ ফালৰ পৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, আনুমানিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} swqfxab4kr2g2izxrqju2hkwy917obb 626582 626580 2026-08-12T15:10:18Z Kandarpajit Kallol 6257 626582 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ।]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰ পৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰিও নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পবিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ আনুমানিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত আনুমানিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰিও আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিবেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰ ফালৰ পৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, আনুমানিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} sbslla44p5iw93e18bar5rnygidop6v 626584 626582 2026-08-12T15:12:18Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626584 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] b9rr6pwfz91q4bvl4ljggp6upu5dcmx 626587 626584 2026-08-12T15:18:27Z Kandarpajit Kallol 6257 626587 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ (US State Department),<ref name=usstate/> [[চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক]] (CIA World Factbook),<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু [[পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ]] (Pew Research Center) অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] jk5wc3jfk6cq7c1ixs7tjma1skffe84 626588 626587 2026-08-12T15:19:18Z Kandarpajit Kallol 6257 626588 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] bi0ian8a1av148ndcnvbttizcrxl9vw 626589 626588 2026-08-12T15:20:32Z Kandarpajit Kallol 6257 626589 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। == দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম ! অঞ্চল !! দেশ !! মুঠ হিন্দু !! শতকৰা হাৰ !! মুঠ জনসংখ্যা !! লোকপিয়লৰ বৰ্ষ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Nepal}} || ২৩,৬৭৭,৭৪৪ || ৮১.১৯%<ref name="nepal2021">[118]</ref> || ২৯,১৬৪,৫৭৮<ref>[119]</ref> || ২০২১ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|India}} || ১,০৫৩,০০০,০০০ || ৭৯.৮%<ref>[82]</ref><ref>[83]</ref><ref>[84]</ref> || ১,৩২০,০০০,০০০ || (২০১১ লোকপিয়ল) |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mauritius}} || ৪৭৪,০০০ || ৩৯%<ref>[18]</ref> || ১,২৬১,০০০ || ২০২২ |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Fiji}} || ২৬১,১৩৬ || ২৭.৯%<ref>[68]</ref><ref>[69]</ref> || ৯৩৫,৯৭৪ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guyana}} || ১৯০,৯tips || ২৪.৯%<ref>[78]</ref> || ৭৬৯,০৯৫ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bhutan}} || ১৮৫,৭০০ || ২২.৬%–২৫%<ref>[42]</ref><ref>[43]</ref> || ৭৪২,৭৩৭ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Suriname}} || ১২০,৬২৩ – ১২৮,৯৯৫ || ২২.৩%<ref>[150]</ref> – ২৭.৪%<ref>[151]</ref> || ৪৭০,৭৮৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Trinidad and Tobago}} || ২৪০,১০০ || ১৮.২%<ref>[161]</ref><ref>[162]</ref><ref>[163]</ref> || ১,০৫৬,৬০৮ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Qatar}} || ৪২২,১১৮ || ১৫.১%<ref>[132]</ref> || ২,৭৯৫,৪৮৪<ref>[133]</ref> || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Sri Lanka}} || ২,৬৭১,০০০ || ১২.৬%<ref>[149]</ref> || ২১,২০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Kuwait}} || ৩০০,৬৬৭<ref group="note">note 2</ref> || ১২%<ref>[93]</ref> || ২,৫০৫,৫৫৯ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bangladesh}} || ১৩,১০০,০০০ || ৭.৯%<ref>[37]</ref><ref>[38]</ref> || ১৬৫,০০০,০০০ || ২০২২ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Réunion}} || ৫৫,৪০৯ || ৬.৭%<ref>[134]</ref> || ৯২৭,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Malaysia}} || ১,৯৪৯,৮৫০ || ৬.৩%<ref>[107]</ref><ref>[108]</ref> || ৩০,৯৪৯,৯৬২ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Seychelles}} || ৫,৫০৮ || ৫.৪%<ref>[140]</ref><ref>[141]</ref> || ১০২,৮১২ || ২০২২ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Singapore}} || ২৮০,০০০ || ৫.০%<ref>[144]</ref><ref>[145]</ref> || ৫,৬০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|United Arab Emirates}} || ৪৯০,০০০<ref group="note">note 4</ref> || ৫ - ২০%<ref>[170]</ref> || ৯,৬৮২,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Oman}} || ৯৬,১৪৭ – ১৮২,৬৭৯ || ৩%<ref>[123]</ref> – ৫.৭%<ref>[124]</ref> || ৩,২০৪,৮৯৭ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|New Zealand}} || ১৪৪,৭NT || ২.৯%<ref>[122]</ref> || ৪,M৫,৭৭১ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Australia}} || ৬৮৪,০০০ || ২.৭%<ref>[32]</ref> || ২৩,৪০১,৪০০ || ২০২১ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Canada}} || ৮২৮,২০০ || ২.৩%<ref>[51]</ref> || ৩৬,৯৯০,MT || ২০২১ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Pakistan}} || ৫,২১৭,২১৬ || ২.১৭%<ref>[125]</ref> || ২৪০,৪৫৮,০৮৯ || ২০২৩ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Gibraltar}} || ৬২৮ || ২.০%<ref>[75]</ref> || ৩২,১৯৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|United States Virgin Islands}} || ৫২৮ || ১.৯%<ref>[174]</ref> || ২৮,০৫৪ || — |- | [[ছেন্ট কিটছ আৰু নেভিছ]] || {{flag|Saint Kitts and Nevis}} || ৮৬০ || ১.৮২%<ref>[136]</ref> || ৪৭,১৯৫ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Indonesia}} || ৪,৬৭৯,M৩<ref>[85]</ref> || ১.৭১%<ref>[85]</ref> || ২৭৩,৮৭৩,০০০ || ২০২১ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|United Kingdom}} || ১,০২০,০০০ || ১.৭%<ref>[171]</ref><ref>[172]</ref> || ৬০,৭৭৬,২৩৮ || ২০১৭ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|United States}} || ৩,৩৩৮,২১০ || ১.০%<ref>[173]</ref> || ৩৩২,০০০,০০০ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|South Africa}} || ৫০৫,০০০ || ০.৯%<ref>[147]</ref>-১.১%<ref>[23]</ref> || ৪৯,৯৯১,৩০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Grenada}} || ৬৩০ || ০.৭%<ref>[76]</ref> || ৮৯,৯৭১ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Yemen}} || ১৫৫,৬১৪ || ০.৭%<ref>[175]</ref> || ২২,২৩০,৫৩১ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Saudi Arabia}} || ৩০৩,৬১১<ref group="note">note 3</ref> || ০.৬%<ref>[138]</ref> – ১.১%<ref>[139]</ref> || ২৭,৬MDE,MD৮ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Netherlands}} || ৯৬,M০ – ২০০,০০০ || ০.৫৮%<ref>[120]</ref> – ১.২০%<ref>[121]</ref> || ১৬,৫৭০,৬১৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Andorra}} || ৩৮২ || ০.৫%<ref>[27]</ref><ref>[28]</ref> || ৮২,৮৮৭ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guadeloupe}} || ২,৩实时 || ০.৫%<ref>[77]</ref> || ৪৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Myanmar}} || ২৫২,৭৬৩<ref>[115]</ref> || ০.৫%<ref>[116]</ref> || ৫০,২৭৯,৯০০<ref>[117]</ref> || ২০১৪ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Norway}} || ২৩,১৪০ || ০.৫% || ৪,৬২৭,৯২৬ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Barbados}} || ১,M৫ || ০.৪৬%<ref>[39]</ref> || ২২৬,১৯৩ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Anguilla}} || ৫৮ || ০.৪%<ref>[29]</ref> || ১৩,৪৫২ || ২০১১ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Antigua and Barbuda}} || ৩৭৯ || ০.৪%<ref>[30]</ref> || ৮১,৭৯৯ || -NA- |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Cyprus}} || ৪,৬৪০ || ০.৪%<ref>[60]</ref> || ১,১৬০,৯৮৭ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Switzerland}} || ২৮,৭০৮-৫০,০০০<ref>[155]</ref><ref>[156]</ref> || ০.৩৮%<ref>[157]</ref><ref>[158]</ref>-০.৬%<ref>[159]</ref> || ৭,৫৫৪,৬৬১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Botswana}} || ৩,৩৫৩ || ০.৩%<ref>[44]</ref> || ১,৩৭২,৬Nz || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Cambodia}} || ৪১,৯৮৮ || ০.৩%<ref>[49]</ref><ref>[50]</ref> || ১৩,৯৯৫,৯০৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Ireland}} || ১৪,৩০০ || ০.৩০%<ref>[86]</ref> || ৪,৭৬১,৮৬৫ || ২০১৬ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Martinique}} || ১,৩১৭ || ০.৩%<ref>[109]</ref> || ৪৩৯,২০২ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] || {{flag|Panama}} || ৯,৭২৬ || ০.৩%<ref>[126]</ref><ref>[127]</ref> || ৩,২৪২,১৭৩ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Uganda}} || ১০০,০০০<ref>[54]</ref> || ০.৩%<ref>[54]</ref> || ৩৮,২২৫,৪৪৭ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Cuba}} || ২৩,৯২৭ || ০.২১%<ref>[57]</ref> || ১১,৩৯৪,MD৩ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Belize}} || ৬১২ || ০.২%<ref>[41]</ref> || ২৯৪,৩৮৫ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Dominica}} || ১৪৫ || ০.২%<ref>[64]</ref> || ৭২,৩৮৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|France}} || ১২১,০০০ || ০.২%<ref>[71]</ref> || ৬৩,৭১৮,১৮৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Italy}} || ১০৮,৯৫০ || ০.২% (প্ৰায়)<ref>[88]</ref> || ৬০,৪১৮,০০০ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)}} || ৩০,০০০<ref>[23]</ref> || ০.১৮%<ref>[23]</ref> || ৬৫,৭৫১,৫১২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Germany}} || ১৩,০০০ || ০.১৫% (প্ৰায়)<ref>[73]</ref> || ৮২,৬৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eswatini}} || ১,৭০০ – ২,২৬৬ || ০.১৫%<ref>[152]</ref> – ০.২%<ref>[153]</ref> || ১,১৩৩,MD৬ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zambia}} || ১৬,MD৮ || ০.১৪%<ref>[176]</ref><ref>[177]</ref> || ১১,৪৭৭,ND৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Spain}} || ৭৫,০০০ || ০.১১%<ref>[148]</ref> || ৪৮,৬৯২,৮০৪ || ২০২৪ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tanzania}} || ৫০,০০০<ref>[160]</ref> || ০.১১%<ref>[160]</ref> || ৩৯,৩৮৪,২২৩ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Austria}} || ১১,০০০ || ০.১%<ref>[33]</ref> || ৮,৯০০,০০০ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burundi}} || ৮,৩৯১ || ০.১%<ref>[47]</ref><ref>[48]</ref> || ৮,৩৯০,৫০৫ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Comoros}} || ৭১১ || ০.১% (প্ৰায়){{citation needed}} || ৭১১,৪১৭ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Côte d'Ivoire}} || ১৮,MDE || ০.১%<ref>[58]</ref><ref>[59]</ref> || ১৮,MDE,NDA || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Denmark}} || ৫,৪৬৮ || ০.১%<ref>[61]</ref><ref>[62]</ref> || ৫,৪৬৮,১২০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eritrea}} || ৪,৯০৭ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[66]</ref> || ৪,৯০৬,৫৮৫ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Finland}} || ৫,০০০ || ০.১%<ref>[70]</ref> || ৫,২৩৮,৪৬০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Jordan}} || ১০,১৮৫ || ০.১%<ref>[90]</ref> || ১০,১৮৫,৫০০ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Kenya}} || ৬০,০০০<ref>[23]</ref> || ০.১%<ref>[23]</ref> || ৩৭,০০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Lebanon}} || ৪,৯২৬ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[95]</ref> || ৪,৯২৫,৫০২ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Lesotho}} || ২,১২৫ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[97]</ref><ref>[98]</ref> || ২,১২৫,২৬২ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Liberia}} || ৩,১৯৬ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[99]</ref> || ৩,১৯৫,৯৩১ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Libya}} || ৬,MD৭ || ০.১%<ref>[100]</ref><ref>[101]</ref> || ৬,MD৬,৯১৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Madagascar}} || ১৯,ND৯ || ০.১%<ref>[103]</ref><ref>[104]</ref> || ১৯,ND৮,৮১৫ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Russia}} || ১৪৩,০০০ || ০.১%<ref>[135]</ref> || ১৪১,৩৭৭,৭৫২ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovakia}} || ৫,ND৮ || ০.১% (প্ৰায়){{citation needed}} || ৫,ND৭,৫০২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Thailand}} || ৬৫,০০০ || ০.১%<ref>[164]</ref> || ৬৫,MD৮,১৪৯ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Tonga}} || ১০০ || ০.১%<ref>[165]</ref> || ১০৩,MD৩ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Ukraine}} || ৪২,৩৮৬ || ০.১%<ref>[168]</ref> || ৪২,৩৮৬,৪实时 || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Puerto Rico}} || ৩,৫৫实时 || ০.০৯%<ref>[131]</ref> || ৩,৯৪৪,২৫৯ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Sweden}} || ৭,MD৪ – ১০,৮৩৭ || ০.০৭৮% – ০.১২%<ref>[154]</ref> || ৯,MD১,০৮৮ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Jamaica}} || ১,৮৩৬ || ০.০৭%<ref>[89]</ref> || ২,৭৮০,১৩২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Luxembourg}} || ৩৩৬ || ০.০৭% (প্ৰায়)<ref>[102]</ref> || ৪৮Map২২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Portugal}} || ৭,৩৯৬ || ০.০৭% || ১০,৬৪২,৮৩৬ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Vietnam}} || ৭০,০০০ || ০.০৭% || ৮৫,২৬২,৩৫৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Belgium}} || ৬,২৩৫ || ০.০৬%<ref>[40]</ref> || ১০,৩৯২,২২৬ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Somalia}} || ৮,২৭৮ || ০.০৬%<ref>[146]</ref> || ১৩,৭৯৭,২০৪ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Ghana}} || ১২,৫০০ || ০.০৫% (প্ৰায়)<ref>[74]</ref> || ২২,৯৩১,২৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mozambique}} || ১০,ND৩ – ৪১,৮১১ || ০.০৫%<ref>[113]</ref> – ০.২%<ref>[114]</ref> || ২০,৯০৫,৫৮৫ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Sierra Leone}} || ২,ND৮ – ৬,১৪৫ || ০.০৪%[142] – ০.১%[143] || ৬,১৪৪,৫৬২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Brunei}} || ১৩১ || ০.০৩৫%[46] || ৩৭৪,৫৭৭ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]]/[[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Afghanistan}} || ১০,৫১১ || ০.০৩%[24][25][26] || ৩৫,MD৬,৬৬৭ || -NA- |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Hungary}} || ৩,৩০৭[79][80][81] || ০.০৩% || ৯,৬০৩,৬৩৪ || ২০২২ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Estonia}} || ২৯৫ || ০.০২৭%[67] || ১,MD৪,৫৬৪ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovenia}} || ৫০০ || ০.০২৫% (প্ৰায়){{citation needed}} || ২,MDA,Mj৫ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Czech Republic}} || ২,NDA || ০.০২৩%[52] || ১০,ND৬,৫৬০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Colombia}} || ৮,৮৭৬ || ০.০২%[55] || ৪৪,৩৭৯,৫৯৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Djibouti}} || ৯৯ || ০.০২%[63] || ৪৯৬,৩৭৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Malawi}} || ২,৭২১ – ২,৭২৬ || ০.০২%[105] – ০.২%[106] || ১৩,৬০৩,১৮১ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Samoa}} || ৩৮ || ০.০২% (প্ৰায়) || ১৮৭,ND৯ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zimbabwe}} || ৩,০০০ || ০.০২% || ১২,৩১১,১৪৩ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|South Korea}} || ১২,ND২ || ০.MDE৫% (প্ৰায়) || ৪৯,MD৪,৭৯০ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Latvia}} || ১৭৯ || ০.MDE২%[94] || ১,৪৮১,৮২৩ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Argentina}} || ৪,০০০+ || ০.০১%[31] || ৪০,৩০১,৯২৭ || -NA- |- | [[বলকান]] || {{flag|Croatia}} || ৪৪৯ || ০.০১% (প্ৰায়)[56] || ৪,ND৩,৩১২ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Georgia}} || ৪৬৫ || ০.০১% (প্ৰায়)[72] || ৪,Nj৬,০০৩ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Israel}} || প্ৰায় ৫০০–১,৪০০ || ০.০১%[87] || ৯,৪১২,৮৫০ || ২০২০ |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Kazakhstan}} || ১,৮৭৮ || ০.০১%[91] || ১৮,Nj২,০০০ || ২০২০ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Lithuania}} || ৩৪৪ || ০.০১%[96] || ২,৫৬১,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Maldives}} || ৩৭ || ০.০১%[110] || ৩৬৯,MD১ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Moldova}} || ৪৩৩ || ০.০১% (প্ৰায়)[111] || ৩,২০০,০০০ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Poland}} || ২,৪২১ || ০.০০৮%[130] || ৩০,৫৭৫,০০০ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Egypt}} || ২,৭০০ || ০.০০৩%[65] || ৮২,৭৬১,২৪৪ || ২০১০ |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Brazil}} || ৫,৬৭৫–৯,৫实时 || ০.০০২৯%[45]–০.০১% || ১৯২,৭৫৫,৭৯৯ || — |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Uzbekistan}} || ৮৯৫[167] || ০.০০২৫% || ৩৪,৫৫৮,৯০০ || ২০২০ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burkina Faso}} || ১৫০ || ০.০০১%{{citation needed}} || ১৪,৩২৬,Mj৩ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tunisia}} || ১২实时 || ০.০০১%[166] || ১১,৩০৩,৯৪২ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Turkey}} || ৮৪৩ || ০.০০১%[167] || ৮৩,৬১৪,৩৬২ || ২০২০ |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Morocco}} || ২০০ || ০.০০০৬[112] || ৩২,৭৮১,৮৬০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Bahrain}} || ৭,০০০ – ১৪৪,২৮৬note 1 || <১%–৯.৮%[36]note 1 || ৭০৮,৫৭৩ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|China}} || ২০,০০০[53] || <০.১%[54] || ১,ND২,৬০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Iran}} || ২০,০০০[23] || <০.১[23] || ৬৫,৩৯৭,৫২১ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|Japan}} || ৩০,০০০[23] || <০.১[23] || ১২৭,ND৩,ND৪ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Philippines}} || ৩২,Nz১[20] || <০.১%[20] || ১০২,০০০,০০০[128][129] || — |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" | মুঠ || — || ১,১২০,০০০,০০০ || ১৪.৯%[178] || ৭,৫০০,০০০,০০০ || — |} ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] 3j35v6hsqazituvv3pttggbabhtcbze 626590 626589 2026-08-12T15:21:00Z Kandarpajit Kallol 6257 626590 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। === দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম ! অঞ্চল !! দেশ !! মুঠ হিন্দু !! শতকৰা হাৰ !! মুঠ জনসংখ্যা !! লোকপিয়লৰ বৰ্ষ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Nepal}} || ২৩,৬৭৭,৭৪৪ || ৮১.১৯%<ref name="nepal2021">[118]</ref> || ২৯,১৬৪,৫৭৮<ref>[119]</ref> || ২০২১ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|India}} || ১,০৫৩,০০০,০০০ || ৭৯.৮%<ref>[82]</ref><ref>[83]</ref><ref>[84]</ref> || ১,৩২০,০০০,০০০ || (২০১১ লোকপিয়ল) |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mauritius}} || ৪৭৪,০০০ || ৩৯%<ref>[18]</ref> || ১,২৬১,০০০ || ২০২২ |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Fiji}} || ২৬১,১৩৬ || ২৭.৯%<ref>[68]</ref><ref>[69]</ref> || ৯৩৫,৯৭৪ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guyana}} || ১৯০,৯tips || ২৪.৯%<ref>[78]</ref> || ৭৬৯,০৯৫ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bhutan}} || ১৮৫,৭০০ || ২২.৬%–২৫%<ref>[42]</ref><ref>[43]</ref> || ৭৪২,৭৩৭ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Suriname}} || ১২০,৬২৩ – ১২৮,৯৯৫ || ২২.৩%<ref>[150]</ref> – ২৭.৪%<ref>[151]</ref> || ৪৭০,৭৮৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Trinidad and Tobago}} || ২৪০,১০০ || ১৮.২%<ref>[161]</ref><ref>[162]</ref><ref>[163]</ref> || ১,০৫৬,৬০৮ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Qatar}} || ৪২২,১১৮ || ১৫.১%<ref>[132]</ref> || ২,৭৯৫,৪৮৪<ref>[133]</ref> || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Sri Lanka}} || ২,৬৭১,০০০ || ১২.৬%<ref>[149]</ref> || ২১,২০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Kuwait}} || ৩০০,৬৬৭<ref group="note">note 2</ref> || ১২%<ref>[93]</ref> || ২,৫০৫,৫৫৯ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bangladesh}} || ১৩,১০০,০০০ || ৭.৯%<ref>[37]</ref><ref>[38]</ref> || ১৬৫,০০০,০০০ || ২০২২ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Réunion}} || ৫৫,৪০৯ || ৬.৭%<ref>[134]</ref> || ৯২৭,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Malaysia}} || ১,৯৪৯,৮৫০ || ৬.৩%<ref>[107]</ref><ref>[108]</ref> || ৩০,৯৪৯,৯৬২ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Seychelles}} || ৫,৫০৮ || ৫.৪%<ref>[140]</ref><ref>[141]</ref> || ১০২,৮১২ || ২০২২ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Singapore}} || ২৮০,০০০ || ৫.০%<ref>[144]</ref><ref>[145]</ref> || ৫,৬০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|United Arab Emirates}} || ৪৯০,০০০<ref group="note">note 4</ref> || ৫ - ২০%<ref>[170]</ref> || ৯,৬৮২,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Oman}} || ৯৬,১৪৭ – ১৮২,৬৭৯ || ৩%<ref>[123]</ref> – ৫.৭%<ref>[124]</ref> || ৩,২০৪,৮৯৭ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|New Zealand}} || ১৪৪,৭NT || ২.৯%<ref>[122]</ref> || ৪,M৫,৭৭১ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Australia}} || ৬৮৪,০০০ || ২.৭%<ref>[32]</ref> || ২৩,৪০১,৪০০ || ২০২১ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Canada}} || ৮২৮,২০০ || ২.৩%<ref>[51]</ref> || ৩৬,৯৯০,MT || ২০২১ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Pakistan}} || ৫,২১৭,২১৬ || ২.১৭%<ref>[125]</ref> || ২৪০,৪৫৮,০৮৯ || ২০২৩ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Gibraltar}} || ৬২৮ || ২.০%<ref>[75]</ref> || ৩২,১৯৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|United States Virgin Islands}} || ৫২৮ || ১.৯%<ref>[174]</ref> || ২৮,০৫৪ || — |- | [[ছেন্ট কিটছ আৰু নেভিছ]] || {{flag|Saint Kitts and Nevis}} || ৮৬০ || ১.৮২%<ref>[136]</ref> || ৪৭,১৯৫ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Indonesia}} || ৪,৬৭৯,M৩<ref>[85]</ref> || ১.৭১%<ref>[85]</ref> || ২৭৩,৮৭৩,০০০ || ২০২১ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|United Kingdom}} || ১,০২০,০০০ || ১.৭%<ref>[171]</ref><ref>[172]</ref> || ৬০,৭৭৬,২৩৮ || ২০১৭ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|United States}} || ৩,৩৩৮,২১০ || ১.০%<ref>[173]</ref> || ৩৩২,০০০,০০০ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|South Africa}} || ৫০৫,০০০ || ০.৯%<ref>[147]</ref>-১.১%<ref>[23]</ref> || ৪৯,৯৯১,৩০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Grenada}} || ৬৩০ || ০.৭%<ref>[76]</ref> || ৮৯,৯৭১ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Yemen}} || ১৫৫,৬১৪ || ০.৭%<ref>[175]</ref> || ২২,২৩০,৫৩১ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Saudi Arabia}} || ৩০৩,৬১১<ref group="note">note 3</ref> || ০.৬%<ref>[138]</ref> – ১.১%<ref>[139]</ref> || ২৭,৬MDE,MD৮ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Netherlands}} || ৯৬,M০ – ২০০,০০০ || ০.৫৮%<ref>[120]</ref> – ১.২০%<ref>[121]</ref> || ১৬,৫৭০,৬১৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Andorra}} || ৩৮২ || ০.৫%<ref>[27]</ref><ref>[28]</ref> || ৮২,৮৮৭ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guadeloupe}} || ২,৩实时 || ০.৫%<ref>[77]</ref> || ৪৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Myanmar}} || ২৫২,৭৬৩<ref>[115]</ref> || ০.৫%<ref>[116]</ref> || ৫০,২৭৯,৯০০<ref>[117]</ref> || ২০১৪ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Norway}} || ২৩,১৪০ || ০.৫% || ৪,৬২৭,৯২৬ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Barbados}} || ১,M৫ || ০.৪৬%<ref>[39]</ref> || ২২৬,১৯৩ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Anguilla}} || ৫৮ || ০.৪%<ref>[29]</ref> || ১৩,৪৫২ || ২০১১ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Antigua and Barbuda}} || ৩৭৯ || ০.৪%<ref>[30]</ref> || ৮১,৭৯৯ || -NA- |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Cyprus}} || ৪,৬৪০ || ০.৪%<ref>[60]</ref> || ১,১৬০,৯৮৭ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Switzerland}} || ২৮,৭০৮-৫০,০০০<ref>[155]</ref><ref>[156]</ref> || ০.৩৮%<ref>[157]</ref><ref>[158]</ref>-০.৬%<ref>[159]</ref> || ৭,৫৫৪,৬৬১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Botswana}} || ৩,৩৫৩ || ০.৩%<ref>[44]</ref> || ১,৩৭২,৬Nz || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Cambodia}} || ৪১,৯৮৮ || ০.৩%<ref>[49]</ref><ref>[50]</ref> || ১৩,৯৯৫,৯০৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Ireland}} || ১৪,৩০০ || ০.৩০%<ref>[86]</ref> || ৪,৭৬১,৮৬৫ || ২০১৬ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Martinique}} || ১,৩১৭ || ০.৩%<ref>[109]</ref> || ৪৩৯,২০২ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] || {{flag|Panama}} || ৯,৭২৬ || ০.৩%<ref>[126]</ref><ref>[127]</ref> || ৩,২৪২,১৭৩ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Uganda}} || ১০০,০০০<ref>[54]</ref> || ০.৩%<ref>[54]</ref> || ৩৮,২২৫,৪৪৭ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Cuba}} || ২৩,৯২৭ || ০.২১%<ref>[57]</ref> || ১১,৩৯৪,MD৩ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Belize}} || ৬১২ || ০.২%<ref>[41]</ref> || ২৯৪,৩৮৫ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Dominica}} || ১৪৫ || ০.২%<ref>[64]</ref> || ৭২,৩৮৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|France}} || ১২১,০০০ || ০.২%<ref>[71]</ref> || ৬৩,৭১৮,১৮৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Italy}} || ১০৮,৯৫০ || ০.২% (প্ৰায়)<ref>[88]</ref> || ৬০,৪১৮,০০০ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)}} || ৩০,০০০<ref>[23]</ref> || ০.১৮%<ref>[23]</ref> || ৬৫,৭৫১,৫১২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Germany}} || ১৩,০০০ || ০.১৫% (প্ৰায়)<ref>[73]</ref> || ৮২,৬৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eswatini}} || ১,৭০০ – ২,২৬৬ || ০.১৫%<ref>[152]</ref> – ০.২%<ref>[153]</ref> || ১,১৩৩,MD৬ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zambia}} || ১৬,MD৮ || ০.১৪%<ref>[176]</ref><ref>[177]</ref> || ১১,৪৭৭,ND৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Spain}} || ৭৫,০০০ || ০.১১%<ref>[148]</ref> || ৪৮,৬৯২,৮০৪ || ২০২৪ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tanzania}} || ৫০,০০০<ref>[160]</ref> || ০.১১%<ref>[160]</ref> || ৩৯,৩৮৪,২২৩ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Austria}} || ১১,০০০ || ০.১%<ref>[33]</ref> || ৮,৯০০,০০০ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burundi}} || ৮,৩৯১ || ০.১%<ref>[47]</ref><ref>[48]</ref> || ৮,৩৯০,৫০৫ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Comoros}} || ৭১১ || ০.১% (প্ৰায়){{citation needed}} || ৭১১,৪১৭ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Côte d'Ivoire}} || ১৮,MDE || ০.১%<ref>[58]</ref><ref>[59]</ref> || ১৮,MDE,NDA || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Denmark}} || ৫,৪৬৮ || ০.১%<ref>[61]</ref><ref>[62]</ref> || ৫,৪৬৮,১২০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eritrea}} || ৪,৯০৭ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[66]</ref> || ৪,৯০৬,৫৮৫ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Finland}} || ৫,০০০ || ০.১%<ref>[70]</ref> || ৫,২৩৮,৪৬০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Jordan}} || ১০,১৮৫ || ০.১%<ref>[90]</ref> || ১০,১৮৫,৫০০ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Kenya}} || ৬০,০০০<ref>[23]</ref> || ০.১%<ref>[23]</ref> || ৩৭,০০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Lebanon}} || ৪,৯২৬ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[95]</ref> || ৪,৯২৫,৫০২ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Lesotho}} || ২,১২৫ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[97]</ref><ref>[98]</ref> || ২,১২৫,২৬২ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Liberia}} || ৩,১৯৬ || ০.১% (প্ৰায়)<ref>[99]</ref> || ৩,১৯৫,৯৩১ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Libya}} || ৬,MD৭ || ০.১%<ref>[100]</ref><ref>[101]</ref> || ৬,MD৬,৯১৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Madagascar}} || ১৯,ND৯ || ০.১%<ref>[103]</ref><ref>[104]</ref> || ১৯,ND৮,৮১৫ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Russia}} || ১৪৩,০০০ || ০.১%<ref>[135]</ref> || ১৪১,৩৭৭,৭৫২ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovakia}} || ৫,ND৮ || ০.১% (প্ৰায়){{citation needed}} || ৫,ND৭,৫০২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Thailand}} || ৬৫,০০০ || ০.১%<ref>[164]</ref> || ৬৫,MD৮,১৪৯ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Tonga}} || ১০০ || ০.১%<ref>[165]</ref> || ১০৩,MD৩ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Ukraine}} || ৪২,৩৮৬ || ০.১%<ref>[168]</ref> || ৪২,৩৮৬,৪实时 || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Puerto Rico}} || ৩,৫৫实时 || ০.০৯%<ref>[131]</ref> || ৩,৯৪৪,২৫৯ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Sweden}} || ৭,MD৪ – ১০,৮৩৭ || ০.০৭৮% – ০.১২%<ref>[154]</ref> || ৯,MD১,০৮৮ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Jamaica}} || ১,৮৩৬ || ০.০৭%<ref>[89]</ref> || ২,৭৮০,১৩২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Luxembourg}} || ৩৩৬ || ০.০৭% (প্ৰায়)<ref>[102]</ref> || ৪৮Map২২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Portugal}} || ৭,৩৯৬ || ০.০৭% || ১০,৬৪২,৮৩৬ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Vietnam}} || ৭০,০০০ || ০.০৭% || ৮৫,২৬২,৩৫৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Belgium}} || ৬,২৩৫ || ০.০৬%<ref>[40]</ref> || ১০,৩৯২,২২৬ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Somalia}} || ৮,২৭৮ || ০.০৬%<ref>[146]</ref> || ১৩,৭৯৭,২০৪ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Ghana}} || ১২,৫০০ || ০.০৫% (প্ৰায়)<ref>[74]</ref> || ২২,৯৩১,২৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mozambique}} || ১০,ND৩ – ৪১,৮১১ || ০.০৫%<ref>[113]</ref> – ০.২%<ref>[114]</ref> || ২০,৯০৫,৫৮৫ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Sierra Leone}} || ২,ND৮ – ৬,১৪৫ || ০.০৪%[142] – ০.১%[143] || ৬,১৪৪,৫৬২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Brunei}} || ১৩১ || ০.০৩৫%[46] || ৩৭৪,৫৭৭ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]]/[[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Afghanistan}} || ১০,৫১১ || ০.০৩%[24][25][26] || ৩৫,MD৬,৬৬৭ || -NA- |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Hungary}} || ৩,৩০৭[79][80][81] || ০.০৩% || ৯,৬০৩,৬৩৪ || ২০২২ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Estonia}} || ২৯৫ || ০.০২৭%[67] || ১,MD৪,৫৬৪ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovenia}} || ৫০০ || ০.০২৫% (প্ৰায়){{citation needed}} || ২,MDA,Mj৫ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Czech Republic}} || ২,NDA || ০.০২৩%[52] || ১০,ND৬,৫৬০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Colombia}} || ৮,৮৭৬ || ০.০২%[55] || ৪৪,৩৭৯,৫৯৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Djibouti}} || ৯৯ || ০.০২%[63] || ৪৯৬,৩৭৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Malawi}} || ২,৭২১ – ২,৭২৬ || ০.০২%[105] – ০.২%[106] || ১৩,৬০৩,১৮১ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Samoa}} || ৩৮ || ০.০২% (প্ৰায়) || ১৮৭,ND৯ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zimbabwe}} || ৩,০০০ || ০.০২% || ১২,৩১১,১৪৩ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|South Korea}} || ১২,ND২ || ০.MDE৫% (প্ৰায়) || ৪৯,MD৪,৭৯০ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Latvia}} || ১৭৯ || ০.MDE২%[94] || ১,৪৮১,৮২৩ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Argentina}} || ৪,০০০+ || ০.০১%[31] || ৪০,৩০১,৯২৭ || -NA- |- | [[বলকান]] || {{flag|Croatia}} || ৪৪৯ || ০.০১% (প্ৰায়)[56] || ৪,ND৩,৩১২ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Georgia}} || ৪৬৫ || ০.০১% (প্ৰায়)[72] || ৪,Nj৬,০০৩ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Israel}} || প্ৰায় ৫০০–১,৪০০ || ০.০১%[87] || ৯,৪১২,৮৫০ || ২০২০ |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Kazakhstan}} || ১,৮৭৮ || ০.০১%[91] || ১৮,Nj২,০০০ || ২০২০ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Lithuania}} || ৩৪৪ || ০.০১%[96] || ২,৫৬১,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Maldives}} || ৩৭ || ০.০১%[110] || ৩৬৯,MD১ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Moldova}} || ৪৩৩ || ০.০১% (প্ৰায়)[111] || ৩,২০০,০০০ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Poland}} || ২,৪২১ || ০.০০৮%[130] || ৩০,৫৭৫,০০০ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Egypt}} || ২,৭০০ || ০.০০৩%[65] || ৮২,৭৬১,২৪৪ || ২০১০ |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Brazil}} || ৫,৬৭৫–৯,৫实时 || ০.০০২৯%[45]–০.০১% || ১৯২,৭৫৫,৭৯৯ || — |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Uzbekistan}} || ৮৯৫[167] || ০.০০২৫% || ৩৪,৫৫৮,৯০০ || ২০২০ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burkina Faso}} || ১৫০ || ০.০০১%{{citation needed}} || ১৪,৩২৬,Mj৩ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tunisia}} || ১২实时 || ০.০০১%[166] || ১১,৩০৩,৯৪২ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Turkey}} || ৮৪৩ || ০.০০১%[167] || ৮৩,৬১৪,৩৬২ || ২০২০ |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Morocco}} || ২০০ || ০.০০০৬[112] || ৩২,৭৮১,৮৬০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Bahrain}} || ৭,০০০ – ১৪৪,২৮৬note 1 || <১%–৯.৮%[36]note 1 || ৭০৮,৫৭৩ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|China}} || ২০,০০০[53] || <০.১%[54] || ১,ND২,৬০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Iran}} || ২০,০০০[23] || <০.১[23] || ৬৫,৩৯৭,৫২১ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|Japan}} || ৩০,০০০[23] || <০.১[23] || ১২৭,ND৩,ND৪ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Philippines}} || ৩২,Nz১[20] || <০.১%[20] || ১০২,০০০,০০০[128][129] || — |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" | মুঠ || — || ১,১২০,০০০,০০০ || ১৪.৯%[178] || ৭,৫০০,০০০,০০০ || — |} ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] psq060o8vnon6meex4ncg146acq3flx 626592 626590 2026-08-12T15:25:16Z Kandarpajit Kallol 6257 626592 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। === দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম ! অঞ্চল !! দেশ !! মুঠ হিন্দু !! শতকৰা হাৰ !! মুঠ জনসংখ্যা !! লোকপিয়লৰ বৰ্ষ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Nepal}} || ২৩,৬৭৭,৭৪৪ || ৮১.১৯% || ২৯,১৬৪,৫৭৮ || ২০২১ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|India}} || ১,০৫৩,০০০,০০০ || ৭৯.৮% || ১,৩২০,০০০,০০০ || (২০১১ লোকপিয়ল) |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mauritius}} || ৪৭৪,০০০ || ৩৯% || ১,২৬১,০০০ || ২০২২ |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Fiji}} || ২৬১,১৩৬ || ২৭.৯% || ৯৩৫,৯৭৪ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guyana}} || ১৯০,৯৬৬ || ২৪.৯% || ৭৬৯,০৯৫ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bhutan}} || ১৮৫,৭০০ || ২২.৬%–২৫% || ৭৪২,৭৩৭ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Suriname}} || ১২০,৬২৩ – ১২৮,৯৯৫ || ২২.৩% – ২৭.৪% || ৪৭০,৭৮৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Trinidad and Tobago}} || ২৪০,১০০ || ১৮.২% || ১,০৫৬,৬০৮ || ২০১১ |- | [[मध्य प्राच्य]] || {{flag|Qatar}} || ৪২২,১১৮ || ১৫.১% || ২,৭৯৫,৪৮৪ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Sri Lanka}} || ২,৬৭১,০০০ || ১২.৬% || ২১,২০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Kuwait}} || ৩০০,৬৬৭ || ১২% || ২,৫০৫,৫৫৯ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bangladesh}} || ১৩,১০০,০০০ || ৭.৯% || ১৬৫,০০০,০০০ || ২০২২ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Réunion}} || ৫৫,৪০৯ || ৬.৭% || ৯২৭,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Malaysia}} || ১,৯৪৯,৮৫০ || ৬.৩% || ৩০,৯৪৯,৯৬২ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Seychelles}} || ৫,৫০৮ || ৫.৪% || ১০২,৮১২ || ২০২২ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Singapore}} || ২৮০,০০০ || ৫.০% || ৫,৬০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|United Arab Emirates}} || ৪৯০,০০০ || ৫ - ২০% || ৯,৬৮২,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Oman}} || ৯৬,১৪৭ – ১৮২,৬৭৯ || ৩% – ৫.৭% || ৩,২০৪,৮৯৭ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|New Zealand}} || ১৪৪,৭৫৩ || ২.৯% || ৪,১১৫,৭৭১ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Australia}} || ৬৮৪,০০০ || ২.৭% || ২৩,৪০১,৪০০ || ২০২১ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Canada}} || ৮২৮,২০০ || ২.৩% || ৩৬,৯৯০,১৪১ || ২০২১ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Pakistan}} || ৫,২১৭,২১৬ || ২.১৭% || ২৪ো,৪৫৮,০৮৯ || ২০২৩ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Gibraltar}} || ৬২৮ || ২.০% || ৩২,১৯৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|United States Virgin Islands}} || ৫২৮ || ১.৯% || ২৮,০৫৪ || — |- | [[ছেন্ট কিটছ আৰু নেভিছ]] || {{flag|Saint Kitts and Nevis}} || ৮৬০ || ১.৮২% || ৪৭,১৯৫ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Indonesia}} || ৪,৬৭৯,০৫৩ || ১.৭১% || ২৭৩,৮৭৩,০০০ || ২০২১ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|United Kingdom}} || ১,০২০,০০০ || ১.৭% || ৬০,৭৭৬,২৩৮ || ২০১৭ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|United States}} || ৩,৩৩৮,২১০ || ১.০% || ৩৩২,০০০,০০০ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|South Africa}} || ৫০৫,০০০ || ০.৯% - ১.১% || ৪৯,৯৯১,৩০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Grenada}} || ৬৩০ || ০.৭% || ৮৯,৯Nz || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Yemen}} || ১৫৫,৬১৪ || ০.৭% || ২২,২৩০,৫৩১ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Saudi Arabia}} || ৩০৩,৬১১ || ০.৬% – ১.১% || ২৭,৬০১,০৩৮ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Netherlands}} || ৯৬,১১০ – ২০০,০০০ || ০.৫৮% – ১.২০% || ১৬,৫৭০,৬১৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Andorra}} || ৩৮২ || ০.৫% || ৮২,৮৮৭ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guadeloupe}} || ২,৩০০ || ০.৫% || ৪৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Myanmar}} || ২৫২,৭৬৩ || ০.৫% || ৫০,২৭৯,৯০০ || ২০১৪ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Norway}} || ২৩,১৪০ || ০.৫% || ৪,৬২৭,৯২৬ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Barbados}} || ১,০৫৫ || ০.৪৬% || ২২৬,১৯৩ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Anguilla}} || ৫৮ || ০.৪% || ১৩,৪৫২ || ২০১১ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Antigua and Barbuda}} || ৩৭৯ || ০.৪% || ৮১,৭৯৯ || -NA- |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Cyprus}} || ৪,৬৪০ || ০.৪% || ১,১৬০,৯৮৭ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Switzerland}} || ২৮,৭০৮ - ৫০,০০০ || ০.৩৮% - ০.৬% || ৭,৫৫৪,৬৬১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Botswana}} || ৩,৩৫৩ || ০.৩% || ১,৩৭২,৬Nz || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Cambodia}} || ৪১,৯৮৮ || ০.৩% || ১৩,৯৯৫,৯০৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Ireland}} || ১৪,৩০০ || ০.৩০% || ৪,৭৬১,৮৬৫ || ২০১৬ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Martinique}} || ১,৩১৭ || ০.৩% || ৪৩৯,২০২ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] || {{flag|Panama}} || ৯,৭২৬ || ০.৩% || ৩,২৪২,১৭৩ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Uganda}} || ১০০,০০০ || ০.৩% || ৩৮,২২৫,৪৪৭ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Cuba}} || ২৩,৯২৭ || ০.২১% || ১১,৩৯৪,০৪৩ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Belize}} || ৬১২ || ০.২% || ২৯৪,৩৮৫ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Dominica}} || ১৪৫ || ০.২% || ৭২,৩৮৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|France}} || ১২১,০০০ || ০.২% || ৬৩,৭১৮,১৮৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Italy}} || ১০৮,৯৫০ || ০.২% (প্ৰায়) || ৬০,৪১৮,০০০ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)}} || ৩০,০০০ || ০.১৮% || ৬৫,৭৫১,৫১২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Germany}} || ১৩,০০০ || ০.১৫% (প্ৰায়) || ৮২,৬৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eswatini}} || ১,৭০০ – ২,২৬৬ || ০.১৫% – ০.২% || ১,১৩৩,০৬৬ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zambia}} || ১৬,০৬৮ || ০.১৪% || ১১,৪৭৭,৪৪৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Spain}} || ৭৫,০০০ || ০.১১% || ৪৮,৬৯২,৮০৪ || ২০২৪ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tanzania}} || ৫০,০০০ || ০.১১% || ৩৯,৩৮৪,২২৩ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Austria}} || ১১,০০০ || ০.১% || ৮,৯০০,০০০ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burundi}} || ৮,৩৯১ || ০.১% || ৮,৩৯০,৫০৫ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Comoros}} || ৭১১১ || ০.১% (প্ৰায়){{citation needed}} || ৭১১,৪১৭ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Côte d'Ivoire}} || ১৮,MDE || ০.১% || ১৮,MDE,NDA || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Denmark}} || ৫,৪৬৮ || ০.১% || ৫,৪৬৮,১২০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eritrea}} || ৪,৯০৭ || ০.১% (প্ৰায়) || ৪,৯০৬,৫৮৫ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Finland}} || ৫,০০০ || ০.১% || ৫,২৩৮,৪৬০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Jordan}} || ১০,১৮৫ || ০.১% || ১০,১৮৫,৫০০ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Kenya}} || ৬০,০০০ || ০.১% || ৩৭,০০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Lebanon}} || ৪,৯২৬ || ০.১% (প্ৰায়) || ৪,৯২৫,৫০২ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Lesotho}} || ২,১২৫ || ০.১% (প্ৰায়) || ২,১২৫,২৬২ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Liberia}} || ৩,১৯৬ || ০.১% (প্ৰায়) || ৩,১৯৫,৯৩布置 || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Libya}} || ৬,০৩৭ || ০.১% || ৬,০৩৬,৯১৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Madagascar}} || ১৯,ND৯ || ০.১% || ১৯,ND৮,৮১৫ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Russia}} || ১৪৩,০০০ || ০.১% || ১৪১,৩৭৭,৭৫২ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovakia}} || ৫,ND৮ || ০.১% (প্ৰায়){{citation needed}} || ৫,ND৭,৫০২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Thailand}} || ৬৫,০০০ || ০.১% || ৬৫,MD৮,১৪৯ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Tonga}} || ১০০ || ০.১% || ১০৩,MD৩ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Ukraine}} || ৪২,৩৮৬ || ০.১% || ৪২,৩৮৬,৪০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Puerto Rico}} || ৩,৫৫০ || ০.০৯% || ৩,৯৪৪,২৫৯ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Sweden}} || ৭,MD৪ – ১০,৮৩৭ || ০.০৭৮% – ০.১২% || ৯,MD১,০৮৮ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Jamaica}} || ১,৮৩৬ || ০.০৭% || ২,৭৮০,১৩২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Luxembourg}} || ৩৩৬ || ০.০৭% (প্ৰায়) || ৪৮Map২২ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Portugal}} || ৭,৩৯৬ || ০.০৭% || ১০,৬৪২,৮৩৬ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Vietnam}} || ৭০,০০০ || ০.০৭% || ৮৫,২৬২,৩৫৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Belgium}} || ,,২৩৫ || ০.০৬% || ১০,৩৯২,২২৬ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Somalia}} || ৮,২৭৮ || ০.০৬% || ১৩,৭৯৭,২০৪ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Ghana}} || ১২,৫০০ || ০.০৫% (প্ৰায়) || ২২,৯৩১,২৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mozambique}} || ১০,ND৩ – ৪১,৮১১ || ০.০৫% – ০.২% || ২০,৯০৫,৫৮৫ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Sierra Leone}} || ২,ND৮ – 六,১৪৫ || ০.০৪% – ০.১% || ৬,১৪৪,৫৬২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Brunei}} || ১৩১ || ০.০৩৫% || ৩৭৪,৫Nz || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]]/[[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Afghanistan}} || ১০,৫১১ || ০.০৩% || ৩৫,MD৬,৬৬৭ || -NA- |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Hungary}} || ৩,৩০৭ || ০.০৩% || ৯,৬০৩,৬৩৪ || ২০২২ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Estonia}} || ২৯৫ || ০.০২৭% || ১,MD৪,৫৬৪ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovenia}} || ৫০০ || ০.০২৫% (প্ৰায়){{citation needed}} || ২,MDA,Mj৫ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Czech Republic}} || ২,NDA || ০.০২৩% || ১০,ND৬,৫৬০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Colombia}} || ৮,৮৭৬ || ০.০২% || ৪৪,৩৭৯,৫৯৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Djibouti}} || ৯৯ || ০.০২% || ৪৯৬,৩৭৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Malawi}} || ২,৭২১ – ২,৭২৬ || ০.০২% – ০.২% || ১৩,৬০৩,১৮১ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Samoa}} || ৩৮ || ০.০২% (প্ৰায়) || ১৮৭,ND৯ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zimbabwe}} || ৩,০০০ || ০.০২% || ১২,৩১১,১৪৩ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|South Korea}} || ১২,ND২ || ০.MDE৫% (প্ৰায়) || ৪৯,MD৪,৭৯০ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Latvia}} || ১৭৯ || ০.MDE২% || ১,৪৮১,৮২৩ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Argentina}} || ৪,০০০+ || ০.০১% || ৪০,৩০১,৯২৭ || -NA- |- | [[বলকান]] || {{flag|Croatia}} || ৪৪৯ || ০.০১% (প্ৰায়) || ৪,ND৩,৩১২ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Georgia}} || ৪৬৫ || ০.০১% (প্ৰায়) || ৪,Nj৬,০০৩ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Israel}} || প্ৰায় ৫০০–১,৪০০ || ০.০১% || ৯,৪১২,৮৫০ || ২০২০ |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Kazakhstan}} || ১,৮৭৮ || ০.০১% || ১৮,Nj২,০০০ || ২০২০ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Lithuania}} || ৩৪৪ || ০.০১% || ২,৫৬১,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Maldives}} || ৩৭ || ০.০১% || ৩৬৯,MD১ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Moldova}} || ৪৩৩ || ০.০১% (প্ৰায়) || ৩,০০,০০০ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Poland}} || ২,৪২১ || ০.০০৮% || ৩০,৫Nz,০০০ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Egypt}} || ২,৭০০ || ০.০০৩% || ৮২,৭৬১,২৪৪ || ২০১০ |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Brazil}} || ৫,৬৭৫–৯,৫০০ || ০.০০২৯%–০.০১% || ১৯২,৭৫৫,৭৯৯ || — |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Uzbekistan}} || ৮৯৫ || ০.০০২৫% || ৩৪,৫৫৮,৯০০ || ২০২০ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burkina Faso}} || ১৫০ || ০.০০১%{{citation needed}} || ১৪,৩২৬,Mj৩ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tunisia}} || ১২০ || ০.০০১% || ১১,৩০৩,৯৪২ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Turkey}} || ৮৪৩ || ০.০০১% || ৮৩,৬১৪,৩৬২ || ২০২০ |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Morocco}} || ২০০ || ০.০০০৬ || ৩২,৭৮১,৮৬০ || ২০১১ |- | [[मध्य प्राच्य]] || {{flag|Bahrain}} || ৭,০০০ – ১৪৪,২৮৬ || <১%–৯.৮% || ৭০৮,৫৭৩ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|China}} || ২০,০০০ || <০.১% || ১,ND২,৬০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Iran}} || ২০,০০০ || <০.১ || ৬৫,৩৯৭,৫২১ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|Japan}} || ৩০,০০০ || <০.১ || ১২৭,ND৩,ND৪ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Philippines}} || ৩২,Nz১ || <০.১% || ১০২,০০০,০০০ || — |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" | মুঠ || — || ১,১২০,০০০,০০০ || ১৪.৯% || ৭,৫০০,০০০,০০০ || — |} ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] 5neq6o8h7zfrkiaxu6ppjc2oxriz5yy 626594 626592 2026-08-12T15:40:01Z Kandarpajit Kallol 6257 626594 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। == দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম ! অঞ্চল !! দেশ !! মুঠ হিন্দু !! শতকৰা হাৰ !! মুঠ জনসংখ্যা !! লোকপিয়লৰ বৰ্ষ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]]/[[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Afghanistan}} || ১০,৫১১ || ০.০৩% || ৩৫,০৩৬,৬৬৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Andorra}} || ৩৮২ || ০.৫% || ৮২,৮৮৭ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Anguilla}} || ৫৮ || ০.৪% || ১৩,৪৫২ || ২০১১ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Antigua and Barbuda}} || ৩৭৯ || ০.৪% || ৮১,৭৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Argentina}} || ৪,০০০+ || ০.০১% || ৪০,৩০১,৯২৭ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Australia}} || ৬৮৪,০০০ || ২.৭% || ২৩,৪০১,৪০০ || ২০২১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Austria}} || ১১,০০০ || ০.১% || ৮,৯০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Bahrain}} || ৭,০০০–১৪৪,২৮৬ || <১%–৯.৮% || ৭০৮,৫৭৩ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bangladesh}} || ১৩,১০০,০০০ || ৭.৯% || ১৬৫,০০০,০০০ || ২০২২ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Barbados}} || ১,০৫৫ || ০.৪৬% || ২২৬,১৯৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Belgium}} || ৬,২৩৫ || ০.০৬% || ১০,৩৯২,২২৬ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Belize}} || ৬১২ || ০.২% || ২৯৪,৩৮৫ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bhutan}} || ১৮৫,৭০০ || ২২.৬%–২৫% || ৭৪২,৭৩৭ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Botswana}} || ৩,৩৫৩ || ০.৩% || ১,৩৭২,৬৭৫ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Brazil}} || ৫,৬৭৫–৯,৫০০ || ০.০০২৯%–০.০১% || ১৯২,৭৫৫,৭৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Brunei}} || ১৩১ || ০.০৩৫% || ৩৭৪,৫৭৭ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burkina Faso}} || ১৫০ || ০.০০১% || ১৪,৩২৬,২০৩ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burundi}} || ৮,৩৯১ || ০.১% || ৮,৩৯০,৫০৫ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Cambodia}} || ৪১,৯৮৮ || ০.৩% || ১৩,৯৯৫,৯০৪ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Canada}} || ৮২৮,২০০ || ২.৩% || ৩৬,৯৯০,১৪১ || ২০২১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Czech Republic}} || ২,৪০৪ || ০.০২৩% || ১০,৪৩৬,৫৬০ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|China}} || ২০,০০০ || <০.১% || ১,৪১২,৬০০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Colombia}} || ৮,৮৭৬ || ০.০২% || ৪৪,৩৭৯,৫৯৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Comoros}} || ৭১১ || ০.১% (আনুমানিক) || ৭১১,৪১৭ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)}} || ৩০,০০০ || ০.১৮% || ৬৫,৭৫১,৫১২ || — |- | [[বলকান]] || {{flag|Croatia}} || ৪৪৯ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৪,৪৯৩,৩১২ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Cuba}} || ২৩,৯২৭ || ০.২১% || ১১,৩৯৪,০৪৩ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Côte d'Ivoire}} || ১৮,০১৩ || ০.১% || ১৮,০১৩,৪০৯ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Cyprus}} || ৪,৬৪০ || ০.৪% || ১,১৬০,৯৮৭ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Denmark}} || ৫,৪৬৮ || ০.১% || ৫,৪৬৮,১২০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Djibouti}} || ৯৯ || ০.০২% || ৪৯৬,৩৭৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Dominica}} || ১৪৫ || ০.২% || ৭২,৩৮৬ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Egypt}} || ২,৭০০ || ০.০০৩% || ৮২,৭৬১,২৪৪ || ২০১০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eritrea}} || ৪,৯০৭ || ০.১% (আনুমানিক) || ৪,৯০৬,৫৮৫ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Estonia}} || ২৯৫ || ০.০২৭% || ১,০৯৪,৫৬৪ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Fiji}} || ২৬১,১৩৬ || ২৭.৯% || ৯৩৫,৯৭৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Finland}} || ৫,০০০ || ০.১% || ৫,২৩৮,৪৬০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|France}} || ১২১,০০০ || ০.২% || ৬৩,৭১৮,১৮৭ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Georgia}} || ৪৬৫ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৪,৬৪৬,০০৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Germany}} || ১৩০,০০০ || ০.১৫% (আনুমানিক) || ৮২,৬৬০,০০০ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Ghana}} || ১২,৫০০ || ০.০৫% (আনুমানিক) || ২২,৯৩১,২৯৯ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Gibraltar}} || ৬২৮ || ২.০% || ৩২,১৯৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Grenada}} || ৬৩০ || ০.৭% || ৮৯,৯৭১ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guadeloupe}} || ২,৩০০ || ০.৫% || ৪৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guyana}} || ১৯০,৯৬৬ || ২৪.৯% || ৭৬৯,০৯৫ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Hungary}} || ৩,৩০৭ || ০.০৩% || ৯,৬০৩,৬৩৪ || ২০২২ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|India}} || ১,০৫৩,০০০,০০০ || ৭৯.৮% || ১,৩২০,০০০,০০০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Indonesia}} || ৪,৬৭৯,০৫৩ || ১.৭১% || ২৭৩,৮৭৩,০০০ || ২০২১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Iran}} || ২০,০০০ || <০.১% || ৬৫,৩৯৭,৫২১ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Ireland}} || ১৪,৩০০ || ০.৩০% || ৪,৭৬১,৮৬৫ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Israel}} || প্ৰায় ৫০০–১,৪০০ || ০.০১% || ৯,৪১২,৮৫০ || ২০২০ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Italy}} || ১০৮,৯৫০ || ০.২% (আনুমানিক) || ৬০,৪১৮,০০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Jamaica}} || ১,৮৩৬ || ০.০৭% || ২,৭৮০,১৩২ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|Japan}} || ৩০,০০০ || <০.১% || ১২৭,৪৩৩,৪৯৪ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Jordan}} || ১০,১৮৫ || ০.১% || ১০,১৮৫,৫০০ || ২০২০ |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Kazakhstan}} || ১,৮৭৮ || ০.০১% || ১৮,৬৩২,০০০ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Kenya}} || ৬০,০০০ || ০.১% || ৩৭,০০০,০০০ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|South Korea}} || ১২,৪৫২ || ০.০১৫% (আনুমানিক) || ৪৯,০৪৪,৭৯০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Kuwait}} || ৩০০,৬৬৭ || ১২% || ২,৫০৫,৫৫৯ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Latvia}} || ১৭৯ || ০.০১২% || ১,৪৮১,৮২৩ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Lebanon}} || ৪,৯২৬ || ০.১% (আনুমানিক) || ৪,৯২৫,৫০২ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Lithuania}} || ৩৪৪ || ০.০১% || ২,৫৬১,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Lesotho}} || ২,১২৫ || ০.১% (আনুমানিক) || ২,১২৫,২৬২ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Liberia}} || ৩,১৯৬ || ০.১% (আনুমানিক) || ৩,১৯৫,৯৩১ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Libya}} || ৬,০৩৭ || ০.১% || ৬,০৩৬,৯১৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Luxembourg}} || ৩৩৬ || ০.০৭% (আনুমানিক) || ৪৮০,২২২ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Madagascar}} || ১৯,৪৪৯ || ০.১% || ১৯,৪৪৮,৮১৫ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Malawi}} || ২,৭২১–২,৭২৬ || ০.০২%–০.২% || ১৩,৬০৩,১৮১ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Malaysia}} || ১,৯৪৯,৮৫০ || ৬.৩% || ৩০,৯৪৯,৯৬২ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Martinique}} || ১,৩১৭ || ০.৩% || ৪৩৯,২০২ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Maldives}} || ৩৭ || ০.০১% || ৩৬৯,০৩১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mauritius}} || ৪৭৪,০০০ || ৩৯% || ১,২৬১,০০০ || ২০২২ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Moldova}} || ৪৩৩ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৩,২০০,০০০ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Morocco}} || ২০০ || ০.০০০৬% || ৩২,৭৮১,৮৬০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mozambique}} || ১০,৪৫৩–৪১,৮১১ || ০.০৫%–০.২% || ২০,৯০৫,৫৮৫ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Myanmar}} || ২৫২,৭৬৩ || ০.৫% || ৫০,২৭৯,৯০০ || ২০১৪ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Nepal}} || ২৩,৬৭৭,৭৪৪ || ৮১.১৯% || ২৯,১৬৪,৫৭৮ || ২০২১ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Netherlands}} || ৯৬,১১০–২০০,০০০ || ০.৫৮%–১.২০% || ১৬,৫৭০,৬১৩ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|New Zealand}} || ১৪৪,৭৫৩ || ২.৯% || ৪,১১৫,৭৭১ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Norway}} || ২৩,১৪০ || ০.৫% || ৪,৬২৭,৯২৬ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Oman}} || ৯৬,১৪৭–১৮২,৬৭৯ || ৩%–৫.৭% || ৩,২০৪,৮৯৭ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Pakistan}} || ৫,২১৭,২১৬ || ২.১৭% || ২৪০,৪৫৮,০৮৯ || ২০২৩ |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] || {{flag|Panama}} || ৯,৭২৬ || ০.৩% || ৩,২৪২,১৭৩ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Philippines}} || ৩২,৭১১ || <০.১% || ১০২,০০০,০০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Portugal}} || ৭,৩৯৬ || ০.০৭% || ১০,৬৪২,৮৩৬ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Poland}} || ২,৪২১ || ০.০০৮% || ৩০,৫৭৫,০০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Puerto Rico}} || ৩,৫৫০ || ০.০৯% || ৩,৯৪৪,২৫৯ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Qatar}} || ৪২২,১১৮ || ১৫.১% || ২,৭৯৫,৪৮৪ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Réunion}} || ৫৫,৪০৯ || ৬.৭% || ৯২৭,০০০ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Russia}} || ১৪৩,০০০ || ০.১% || ১৪১,৩৭৭,৭৫২ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Samoa}} || ৩৮ || ০.০২% (আনুমানিক) || ১৮৭,৪২৯ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Saint Kitts and Nevis}} || ৮৬০ || ১.৮২% || ৪৭,১৯৫ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Saudi Arabia}} || ৩০৩,৬১১ || ০.৬%–১.১% || ২৭,৬০১,০৩৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Seychelles}} || ৫,৫০৮ || ৫.৪% || ১০২,৮১২ || ২০২২ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Sierra Leone}} || ২,৪৫৮–৬,১৪৫ || ০.০৪%–০.১% || ৬,১৪৪,৫৬২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Singapore}} || ২৮০,০০০ || ৫.০% || ৫,৬০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovakia}} || ৫,৪৪৮ || ০.১% (আনুমানিক) || ৫,৪৪৭,৫০২ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovenia}} || ৫০০ || ০.০২৫% (আনুমানিক) || ২,০০৯,২৪৫ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Somalia}} || ৮,২৭৮ || ০.০৬% || ১৩,৭৯৭,২০৪ || ২০১৫ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|South Africa}} || ৫০৫,০০০ || ০.৯%–১.১% || ৪৯,৯৯১,৩০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Spain}} || ৭৫,০০০ || ০.১১% || ৪৮,৬৯২,৮০৪ || ২০২৪ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Sri Lanka}} || ২,৬৭১,০০০ || ১২.৬% || ২১,২০০,০০০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Suriname}} || ১২০,৬২৩–১২৮,৯৯৫ || ২২.৩%–২৭.৪% || ৪৭০,৭৮৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eswatini}} || ১,৭০০–২,২৬৬ || ০.১৫%–০.২% || ১,১৩৩,০৬৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Sweden}} || ৭,০৪৪–১০,৮৩৭ || ০.০৭৮%–০.১২% || ৯,০৩১,০৮৮ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Switzerland}} || ২৮,৭০৮–৫০,০০০ || ০.৩৮%–০.৬% || ৭,৫৫৪,৬৬১ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tanzania}} || ৫০,০০০ || ০.১১% || ৩৯,৩৮৪,২২৩ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Trinidad and Tobago}} || ২৪০,১০০ || ১৮.২% || ১,০৫৬,৬০৮ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Thailand}} || ৬৫,০০০ || ০.১% || ৬৫,০৬৮,১৪৯ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Tonga}} || ১০০ || ০.১% || ১০৩,০৪৩ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tunisia}} || ১২০ || ০.০০১% || ১১,৩০৩,৯৪২ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Turkey}} || ৮৪৩ || ০.০০১% || ৮৩,৬১৪,৩৬২ || ২০২০ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Ukraine}} || ৪২,৩৮৬ || ০.১% || ৪২,৩৮৬,৪০০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Uganda}} || ১০০,০০০ || ০.৩% || ৩৮,২২৫,৪৪৭ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|United Arab Emirates}} || ৪৯০,০০০ || ৫%–২০% || ৯,৬৮২,০০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|United Kingdom}} || ১,০২০,০০০ || ১.৭% || ৬০,৭৭৬,২৩৮ || ২০১৭ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|United States}} || ৩,৩৩৮,২১০ || ১.০% || ৩৩২,০০০,০০০ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|United States Virgin Islands}} || ৫২৮ || ১.৯% || ২৮,০৫৪ || — |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Uzbekistan}} || ৮৯৫ || ০.০০২৫% || ৩৪,৫৫৮,৯০০ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Vietnam}} || ৭০,০০০ || ০.০৭% || ৮৫,২৬২,৩৫৬ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Yemen}} || ১৫৫,৬১৪ || ০.৭% || ২২,২৩০,৫৩১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zambia}} || ১৬,০৬৮ || ০.১৪% || ১১,৪৭৭,৪৪৭ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zimbabwe}} || ৩,০০০ || ০.০২% || ১২,৩১১,১৪৩ || — |- ! মুঠ || — || ১,১২০,০০০,০০০ || ১৪.৯% || ৭,৫০০,০০০,০০০ || — |} ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] hng2yla5l4psomauh3c8r58x5h4c0iz 626596 626594 2026-08-12T15:42:23Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:তালিকাসমূহ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626596 wikitext text/x-wiki [[File:Countries_by_percentage_of_adherents_to_Hinduism.svg|thumb|300px|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ অনুসৰি ২০১০ বৰ্ষত দেশ ভিত্তিত হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ শতকৰা হাৰ। ]] [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১.২ বিলিয়ন (১২০ কোটি) অনুগামী আছে, যি বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৪.৯% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name=":2">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/ |access-date=2025-06-24 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> ২০১২ চনত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (৩১.৫%) আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]] (২৩.২%) তথা ধৰ্মহীন লোকসকলৰ (১৬.৩%) পিছতে [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৫%) আছিল বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম।<ref name=prcpercent>[http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf Table: Religious Composition (%) by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805151827/http://www.pewforum.org/files/2012/12/globalReligion-tables.pdf |date=5 August 2013 }} Global Religious Composition, Pew Research Center (2012)</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ তথ্য অনুসৰি, বিশ্বৰ হিন্দু জনসংখ্যা ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে আৰু এই বৃদ্ধি অব্যাহত থকাৰ সম্ভাৱনা আছে। এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]]ত থকা উচ্চ প্ৰজনন হাৰ আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী লাভ কৰা অঞ্চলসমূহত হিন্দু জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱা।<ref>{{Cite web |last=Hackett |first=Conrad |date=2025-06-09 |title=Hindu Population Change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> বিশ্বৰ দুখন হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশ হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]], য’ত বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ ৯৫% তকৈও অধিক লোক বাস কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Fahmy |first=Conrad Hackett, Marcin Stonawski, Yunping Tong, Stephanie Kramer, Anne Shi and Dalia |date=2025-06-09 |title=Hindu population change |url=https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/hindu-population-change/ |access-date=2025-12-19 |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> বিগত শতিকা দুটাত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰপৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ হিন্দুসকলৰ ব্যাপক প্ৰব্ৰজন ঘটিছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Rambachan |first=Anantanand |title=Global Hinduism: Contemporary Hinduism |date=July 21, 2004 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |pages=381}}</ref> ৫,০০,০০০ তকয়ে অধিক হিন্দু বাসিন্দা আৰু নাগৰিক থকা দেশসমূহ (ক্ৰমবৰ্ধমানৰপৰা ক্ৰমহ্ৰাসমান ক্ৰমত) হ’ল— [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[পাকিস্তান]], [[শ্ৰীলংকা]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[মালয়েছিয়া]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ম্যানমাৰ]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]] আৰু [[সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]]। গোলকীয় তথ্যই দেখুৱায় যে হিন্দু ধৰ্ম এতিয়াও বহুলাংশে ভাৰতীয় উপমহাদেশতে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, কিন্তু দক্ষিণ-পূব এছিয়া, কেৰিবিয়ান আৰু ওচেনিয়াতো ইয়াৰ উল্লেখনীয় সম্প্ৰদায় আছে। WorldData.info-ৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভাৰতত বিশ্বৰ বেছিভাগ হিন্দু বাস কৰে, ইয়াৰ উপৰি নেপাল, বাংলাদেশ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াত উল্লেখনীয় জনসংখ্যা আছে।<ref>{{Cite web |title=Hinduism - Worldwide distribution |url=https://www.worlddata.info/religions/hinduism.php |access-date=2025-11-25 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত হিন্দুসকলৰ বৃহৎ বসতিস্থল বা এনক্লেভ আছে, যাৰ ভিতৰত বহুতো [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[কানাডা]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ত অৱস্থিত। অনা-ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলেও হিন্দু ধৰ্ম চৰ্চা কৰে, যাৰ মধ্যে [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ [[বালি দ্বীপ|বালি]]ৰ বালিনীজ লোক, [[জাভা]]ৰ (ইণ্ডোনেছিয়া) টেংগাৰেছ লোক, [[ভিয়েটনাম]]ৰ বালামন চাম লোক আৰু [[ফিলিপাইন]]ৰ বুটুয়ানন লোক অন্যতম। দক্ষিণ এছিয়াৰ বাহিৰত, হিন্দু সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বহুসংস্কৃতিবাদী পৰিৱেশৰ সৈতে নিজৰ পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতিক খাপ খুৱাই লয়। হিন্দু আমেৰিকান ফাউণ্ডেশ্যনে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰৱাসী গোটসমূহে বিভিন্ন প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, ভাষাৰ ব্যৱহাৰ আৰু মন্দিৰৰ সংগঠনৰ পৰিৱৰ্তন সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Hinduism Around the World |url=https://www.hinduamerican.org/wp-content/uploads/2019/12/GlobalHinduism2.0_0.pdf |access-date=2025-11-22 |publisher=Hindu American Foundation}}</ref> == পটভূমি == [[হিন্দু ধৰ্ম]] এটা বহুত্ববাদী বা ভিন্নধৰ্মী ধৰ্ম আৰু ই বহুতো চিন্তাধাৰাৰে গঠিত। হিন্দু ধৰ্মত আধ্যাত্মিকতা আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ ধাৰণা অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে, কিন্তু ইয়াৰ কোনো গীৰ্জা সম্বন্ধীয় ক্ৰম বা ব্যৱস্থা (ecclesiastical order), কোনো প্ৰশ্নাতীত ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ, কোনো পৰিচালনা সংস্থা, কোনো পয়গম্বৰ বা নবী আৰু কোনো বাধ্যতামূলক পৱিত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ নাই; হিন্দুসকল বহুদেৱতাবাদী, একদেৱতাবাদী, সৰ্বেশ্বৰবাদী, অদ্বৈতবাদী, অজ্ঞেয়বাদী, মানৱতাবাদী বা নাস্তিক হ’ব পাৰে।<ref>[[Julius J. Lipner]], Hindus: Their Religious Beliefs and Practices, 2nd Edition, Routledge, {{ISBN|978-0-415-45677-7}}, page 8; Quote: “(...) one need not be religious in the minimal sense described to be accepted as a Hindu by Hindus, or describe oneself perfectly validly as Hindu. One may be polytheistic or monotheistic, monistic or pantheistic, even an agnostic, humanist or atheist, and still be considered a Hindu".; MK Gandhi, [http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf |date=24 July 2015 }}, Editor: VB Kher, Navajivan Publishing, see page 3; According to Gandhi, "a man may not believe in God and still call himself a Hindu."</ref> == প্ৰাৰম্ভিক প্ৰব্ৰজন == [[দক্ষিণ এছিয়া]] ত্যাগ কৰা হিন্দুসকলৰ প্ৰথমটো ডাঙৰ ঢৌ আছিল ১৯ শতিকা আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[ভাৰত]]ত চলা উপনিৱেশবাদৰ পৰিণতি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক হিচাপে বহুতো হিন্দুৱে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ যেনে— [[গায়ানা]], [[ছুৰিনাম]], [[ত্ৰিনিদাদ]], [[মৰিছাছ]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], [[পূব আফ্ৰিকা]], [[ফিজি]], [[বাৰ্মা]] ([[ম্যানমাৰ]]) আৰু [[মালয়েছিয়া]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বাহিৰত হিন্দু ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এইবোৰেই আছিল প্ৰথম কেইখনমান দেশ, যাৰ ভিতৰত বহু দেশত আজিও এক সমৃদ্ধিশালী হিন্দু সম্প্ৰদায় আছে।<ref name=":0" /> বিশ্বজুৰি হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ বিস্তাৰত প্ৰব্ৰজনে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ক্ৰেমাৰ আৰু টঙৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, বহু হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰী [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু পূব আফ্ৰিকাত বসতি স্থাপন কৰিছে, যাৰ ফলত প্ৰৱাসী নেটৱৰ্ক ক্ৰমান্বয়ে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Kramer |first=Stephanie |date=2024-08-19 |title=Hindu Migrants Around the World |url=https://www.pewresearch.org/religion/2024/08/19/hindu-migrants-around-the-world/ |access-date=2025-11-22 |website=Pew Research Center}}</ref> == জনগাঁথনিৰ অনুমাণিক হিচাপ == দেশ ভিত্তিত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জনসংখ্যাৰ জনগাঁথনিগত অনুমাণিক হিচাপ ২০১২ চনত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰদ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল,<ref name=prctotals>[http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ Hindu population totals in 2010 by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209223553/http://www.pewforum.org/2012/12/18/table-religious-composition-by-country-in-numbers/ |date=9 December 2016 }} Pew Research, Washington DC (2012)</ref> ইয়াৰ উপৰি আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰৰ ''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মীয় স্বাধীনতা প্ৰতিৱেদন (International Religious Freedom Report) ২০০৬''-তো ইয়াক প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name=usstate>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |title=International Religious Freedom |publisher=State.gov |date=2009-01-20 |access-date=2012-03-05 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705074825/https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf |url-status=live }}</ref> মুঠ জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি হিন্দু লোক আছে। শতকৰা হাৰৰফালৰপৰা [[নেপাল]]ত বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি শতাংশ হিন্দু লোক বাস কৰে, যাৰ পিছতে আছে [[ভাৰত]] আৰু [[মৰিছাছ]]।<ref>{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|title=Hindu Demographics & Denominations (Part One)|work=Religion 101|access-date=14 February 2015|date=2012-11-28|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705064408/http://www.beliefnet.com/columnists/religion101/2012/11/hindu-demographics-denominations-part-one.html|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে হিন্দু জনসংখ্যা প্ৰায় ১.১৭ বিলিয়ন (১১৭ কোটি), যাৰ ফলত ই [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম ধৰ্মত পৰিণত হৈছে। প্ৰায় ১.১ বিলিয়ন (১১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতত বাস কৰে,<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name="5 facts about religion in India">{{Cite web|title=5 facts about religion in India|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|access-date=2021-06-09|website=Pew Research Center|date=29 June 2018 |language=en-US|archive-date=21 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160211/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/06/29/5-facts-about-religion-in-india/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Global Religious Landscape |url=https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |access-date=22 October 2023 |publisher=[[Pew Research Center]] |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525150456/https://www.bc.edu/content/dam/files/centers/jesinst/pdf/Grim-globalReligion-full.pdf |url-status=live }}</ref> যি বিশ্বৰ মুঠ হিন্দু জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯৪% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | title=Hindus | date=18 December 2012 | access-date=30 September 2023 | archive-date=30 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530023529/https://www.pewresearch.org/religion/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/ | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|access-date=2020-11-17|website=Pew Research Center|date=21 April 2015 |language=en-US|archive-date=22 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422192233/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|url-status=live}}</ref> এটা পৰিসংখ্যাভিত্তিক অধ্যয়ন অনুসৰি, অনুমাণিক ১০০ নিযুত (১০ কোটি) হিন্দু ভাৰতৰ বাহিৰত বাস কৰে।<ref>{{Cite web|title=Hindu Religion Information Data and Statistics {{!}} PEW-GRF|url=http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|access-date=2021-06-09|website=globalreligiousfutures.org|archive-date=24 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424184032/http://www.globalreligiousfutures.org/religions/hindus|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত বিশ্বৰ মাত্ৰ দুখন দেশৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ হিন্দু আছিল— নেপাল আৰু ভাৰত।{{citation needed|date=January 2025}} ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, [[মৰিছাছ]]ত ৪৭.৯ শতাংশ লোক হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আছিল।<ref name="2022 Census Religion">{{cite web |date=May 2024 |title=2022 HOUSING AND POPULATION CENSUS |url=https://statsmauritius.govmu.org/Documents/Census_and_Surveys/Census2022/HPC_TR_Vol2_Demography_Yr22.pdf |access-date=5 June 2024 |publisher=Republic of Mauritius}}</ref> == দেশ অনুসৰি == তলৰ তালিকাখনত ব্যৱহাৰ কৰা উৎসসমূহৰ ভিতৰত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা দপ্তৰ,<ref name=usstate/> চি.আই.এ. ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=2012-03-05 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510200259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |url-status=dead }}</ref> adherents.com, thearda.com,<ref name="auto2">{{cite web|url=https://www.thearda.com/internationaldata/countries/Country_178_2.asp|title=Philippines, Religion And Social Profile|website=thearda.com|access-date=2021-01-11|archive-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623144724/https://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_178_2.asp|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009001839/http://adherents.com/Na/Na_298.html#1868 |url-status=usurped |archive-date=9 October 2003 |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |access-date=2012-03-05}}</ref> আৰু পিউ ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত,<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|title=Hindus|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-date=9 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209012719/https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-hindu/|url-status=live}}</ref><ref name="PEW2">{{cite web|url=http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|title=Table: Religious Composition by Country, in Numbers (2010)|date=18 December 2012|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|access-date=14 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201224548/http://features.pewforum.org/grl/population-number.php?sort=numberHindu|archive-date=1 February 2013|url-status=dead}}</ref> লগতে প্ৰয়োজন অনুসৰি অন্যান্য উৎস চিহ্নিত কৰা হৈছে। == দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকৰ তালিকা == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |+ দেশ অনুসৰি হিন্দু ধৰ্ম ! অঞ্চল !! দেশ !! মুঠ হিন্দু !! শতকৰা হাৰ !! মুঠ জনসংখ্যা !! লোকপিয়লৰ বৰ্ষ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]]/[[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Afghanistan}} || ১০,৫১১ || ০.০৩% || ৩৫,০৩৬,৬৬৭ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Andorra}} || ৩৮২ || ০.৫% || ৮২,৮৮৭ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Anguilla}} || ৫৮ || ০.৪% || ১৩,৪৫২ || ২০১১ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Antigua and Barbuda}} || ৩৭৯ || ০.৪% || ৮১,৭৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Argentina}} || ৪,০০০+ || ০.০১% || ৪০,৩০১,৯২৭ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Australia}} || ৬৮৪,০০০ || ২.৭% || ২৩,৪০১,৪০০ || ২০২১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Austria}} || ১১,০০০ || ০.১% || ৮,৯০০,০০০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Bahrain}} || ৭,০০০–১৪৪,২৮৬ || <১%–৯.৮% || ৭০৮,৫৭৩ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bangladesh}} || ১৩,১০০,০০০ || ৭.৯% || ১৬৫,০০০,০০০ || ২০২২ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Barbados}} || ১,০৫৫ || ০.৪৬% || ২২৬,১৯৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Belgium}} || ৬,২৩৫ || ০.০৬% || ১০,৩৯২,২২৬ || — |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Belize}} || ৬১২ || ০.২% || ২৯৪,৩৮৫ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Bhutan}} || ১৮৫,৭০০ || ২২.৬%–২৫% || ৭৪২,৭৩৭ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Botswana}} || ৩,৩৫৩ || ০.৩% || ১,৩৭২,৬৭৫ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Brazil}} || ৫,৬৭৫–৯,৫০০ || ০.০০২৯%–০.০১% || ১৯২,৭৫৫,৭৯৯ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Brunei}} || ১৩১ || ০.০৩৫% || ৩৭৪,৫৭৭ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burkina Faso}} || ১৫০ || ০.০০১% || ১৪,৩২৬,২০৩ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Burundi}} || ৮,৩৯১ || ০.১% || ৮,৩৯০,৫০৫ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Cambodia}} || ৪১,৯৮৮ || ০.৩% || ১৩,৯৯৫,৯০৪ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Canada}} || ৮২৮,২০০ || ২.৩% || ৩৬,৯৯০,১৪১ || ২০২১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Czech Republic}} || ২,৪০৪ || ০.০২৩% || ১০,৪৩৬,৫৬০ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|China}} || ২০,০০০ || <০.১% || ১,৪১২,৬০০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] || {{flag|Colombia}} || ৮,৮৭৬ || ০.০২% || ৪৪,৩৭৯,৫৯৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Comoros}} || ৭১১ || ০.১% (আনুমানিক) || ৭১১,৪১৭ || — |- | [[মধ্য আফ্ৰিকা]] || {{flag|Democratic Republic of the Congo|Congo (Kinshasa)}} || ৩০,০০০ || ০.১৮% || ৬৫,৭৫১,৫১২ || — |- | [[বলকান]] || {{flag|Croatia}} || ৪৪৯ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৪,৪৯৩,৩১২ || — |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|Cuba}} || ২৩,৯২৭ || ০.২১% || ১১,৩৯৪,০৪৩ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Côte d'Ivoire}} || ১৮,০১৩ || ০.১% || ১৮,০১৩,৪০৯ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Cyprus}} || ৪,৬৪০ || ০.৪% || ১,১৬০,৯৮৭ || ২০১৫ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Denmark}} || ৫,৪৬৮ || ০.১% || ৫,৪৬৮,১২০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Djibouti}} || ৯৯ || ০.০২% || ৪৯৬,৩৭৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Dominica}} || ১৪৫ || ০.২% || ৭২,৩৮৬ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Egypt}} || ২,৭০০ || ০.০০৩% || ৮২,৭৬১,২৪৪ || ২০১০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eritrea}} || ৪,৯০৭ || ০.১% (আনুমানিক) || ৪,৯০৬,৫৮৫ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Estonia}} || ২৯৫ || ০.০২৭% || ১,০৯৪,৫৬৪ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Fiji}} || ২৬১,১৩৬ || ২৭.৯% || ৯৩৫,৯৭৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Finland}} || ৫,০০০ || ০.১% || ৫,২৩৮,৪৬০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|France}} || ১২১,০০০ || ০.২% || ৬৩,৭১৮,১৮৭ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Georgia}} || ৪৬৫ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৪,৬৪৬,০০৩ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Germany}} || ১৩০,০০০ || ০.১৫% (আনুমানিক) || ৮২,৬৬০,০০০ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Ghana}} || ১২,৫০০ || ০.০৫% (আনুমানিক) || ২২,৯৩১,২৯৯ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Gibraltar}} || ৬২৮ || ২.০% || ৩২,১৯৪ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Grenada}} || ৬৩০ || ০.৭% || ৮৯,৯৭১ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guadeloupe}} || ২,৩০০ || ০.৫% || ৪৬০,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Guyana}} || ১৯০,৯৬৬ || ২৪.৯% || ৭৬৯,০৯৫ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Hungary}} || ৩,৩০৭ || ০.০৩% || ৯,৬০৩,৬৩৪ || ২০২২ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|India}} || ১,০৫৩,০০০,০০০ || ৭৯.৮% || ১,৩২০,০০০,০০০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Indonesia}} || ৪,৬৭৯,০৫৩ || ১.৭১% || ২৭৩,৮৭৩,০০০ || ২০২১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Iran}} || ২০,০০০ || <০.১% || ৬৫,৩৯৭,৫২১ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Ireland}} || ১৪,৩০০ || ০.৩০% || ৪,৭৬১,৮৬৫ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Israel}} || প্ৰায় ৫০০–১,৪০০ || ০.০১% || ৯,৪১২,৮৫০ || ২০২০ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Italy}} || ১০৮,৯৫০ || ০.২% (আনুমানিক) || ৬০,৪১৮,০০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Jamaica}} || ১,৮৩৬ || ০.০৭% || ২,৭৮০,১৩২ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|Japan}} || ৩০,০০০ || <০.১% || ১২৭,৪৩৩,৪৯৪ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Jordan}} || ১০,১৮৫ || ০.১% || ১০,১৮৫,৫০০ || ২০২০ |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Kazakhstan}} || ১,৮৭৮ || ০.০১% || ১৮,৬৩২,০০০ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Kenya}} || ৬০,০০০ || ০.১% || ৩৭,০০০,০০০ || — |- | [[পূব এছিয়া]] || {{flag|South Korea}} || ১২,৪৫২ || ০.০১৫% (আনুমানিক) || ৪৯,০৪৪,৭৯০ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Kuwait}} || ৩০০,৬৬৭ || ১২% || ২,৫০৫,৫৫৯ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Latvia}} || ১৭৯ || ০.০১২% || ১,৪৮১,৮২৩ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Lebanon}} || ৪,৯২৬ || ০.১% (আনুমানিক) || ৪,৯২৫,৫০২ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Lithuania}} || ৩৪৪ || ০.০১% || ২,৫৬১,০০০ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Lesotho}} || ২,১২৫ || ০.১% (আনুমানিক) || ২,১২৫,২৬২ || — |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Liberia}} || ৩,১৯৬ || ০.১% (আনুমানিক) || ৩,১৯৫,৯৩১ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Libya}} || ৬,০৩৭ || ০.১% || ৬,০৩৬,৯১৪ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Luxembourg}} || ৩৩৬ || ০.০৭% (আনুমানিক) || ৪৮০,২২২ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Madagascar}} || ১৯,৪৪৯ || ০.১% || ১৯,৪৪৮,৮১৫ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Malawi}} || ২,৭২১–২,৭২৬ || ০.০২%–০.২% || ১৩,৬০৩,১৮১ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Malaysia}} || ১,৯৪৯,৮৫০ || ৬.৩% || ৩০,৯৪৯,৯৬২ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Martinique}} || ১,৩১৭ || ০.৩% || ৪৩৯,২০২ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Maldives}} || ৩৭ || ০.০১% || ৩৬৯,০৩১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mauritius}} || ৪৭৪,০০০ || ৩৯% || ১,২৬১,০০০ || ২০২২ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Moldova}} || ৪৩৩ || ০.০১% (আনুমানিক) || ৩,২০০,০০০ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Morocco}} || ২০০ || ০.০০০৬% || ৩২,৭৮১,৮৬০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Mozambique}} || ১০,৪৫৩–৪১,৮১১ || ০.০৫%–০.২% || ২০,৯০৫,৫৮৫ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Myanmar}} || ২৫২,৭৬৩ || ০.৫% || ৫০,২৭৯,৯০০ || ২০১৪ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Nepal}} || ২৩,৬৭৭,৭৪৪ || ৮১.১৯% || ২৯,১৬৪,৫৭৮ || ২০২১ |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Netherlands}} || ৯৬,১১০–২০০,০০০ || ০.৫৮%–১.২০% || ১৬,৫৭০,৬১৩ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|New Zealand}} || ১৪৪,৭৫৩ || ২.৯% || ৪,১১৫,৭৭১ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Norway}} || ২৩,১৪০ || ০.৫% || ৪,৬২৭,৯২৬ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Oman}} || ৯৬,১৪৭–১৮২,৬৭৯ || ৩%–৫.৭% || ৩,২০৪,৮৯৭ || — |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Pakistan}} || ৫,২১৭,২১৬ || ২.১৭% || ২৪০,৪৫৮,০৮৯ || ২০২৩ |- | [[মধ্য আমেৰিকা]] || {{flag|Panama}} || ৯,৭২৬ || ০.৩% || ৩,২৪২,১৭৩ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Philippines}} || ৩২,৭১১ || <০.১% || ১০২,০০০,০০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Portugal}} || ৭,৩৯৬ || ০.০৭% || ১০,৬৪২,৮৩৬ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Poland}} || ২,৪২১ || ০.০০৮% || ৩০,৫৭৫,০০০ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Puerto Rico}} || ৩,৫৫০ || ০.০৯% || ৩,৯৪৪,২৫৯ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Qatar}} || ৪২২,১১৮ || ১৫.১% || ২,৭৯৫,৪৮৪ || ২০২০ |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Réunion}} || ৫৫,৪০৯ || ৬.৭% || ৯২৭,০০০ || — |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Russia}} || ১৪৩,০০০ || ০.১% || ১৪১,৩৭৭,৭৫২ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Samoa}} || ৩৮ || ০.০২% (আনুমানিক) || ১৮৭,৪২৯ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Saint Kitts and Nevis}} || ৮৬০ || ১.৮২% || ৪৭,১৯৫ || ২০১১ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Saudi Arabia}} || ৩০৩,৬১১ || ০.৬%–১.১% || ২৭,৬০১,০৩৮ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Seychelles}} || ৫,৫০৮ || ৫.৪% || ১০২,৮১২ || ২০২২ |- | [[পশ্চিম আফ্ৰিকা]] || {{flag|Sierra Leone}} || ২,৪৫৮–৬,১৪৫ || ০.০৪%–০.১% || ৬,১৪৪,৫৬২ || — |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Singapore}} || ২৮০,০০০ || ৫.০% || ৫,৬০০,০০০ || ২০১১ |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovakia}} || ৫,৪৪৮ || ০.১% (আনুমানিক) || ৫,৪৪৭,৫০২ || — |- | [[মধ্য ইউৰোপ]] || {{flag|Slovenia}} || ৫০০ || ০.০২৫% (আনুমানিক) || ২,০০৯,২৪৫ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Somalia}} || ৮,২৭৮ || ০.০৬% || ১৩,৭৯৭,২০৪ || ২০১৫ |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|South Africa}} || ৫০৫,০০০ || ০.৯%–১.১% || ৪৯,৯৯১,৩০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Spain}} || ৭৫,০০০ || ০.১১% || ৪৮,৬৯২,৮০৪ || ২০২৪ |- | [[দক্ষিণ এছিয়া]] || {{flag|Sri Lanka}} || ২,৬৭১,০০০ || ১২.৬% || ২১,২০০,০০০ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] আৰু [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Suriname}} || ১২০,৬২৩–১২৮,৯৯৫ || ২২.৩%–২৭.৪% || ৪৭০,৭৮৪ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Eswatini}} || ১,৭০০–২,২৬৬ || ০.১৫%–০.২% || ১,১৩৩,০৬৬ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Sweden}} || ৭,০৪৪–১০,৮৩৭ || ০.০৭৮%–০.১২% || ৯,০৩১,০৮৮ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|Switzerland}} || ২৮,৭০৮–৫০,০০০ || ০.৩৮%–০.৬% || ৭,৫৫৪,৬৬১ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tanzania}} || ৫০,০০০ || ০.১১% || ৩৯,৩৮৪,২২৩ || — |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|Trinidad and Tobago}} || ২৪০,১০০ || ১৮.২% || ১,০৫৬,৬০৮ || ২০১১ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Thailand}} || ৬৫,০০০ || ০.১% || ৬৫,০৬৮,১৪৯ || — |- | [[ওচেনিয়া]] || {{flag|Tonga}} || ১০০ || ০.১% || ১০৩,০৪৩ || — |- | [[উত্তৰ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Tunisia}} || ১২০ || ০.০০১% || ১১,৩০৩,৯৪২ || ২০১৬ |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Turkey}} || ৮৪৩ || ০.০০১% || ৮৩,৬১৪,৩৬২ || ২০২০ |- | [[পূব ইউৰোপ]] || {{flag|Ukraine}} || ৪২,৩৮৬ || ০.১% || ৪২,৩৮৬,৪০০ || — |- | [[পূব আফ্ৰিকা]] || {{flag|Uganda}} || ১০০,০০০ || ০.৩% || ৩৮,২২৫,৪৪৭ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|United Arab Emirates}} || ৪৯০,০০০ || ৫%–২০% || ৯,৬৮২,০০০ || — |- | [[পশ্চিম ইউৰোপ]] || {{flag|United Kingdom}} || ১,০২০,০০০ || ১.৭% || ৬০,৭৭৬,২৩৮ || ২০১৭ |- | [[উত্তৰ আমেৰিকা]] || {{flag|United States}} || ৩,৩৩৮,২১০ || ১.০% || ৩৩২,০০০,০০০ || ২০২০ |- | [[কেৰিবিয়ান]] || {{flag|United States Virgin Islands}} || ৫২৮ || ১.৯% || ২৮,০৫৪ || — |- | [[মধ্য এছিয়া]] || {{flag|Uzbekistan}} || ৮৯৫ || ০.০০২৫% || ৩৪,৫৫৮,৯০০ || ২০২০ |- | [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]] || {{flag|Vietnam}} || ৭০,০০০ || ০.০৭% || ৮৫,২৬২,৩৫৬ || — |- | [[মধ্য প্ৰাচ্য]] || {{flag|Yemen}} || ১৫৫,৬১৪ || ০.৭% || ২২,২৩০,৫৩১ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zambia}} || ১৬,০৬৮ || ০.১৪% || ১১,৪৭৭,৪৪৭ || — |- | [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা (অঞ্চল)|দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || {{flag|Zimbabwe}} || ৩,০০০ || ০.০২% || ১২,৩১১,১৪৩ || — |- ! মুঠ || — || ১,১২০,০০০,০০০ || ১৪.৯% || ৭,৫০০,০০০,০০০ || — |} ==আৰু চাওক== *[[নেপালত হিন্দু ধৰ্ম]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:তালিকাসমূহ]] 8n23i078m692iikwt8lbc1xfjdo037x 0 138651 626571 2026-08-12T14:56:15Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Hinduism}} [[File:PoorakkaliIMG 1143.jpg|thumb|থিয়া সম্প্ৰদায়ৰ পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন]] [[File:Poorakkali 02.jpg|মণিয়ানী সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা মঞ্চত পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন|thumb|right]] '''পুৰক্কালি''' এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ... 626571 wikitext text/x-wiki {{Hinduism}} [[File:PoorakkaliIMG 1143.jpg|thumb|থিয়া সম্প্ৰদায়ৰ পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন]] [[File:Poorakkali 02.jpg|মণিয়ানী সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা মঞ্চত পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন|thumb|right]] '''পুৰক্কালি''' এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ উত্তৰ [[মালাবাৰ]] অঞ্চলত থকা দেৱী [[ভগৱতী]]ৰ মন্দিৰসমূহত এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়। ৯ দিনীয়া [[পূৰম]] উৎসৱৰ সময়ত কেৱল পুৰুষসকলেহে এই নৃত্য ভাগ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali |url=http://www.keralaculture.org/poorakkali/67 |access-date=2020-11-14 |website=কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগ}}</ref> মালয়ালাম ভাষাত পুৰক্কালি শব্দৰ অৰ্থ উৎসৱৰ প্ৰদৰ্শন। [[মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ 'মীনম' মাহৰ কাৰ্তিক নক্ষত্ৰৰ পৰা এই পূৰম উৎসৱ আৰম্ভ হয় আৰু পূৰম নক্ষত্ৰত ইয়াৰ সামৰণি পৰে। প্ৰেমৰ দেৱতা [[কামদেৱ]]ৰ সন্মানৰ্থে এই উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। এই নৃত্যত থিয়া, মণিয়ানী আৰু নাম্বিয়াৰ আদি বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। পুৰক্কালি নৃত্যৰ মূল আধাৰ হৈছে স্বৰ্গ আৰু মৰ্ত্যৰ বাসিন্দা সকলে কৰা 'বসন্ত পূজা'ৰ পৌৰাণিক স্মৃতি। পুৰক্কালিয়ে মানুহক জ্ঞান দিয়াৰ লগতে মনোৰঞ্জনো যোগায়। ইয়াৰ সুমধুৰ গীত আৰু সুন্দৰ শাৰীৰিক ভংগীমাই দৰ্শকৰ মন মুহি ৰাখে। এই কলাবিধক জীয়াই ৰাখিবলৈ আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰ কৰাত 'পনিকৰ' উপাধিৰ গুৰুসকলৰ যথেষ্ট অৱদান আছে।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali... the unique art form of Payyanur... |url=http://www.payyanur.com/poorakali.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511162356/http://www.payyanur.com/poorakali.htm |archive-date=2008-05-11 |access-date=2020-11-14}}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, প্ৰেমৰ দেৱতা [[কামদেৱ]] দেৱী [[পাৰ্বতী]]ৰ প্ৰতি [[শিৱ]]ক আকৰ্ষিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত খঙতে শিৱৰ তৃতীয় চকুৰ পৰা ওলোৱা জুইত কামদেৱ ভস্মীভূত হয়। কামদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত পৃথিৱী প্ৰেমহীন আৰু উকা হৈ পৰে। পৃথিৱীলৈ পুনৰ আনন্দ ঘূৰাই আনিবলৈ ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৱে স্বৰ্গৰ অপ্সৰা [[ৰম্ভা]]ক ফুলৰ সহায়ত কামদেৱৰ এটা আকৃতি সাজিবলৈ কয়। লগতে তেওঁক গীত-নৃত্য কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰ্ত্যৰ নাৰীসকলেও কামদেৱৰ পুনৰ্জন্মৰ বাবে এই গীত-নৃত্যৰ পৰম্পৰা ধৰি ৰাখে। কালক্ৰমত এই উৎসৱৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব পুৰুষসকলৰ হাতলৈ যায়। অৱশ্যে এতিয়াও ধৰ্মীয় নিয়মবোৰত কম বয়সীয়া ছোৱালীবোৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="saha">{{Cite web |date=2020-08-26 |title=Poorakkali: Festival of North Kerala |url=https://www.sahapedia.org/poorakkali-festival-north-kerala |access-date=2020-11-14 |website=sahapedia.org}}</ref> == প্ৰদৰ্শন শৈলী == পুৰক্কালি নৃত্য পৰিৱেশনৰ বাবে যুৱকসকলে এক বিশেষ ধৰণৰ সিংহৰ সাজ পিন্ধে। তেওঁলোকে পোহৰাই থোৱা এটা ডাঙৰ পিতলৰ চাকি বা '[[নীলাভিলাক্কু]]'ৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰে থিয় হয়। এই নৃত্যত পুৰুষসুলভ আৰু খেলুৱৈসুলভ সামৰিক কছৰতৰ খোজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই নৃত্যৰ সৈতে কোনো সুকীয়া গায়ক বা বাদ্যকৰ নাথাকে। তাৰ সলনি নৰ্তকসকলে নিজেই গান গাই, চাপৰি বজাই আৰু ভৰিৰে শব্দ কৰি তাল মিলায়। শিল্পীসকলে প্ৰদৰ্শনৰ এক মাহ আগৰে পৰা কঠোৰ ব্ৰত পালন কৰে আৰু কঠিন প্ৰশিক্ষণ লয়। নৃত্যৰ সময়ত গোৱা বেছিভাগ গীতেই [[ৰামায়ণ]], [[মহাভাৰত]] বা [[ভাগৱত পুৰাণ]]ৰ পৰা লোৱা হয়। দলটোৰ মূল নেতাজনক 'পনিকৰ' বুলি কোৱা হয়। তেওঁ প্ৰথমে গানৰ শাৰীবোৰ গায় আৰু বাকী নৰ্তকসকলে একেলগে সেইবোৰ দোহাৰে। নৃত্য আৰম্ভ কৰাৰ আগতে কিছুমান ধৰ্মীয় নিয়ম পালন কৰাটো বাধ্যতামূলক।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali - A folk dance from North Malabar region |url=https://www.keralatourism.org/malabar/poorakkali/12 |access-date=2020-11-14 |website=কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ}}</ref> == প্ৰকাৰভেদ == 'মাৰাথুকলি' হৈছে পুৰক্কালিৰে এটা অন্যতম ভাগ। এই খেল বা প্ৰতিযোগিতাত দুটা দলে অংশ লয়। সাধাৰণ পুৰক্কালিত এনে কোনো প্ৰতিযোগিতামূলক ভাৱ নাথাকে। মাৰাথুকলি প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত দুয়োটা দলৰ মাজত ডাঙৰ তৰ্ক-বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হয়। শেষত বিদ্বান লোকসকলে আহি দুয়োটা দলকে বুজাই-বঢ়াই শান্ত কৰিবলগীয়া হয়।<ref name='saha' /> == চিত্ৰ সম্ভাৰ == <gallery> PoorakkaliIMG 1143.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1168.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1165.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1150.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1148.jpg|পুৰক্কালি </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == * [https://www.keralatourism.org/kerala-article/2019/poorakali/970 পুৰক্কালি - কেৰালা পৰ্যটন] * [https://www.youtube.com/watch?v=Wf4q4tvTZeQ পুৰক্কালি নৃত্যৰ ভিডিঅ’] [[Category:কেৰালাৰ নৃত্য]] eofozprtn0rxu708htjodpqmujp21yv 626572 626571 2026-08-12T14:57:17Z AjayDas 12623 /* */ 626572 wikitext text/x-wiki {{Hinduism}} [[File:PoorakkaliIMG 1143.jpg|thumb|থিয়া সম্প্ৰদায়ৰ পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন]] [[File:Poorakkali 02.jpg|মণিয়ানী সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা মঞ্চত পুৰক্কালি প্ৰদৰ্শন|thumb|right]] '''পুৰক্কালি''' {{en|Poorakkali}} কেৰালাৰ এক পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ উত্তৰ [[মালাবাৰ]] অঞ্চলত থকা দেৱী [[ভগৱতী]]ৰ মন্দিৰসমূহত এই নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়। ৯ দিনীয়া [[পূৰম]] উৎসৱৰ সময়ত কেৱল পুৰুষসকলেহে এই নৃত্য ভাগ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali |url=http://www.keralaculture.org/poorakkali/67 |access-date=2020-11-14 |website=কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগ}}</ref> মালয়ালাম ভাষাত পুৰক্কালি শব্দৰ অৰ্থ উৎসৱৰ প্ৰদৰ্শন। [[মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ 'মীনম' মাহৰ কাৰ্তিক নক্ষত্ৰৰ পৰা এই পূৰম উৎসৱ আৰম্ভ হয় আৰু পূৰম নক্ষত্ৰত ইয়াৰ সামৰণি পৰে। প্ৰেমৰ দেৱতা [[কামদেৱ]]ৰ সন্মানৰ্থে এই উৎসৱ উদযাপন কৰা হয়। এই নৃত্যত থিয়া, মণিয়ানী আৰু নাম্বিয়াৰ আদি বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। পুৰক্কালি নৃত্যৰ মূল আধাৰ হৈছে স্বৰ্গ আৰু মৰ্ত্যৰ বাসিন্দা সকলে কৰা 'বসন্ত পূজা'ৰ পৌৰাণিক স্মৃতি। পুৰক্কালিয়ে মানুহক জ্ঞান দিয়াৰ লগতে মনোৰঞ্জনো যোগায়। ইয়াৰ সুমধুৰ গীত আৰু সুন্দৰ শাৰীৰিক ভংগীমাই দৰ্শকৰ মন মুহি ৰাখে। এই কলাবিধক জীয়াই ৰাখিবলৈ আৰু ইয়াৰ প্ৰসাৰ কৰাত 'পনিকৰ' উপাধিৰ গুৰুসকলৰ যথেষ্ট অৱদান আছে।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali... the unique art form of Payyanur... |url=http://www.payyanur.com/poorakali.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511162356/http://www.payyanur.com/poorakali.htm |archive-date=2008-05-11 |access-date=2020-11-14}}</ref> == পৌৰাণিক কাহিনী == পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি, প্ৰেমৰ দেৱতা [[কামদেৱ]] দেৱী [[পাৰ্বতী]]ৰ প্ৰতি [[শিৱ]]ক আকৰ্ষিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত খঙতে শিৱৰ তৃতীয় চকুৰ পৰা ওলোৱা জুইত কামদেৱ ভস্মীভূত হয়। কামদেৱৰ মৃত্যুৰ পিছত পৃথিৱী প্ৰেমহীন আৰু উকা হৈ পৰে। পৃথিৱীলৈ পুনৰ আনন্দ ঘূৰাই আনিবলৈ ভগৱান [[বিষ্ণু]]ৱে স্বৰ্গৰ অপ্সৰা [[ৰম্ভা]]ক ফুলৰ সহায়ত কামদেৱৰ এটা আকৃতি সাজিবলৈ কয়। লগতে তেওঁক গীত-নৃত্য কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰ্ত্যৰ নাৰীসকলেও কামদেৱৰ পুনৰ্জন্মৰ বাবে এই গীত-নৃত্যৰ পৰম্পৰা ধৰি ৰাখে। কালক্ৰমত এই উৎসৱৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব পুৰুষসকলৰ হাতলৈ যায়। অৱশ্যে এতিয়াও ধৰ্মীয় নিয়মবোৰত কম বয়সীয়া ছোৱালীবোৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="saha">{{Cite web |date=2020-08-26 |title=Poorakkali: Festival of North Kerala |url=https://www.sahapedia.org/poorakkali-festival-north-kerala |access-date=2020-11-14 |website=sahapedia.org}}</ref> == প্ৰদৰ্শন শৈলী == পুৰক্কালি নৃত্য পৰিৱেশনৰ বাবে যুৱকসকলে এক বিশেষ ধৰণৰ সিংহৰ সাজ পিন্ধে। তেওঁলোকে পোহৰাই থোৱা এটা ডাঙৰ পিতলৰ চাকি বা '[[নীলাভিলাক্কু]]'ৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰে থিয় হয়। এই নৃত্যত পুৰুষসুলভ আৰু খেলুৱৈসুলভ সামৰিক কছৰতৰ খোজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই নৃত্যৰ সৈতে কোনো সুকীয়া গায়ক বা বাদ্যকৰ নাথাকে। তাৰ সলনি নৰ্তকসকলে নিজেই গান গাই, চাপৰি বজাই আৰু ভৰিৰে শব্দ কৰি তাল মিলায়। শিল্পীসকলে প্ৰদৰ্শনৰ এক মাহ আগৰে পৰা কঠোৰ ব্ৰত পালন কৰে আৰু কঠিন প্ৰশিক্ষণ লয়। নৃত্যৰ সময়ত গোৱা বেছিভাগ গীতেই [[ৰামায়ণ]], [[মহাভাৰত]] বা [[ভাগৱত পুৰাণ]]ৰ পৰা লোৱা হয়। দলটোৰ মূল নেতাজনক 'পনিকৰ' বুলি কোৱা হয়। তেওঁ প্ৰথমে গানৰ শাৰীবোৰ গায় আৰু বাকী নৰ্তকসকলে একেলগে সেইবোৰ দোহাৰে। নৃত্য আৰম্ভ কৰাৰ আগতে কিছুমান ধৰ্মীয় নিয়ম পালন কৰাটো বাধ্যতামূলক।<ref>{{Cite web |title=Poorakkali - A folk dance from North Malabar region |url=https://www.keralatourism.org/malabar/poorakkali/12 |access-date=2020-11-14 |website=কেৰালা চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগ}}</ref> == প্ৰকাৰভেদ == 'মাৰাথুকলি' হৈছে পুৰক্কালিৰে এটা অন্যতম ভাগ। এই খেল বা প্ৰতিযোগিতাত দুটা দলে অংশ লয়। সাধাৰণ পুৰক্কালিত এনে কোনো প্ৰতিযোগিতামূলক ভাৱ নাথাকে। মাৰাথুকলি প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত দুয়োটা দলৰ মাজত ডাঙৰ তৰ্ক-বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হয়। শেষত বিদ্বান লোকসকলে আহি দুয়োটা দলকে বুজাই-বঢ়াই শান্ত কৰিবলগীয়া হয়।<ref name='saha' /> == চিত্ৰ সম্ভাৰ == <gallery> PoorakkaliIMG 1143.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1168.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1165.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1150.jpg|পুৰক্কালি Poorakkali IMG 1148.jpg|পুৰক্কালি </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == * [https://www.keralatourism.org/kerala-article/2019/poorakali/970 পুৰক্কালি - কেৰালা পৰ্যটন] * [https://www.youtube.com/watch?v=Wf4q4tvTZeQ পুৰক্কালি নৃত্যৰ ভিডিঅ’] [[Category:কেৰালাৰ নৃত্য]] thkn5s6vkul5odhgn32pjqmnucb6g8s 0 138652 626575 2026-08-12T14:58:42Z AjayDas 12623 [[পুৰক্কালি]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626575 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[পুৰক্কালি]] skca7n9w083iolil20pdxjm51zgj8av 0 138653 626583 2026-08-12T15:11:20Z Kandarpajit Kallol 6257 [[নেপালত হিন্দুধৰ্ম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626583 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[নেপালত হিন্দুধৰ্ম]] k5u2hwz5g88dqg5tj6u5lttu403dm2j 0 138654 626585 2026-08-12T15:14:08Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বা... 626585 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। lxhs5upqhodlaumpu4iluult5439m1i 626586 626585 2026-08-12T15:18:09Z AjayDas 12623 /* */ 626586 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত।]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত।]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰে পৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰ পৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰিও ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> klpndn6t2zlyqu0knvrka54152tn306 626591 626586 2026-08-12T15:21:37Z AjayDas 12623 /* নামৰ উৎপত্তি */ 626591 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত।]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত।]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰে পৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰ পৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰিও ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰ পৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পিছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। 3gkvmo1rmpje52meuyjg4xhykiwus50 626593 626591 2026-08-12T15:37:43Z AjayDas 12623 /* সংজ্ঞা */ 626593 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত।]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত।]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰে পৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰ পৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰিও ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰ পৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পিছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস == === প্ৰাক-ইতিহাস === প্ৰাচীন কালত পশ্চিম উপকূলৰ নিম্নভূমি আৰু মধ্যভূমিৰ সমভূমি অঞ্চলকে ধৰি মালাবাৰ উপকূলৰ এক বুজন অংশ সাগৰৰ তলত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। চাংগনাচেৰীৰ ওচৰৰ এটা অঞ্চলত সাগৰীয় জীৱৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। এই আৱিষ্কাৰে এই ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=27 July 2012|year=2007|publisher=DC Books|isbn=978-8126415786|pages=20–21}}</ref> প্ৰাক-ঐতিহাসিক পুৰাতাত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ মাৰায়ুৰ অঞ্চলত [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেন বা পাথৰৰ সমাধি পোৱা গৈছে। এইবোৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব উচ্চভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰিও [[ৱায়ানাড]]ৰ [[এডাক্কাল গুহা]]ত থকা শিলালিপি বা শিলৰ খোদনসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০ বছৰ পুৰণি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ বুলি জনা গৈছে।<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://google.com |access-date=1 August 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-8177552577|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://kerala.gov.in|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|access-date=12 November 2015|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস === [[File:Silk route.jpg|thumb|[[ৰেচম পথ]] আৰু মচলা ব্যৱসায়। এইবোৰ প্ৰাচীন ব্যৱসায়িক পথ আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাণিজ্য চলিছিল। ভূ-পথবোৰ ৰঙা আৰু জলপথবোৰ নীলা ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|প্ৰথম শতিকাৰ এক গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী বা 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ত উল্লেখ থকা পথ আৰু স্থানসমূহ]] [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|১৪৯৮ চনত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই [[কোঝিকোড়]] পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা জলপথ (ক’লা ৰেখা)। ইয়াৰ জৰিয়তে ইউৰোপৰ পৰা ভাৰতলৈ নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ হয়। পিছলৈ ই ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে ভাৰতত উপনিৱেশ স্থাপনৰ পথ মুকলি কৰে।]] পুৰণি চুমেৰীয় তথ্য অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনৰে পৰাই মালাবাৰ উপকূল মচলা ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। সেইবাবেই আজিও ইয়াক "মচলাৰ বাগিচা" বা "ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|url=https://thehindu.com|first=Kaavya|last=Pradeep Kumar|work=The Hindu|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|date=28 January 2014 |access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9|url=https://google.com|last2=Franke|first2=Richard W.}}</ref> [[কেৰালা]]ৰ এই মচলাসমূহৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সহস্ৰাব্দতে প্ৰাচীন [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]], বেবিলন, আচিৰীয়া আৰু মিচৰীয় ব্যৱসায়ীসকল মালাবাৰ উপকূললৈ আহিছিল। এই সময়ছোৱাতে ফিনিচীয়সকলেও মালাবাৰৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> মচলাৰ বাণিজ্যৰ বাবে মালাবাৰ উপকূলত প্ৰৱেশ কৰা আৰব আৰু ফিনিচীয়সকলেই আছিল প্ৰথম বিদেশী ব্যৱসায়ী।<ref name="Menon57"/> [[য়েমেন]], [[ওমান]] আৰু পাৰস্য উপসাগৰৰ উপকূলৰ আৰব নাবিকসকলে মালাবাৰ আৰু অন্যান্য পূবৰ দেশসমূহলৈ প্ৰথম দীঘলীয়া জলযাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Menon57"/> তেওঁলোকেই মালাবাৰৰ দালচেনি মধ্য প্ৰাচ্যলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Menon57"/> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাৰ গ্ৰীক ইতিহাসবিদ হেৰ’ড’টাছে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ সময়ত দালচেনি মচলাৰ ব্যৱসায় সম্পূৰ্ণৰূপে মিচৰীয় আৰু ফিনিচীয়সকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Menon57"/> প্ৰাচীন গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ মতে, 'লিমীৰিকে' নামৰ এক ঐতিহাসিক অঞ্চল কন্নুৰৰ ওচৰৰ 'নাউৰা' আৰু 'টিণ্ডিচ'ৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে টলেমিয়ে কেৱল 'টিণ্ডিচ'কহে ইয়াৰ আৰম্ভণি বিন্দু বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীত শেষ হৈছিল। গতিকে ই বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। সেই সময়ত ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ৫,০০,০০,০০০ চেষ্টাৰ্চ। ঐতিহাসিক প্লিনী দ্যা এল্ডাৰে উল্লেখ কৰিছে যে লিমীৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল। আকৌ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচে উল্লেখ কৰিছে যে এই অঞ্চলটো বিখ্যাত মালাবাৰ জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অন্তিম শতিকাকেইটাত মচলা, বিশেষকৈ ক’লা জালুকৰ বাবে এই উপকূলটো গ্ৰীক আৰু ৰোমানসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। চেৰা ৰজাসকলৰ প্ৰাচীন চীন, পশ্চিম এছিয়া, মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে পোনপটীয়া ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত এই অঞ্চলটো 'মালে' বা 'मालाবাৰ' নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://siamese-heritage.org|title=Malaya: What's in the name|publisher=siamese-heritage.org |access-date=7 August 2012|author=Joseph Minattur|page=1}}</ref> সেই সময়ত [[মুজিৰিচ]], টিণ্ডিচ, নাউৰা আৰু নেলচিন্ডা আছিল এই উপকূলৰ প্ৰধান বন্দৰ। সমসাময়িক সংগম সাহিত্যত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ ৰোমান জাহাজবোৰে কেৰালাৰ মুজিৰিচ বন্দৰলৈ সোণ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত বিখ্যাত মালাবাৰ জালুক লৈ গৈছিল। মৌচুমী বতাহৰ সহায় লৈ কেৰালাত উপস্থিত হোৱা প্ৰথম পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ইউডক্সাছ অফ চিজিকাছ। তেওঁ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১৮ চনৰ আশে-পাশে মিচৰৰ টলেমিক বংশৰ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই যাত্ৰা কৰিছিল। ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা মেপ 'টেবুলা পেউটিনজাৰিয়ানা'ত এই অঞ্চলৰ বন্দৰ চহৰসমূহত থকা ৰোমান সম্ৰাট অগাষ্টাছৰ মন্দিৰ আৰু ৰোমান সৈন্যৰ শিবিৰৰ স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://google.com |access-date=7 August 2012|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0670084784|pages=246–}}</ref> 'কেৰালা' নামটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মগধৰ সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ এটা শিলালিপিত 'কেতলাপুতো' ([[চেৰা বংশ]]) হিচাপে খোদিত পোৱা গৈছিল।<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> অশোকৰ সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ চাৰিখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। আন তিনিখন ৰাজ্য আছিল [[চোল সাম্ৰাজ্য]], [[পাণ্ড্য সাম্ৰাজ্য]] আৰু সত্যপুত্ৰ।<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> চেৰা ৰজাসকলে [[ভূমধ্য সাগৰ]] আৰু [[লোহিত সাগৰ]]ৰ সকলো প্ৰধান বন্দৰৰ লগতে দূৰ প্ৰাচ্যৰ সৈতে আৰব সাগৰেৰে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে কেৰালাক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথত চেৰাসকলৰ ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। চুবুৰীয়া চোল আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাগি পৰিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে নাম্বুডিৰি ব্ৰাহ্মণসকল কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ জাতি প্ৰথাৰ আৰ্হিত ইয়াৰ সমাজ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। অষ্টম শতিকাত মধ্য কেৰালাৰ [[কালাডী]]ত [[আদি শংকৰাচাৰ্য]]ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপে ভ্ৰমণ কৰি অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন মঠ-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। নৱম শতিকাত চেৰাসকলে পুনৰ কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। দ্বাদশ শতিকাত এই সাম্ৰাজ্য চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কিছুমান সৰু সৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰে ভিতৰত [[কোঝিকোড় সাম্ৰাজ্য]] আছিল আটাইতকৈ প্ৰধান। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভেনিচৰ পৰিব্ৰাজক [[মাৰ্কো পোলো]]ৱে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখি থৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> [[কোঝিকোড়]] বন্দৰটো মধ্যযুগৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূলত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে চীনা, আৰব, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে এক প্ৰধান দুৱাৰ আছিল।<ref name="Etymology of Malabar"/> ১৪৯৮ চনত ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ যুগত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই কোঝিকোড়লৈ এক নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ কৰে। এয়া আছিল ইউৰোপৰ পৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ প্ৰথম আধুনিক জলপথ। ইয়াৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতত উপনিৱেশ যুগৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰতত হোৱা ঔপনিৱেশিক যুদ্ধসমূহৰ সময়ত ডাচ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থই প্ৰধান ভূমিকা লৈছিল। ১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোঝিকোড়ৰ শক্তিশালী জামুৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকুৰৰ পালিথ আছানে মিলি কেলিকটৰ জামুৰিনক কোচি অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াইছিল। মাৰ্তাণ্ড পিল্লাইৰ নেতৃত্বত ট্ৰাভাংকুৰৰ নাইৰ বাহিনীয়ে ১৭৬৩ চনত ত্ৰিশূৰৰ যুদ্ধত [[ত্ৰিশূৰ]] দখল কৰে। তীব্ৰ প্ৰতিৰোধৰ পিছতো জামুৰিনৰ সৈন্য পিছহুহকি যায়। শেষত তেওঁলোকে [[কোচি]] অঞ্চল ত্যাগ কৰে। শান্তি স্থাপনৰ বাবে জামুৰিনে যুদ্ধৰ খৰচ ভৰিবলৈ সন্মত হয়। লগতে সদায় বন্ধু হৈ থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ হাতত ডাচসকল পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে উত্তৰ কেৰালাত মালাবাৰ জিলা গঠন কৰে। লগতে দক্ষিণ ভাগত নতুনকৈ গঠিত ট্ৰাভাংকুৰ দেশীয় ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ আগলৈকে এই ব্যৱস্থা চলি আছিল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য, মালাবাৰ জিলা আৰু মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2004|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=দ্য হিন্দু |access-date=2009-07-30}}</ref> === ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদ: মালাবাৰ জিলা === এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱা মালাবাৰ উপকূলৰ অংশসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এখন জিলা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। এই ব্ৰিটিছ জিলাখনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[কন্নুৰ]], [[কোঝিকোড়]], [[ৱায়ানাড]], [[মালাপ্পুৰম]] জিলা সোমাই আছিল। লগতে [[পালাক্কাদ]]ৰ সিংহভাগ, ত্ৰিশূৰৰ কিছু অংশ, [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ [[ফ’ৰ্ট কোচি]] অঞ্চল আৰু কেইটামান সুকীয়া দ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ ঠাই কোঝিকোড়ত আছিল। [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumb|upright|১৯৫১ চনৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ এখন মেপ]] প্ৰাচীন মালাবাৰ উপকূলৰ অংশ হিচাপে থকা [[মালাবাৰ জিলা]] ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ অংশ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ দ্বীপসমূহ আছিল।<ref>{{cite web|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online|date=8 June 2008}}</ref> কোঝিকোড়ক মালাবাৰৰ ৰাজধানী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ হিচাপে দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। [[উত্তৰ মালাবাৰ]]ৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কাছাৰগোড আৰু কন্নুৰ জিলা, ৱায়ানাড জিলাৰ মানানথাভাটী তালুক আৰু কোঝিকোড় জিলাৰ ভাতাকৰা তথা কোইলাণ্ডী তালুক পৰে। বাকী থকা অংশটোক [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] বা কোঝিকোড় বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড় আৰু থামৰাছেৰী তালুক, দক্ষিণ ৱায়ানাডৰ কল্পেত্তা, মালাপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাড তালুক, পালাক্কাদ জিলা আৰু ত্ৰিশূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত মালাবাৰৰ মুখ্য গুৰুত্ব আছিল বিখ্যাত [[মালাবাৰ জালুক]], চালিৰ টাইলছ আৰু [[নাৰিকল]] উৎপাদন কৰাত।<ref>Pamela Nightingale, '[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পুৰণি [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সী]]ৰ প্ৰশাসনিক তথ্য অনুসৰি, চৰকাৰৰ অধীনত থকা আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বাগানখন আছিল ১৮৪৪ চনত স্থাপন কৰা [[নিলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন গছৰ বাগান।<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|location=Madras|year=1933|page=63}}</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীত মালাবাৰ জিলা আৰু ইয়াৰ বেইপুৰ তথা ফ’ৰ্ট কোচি বন্দৰৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছিল। কিয়নো এই জিলাখন প্ৰেছিডেন্সীৰ এনে দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল, যি পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে [[আৰব সাগৰ]]ৰ সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ বাবেই ১৮৬১ চনত তিৰুৰৰ পৰা বেইপুৰলৈকে কেৰালাৰ প্ৰথমটো ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত === ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীখন [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]]লৈ সলনি হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই ৰাজ্যখনক ভাষাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা হয়। সেই সময়ত উত্তৰ দিশৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] অঞ্চলটো মালাবাৰৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন]] ৰাজ্যখন একেলগ কৰি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে কাছাৰগোড অঞ্চলটো মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল। আনহাতে [[লাক্ষাদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জক পৃথক কৰি এটা নতুন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠন কৰা হয়। oyt3csqf3stjs5w3mjdxnaz4i3kj7tx 626628 626593 2026-08-12T17:25:24Z AjayDas 12623 /* ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত */ 626628 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত।]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত।]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰে পৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰ পৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰিও ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰ পৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পিছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস == === প্ৰাক-ইতিহাস === প্ৰাচীন কালত পশ্চিম উপকূলৰ নিম্নভূমি আৰু মধ্যভূমিৰ সমভূমি অঞ্চলকে ধৰি মালাবাৰ উপকূলৰ এক বুজন অংশ সাগৰৰ তলত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। চাংগনাচেৰীৰ ওচৰৰ এটা অঞ্চলত সাগৰীয় জীৱৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। এই আৱিষ্কাৰে এই ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=27 July 2012|year=2007|publisher=DC Books|isbn=978-8126415786|pages=20–21}}</ref> প্ৰাক-ঐতিহাসিক পুৰাতাত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ মাৰায়ুৰ অঞ্চলত [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেন বা পাথৰৰ সমাধি পোৱা গৈছে। এইবোৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব উচ্চভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰিও [[ৱায়ানাড]]ৰ [[এডাক্কাল গুহা]]ত থকা শিলালিপি বা শিলৰ খোদনসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০ বছৰ পুৰণি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ বুলি জনা গৈছে।<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://google.com |access-date=1 August 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-8177552577|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://kerala.gov.in|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|access-date=12 November 2015|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস === [[File:Silk route.jpg|thumb|[[ৰেচম পথ]] আৰু মচলা ব্যৱসায়। এইবোৰ প্ৰাচীন ব্যৱসায়িক পথ আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাণিজ্য চলিছিল। ভূ-পথবোৰ ৰঙা আৰু জলপথবোৰ নীলা ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|প্ৰথম শতিকাৰ এক গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী বা 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ত উল্লেখ থকা পথ আৰু স্থানসমূহ]] [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|১৪৯৮ চনত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই [[কোঝিকোড়]] পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা জলপথ (ক’লা ৰেখা)। ইয়াৰ জৰিয়তে ইউৰোপৰ পৰা ভাৰতলৈ নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ হয়। পিছলৈ ই ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে ভাৰতত উপনিৱেশ স্থাপনৰ পথ মুকলি কৰে।]] পুৰণি চুমেৰীয় তথ্য অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনৰে পৰাই মালাবাৰ উপকূল মচলা ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। সেইবাবেই আজিও ইয়াক "মচলাৰ বাগিচা" বা "ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|url=https://thehindu.com|first=Kaavya|last=Pradeep Kumar|work=The Hindu|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|date=28 January 2014 |access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9|url=https://google.com|last2=Franke|first2=Richard W.}}</ref> [[কেৰালা]]ৰ এই মচলাসমূহৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সহস্ৰাব্দতে প্ৰাচীন [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]], বেবিলন, আচিৰীয়া আৰু মিচৰীয় ব্যৱসায়ীসকল মালাবাৰ উপকূললৈ আহিছিল। এই সময়ছোৱাতে ফিনিচীয়সকলেও মালাবাৰৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> মচলাৰ বাণিজ্যৰ বাবে মালাবাৰ উপকূলত প্ৰৱেশ কৰা আৰব আৰু ফিনিচীয়সকলেই আছিল প্ৰথম বিদেশী ব্যৱসায়ী।<ref name="Menon57"/> [[য়েমেন]], [[ওমান]] আৰু পাৰস্য উপসাগৰৰ উপকূলৰ আৰব নাবিকসকলে মালাবাৰ আৰু অন্যান্য পূবৰ দেশসমূহলৈ প্ৰথম দীঘলীয়া জলযাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Menon57"/> তেওঁলোকেই মালাবাৰৰ দালচেনি মধ্য প্ৰাচ্যলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Menon57"/> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাৰ গ্ৰীক ইতিহাসবিদ হেৰ’ড’টাছে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ সময়ত দালচেনি মচলাৰ ব্যৱসায় সম্পূৰ্ণৰূপে মিচৰীয় আৰু ফিনিচীয়সকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Menon57"/> প্ৰাচীন গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ মতে, 'লিমীৰিকে' নামৰ এক ঐতিহাসিক অঞ্চল কন্নুৰৰ ওচৰৰ 'নাউৰা' আৰু 'টিণ্ডিচ'ৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে টলেমিয়ে কেৱল 'টিণ্ডিচ'কহে ইয়াৰ আৰম্ভণি বিন্দু বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীত শেষ হৈছিল। গতিকে ই বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। সেই সময়ত ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ৫,০০,০০,০০০ চেষ্টাৰ্চ। ঐতিহাসিক প্লিনী দ্যা এল্ডাৰে উল্লেখ কৰিছে যে লিমীৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল। আকৌ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচে উল্লেখ কৰিছে যে এই অঞ্চলটো বিখ্যাত মালাবাৰ জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অন্তিম শতিকাকেইটাত মচলা, বিশেষকৈ ক’লা জালুকৰ বাবে এই উপকূলটো গ্ৰীক আৰু ৰোমানসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। চেৰা ৰজাসকলৰ প্ৰাচীন চীন, পশ্চিম এছিয়া, মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে পোনপটীয়া ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত এই অঞ্চলটো 'মালে' বা 'मालाবাৰ' নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://siamese-heritage.org|title=Malaya: What's in the name|publisher=siamese-heritage.org |access-date=7 August 2012|author=Joseph Minattur|page=1}}</ref> সেই সময়ত [[মুজিৰিচ]], টিণ্ডিচ, নাউৰা আৰু নেলচিন্ডা আছিল এই উপকূলৰ প্ৰধান বন্দৰ। সমসাময়িক সংগম সাহিত্যত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ ৰোমান জাহাজবোৰে কেৰালাৰ মুজিৰিচ বন্দৰলৈ সোণ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত বিখ্যাত মালাবাৰ জালুক লৈ গৈছিল। মৌচুমী বতাহৰ সহায় লৈ কেৰালাত উপস্থিত হোৱা প্ৰথম পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ইউডক্সাছ অফ চিজিকাছ। তেওঁ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১৮ চনৰ আশে-পাশে মিচৰৰ টলেমিক বংশৰ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই যাত্ৰা কৰিছিল। ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা মেপ 'টেবুলা পেউটিনজাৰিয়ানা'ত এই অঞ্চলৰ বন্দৰ চহৰসমূহত থকা ৰোমান সম্ৰাট অগাষ্টাছৰ মন্দিৰ আৰু ৰোমান সৈন্যৰ শিবিৰৰ স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://google.com |access-date=7 August 2012|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0670084784|pages=246–}}</ref> 'কেৰালা' নামটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মগধৰ সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ এটা শিলালিপিত 'কেতলাপুতো' ([[চেৰা বংশ]]) হিচাপে খোদিত পোৱা গৈছিল।<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> অশোকৰ সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ চাৰিখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। আন তিনিখন ৰাজ্য আছিল [[চোল সাম্ৰাজ্য]], [[পাণ্ড্য সাম্ৰাজ্য]] আৰু সত্যপুত্ৰ।<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> চেৰা ৰজাসকলে [[ভূমধ্য সাগৰ]] আৰু [[লোহিত সাগৰ]]ৰ সকলো প্ৰধান বন্দৰৰ লগতে দূৰ প্ৰাচ্যৰ সৈতে আৰব সাগৰেৰে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে কেৰালাক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথত চেৰাসকলৰ ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। চুবুৰীয়া চোল আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাগি পৰিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে নাম্বুডিৰি ব্ৰাহ্মণসকল কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ জাতি প্ৰথাৰ আৰ্হিত ইয়াৰ সমাজ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। অষ্টম শতিকাত মধ্য কেৰালাৰ [[কালাডী]]ত [[আদি শংকৰাচাৰ্য]]ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপে ভ্ৰমণ কৰি অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন মঠ-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। নৱম শতিকাত চেৰাসকলে পুনৰ কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। দ্বাদশ শতিকাত এই সাম্ৰাজ্য চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কিছুমান সৰু সৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰে ভিতৰত [[কোঝিকোড় সাম্ৰাজ্য]] আছিল আটাইতকৈ প্ৰধান। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভেনিচৰ পৰিব্ৰাজক [[মাৰ্কো পোলো]]ৱে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখি থৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> [[কোঝিকোড়]] বন্দৰটো মধ্যযুগৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূলত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে চীনা, আৰব, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে এক প্ৰধান দুৱাৰ আছিল।<ref name="Etymology of Malabar"/> ১৪৯৮ চনত ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ যুগত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই কোঝিকোড়লৈ এক নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ কৰে। এয়া আছিল ইউৰোপৰ পৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ প্ৰথম আধুনিক জলপথ। ইয়াৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতত উপনিৱেশ যুগৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰতত হোৱা ঔপনিৱেশিক যুদ্ধসমূহৰ সময়ত ডাচ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থই প্ৰধান ভূমিকা লৈছিল। ১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোঝিকোড়ৰ শক্তিশালী জামুৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকুৰৰ পালিথ আছানে মিলি কেলিকটৰ জামুৰিনক কোচি অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াইছিল। মাৰ্তাণ্ড পিল্লাইৰ নেতৃত্বত ট্ৰাভাংকুৰৰ নাইৰ বাহিনীয়ে ১৭৬৩ চনত ত্ৰিশূৰৰ যুদ্ধত [[ত্ৰিশূৰ]] দখল কৰে। তীব্ৰ প্ৰতিৰোধৰ পিছতো জামুৰিনৰ সৈন্য পিছহুহকি যায়। শেষত তেওঁলোকে [[কোচি]] অঞ্চল ত্যাগ কৰে। শান্তি স্থাপনৰ বাবে জামুৰিনে যুদ্ধৰ খৰচ ভৰিবলৈ সন্মত হয়। লগতে সদায় বন্ধু হৈ থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ হাতত ডাচসকল পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে উত্তৰ কেৰালাত মালাবাৰ জিলা গঠন কৰে। লগতে দক্ষিণ ভাগত নতুনকৈ গঠিত ট্ৰাভাংকুৰ দেশীয় ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ আগলৈকে এই ব্যৱস্থা চলি আছিল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য, মালাবাৰ জিলা আৰু মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2004|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=দ্য হিন্দু |access-date=2009-07-30}}</ref> === ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদ: মালাবাৰ জিলা === এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱা মালাবাৰ উপকূলৰ অংশসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এখন জিলা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। এই ব্ৰিটিছ জিলাখনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[কন্নুৰ]], [[কোঝিকোড়]], [[ৱায়ানাড]], [[মালাপ্পুৰম]] জিলা সোমাই আছিল। লগতে [[পালাক্কাদ]]ৰ সিংহভাগ, ত্ৰিশূৰৰ কিছু অংশ, [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ [[ফ’ৰ্ট কোচি]] অঞ্চল আৰু কেইটামান সুকীয়া দ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ ঠাই কোঝিকোড়ত আছিল। [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumb|upright|১৯৫১ চনৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ এখন মেপ]] প্ৰাচীন মালাবাৰ উপকূলৰ অংশ হিচাপে থকা [[মালাবাৰ জিলা]] ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ অংশ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ দ্বীপসমূহ আছিল।<ref>{{cite web|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online|date=8 June 2008}}</ref> কোঝিকোড়ক মালাবাৰৰ ৰাজধানী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ হিচাপে দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। [[উত্তৰ মালাবাৰ]]ৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কাছাৰগোড আৰু কন্নুৰ জিলা, ৱায়ানাড জিলাৰ মানানথাভাটী তালুক আৰু কোঝিকোড় জিলাৰ ভাতাকৰা তথা কোইলাণ্ডী তালুক পৰে। বাকী থকা অংশটোক [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] বা কোঝিকোড় বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড় আৰু থামৰাছেৰী তালুক, দক্ষিণ ৱায়ানাডৰ কল্পেত্তা, মালাপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাড তালুক, পালাক্কাদ জিলা আৰু ত্ৰিশূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত মালাবাৰৰ মুখ্য গুৰুত্ব আছিল বিখ্যাত [[মালাবাৰ জালুক]], চালিৰ টাইলছ আৰু [[নাৰিকল]] উৎপাদন কৰাত।<ref>Pamela Nightingale, '[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পুৰণি [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সী]]ৰ প্ৰশাসনিক তথ্য অনুসৰি, চৰকাৰৰ অধীনত থকা আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বাগানখন আছিল ১৮৪৪ চনত স্থাপন কৰা [[নিলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন গছৰ বাগান।<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|location=Madras|year=1933|page=63}}</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীত মালাবাৰ জিলা আৰু ইয়াৰ বেইপুৰ তথা ফ’ৰ্ট কোচি বন্দৰৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছিল। কিয়নো এই জিলাখন প্ৰেছিডেন্সীৰ এনে দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল, যি পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে [[আৰব সাগৰ]]ৰ সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ বাবেই ১৮৬১ চনত তিৰুৰৰ পৰা বেইপুৰলৈকে কেৰালাৰ প্ৰথমটো ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত === ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীখন [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]]লৈ সলনি হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই ৰাজ্যখনক ভাষাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা হয়। সেই সময়ত উত্তৰ দিশৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] অঞ্চলটো মালাবাৰৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন]] ৰাজ্যখন একেলগ কৰি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে কাছাৰগোড অঞ্চলটো মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল। আনহাতে [[লাক্ষাদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জক পৃথক কৰি এটা নতুন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠন কৰা হয়। == ভূগোল == ভৌগোলিকভাৱে মালাবাৰ উপকূলক জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি। এই কেইটা হৈছে: পূবৰ উচ্চভূমি (ওখ-কোৱা আৰু ঠাণ্ডা পাহাৰীয়া অঞ্চল), কেন্দ্ৰীয় মধ্যভূমি (সৰু সৰু পাহাৰেৰে আবৃত) আৰু পশ্চিমৰ নিম্নভূমি (উপকূলীয় সমভূমি)।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পূবৰ উচ্চভূমিত এই উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। এই পৰ্বতমালাই উপকূলীয় সমভূমিক [[দাক্ষিণাত্যৰ মালভূমি]]ৰ পৰা পৃথক কৰিছে। এই পৰ্বতবোৰক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আঠটা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="UNESCO">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013|title=UN designates Western Ghats as world heritage site|date=2 July 2012|newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}</ref> কেৰালাত থকা [[আনামুডি]] শৃংগটোৰ উচ্চতা ২৬৯৫ মিটাৰ। ই [[হিমালয়]]ৰ দক্ষিণ দিশে থকা ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ।<ref>{{cite book|last=Hunter|first=William Wilson|author2=James Sutherland Cotton|author3=Richard Burn|author4=William Stevenson Meyer|author5=Great Britain India Office|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=11|publisher=Clarendon Press|year=1909 |access-date=16 May 2015|ref=imp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}</ref> এই পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহ হিমালয় পৰ্বততকৈও পুৰণি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="UNESCO"/> পূব অঞ্চলৰ তুলনাত মালাবাৰৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটো বহু পৰিমাণে সমান।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> ইয়াত ইটোৱে সিটোৰ সৈতে লাগি থকা লুণীয়া পানীৰ খাল, হ্ৰদ আৰু নদীৰ এটা ডাঙৰ জাল আছে। ইয়াক কেৰালাৰ কায়াল বা [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] বুলি জনা যায়।<ref name="Thorpe2012">{{cite book|author=Edgar Thorpe|title=The Pearson CSAT Manual 2012|url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012|year=2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131767344|page=3}}</ref> "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলি জনাজাত [[কুত্তানাদ]] অঞ্চলটো ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম উচ্চতা থকা স্থান।<ref name="ndtv_2238752"/> দেশৰ আটাইতকৈ দীঘল হ্ৰদ [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] এই বেকৱাটাৰ্চ অঞ্চলৰ প্ৰধান অংগ। ই [[আলাপ্পুয়া]] আৰু [[কোচি]]ৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কালি প্ৰায় ২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref name="Husain">{{cite book|author=Majid Husain|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0070702882|page=9|year=2011}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ জলপথৰ প্ৰায় আঠ শতাংশ কেৰালাতে পোৱা যায়।<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal|author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping)|year=2005|title=Introduction to Inland Water Transport|journal=IWAI (Ministry of Shipping)|url=http://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> <gallery widths="200px" heights="135px"> File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদ। ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ এটা অংশ। File:Chalakudy River bank on a summer sunrise.jpg|[[চালাকুডী নদী]]ৰ পাৰত গ্ৰীস্মকালৰ সূৰ্যোদয়। এই নদীৰ ওপৰতে [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] অৱস্থিত। File:Fish net over Periyar River 0.jpg|[[পেৰিয়াৰ নদী]], এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী। File:Kappad beach kerala.jpg|কোইলাণ্ডীৰ ওচৰৰ [[কাপ্পাড]] সাগৰীয় তীৰ। File:Ezhimala beach.JPG|[[নাৰিকল]] গছেৰে ভৰি থকা বালিচৰৰ সুন্দৰ উপকূল। </gallery> === প্ৰাকৃতিক ভূগোল === [[File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|thumbnail|[[কডালুণ্ডী পক্ষী অভয়াৰণ্য]]ৰ এক দৃশ্য। মালাবাৰৰ উপকূলীয় অঞ্চল বহুতো পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বাসস্থান।]] কেতিয়াবা সমগ্ৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উপদ্বীপাঞ্চলৰ শেষ প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰী বা কেপ কমোৰিন পৰ্যন্ত জুৰি থাকে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল)। ই [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ পৰা আৰম্ভ হৈ [[গোৱা]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কৰ্ণাটক]] আৰু কেৰালাৰ পশ্চিম উপকূল অতিক্ৰম কৰি [[কন‍্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। জলবায়ুৰ ফালৰ পৰা মালাবাৰ উপকূল (বিশেষকৈ ইয়াৰ পশ্চিমমুখী পাহাৰীয়া ঢালবোৰ) দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল। কাৰণ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাই জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহজাকক বাধা দিয়ে। === মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ === [[মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ]]ৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰা পৰিৱেশীয় অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে: # মালাবাৰ উপকূলীয় আৰ্দ্ৰ অৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে পূৰ্বে ২৫০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ আৱৰি আছিল (অৱশ্যে বৰ্তমান এই অৰণ্যসমূহৰ ৯৫ শতাংশই ধ্বংস হৈ গৈছে)। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য: এইবোৰ মধ্যমীয়া উচ্চতাৰ অঞ্চলত গঢ়ি উঠে। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে ১০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহ আৱৰি ৰাখিছে। এই বিশেষ অঞ্চলৰ পৰাই বিখ্যাত 'মৌচুমী মালাবাৰ' কফিৰ উৎপাদন কৰা হয়। === বন্দৰ চহৰসমূহ === মালাবাৰ উপকূলত কেইবাখনো ঐতিহাসিক বন্দৰ চহৰ আছিল। প্ৰাচীন কালত ইয়াৰ ভিতৰত নাউৰা, ভিজিনজাম, [[মুজিৰিচ]], নেলচিন্ডা, [[বেইপুৰ]] আৰু থুণ্ডী আদি আছিল প্ৰধান। আনহাতে মধ্যযুগত [[কোঝিকোড়]], [[কোল্লাম]], পোন্নানী, কন্নুৰ আৰু [[কোচি]] আদি চহৰে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ একো একোটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছিল। সাগৰ আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত থকাৰ বাবেই মালাবাৰ উপকূলৰ চহৰসমূহ বহুত বহুসাংস্কৃতিক আছিল। এই চহৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ ইহুদী (বৰ্তমান কোচিৰ ইহুদীসকল বুলি জনা যায়), চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান, মুছলমান (বৰ্তমান মালাবাৰৰ মুছলমানসকল বা মাপ্পিলা নামেৰে জনাজাত) আৰু এংলো-ইণ্ডিয়ানসকলৰ ঘৰ আছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|965-278-179-7}}.</ref> tcjnov67qh1zhcqi4x444wsgsugd7xj 626629 626628 2026-08-12T17:33:21Z AjayDas 12623 /* বন্দৰ চহৰসমূহ */ 626629 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত।]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত।]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰে পৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰ পৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰিও ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰ পৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পিছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস == === প্ৰাক-ইতিহাস === প্ৰাচীন কালত পশ্চিম উপকূলৰ নিম্নভূমি আৰু মধ্যভূমিৰ সমভূমি অঞ্চলকে ধৰি মালাবাৰ উপকূলৰ এক বুজন অংশ সাগৰৰ তলত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। চাংগনাচেৰীৰ ওচৰৰ এটা অঞ্চলত সাগৰীয় জীৱৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। এই আৱিষ্কাৰে এই ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=27 July 2012|year=2007|publisher=DC Books|isbn=978-8126415786|pages=20–21}}</ref> প্ৰাক-ঐতিহাসিক পুৰাতাত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ মাৰায়ুৰ অঞ্চলত [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেন বা পাথৰৰ সমাধি পোৱা গৈছে। এইবোৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব উচ্চভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰিও [[ৱায়ানাড]]ৰ [[এডাক্কাল গুহা]]ত থকা শিলালিপি বা শিলৰ খোদনসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০ বছৰ পুৰণি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ বুলি জনা গৈছে।<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://google.com |access-date=1 August 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-8177552577|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://kerala.gov.in|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|access-date=12 November 2015|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস === [[File:Silk route.jpg|thumb|[[ৰেচম পথ]] আৰু মচলা ব্যৱসায়। এইবোৰ প্ৰাচীন ব্যৱসায়িক পথ আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাণিজ্য চলিছিল। ভূ-পথবোৰ ৰঙা আৰু জলপথবোৰ নীলা ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|প্ৰথম শতিকাৰ এক গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী বা 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ত উল্লেখ থকা পথ আৰু স্থানসমূহ]] [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|১৪৯৮ চনত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই [[কোঝিকোড়]] পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা জলপথ (ক’লা ৰেখা)। ইয়াৰ জৰিয়তে ইউৰোপৰ পৰা ভাৰতলৈ নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ হয়। পিছলৈ ই ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে ভাৰতত উপনিৱেশ স্থাপনৰ পথ মুকলি কৰে।]] পুৰণি চুমেৰীয় তথ্য অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনৰে পৰাই মালাবাৰ উপকূল মচলা ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। সেইবাবেই আজিও ইয়াক "মচলাৰ বাগিচা" বা "ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|url=https://thehindu.com|first=Kaavya|last=Pradeep Kumar|work=The Hindu|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|date=28 January 2014 |access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9|url=https://google.com|last2=Franke|first2=Richard W.}}</ref> [[কেৰালা]]ৰ এই মচলাসমূহৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সহস্ৰাব্দতে প্ৰাচীন [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]], বেবিলন, আচিৰীয়া আৰু মিচৰীয় ব্যৱসায়ীসকল মালাবাৰ উপকূললৈ আহিছিল। এই সময়ছোৱাতে ফিনিচীয়সকলেও মালাবাৰৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> মচলাৰ বাণিজ্যৰ বাবে মালাবাৰ উপকূলত প্ৰৱেশ কৰা আৰব আৰু ফিনিচীয়সকলেই আছিল প্ৰথম বিদেশী ব্যৱসায়ী।<ref name="Menon57"/> [[য়েমেন]], [[ওমান]] আৰু পাৰস্য উপসাগৰৰ উপকূলৰ আৰব নাবিকসকলে মালাবাৰ আৰু অন্যান্য পূবৰ দেশসমূহলৈ প্ৰথম দীঘলীয়া জলযাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Menon57"/> তেওঁলোকেই মালাবাৰৰ দালচেনি মধ্য প্ৰাচ্যলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Menon57"/> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাৰ গ্ৰীক ইতিহাসবিদ হেৰ’ড’টাছে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ সময়ত দালচেনি মচলাৰ ব্যৱসায় সম্পূৰ্ণৰূপে মিচৰীয় আৰু ফিনিচীয়সকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Menon57"/> প্ৰাচীন গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ মতে, 'লিমীৰিকে' নামৰ এক ঐতিহাসিক অঞ্চল কন্নুৰৰ ওচৰৰ 'নাউৰা' আৰু 'টিণ্ডিচ'ৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে টলেমিয়ে কেৱল 'টিণ্ডিচ'কহে ইয়াৰ আৰম্ভণি বিন্দু বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীত শেষ হৈছিল। গতিকে ই বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। সেই সময়ত ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ৫,০০,০০,০০০ চেষ্টাৰ্চ। ঐতিহাসিক প্লিনী দ্যা এল্ডাৰে উল্লেখ কৰিছে যে লিমীৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল। আকৌ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচে উল্লেখ কৰিছে যে এই অঞ্চলটো বিখ্যাত মালাবাৰ জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অন্তিম শতিকাকেইটাত মচলা, বিশেষকৈ ক’লা জালুকৰ বাবে এই উপকূলটো গ্ৰীক আৰু ৰোমানসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। চেৰা ৰজাসকলৰ প্ৰাচীন চীন, পশ্চিম এছিয়া, মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে পোনপটীয়া ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত এই অঞ্চলটো 'মালে' বা 'मालाবাৰ' নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://siamese-heritage.org|title=Malaya: What's in the name|publisher=siamese-heritage.org |access-date=7 August 2012|author=Joseph Minattur|page=1}}</ref> সেই সময়ত [[মুজিৰিচ]], টিণ্ডিচ, নাউৰা আৰু নেলচিন্ডা আছিল এই উপকূলৰ প্ৰধান বন্দৰ। সমসাময়িক সংগম সাহিত্যত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ ৰোমান জাহাজবোৰে কেৰালাৰ মুজিৰিচ বন্দৰলৈ সোণ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত বিখ্যাত মালাবাৰ জালুক লৈ গৈছিল। মৌচুমী বতাহৰ সহায় লৈ কেৰালাত উপস্থিত হোৱা প্ৰথম পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ইউডক্সাছ অফ চিজিকাছ। তেওঁ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১৮ চনৰ আশে-পাশে মিচৰৰ টলেমিক বংশৰ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই যাত্ৰা কৰিছিল। ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা মেপ 'টেবুলা পেউটিনজাৰিয়ানা'ত এই অঞ্চলৰ বন্দৰ চহৰসমূহত থকা ৰোমান সম্ৰাট অগাষ্টাছৰ মন্দিৰ আৰু ৰোমান সৈন্যৰ শিবিৰৰ স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://google.com |access-date=7 August 2012|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0670084784|pages=246–}}</ref> 'কেৰালা' নামটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মগধৰ সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ এটা শিলালিপিত 'কেতলাপুতো' ([[চেৰা বংশ]]) হিচাপে খোদিত পোৱা গৈছিল।<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> অশোকৰ সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ চাৰিখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। আন তিনিখন ৰাজ্য আছিল [[চোল সাম্ৰাজ্য]], [[পাণ্ড্য সাম্ৰাজ্য]] আৰু সত্যপুত্ৰ।<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> চেৰা ৰজাসকলে [[ভূমধ্য সাগৰ]] আৰু [[লোহিত সাগৰ]]ৰ সকলো প্ৰধান বন্দৰৰ লগতে দূৰ প্ৰাচ্যৰ সৈতে আৰব সাগৰেৰে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে কেৰালাক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথত চেৰাসকলৰ ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। চুবুৰীয়া চোল আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাগি পৰিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে নাম্বুডিৰি ব্ৰাহ্মণসকল কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ জাতি প্ৰথাৰ আৰ্হিত ইয়াৰ সমাজ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। অষ্টম শতিকাত মধ্য কেৰালাৰ [[কালাডী]]ত [[আদি শংকৰাচাৰ্য]]ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপে ভ্ৰমণ কৰি অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন মঠ-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। নৱম শতিকাত চেৰাসকলে পুনৰ কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। দ্বাদশ শতিকাত এই সাম্ৰাজ্য চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কিছুমান সৰু সৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰে ভিতৰত [[কোঝিকোড় সাম্ৰাজ্য]] আছিল আটাইতকৈ প্ৰধান। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভেনিচৰ পৰিব্ৰাজক [[মাৰ্কো পোলো]]ৱে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখি থৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> [[কোঝিকোড়]] বন্দৰটো মধ্যযুগৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূলত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে চীনা, আৰব, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে এক প্ৰধান দুৱাৰ আছিল।<ref name="Etymology of Malabar"/> ১৪৯৮ চনত ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ যুগত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই কোঝিকোড়লৈ এক নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ কৰে। এয়া আছিল ইউৰোপৰ পৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ প্ৰথম আধুনিক জলপথ। ইয়াৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতত উপনিৱেশ যুগৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰতত হোৱা ঔপনিৱেশিক যুদ্ধসমূহৰ সময়ত ডাচ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থই প্ৰধান ভূমিকা লৈছিল। ১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোঝিকোড়ৰ শক্তিশালী জামুৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকুৰৰ পালিথ আছানে মিলি কেলিকটৰ জামুৰিনক কোচি অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াইছিল। মাৰ্তাণ্ড পিল্লাইৰ নেতৃত্বত ট্ৰাভাংকুৰৰ নাইৰ বাহিনীয়ে ১৭৬৩ চনত ত্ৰিশূৰৰ যুদ্ধত [[ত্ৰিশূৰ]] দখল কৰে। তীব্ৰ প্ৰতিৰোধৰ পিছতো জামুৰিনৰ সৈন্য পিছহুহকি যায়। শেষত তেওঁলোকে [[কোচি]] অঞ্চল ত্যাগ কৰে। শান্তি স্থাপনৰ বাবে জামুৰিনে যুদ্ধৰ খৰচ ভৰিবলৈ সন্মত হয়। লগতে সদায় বন্ধু হৈ থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ হাতত ডাচসকল পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে উত্তৰ কেৰালাত মালাবাৰ জিলা গঠন কৰে। লগতে দক্ষিণ ভাগত নতুনকৈ গঠিত ট্ৰাভাংকুৰ দেশীয় ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ আগলৈকে এই ব্যৱস্থা চলি আছিল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য, মালাবাৰ জিলা আৰু মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2004|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=দ্য হিন্দু |access-date=2009-07-30}}</ref> === ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদ: মালাবাৰ জিলা === এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱা মালাবাৰ উপকূলৰ অংশসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এখন জিলা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। এই ব্ৰিটিছ জিলাখনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[কন্নুৰ]], [[কোঝিকোড়]], [[ৱায়ানাড]], [[মালাপ্পুৰম]] জিলা সোমাই আছিল। লগতে [[পালাক্কাদ]]ৰ সিংহভাগ, ত্ৰিশূৰৰ কিছু অংশ, [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ [[ফ’ৰ্ট কোচি]] অঞ্চল আৰু কেইটামান সুকীয়া দ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ ঠাই কোঝিকোড়ত আছিল। [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumb|upright|১৯৫১ চনৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ এখন মেপ]] প্ৰাচীন মালাবাৰ উপকূলৰ অংশ হিচাপে থকা [[মালাবাৰ জিলা]] ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ অংশ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ দ্বীপসমূহ আছিল।<ref>{{cite web|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online|date=8 June 2008}}</ref> কোঝিকোড়ক মালাবাৰৰ ৰাজধানী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ হিচাপে দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। [[উত্তৰ মালাবাৰ]]ৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কাছাৰগোড আৰু কন্নুৰ জিলা, ৱায়ানাড জিলাৰ মানানথাভাটী তালুক আৰু কোঝিকোড় জিলাৰ ভাতাকৰা তথা কোইলাণ্ডী তালুক পৰে। বাকী থকা অংশটোক [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] বা কোঝিকোড় বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড় আৰু থামৰাছেৰী তালুক, দক্ষিণ ৱায়ানাডৰ কল্পেত্তা, মালাপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাড তালুক, পালাক্কাদ জিলা আৰু ত্ৰিশূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত মালাবাৰৰ মুখ্য গুৰুত্ব আছিল বিখ্যাত [[মালাবাৰ জালুক]], চালিৰ টাইলছ আৰু [[নাৰিকল]] উৎপাদন কৰাত।<ref>Pamela Nightingale, '[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পুৰণি [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সী]]ৰ প্ৰশাসনিক তথ্য অনুসৰি, চৰকাৰৰ অধীনত থকা আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বাগানখন আছিল ১৮৪৪ চনত স্থাপন কৰা [[নিলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন গছৰ বাগান।<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|location=Madras|year=1933|page=63}}</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীত মালাবাৰ জিলা আৰু ইয়াৰ বেইপুৰ তথা ফ’ৰ্ট কোচি বন্দৰৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছিল। কিয়নো এই জিলাখন প্ৰেছিডেন্সীৰ এনে দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল, যি পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে [[আৰব সাগৰ]]ৰ সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ বাবেই ১৮৬১ চনত তিৰুৰৰ পৰা বেইপুৰলৈকে কেৰালাৰ প্ৰথমটো ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত === ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীখন [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]]লৈ সলনি হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই ৰাজ্যখনক ভাষাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা হয়। সেই সময়ত উত্তৰ দিশৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] অঞ্চলটো মালাবাৰৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন]] ৰাজ্যখন একেলগ কৰি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে কাছাৰগোড অঞ্চলটো মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল। আনহাতে [[লাক্ষাদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জক পৃথক কৰি এটা নতুন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠন কৰা হয়। == ভূগোল == ভৌগোলিকভাৱে মালাবাৰ উপকূলক জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি। এই কেইটা হৈছে: পূবৰ উচ্চভূমি (ওখ-কোৱা আৰু ঠাণ্ডা পাহাৰীয়া অঞ্চল), কেন্দ্ৰীয় মধ্যভূমি (সৰু সৰু পাহাৰেৰে আবৃত) আৰু পশ্চিমৰ নিম্নভূমি (উপকূলীয় সমভূমি)।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পূবৰ উচ্চভূমিত এই উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। এই পৰ্বতমালাই উপকূলীয় সমভূমিক [[দাক্ষিণাত্যৰ মালভূমি]]ৰ পৰা পৃথক কৰিছে। এই পৰ্বতবোৰক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আঠটা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="UNESCO">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013|title=UN designates Western Ghats as world heritage site|date=2 July 2012|newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}</ref> কেৰালাত থকা [[আনামুডি]] শৃংগটোৰ উচ্চতা ২৬৯৫ মিটাৰ। ই [[হিমালয়]]ৰ দক্ষিণ দিশে থকা ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ।<ref>{{cite book|last=Hunter|first=William Wilson|author2=James Sutherland Cotton|author3=Richard Burn|author4=William Stevenson Meyer|author5=Great Britain India Office|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=11|publisher=Clarendon Press|year=1909 |access-date=16 May 2015|ref=imp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}</ref> এই পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহ হিমালয় পৰ্বততকৈও পুৰণি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="UNESCO"/> পূব অঞ্চলৰ তুলনাত মালাবাৰৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটো বহু পৰিমাণে সমান।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> ইয়াত ইটোৱে সিটোৰ সৈতে লাগি থকা লুণীয়া পানীৰ খাল, হ্ৰদ আৰু নদীৰ এটা ডাঙৰ জাল আছে। ইয়াক কেৰালাৰ কায়াল বা [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] বুলি জনা যায়।<ref name="Thorpe2012">{{cite book|author=Edgar Thorpe|title=The Pearson CSAT Manual 2012|url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012|year=2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131767344|page=3}}</ref> "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলি জনাজাত [[কুত্তানাদ]] অঞ্চলটো ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম উচ্চতা থকা স্থান।<ref name="ndtv_2238752"/> দেশৰ আটাইতকৈ দীঘল হ্ৰদ [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] এই বেকৱাটাৰ্চ অঞ্চলৰ প্ৰধান অংগ। ই [[আলাপ্পুয়া]] আৰু [[কোচি]]ৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কালি প্ৰায় ২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref name="Husain">{{cite book|author=Majid Husain|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0070702882|page=9|year=2011}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ জলপথৰ প্ৰায় আঠ শতাংশ কেৰালাতে পোৱা যায়।<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal|author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping)|year=2005|title=Introduction to Inland Water Transport|journal=IWAI (Ministry of Shipping)|url=http://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> <gallery widths="200px" heights="135px"> File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদ। ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ এটা অংশ। File:Chalakudy River bank on a summer sunrise.jpg|[[চালাকুডী নদী]]ৰ পাৰত গ্ৰীস্মকালৰ সূৰ্যোদয়। এই নদীৰ ওপৰতে [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] অৱস্থিত। File:Fish net over Periyar River 0.jpg|[[পেৰিয়াৰ নদী]], এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী। File:Kappad beach kerala.jpg|কোইলাণ্ডীৰ ওচৰৰ [[কাপ্পাড]] সাগৰীয় তীৰ। File:Ezhimala beach.JPG|[[নাৰিকল]] গছেৰে ভৰি থকা বালিচৰৰ সুন্দৰ উপকূল। </gallery> === প্ৰাকৃতিক ভূগোল === [[File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|thumbnail|[[কডালুণ্ডী পক্ষী অভয়াৰণ্য]]ৰ এক দৃশ্য। মালাবাৰৰ উপকূলীয় অঞ্চল বহুতো পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বাসস্থান।]] কেতিয়াবা সমগ্ৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উপদ্বীপাঞ্চলৰ শেষ প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰী বা কেপ কমোৰিন পৰ্যন্ত জুৰি থাকে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল)। ই [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ পৰা আৰম্ভ হৈ [[গোৱা]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কৰ্ণাটক]] আৰু কেৰালাৰ পশ্চিম উপকূল অতিক্ৰম কৰি [[কন‍্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। জলবায়ুৰ ফালৰ পৰা মালাবাৰ উপকূল (বিশেষকৈ ইয়াৰ পশ্চিমমুখী পাহাৰীয়া ঢালবোৰ) দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল। কাৰণ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাই জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহজাকক বাধা দিয়ে। === মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ === [[মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ]]ৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰা পৰিৱেশীয় অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে: # মালাবাৰ উপকূলীয় আৰ্দ্ৰ অৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে পূৰ্বে ২৫০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ আৱৰি আছিল (অৱশ্যে বৰ্তমান এই অৰণ্যসমূহৰ ৯৫ শতাংশই ধ্বংস হৈ গৈছে)। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য: এইবোৰ মধ্যমীয়া উচ্চতাৰ অঞ্চলত গঢ়ি উঠে। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে ১০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহ আৱৰি ৰাখিছে। এই বিশেষ অঞ্চলৰ পৰাই বিখ্যাত 'মৌচুমী মালাবাৰ' কফিৰ উৎপাদন কৰা হয়। === বন্দৰ চহৰসমূহ === মালাবাৰ উপকূলত কেইবাখনো ঐতিহাসিক বন্দৰ চহৰ আছিল। প্ৰাচীন কালত ইয়াৰ ভিতৰত নাউৰা, ভিজিনজাম, [[মুজিৰিচ]], নেলচিন্ডা, [[বেইপুৰ]] আৰু থুণ্ডী আদি আছিল প্ৰধান। আনহাতে মধ্যযুগত [[কোঝিকোড়]], [[কোল্লাম]], পোন্নানী, কন্নুৰ আৰু [[কোচি]] আদি চহৰে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ একো একোটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছিল। সাগৰ আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত থকাৰ বাবেই মালাবাৰ উপকূলৰ চহৰসমূহ বহুত বহুসাংস্কৃতিক আছিল। এই চহৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ ইহুদী (বৰ্তমান কোচিৰ ইহুদীসকল বুলি জনা যায়), চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান, মুছলমান (বৰ্তমান মালাবাৰৰ মুছলমানসকল বা মাপ্পিলা নামেৰে জনাজাত) আৰু এংলো-ইণ্ডিয়ানসকলৰ ঘৰ আছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|965-278-179-7}}.</ref> == অৰ্থনীতি == মালাবাৰ উপকূলৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ কৃষি, মৎস্য পালন আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই অঞ্চলটোত প্ৰাচীন কালৰে পৰা মচলাৰ উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি হৈ আহিছে। === কৃষিকৰ্ম আৰু উৎপাদন === * ক’লা জালুক: মালাবাৰ উপকূলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষিজাত দ্ৰব্য হৈছে ক’লা জালুক। ইয়াক "মালাবাৰ জালুক" বুলিও কোৱা হয়। * মচলাজাত সামগ্ৰী: ইয়াৰ লগতে দালচেনি, আদা আৰু [[ইলাচি]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে উৎপাদিত হয়। * নাৰিকল আৰু কফি: উপকূলীয় অঞ্চলত নাৰিকল খেতি আৰু পাহাৰীয়া ঢালত কফি খেতি কৰা হয়। === বাণিজ্য আৰু পৰিবহন === * সামুদ্ৰিক বন্দৰ: কোঝিকোড়, কোচিন আৰু কন্নুৰ বন্দৰেৰে বৈদেশিক বাণিজ্য চলে। * মাছ ধৰা কাৰ্য: আৰব সাগৰৰ কাষত থকা বাবে মাছ ধৰা কাৰ্য ইয়াৰ মানুহৰ অন্যতম প্ৰধান জীৱিকা। == আয়ুৰ্বেদ আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি == মালাবাৰ উপকূল কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চৰ্চাৰ বিকাশ আৰু সংৰক্ষণৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত জন্ম লোৱা কেইবাটাও বংশগত চিকিৎসক পৰিয়ালক একেলগে [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰা বুলি জনা যায়। তেওঁলোকে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, চিকিৎসা শিক্ষা আৰু 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ দৰে প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চিকিৎসা চৰ্চালৈ অভূতপূৰ্ব বৰঙণি আগবঢ়াইছিল। মালাবাৰৰ সৈতে জড়িত এনে এক উল্লেখযোগ্য আয়ুৰ্বেদিক বংশ হৈছে বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ '''পুলামানথোল মুছ''' পৰম্পৰা। এই পৰিয়ালটো অষ্টবৈদ্য ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসাৰ সংৰক্ষণ আৰু চৰ্চাৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা আৰু ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলৰ ট্ৰাভাংকোৰ (তিৰুৱিতাংকোৰ) ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। দেশীয় ৰাজ্যৰ শাসনকালত তেওঁলোকে ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ চিকিৎসাৰ বাবেও পৰামৰ্শ আৰু সেৱা আগবঢ়াইছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলে আয়ুৰ্বেদ আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যলৈ আগবঢ়োৱা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতায়ে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধিত সহায় কৰিছিল। পুলামানথোল পৰম্পৰা আয়ুৰ্বেদৰ মূল ভিত্তি হিচাপে পৰিগণিত তথা বাগভটৰ দ্বাৰা ৰচিত 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। এই বংশ পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতেও সংলগ্ন। হিন্দু পৰম্পৰাত ভগৱান [[ধন্বন্তৰী]]ক [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এই মন্দিৰটো পৰম্পৰাগত আৰোগ্য ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মীয় নিয়মসমূহৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ ভিতৰত 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' অন্যতম। এই পূজা বিভিন্ন ৰোগ আৰু শাৰীৰিক কষ্টৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ এক ভক্তিপূৰ্ণ নিয়ম হিচাপে কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ লগতে ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ পৰাও ভক্ত আৰু আয়ুৰ্বেদ অনুৰাগীসকলক আকৰ্ষিত কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ হাস্পতাল আৰু আন আন চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহত পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন, পেশী আৰু হাড়ৰ ৰোগ তথা বংশগত সমস্যাসমূহৰ চিকিৎসা কৰা হয়।<ref name="auto">{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> প্ৰখ্যাত কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰৰ বাবে এই পৰম্পৰাই সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰতো বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰে। কণ্ঠ সম্পৰ্কীয় সমস্যাত ভোগাৰ পিছত তেওঁ পুলামানথোল পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰি আৰোগ্য লাভ কৰিছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে 'আয়ুৰ্বেদ থানাল'ৰ দৰে সমাজ কল্যাণমূলক স্বাস্থ্য আঁচনিৰ জৰিয়তে নিজৰ কাম-কাজ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলক আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-II)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{cite book|author=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1929|title=Malabar and the Portuguese: being a history of the relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280840}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1931|title=Malabar and the Dutch|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.530045}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1953|title=Asia and Western dominance, 1498–1945|location=London|publisher=G. Allen and Unwin}} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} == বাহি‍্যক সংযোগ == * {{Commons category| Malabar Coast|মালাবাৰ উপকূল}} * {{Wikivoyage|Malabar|মালাবাৰ}} s7r1vht7xt13d010fuow9jygpnqfckv 626630 626629 2026-08-12T17:33:49Z AjayDas 12623 added [[Category:ভাৰতৰ ভূগোল]] using [[WP:HC|HotCat]] 626630 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰ পৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কম সংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা"।<ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰ পৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত।]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত।]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰে পৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰ পৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰিও ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামাকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰ পৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পিছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰিও পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস == === প্ৰাক-ইতিহাস === প্ৰাচীন কালত পশ্চিম উপকূলৰ নিম্নভূমি আৰু মধ্যভূমিৰ সমভূমি অঞ্চলকে ধৰি মালাবাৰ উপকূলৰ এক বুজন অংশ সাগৰৰ তলত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। চাংগনাচেৰীৰ ওচৰৰ এটা অঞ্চলত সাগৰীয় জীৱৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। এই আৱিষ্কাৰে এই ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=27 July 2012|year=2007|publisher=DC Books|isbn=978-8126415786|pages=20–21}}</ref> প্ৰাক-ঐতিহাসিক পুৰাতাত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ মাৰায়ুৰ অঞ্চলত [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেন বা পাথৰৰ সমাধি পোৱা গৈছে। এইবোৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব উচ্চভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰিও [[ৱায়ানাড]]ৰ [[এডাক্কাল গুহা]]ত থকা শিলালিপি বা শিলৰ খোদনসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০ বছৰ পুৰণি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ বুলি জনা গৈছে।<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://google.com |access-date=1 August 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-8177552577|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://kerala.gov.in|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|access-date=12 November 2015|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস === [[File:Silk route.jpg|thumb|[[ৰেচম পথ]] আৰু মচলা ব্যৱসায়। এইবোৰ প্ৰাচীন ব্যৱসায়িক পথ আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাণিজ্য চলিছিল। ভূ-পথবোৰ ৰঙা আৰু জলপথবোৰ নীলা ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|প্ৰথম শতিকাৰ এক গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী বা 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ত উল্লেখ থকা পথ আৰু স্থানসমূহ]] [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|১৪৯৮ চনত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই [[কোঝিকোড়]] পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা জলপথ (ক’লা ৰেখা)। ইয়াৰ জৰিয়তে ইউৰোপৰ পৰা ভাৰতলৈ নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ হয়। পিছলৈ ই ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে ভাৰতত উপনিৱেশ স্থাপনৰ পথ মুকলি কৰে।]] পুৰণি চুমেৰীয় তথ্য অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনৰে পৰাই মালাবাৰ উপকূল মচলা ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। সেইবাবেই আজিও ইয়াক "মচলাৰ বাগিচা" বা "ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|url=https://thehindu.com|first=Kaavya|last=Pradeep Kumar|work=The Hindu|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|date=28 January 2014 |access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9|url=https://google.com|last2=Franke|first2=Richard W.}}</ref> [[কেৰালা]]ৰ এই মচলাসমূহৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সহস্ৰাব্দতে প্ৰাচীন [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]], বেবিলন, আচিৰীয়া আৰু মিচৰীয় ব্যৱসায়ীসকল মালাবাৰ উপকূললৈ আহিছিল। এই সময়ছোৱাতে ফিনিচীয়সকলেও মালাবাৰৰ সৈতে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> মচলাৰ বাণিজ্যৰ বাবে মালাবাৰ উপকূলত প্ৰৱেশ কৰা আৰব আৰু ফিনিচীয়সকলেই আছিল প্ৰথম বিদেশী ব্যৱসায়ী।<ref name="Menon57"/> [[য়েমেন]], [[ওমান]] আৰু পাৰস্য উপসাগৰৰ উপকূলৰ আৰব নাবিকসকলে মালাবাৰ আৰু অন্যান্য পূবৰ দেশসমূহলৈ প্ৰথম দীঘলীয়া জলযাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Menon57"/> তেওঁলোকেই মালাবাৰৰ দালচেনি মধ্য প্ৰাচ্যলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Menon57"/> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাৰ গ্ৰীক ইতিহাসবিদ হেৰ’ড’টাছে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ সময়ত দালচেনি মচলাৰ ব্যৱসায় সম্পূৰ্ণৰূপে মিচৰীয় আৰু ফিনিচীয়সকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Menon57"/> প্ৰাচীন গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ মতে, 'লিমীৰিকে' নামৰ এক ঐতিহাসিক অঞ্চল কন্নুৰৰ ওচৰৰ 'নাউৰা' আৰু 'টিণ্ডিচ'ৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে টলেমিয়ে কেৱল 'টিণ্ডিচ'কহে ইয়াৰ আৰম্ভণি বিন্দু বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীত শেষ হৈছিল। গতিকে ই বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। সেই সময়ত ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ৫,০০,০০,০০০ চেষ্টাৰ্চ। ঐতিহাসিক প্লিনী দ্যা এল্ডাৰে উল্লেখ কৰিছে যে লিমীৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল। আকৌ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচে উল্লেখ কৰিছে যে এই অঞ্চলটো বিখ্যাত মালাবাৰ জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অন্তিম শতিকাকেইটাত মচলা, বিশেষকৈ ক’লা জালুকৰ বাবে এই উপকূলটো গ্ৰীক আৰু ৰোমানসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। চেৰা ৰজাসকলৰ প্ৰাচীন চীন, পশ্চিম এছিয়া, মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে পোনপটীয়া ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত এই অঞ্চলটো 'মালে' বা 'मालाবাৰ' নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://siamese-heritage.org|title=Malaya: What's in the name|publisher=siamese-heritage.org |access-date=7 August 2012|author=Joseph Minattur|page=1}}</ref> সেই সময়ত [[মুজিৰিচ]], টিণ্ডিচ, নাউৰা আৰু নেলচিন্ডা আছিল এই উপকূলৰ প্ৰধান বন্দৰ। সমসাময়িক সংগম সাহিত্যত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ ৰোমান জাহাজবোৰে কেৰালাৰ মুজিৰিচ বন্দৰলৈ সোণ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত বিখ্যাত মালাবাৰ জালুক লৈ গৈছিল। মৌচুমী বতাহৰ সহায় লৈ কেৰালাত উপস্থিত হোৱা প্ৰথম পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ইউডক্সাছ অফ চিজিকাছ। তেওঁ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১৮ চনৰ আশে-পাশে মিচৰৰ টলেমিক বংশৰ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই যাত্ৰা কৰিছিল। ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা মেপ 'টেবুলা পেউটিনজাৰিয়ানা'ত এই অঞ্চলৰ বন্দৰ চহৰসমূহত থকা ৰোমান সম্ৰাট অগাষ্টাছৰ মন্দিৰ আৰু ৰোমান সৈন্যৰ শিবিৰৰ স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://google.com |access-date=7 August 2012|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0670084784|pages=246–}}</ref> 'কেৰালা' নামটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মগধৰ সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ এটা শিলালিপিত 'কেতলাপুতো' ([[চেৰা বংশ]]) হিচাপে খোদিত পোৱা গৈছিল।<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> অশোকৰ সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ চাৰিখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। আন তিনিখন ৰাজ্য আছিল [[চোল সাম্ৰাজ্য]], [[পাণ্ড্য সাম্ৰাজ্য]] আৰু সত্যপুত্ৰ।<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> চেৰা ৰজাসকলে [[ভূমধ্য সাগৰ]] আৰু [[লোহিত সাগৰ]]ৰ সকলো প্ৰধান বন্দৰৰ লগতে দূৰ প্ৰাচ্যৰ সৈতে আৰব সাগৰেৰে ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে কেৰালাক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথত চেৰাসকলৰ ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। চুবুৰীয়া চোল আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাগি পৰিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে নাম্বুডিৰি ব্ৰাহ্মণসকল কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ জাতি প্ৰথাৰ আৰ্হিত ইয়াৰ সমাজ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। অষ্টম শতিকাত মধ্য কেৰালাৰ [[কালাডী]]ত [[আদি শংকৰাচাৰ্য]]ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপে ভ্ৰমণ কৰি অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন মঠ-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। নৱম শতিকাত চেৰাসকলে পুনৰ কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। দ্বাদশ শতিকাত এই সাম্ৰাজ্য চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কিছুমান সৰু সৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰে ভিতৰত [[কোঝিকোড় সাম্ৰাজ্য]] আছিল আটাইতকৈ প্ৰধান। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভেনিচৰ পৰিব্ৰাজক [[মাৰ্কো পোলো]]ৱে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখি থৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> [[কোঝিকোড়]] বন্দৰটো মধ্যযুগৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূলত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে চীনা, আৰব, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে এক প্ৰধান দুৱাৰ আছিল।<ref name="Etymology of Malabar"/> ১৪৯৮ চনত ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ যুগত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই কোঝিকোড়লৈ এক নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ কৰে। এয়া আছিল ইউৰোপৰ পৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ প্ৰথম আধুনিক জলপথ। ইয়াৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতত উপনিৱেশ যুগৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰতত হোৱা ঔপনিৱেশিক যুদ্ধসমূহৰ সময়ত ডাচ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থই প্ৰধান ভূমিকা লৈছিল। ১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোঝিকোড়ৰ শক্তিশালী জামুৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকুৰৰ পালিথ আছানে মিলি কেলিকটৰ জামুৰিনক কোচি অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াইছিল। মাৰ্তাণ্ড পিল্লাইৰ নেতৃত্বত ট্ৰাভাংকুৰৰ নাইৰ বাহিনীয়ে ১৭৬৩ চনত ত্ৰিশূৰৰ যুদ্ধত [[ত্ৰিশূৰ]] দখল কৰে। তীব্ৰ প্ৰতিৰোধৰ পিছতো জামুৰিনৰ সৈন্য পিছহুহকি যায়। শেষত তেওঁলোকে [[কোচি]] অঞ্চল ত্যাগ কৰে। শান্তি স্থাপনৰ বাবে জামুৰিনে যুদ্ধৰ খৰচ ভৰিবলৈ সন্মত হয়। লগতে সদায় বন্ধু হৈ থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ হাতত ডাচসকল পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে উত্তৰ কেৰালাত মালাবাৰ জিলা গঠন কৰে। লগতে দক্ষিণ ভাগত নতুনকৈ গঠিত ট্ৰাভাংকুৰ দেশীয় ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ আগলৈকে এই ব্যৱস্থা চলি আছিল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য, মালাবাৰ জিলা আৰু মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2004|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=দ্য হিন্দু |access-date=2009-07-30}}</ref> === ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদ: মালাবাৰ জিলা === এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱা মালাবাৰ উপকূলৰ অংশসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এখন জিলা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। এই ব্ৰিটিছ জিলাখনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[কন্নুৰ]], [[কোঝিকোড়]], [[ৱায়ানাড]], [[মালাপ্পুৰম]] জিলা সোমাই আছিল। লগতে [[পালাক্কাদ]]ৰ সিংহভাগ, ত্ৰিশূৰৰ কিছু অংশ, [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ [[ফ’ৰ্ট কোচি]] অঞ্চল আৰু কেইটামান সুকীয়া দ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ ঠাই কোঝিকোড়ত আছিল। [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumb|upright|১৯৫১ চনৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ এখন মেপ]] প্ৰাচীন মালাবাৰ উপকূলৰ অংশ হিচাপে থকা [[মালাবাৰ জিলা]] ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ অংশ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ দ্বীপসমূহ আছিল।<ref>{{cite web|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online|date=8 June 2008}}</ref> কোঝিকোড়ক মালাবাৰৰ ৰাজধানী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ হিচাপে দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। [[উত্তৰ মালাবাৰ]]ৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কাছাৰগোড আৰু কন্নুৰ জিলা, ৱায়ানাড জিলাৰ মানানথাভাটী তালুক আৰু কোঝিকোড় জিলাৰ ভাতাকৰা তথা কোইলাণ্ডী তালুক পৰে। বাকী থকা অংশটোক [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] বা কোঝিকোড় বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড় আৰু থামৰাছেৰী তালুক, দক্ষিণ ৱায়ানাডৰ কল্পেত্তা, মালাপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাড তালুক, পালাক্কাদ জিলা আৰু ত্ৰিশূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত মালাবাৰৰ মুখ্য গুৰুত্ব আছিল বিখ্যাত [[মালাবাৰ জালুক]], চালিৰ টাইলছ আৰু [[নাৰিকল]] উৎপাদন কৰাত।<ref>Pamela Nightingale, '[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পুৰণি [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সী]]ৰ প্ৰশাসনিক তথ্য অনুসৰি, চৰকাৰৰ অধীনত থকা আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বাগানখন আছিল ১৮৪৪ চনত স্থাপন কৰা [[নিলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন গছৰ বাগান।<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|location=Madras|year=1933|page=63}}</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীত মালাবাৰ জিলা আৰু ইয়াৰ বেইপুৰ তথা ফ’ৰ্ট কোচি বন্দৰৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছিল। কিয়নো এই জিলাখন প্ৰেছিডেন্সীৰ এনে দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল, যি পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে [[আৰব সাগৰ]]ৰ সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ বাবেই ১৮৬১ চনত তিৰুৰৰ পৰা বেইপুৰলৈকে কেৰালাৰ প্ৰথমটো ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত === ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীখন [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]]লৈ সলনি হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই ৰাজ্যখনক ভাষাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা হয়। সেই সময়ত উত্তৰ দিশৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] অঞ্চলটো মালাবাৰৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন]] ৰাজ্যখন একেলগ কৰি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে কাছাৰগোড অঞ্চলটো মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল। আনহাতে [[লাক্ষাদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জক পৃথক কৰি এটা নতুন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠন কৰা হয়। == ভূগোল == ভৌগোলিকভাৱে মালাবাৰ উপকূলক জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি। এই কেইটা হৈছে: পূবৰ উচ্চভূমি (ওখ-কোৱা আৰু ঠাণ্ডা পাহাৰীয়া অঞ্চল), কেন্দ্ৰীয় মধ্যভূমি (সৰু সৰু পাহাৰেৰে আবৃত) আৰু পশ্চিমৰ নিম্নভূমি (উপকূলীয় সমভূমি)।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পূবৰ উচ্চভূমিত এই উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। এই পৰ্বতমালাই উপকূলীয় সমভূমিক [[দাক্ষিণাত্যৰ মালভূমি]]ৰ পৰা পৃথক কৰিছে। এই পৰ্বতবোৰক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আঠটা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="UNESCO">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013|title=UN designates Western Ghats as world heritage site|date=2 July 2012|newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}</ref> কেৰালাত থকা [[আনামুডি]] শৃংগটোৰ উচ্চতা ২৬৯৫ মিটাৰ। ই [[হিমালয়]]ৰ দক্ষিণ দিশে থকা ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ।<ref>{{cite book|last=Hunter|first=William Wilson|author2=James Sutherland Cotton|author3=Richard Burn|author4=William Stevenson Meyer|author5=Great Britain India Office|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=11|publisher=Clarendon Press|year=1909 |access-date=16 May 2015|ref=imp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}</ref> এই পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহ হিমালয় পৰ্বততকৈও পুৰণি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="UNESCO"/> পূব অঞ্চলৰ তুলনাত মালাবাৰৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটো বহু পৰিমাণে সমান।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> ইয়াত ইটোৱে সিটোৰ সৈতে লাগি থকা লুণীয়া পানীৰ খাল, হ্ৰদ আৰু নদীৰ এটা ডাঙৰ জাল আছে। ইয়াক কেৰালাৰ কায়াল বা [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] বুলি জনা যায়।<ref name="Thorpe2012">{{cite book|author=Edgar Thorpe|title=The Pearson CSAT Manual 2012|url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012|year=2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131767344|page=3}}</ref> "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলি জনাজাত [[কুত্তানাদ]] অঞ্চলটো ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম উচ্চতা থকা স্থান।<ref name="ndtv_2238752"/> দেশৰ আটাইতকৈ দীঘল হ্ৰদ [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] এই বেকৱাটাৰ্চ অঞ্চলৰ প্ৰধান অংগ। ই [[আলাপ্পুয়া]] আৰু [[কোচি]]ৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কালি প্ৰায় ২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref name="Husain">{{cite book|author=Majid Husain|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0070702882|page=9|year=2011}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ জলপথৰ প্ৰায় আঠ শতাংশ কেৰালাতে পোৱা যায়।<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal|author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping)|year=2005|title=Introduction to Inland Water Transport|journal=IWAI (Ministry of Shipping)|url=http://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> <gallery widths="200px" heights="135px"> File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদ। ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ এটা অংশ। File:Chalakudy River bank on a summer sunrise.jpg|[[চালাকুডী নদী]]ৰ পাৰত গ্ৰীস্মকালৰ সূৰ্যোদয়। এই নদীৰ ওপৰতে [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] অৱস্থিত। File:Fish net over Periyar River 0.jpg|[[পেৰিয়াৰ নদী]], এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী। File:Kappad beach kerala.jpg|কোইলাণ্ডীৰ ওচৰৰ [[কাপ্পাড]] সাগৰীয় তীৰ। File:Ezhimala beach.JPG|[[নাৰিকল]] গছেৰে ভৰি থকা বালিচৰৰ সুন্দৰ উপকূল। </gallery> === প্ৰাকৃতিক ভূগোল === [[File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|thumbnail|[[কডালুণ্ডী পক্ষী অভয়াৰণ্য]]ৰ এক দৃশ্য। মালাবাৰৰ উপকূলীয় অঞ্চল বহুতো পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বাসস্থান।]] কেতিয়াবা সমগ্ৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সাৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উপদ্বীপাঞ্চলৰ শেষ প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰী বা কেপ কমোৰিন পৰ্যন্ত জুৰি থাকে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল)। ই [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ পৰা আৰম্ভ হৈ [[গোৱা]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কৰ্ণাটক]] আৰু কেৰালাৰ পশ্চিম উপকূল অতিক্ৰম কৰি [[কন‍্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। জলবায়ুৰ ফালৰ পৰা মালাবাৰ উপকূল (বিশেষকৈ ইয়াৰ পশ্চিমমুখী পাহাৰীয়া ঢালবোৰ) দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল। কাৰণ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাই জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহজাকক বাধা দিয়ে। === মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ === [[মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ]]ৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰা পৰিৱেশীয় অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে: # মালাবাৰ উপকূলীয় আৰ্দ্ৰ অৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে পূৰ্বে ২৫০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ আৱৰি আছিল (অৱশ্যে বৰ্তমান এই অৰণ্যসমূহৰ ৯৫ শতাংশই ধ্বংস হৈ গৈছে)। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য: এইবোৰ মধ্যমীয়া উচ্চতাৰ অঞ্চলত গঢ়ি উঠে। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে ১০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহ আৱৰি ৰাখিছে। এই বিশেষ অঞ্চলৰ পৰাই বিখ্যাত 'মৌচুমী মালাবাৰ' কফিৰ উৎপাদন কৰা হয়। === বন্দৰ চহৰসমূহ === মালাবাৰ উপকূলত কেইবাখনো ঐতিহাসিক বন্দৰ চহৰ আছিল। প্ৰাচীন কালত ইয়াৰ ভিতৰত নাউৰা, ভিজিনজাম, [[মুজিৰিচ]], নেলচিন্ডা, [[বেইপুৰ]] আৰু থুণ্ডী আদি আছিল প্ৰধান। আনহাতে মধ্যযুগত [[কোঝিকোড়]], [[কোল্লাম]], পোন্নানী, কন্নুৰ আৰু [[কোচি]] আদি চহৰে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ একো একোটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছিল। সাগৰ আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত থকাৰ বাবেই মালাবাৰ উপকূলৰ চহৰসমূহ বহুত বহুসাংস্কৃতিক আছিল। এই চহৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ ইহুদী (বৰ্তমান কোচিৰ ইহুদীসকল বুলি জনা যায়), চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান, মুছলমান (বৰ্তমান মালাবাৰৰ মুছলমানসকল বা মাপ্পিলা নামেৰে জনাজাত) আৰু এংলো-ইণ্ডিয়ানসকলৰ ঘৰ আছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|965-278-179-7}}.</ref> == অৰ্থনীতি == মালাবাৰ উপকূলৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ কৃষি, মৎস্য পালন আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই অঞ্চলটোত প্ৰাচীন কালৰে পৰা মচলাৰ উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি হৈ আহিছে। === কৃষিকৰ্ম আৰু উৎপাদন === * ক’লা জালুক: মালাবাৰ উপকূলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষিজাত দ্ৰব্য হৈছে ক’লা জালুক। ইয়াক "মালাবাৰ জালুক" বুলিও কোৱা হয়। * মচলাজাত সামগ্ৰী: ইয়াৰ লগতে দালচেনি, আদা আৰু [[ইলাচি]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে উৎপাদিত হয়। * নাৰিকল আৰু কফি: উপকূলীয় অঞ্চলত নাৰিকল খেতি আৰু পাহাৰীয়া ঢালত কফি খেতি কৰা হয়। === বাণিজ্য আৰু পৰিবহন === * সামুদ্ৰিক বন্দৰ: কোঝিকোড়, কোচিন আৰু কন্নুৰ বন্দৰেৰে বৈদেশিক বাণিজ্য চলে। * মাছ ধৰা কাৰ্য: আৰব সাগৰৰ কাষত থকা বাবে মাছ ধৰা কাৰ্য ইয়াৰ মানুহৰ অন্যতম প্ৰধান জীৱিকা। == আয়ুৰ্বেদ আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি == মালাবাৰ উপকূল কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চৰ্চাৰ বিকাশ আৰু সংৰক্ষণৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত জন্ম লোৱা কেইবাটাও বংশগত চিকিৎসক পৰিয়ালক একেলগে [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰা বুলি জনা যায়। তেওঁলোকে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, চিকিৎসা শিক্ষা আৰু 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ দৰে প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চিকিৎসা চৰ্চালৈ অভূতপূৰ্ব বৰঙণি আগবঢ়াইছিল। মালাবাৰৰ সৈতে জড়িত এনে এক উল্লেখযোগ্য আয়ুৰ্বেদিক বংশ হৈছে বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ '''পুলামানথোল মুছ''' পৰম্পৰা। এই পৰিয়ালটো অষ্টবৈদ্য ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসাৰ সংৰক্ষণ আৰু চৰ্চাৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা আৰু ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলৰ ট্ৰাভাংকোৰ (তিৰুৱিতাংকোৰ) ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। দেশীয় ৰাজ্যৰ শাসনকালত তেওঁলোকে ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ চিকিৎসাৰ বাবেও পৰামৰ্শ আৰু সেৱা আগবঢ়াইছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলে আয়ুৰ্বেদ আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যলৈ আগবঢ়োৱা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতায়ে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধিত সহায় কৰিছিল। পুলামানথোল পৰম্পৰা আয়ুৰ্বেদৰ মূল ভিত্তি হিচাপে পৰিগণিত তথা বাগভটৰ দ্বাৰা ৰচিত 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। এই বংশ পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতেও সংলগ্ন। হিন্দু পৰম্পৰাত ভগৱান [[ধন্বন্তৰী]]ক [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এই মন্দিৰটো পৰম্পৰাগত আৰোগ্য ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মীয় নিয়মসমূহৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ ভিতৰত 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' অন্যতম। এই পূজা বিভিন্ন ৰোগ আৰু শাৰীৰিক কষ্টৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ এক ভক্তিপূৰ্ণ নিয়ম হিচাপে কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ লগতে ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ পৰাও ভক্ত আৰু আয়ুৰ্বেদ অনুৰাগীসকলক আকৰ্ষিত কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ হাস্পতাল আৰু আন আন চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহত পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন, পেশী আৰু হাড়ৰ ৰোগ তথা বংশগত সমস্যাসমূহৰ চিকিৎসা কৰা হয়।<ref name="auto">{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> প্ৰখ্যাত কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰৰ বাবে এই পৰম্পৰাই সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰতো বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰে। কণ্ঠ সম্পৰ্কীয় সমস্যাত ভোগাৰ পিছত তেওঁ পুলামানথোল পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰি আৰোগ্য লাভ কৰিছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে 'আয়ুৰ্বেদ থানাল'ৰ দৰে সমাজ কল্যাণমূলক স্বাস্থ্য আঁচনিৰ জৰিয়তে নিজৰ কাম-কাজ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলক আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-II)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{cite book|author=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1929|title=Malabar and the Portuguese: being a history of the relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280840}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1931|title=Malabar and the Dutch|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.530045}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1953|title=Asia and Western dominance, 1498–1945|location=London|publisher=G. Allen and Unwin}} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} == বাহি‍্যক সংযোগ == * {{Commons category| Malabar Coast|মালাবাৰ উপকূল}} * {{Wikivoyage|Malabar|মালাবাৰ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভূগোল]] 2ig8lv7ohj9m14bkqlo9nf9cah4k3lu 626633 626630 2026-08-12T17:35:53Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626633 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিছা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰপৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কমসংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰপৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা।" <ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰপৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। ]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। ]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰেপৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰপৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰপৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰি ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰপৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পাছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰপৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস == === প্ৰাক-ইতিহাস === প্ৰাচীন কালত পশ্চিম উপকূলৰ নিম্নভূমি আৰু মধ্যভূমিৰ সমভূমি অঞ্চলকে ধৰি মালাবাৰ উপকূলৰ এক বুজন অংশ সাগৰৰ তলত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। চাংগনাচেৰীৰ ওচৰৰ এটা অঞ্চলত সাগৰীয় জীৱৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। এই আৱিষ্কাৰে এই ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=27 July 2012|year=2007|publisher=DC Books|isbn=978-8126415786|pages=20–21}}</ref> প্ৰাক-ঐতিহাসিক পুৰাতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ মাৰায়ুৰ অঞ্চলত [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেন বা পাথৰৰ সমাধি পোৱা গৈছে। এইবোৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব উচ্চভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি [[ৱায়ানাড]]ৰ [[এডাক্কাল গুহা]]ত থকা শিলালিপি বা শিলৰ খোদনসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০ বছৰ পুৰণি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ বুলি জনা গৈছে।<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://google.com |access-date=1 August 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-8177552577|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://kerala.gov.in|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|access-date=12 November 2015|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস === [[File:Silk route.jpg|thumb|[[ৰেচম পথ]] আৰু মচলা ব্যৱসায়। এইবোৰ প্ৰাচীন ব্যাৱসায়িক পথ আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাণিজ্য চলিছিল। ভূ-পথবোৰ ৰঙা আৰু জলপথবোৰ নীলা ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে। ]] [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|প্ৰথম শতিকাৰ এক গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী বা 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ত উল্লেখ থকা পথ আৰু স্থানসমূহ]] [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|১৪৯৮ চনত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই [[কোঝিকোড়]] পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা জলপথ (ক’লা ৰেখা)। ইয়াৰ জৰিয়তে ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ হয়। পিছলৈ ই ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে ভাৰতত উপনিৱেশ স্থাপনৰ পথ মুকলি কৰে। ]] পুৰণি চুমেৰীয় তথ্য অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনৰেপৰাই মালাবাৰ উপকূল মচলা ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। সেইবাবেই আজিও ইয়াক "মচলাৰ বাগিছা" বা "ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিছা" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|url=https://thehindu.com|first=Kaavya|last=Pradeep Kumar|work=The Hindu|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|date=28 January 2014 |access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9|url=https://google.com|last2=Franke|first2=Richard W.}}</ref> [[কেৰালা]]ৰ এই মচলাসমূহৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সহস্ৰাব্দতে প্ৰাচীন [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]], বেবিলন, আচিৰীয়া আৰু মিচৰীয় ব্যৱসায়ীসকল মালাবাৰ উপকূললৈ আহিছিল। এই সময়ছোৱাতে ফিনিচীয়সকলেও মালাবাৰৰ সৈতে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> মচলাৰ বাণিজ্যৰ বাবে মালাবাৰ উপকূলত প্ৰৱেশ কৰা আৰব আৰু ফিনিচীয়সকলেই আছিল প্ৰথম বিদেশী ব্যৱসায়ী।<ref name="Menon57"/> [[য়েমেন]], [[ওমান]] আৰু পাৰস্য উপসাগৰৰ উপকূলৰ আৰব নাবিকসকলে মালাবাৰ আৰু অন্যান্য পূবৰ দেশসমূহলৈ প্ৰথম দীঘলীয়া জলযাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Menon57"/> তেওঁলোকেই মালাবাৰৰ দালচেনি মধ্য প্ৰাচ্যলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Menon57"/> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাৰ গ্ৰীক ইতিহাসবিদ হেৰ’ড’টাছে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ সময়ত দালচেনি মচলাৰ ব্যৱসায় সম্পূৰ্ণৰূপে মিচৰীয় আৰু ফিনিচীয়সকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Menon57"/> প্ৰাচীন গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ মতে, 'লিমীৰিকে' নামৰ এক ঐতিহাসিক অঞ্চল কন্নুৰৰ ওচৰৰ 'নাউৰা' আৰু 'টিণ্ডিচ'ৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে টলেমিয়ে কেৱল 'টিণ্ডিচ'কহে ইয়াৰ আৰম্ভণি বিন্দু বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীত শেষ হৈছিল। গতিকে ই বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। সেই সময়ত ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ৫,০০,০০,০০০ চেষ্টাৰ্চ। ঐতিহাসিক প্লিনী দ্যা এল্ডাৰে উল্লেখ কৰিছে যে লিমীৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল। আকৌ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচে উল্লেখ কৰিছে যে এই অঞ্চলটো বিখ্যাত মালাবাৰ জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অন্তিম শতিকাকেইটাত মচলা, বিশেষকৈ ক’লা জালুকৰ বাবে এই উপকূলটো গ্ৰীক আৰু ৰোমানসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। চেৰা ৰজাসকলৰ প্ৰাচীন চীন, পশ্চিম এছিয়া, মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে পোনপটীয়া ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত এই অঞ্চলটো 'মালে' বা 'मालाবাৰ' নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://siamese-heritage.org|title=Malaya: What's in the name|publisher=siamese-heritage.org |access-date=7 August 2012|author=Joseph Minattur|page=1}}</ref> সেই সময়ত [[মুজিৰিচ]], টিণ্ডিচ, নাউৰা আৰু নেলচিণ্ডা আছিল এই উপকূলৰ প্ৰধান বন্দৰ। সমসাময়িক সংগম সাহিত্যত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ ৰোমান জাহাজবোৰে কেৰালাৰ মুজিৰিচ বন্দৰলৈ সোণ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত বিখ্যাত মালাবাৰ জালুক লৈ গৈছিল। মৌচুমী বতাহৰ সহায় লৈ কেৰালাত উপস্থিত হোৱা প্ৰথম পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ইউডক্সাছ অফ চিজিকাছ। তেওঁ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১৮ চনৰ আশে-পাশে মিচৰৰ টলেমিক বংশৰ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই যাত্ৰা কৰিছিল। ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা মেপ 'টেবুলা পেউটিনজাৰিয়ানা'ত এই অঞ্চলৰ বন্দৰ চহৰসমূহত থকা ৰোমান সম্ৰাট অগাষ্টাছৰ মন্দিৰ আৰু ৰোমান সৈন্যৰ শিবিৰৰ স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://google.com |access-date=7 August 2012|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0670084784|pages=246–}}</ref> 'কেৰালা' নামটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মগধৰ সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ এটা শিলালিপিত 'কেতলাপুতো' ([[চেৰা বংশ]]) হিচাপে খোদিত পোৱা গৈছিল।<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> অশোকৰ সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ চাৰিখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। আন তিনিখন ৰাজ্য আছিল [[চোল সাম্ৰাজ্য]], [[পাণ্ড্য সাম্ৰাজ্য]] আৰু সত্যপুত্ৰ।<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> চেৰা ৰজাসকলে [[ভূমধ্য সাগৰ]] আৰু [[লোহিত সাগৰ]]ৰ সকলো প্ৰধান বন্দৰৰ লগতে দূৰ প্ৰাচ্যৰ সৈতে আৰব সাগৰেৰে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰদ্বাৰা তেওঁলোকে কেৰালাক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথত চেৰাসকলৰ ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। চুবুৰীয়া চোল আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাগি পৰিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে নাম্বুডিৰি ব্ৰাহ্মণসকল কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ জাতি প্ৰথাৰ আৰ্হিত ইয়াৰ সমাজ-ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। অষ্টম শতিকাত মধ্য কেৰালাৰ [[কালাডী]]ত [[আদি শংকৰাচাৰ্য]]ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপে ভ্ৰমণ কৰি অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন মঠ-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। নৱম শতিকাত চেৰাসকলে পুনৰ কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। দ্বাদশ শতিকাত এই সাম্ৰাজ্য চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কিছুমান সৰু সৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰে ভিতৰত [[কোঝিকোড় সাম্ৰাজ্য]] আছিল আটাইতকৈ প্ৰধান। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভেনিচৰ পৰিব্ৰাজক [[মাৰ্কো পোলো]]ৱে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখি থৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> [[কোঝিকোড়]] বন্দৰটো মধ্যযুগৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূলত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে চীনা, আৰব, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে এক প্ৰধান দুৱাৰ আছিল।<ref name="Etymology of Malabar"/> ১৪৯৮ চনত ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ যুগত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই কোঝিকোড়লৈ এক নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ কৰে। এয়া আছিল ইউৰোপৰপৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ প্ৰথম আধুনিক জলপথ। ইয়াৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতত উপনিৱেশ যুগৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰতত হোৱা ঔপনিৱেশিক যুদ্ধসমূহৰ সময়ত ডাচ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থই প্ৰধান ভূমিকা লৈছিল। ১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোঝিকোড়ৰ শক্তিশালী জামুৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকুৰৰ পালিথ আছানে মিলি কেলিকটৰ জামুৰিনক কোচি অঞ্চলৰপৰা খেদি পঠিয়াইছিল। মাৰ্তাণ্ড পিল্লাইৰ নেতৃত্বত ট্ৰাভাংকুৰৰ নাইৰ বাহিনীয়ে ১৭৬৩ চনত ত্ৰিছূৰৰ যুদ্ধত [[ত্ৰিছূৰ]] দখল কৰে। তীব্ৰ প্ৰতিৰোধৰ পিছতো জামুৰিনৰ সৈন্য পিছহুহকি যায়। শেষত তেওঁলোকে [[কোচি]] অঞ্চল ত্যাগ কৰে। শান্তি স্থাপনৰ বাবে জামুৰিনে যুদ্ধৰ খৰচ ভৰিবলৈ সন্মত হয়। লগতে সদায় বন্ধু হৈ থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ হাতত ডাচসকল পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে উত্তৰ কেৰালাত মালাবাৰ জিলা গঠন কৰে। লগতে দক্ষিণ ভাগত নতুনকৈ গঠিত ট্ৰাভাংকুৰ দেশীয় ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ আগলৈকে এই ব্যৱস্থা চলি আছিল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য, মালাবাৰ জিলা আৰু মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2004|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=দ্য হিন্দু |access-date=2009-07-30}}</ref> === ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদ: মালাবাৰ জিলা === এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱা মালাবাৰ উপকূলৰ অংশসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এখন জিলা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। এই ব্ৰিটিছ জিলাখনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[কন্নুৰ]], [[কোঝিকোড়]], [[ৱায়ানাড]], [[মালাপ্পুৰম]] জিলা সোমাই আছিল। লগতে [[পালাক্কাদ]]ৰ সিংহভাগ, ত্ৰিছূৰৰ কিছু অংশ, [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ [[ফ’ৰ্ট কোচি]] অঞ্চল আৰু কেইটামান সুকীয়া দ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ ঠাই কোঝিকোড়ত আছিল। [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumb|upright|১৯৫১ চনৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ এখন মেপ]] প্ৰাচীন মালাবাৰ উপকূলৰ অংশ হিচাপে থকা [[মালাবাৰ জিলা]] ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ অংশ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ দ্বীপসমূহ আছিল।<ref>{{cite web|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online|date=8 June 2008}}</ref> কোঝিকোড়ক মালাবাৰৰ ৰাজধানী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ হিচাপে দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। [[উত্তৰ মালাবাৰ]]ৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কাছাৰগোড আৰু কন্নুৰ জিলা, ৱায়ানাড জিলাৰ মানানথাভাটী তালুক আৰু কোঝিকোড় জিলাৰ ভাতাকৰা তথা কোইলাণ্ডী তালুক পৰে। বাকী থকা অংশটোক [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] বা কোঝিকোড় বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড় আৰু থামৰাছেৰী তালুক, দক্ষিণ ৱায়ানাডৰ কল্পেত্তা, মালাপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাড তালুক, পালাক্কাদ জিলা আৰু ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত মালাবাৰৰ মুখ্য গুৰুত্ব আছিল বিখ্যাত [[মালাবাৰ জালুক]], চালিৰ টাইলছ আৰু [[নাৰিকল]] উৎপাদন কৰাত।<ref>Pamela Nightingale, '[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পুৰণি [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সী]]ৰ প্ৰশাসনিক তথ্য অনুসৰি, চৰকাৰৰ অধীনত থকা আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বাগানখন আছিল ১৮৪৪ চনত স্থাপন কৰা [[নিলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন গছৰ বাগান।<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|location=Madras|year=1933|page=63}}</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীত মালাবাৰ জিলা আৰু ইয়াৰ বেইপুৰ তথা ফ’ৰ্ট কোচি বন্দৰৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছিল। কিয়নো এই জিলাখন প্ৰেছিডেন্সীৰ এনে দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল, যি পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে [[আৰব সাগৰ]]ৰ সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ বাবেই ১৮৬১ চনত তিৰুৰৰপৰা বেইপুৰলৈকে কেৰালাৰ প্ৰথমটো ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত === ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীখন [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]]লৈ সলনি হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই ৰাজ্যখনক ভাষাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা হয়। সেই সময়ত উত্তৰ দিশৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] অঞ্চলটো মালাবাৰৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন]] ৰাজ্যখন একেলগ কৰি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে কাছাৰগোড অঞ্চলটো মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল। আনহাতে [[লাক্ষাদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জক পৃথক কৰি এটা নতুন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠন কৰা হয়। == ভূগোল == ভৌগোলিকভাৱে মালাবাৰ উপকূলক জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি। এই কেইটা হৈছে: পূবৰ উচ্চভূমি (ওখ-কোৱা আৰু ঠাণ্ডা পাহাৰীয়া অঞ্চল), কেন্দ্ৰীয় মধ্যভূমি (সৰু সৰু পাহাৰেৰে আবৃত) আৰু পশ্চিমৰ নিম্নভূমি (উপকূলীয় সমভূমি)।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পূবৰ উচ্চভূমিত এই উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। এই পৰ্বতমালাই উপকূলীয় সমভূমিক [[দাক্ষিণাত্যৰ মালভূমি]]ৰপৰা পৃথক কৰিছে। এই পৰ্বতবোৰক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আঠটা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="UNESCO">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013|title=UN designates Western Ghats as world heritage site|date=2 July 2012|newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}</ref> কেৰালাত থকা [[আনামুডি]] শৃংগটোৰ উচ্চতা ২৬৯৫ মিটাৰ। ই [[হিমালয়]]ৰ দক্ষিণ দিশে থকা ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ।<ref>{{cite book|last=Hunter|first=William Wilson|author2=James Sutherland Cotton|author3=Richard Burn|author4=William Stevenson Meyer|author5=Great Britain India Office|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=11|publisher=Clarendon Press|year=1909 |access-date=16 May 2015|ref=imp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}</ref> এই পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহ হিমালয় পৰ্বততকৈও পুৰণি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="UNESCO"/> পূব অঞ্চলৰ তুলনাত মালাবাৰৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটো বহু পৰিমাণে সমান।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> ইয়াত ইটোৱে সিটোৰ সৈতে লাগি থকা লুণীয়া পানীৰ খাল, হ্ৰদ আৰু নদীৰ এটা ডাঙৰ জাল আছে। ইয়াক কেৰালাৰ কায়াল বা [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] বুলি জনা যায়।<ref name="Thorpe2012">{{cite book|author=Edgar Thorpe|title=The Pearson CSAT Manual 2012|url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012|year=2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131767344|page=3}}</ref> "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলি জনাজাত [[কুত্তানাদ]] অঞ্চলটো ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম উচ্চতা থকা স্থান।<ref name="ndtv_2238752"/> দেশৰ আটাইতকৈ দীঘল হ্ৰদ [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] এই বেকৱাটাৰ্চ অঞ্চলৰ প্ৰধান অংগ। ই [[আলাপ্পুয়া]] আৰু [[কোচি]]ৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কালি প্ৰায় ২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref name="Husain">{{cite book|author=Majid Husain|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0070702882|page=9|year=2011}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ জলপথৰ প্ৰায় আঠ শতাংশ কেৰালাতে পোৱা যায়।<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal|author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping)|year=2005|title=Introduction to Inland Water Transport|journal=IWAI (Ministry of Shipping)|url=http://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> <gallery widths="200px" heights="135px"> File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদ। ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ এটা অংশ। File:Chalakudy River bank on a summer sunrise.jpg|[[চালাকুডী নদী]]ৰ পাৰত গ্ৰীস্মকালৰ সূৰ্যোদয়। এই নদীৰ ওপৰতে [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] অৱস্থিত। File:Fish net over Periyar River 0.jpg|[[পেৰিয়াৰ নদী]], এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী। File:Kappad beach kerala.jpg|কোইলাণ্ডীৰ ওচৰৰ [[কাপ্পাড]] সাগৰীয় তীৰ। File:Ezhimala beach.JPG|[[নাৰিকল]] গছেৰে ভৰি থকা বালিচৰৰ সুন্দৰ উপকূল। </gallery> === প্ৰাকৃতিক ভূগোল === [[File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|thumbnail|[[কডালুণ্ডী পক্ষী অভয়াৰণ্য]]ৰ এক দৃশ্য। মালাবাৰৰ উপকূলীয় অঞ্চল বহুতো পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বাসস্থান। ]] কেতিয়াবা সমগ্ৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি উপদ্বীপাঞ্চলৰ শেষ প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰী বা কেপ কমোৰিন পৰ্যন্ত জুৰি থাকে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল)। ই [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰপৰা আৰম্ভ হৈ [[গোৱা]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কৰ্ণাটক]] আৰু কেৰালাৰ পশ্চিম উপকূল অতিক্ৰম কৰি [[কন‍্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। জলবায়ুৰফালৰপৰা মালাবাৰ উপকূল (বিশেষকৈ ইয়াৰ পশ্চিমমুখী পাহাৰীয়া ঢালবোৰ) দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল। কাৰণ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাই জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহজাকক বাধা দিয়ে। === মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ === [[মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ]]ৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰা পৰিৱেশীয় অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে: # মালাবাৰ উপকূলীয় আৰ্দ্ৰ অৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে পূৰ্বে ২৫০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ আৱৰি আছিল (অৱশ্যে বৰ্তমান এই অৰণ্যসমূহৰ ৯৫ শতাংশই ধ্বংস হৈ গৈছে)। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য: এইবোৰ মধ্যমীয়া উচ্চতাৰ অঞ্চলত গঢ়ি উঠে। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে ১০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহ আৱৰি ৰাখিছে। এই বিশেষ অঞ্চলৰপৰাই বিখ্যাত 'মৌচুমী মালাবাৰ' কফিৰ উৎপাদন কৰা হয়। === বন্দৰ চহৰসমূহ === মালাবাৰ উপকূলত কেইবাখনো ঐতিহাসিক বন্দৰ চহৰ আছিল। প্ৰাচীন কালত ইয়াৰ ভিতৰত নাউৰা, ভিজিনজাম, [[মুজিৰিচ]], নেলচিণ্ডা, [[বেইপুৰ]] আৰু থুণ্ডী আদি আছিল প্ৰধান। আনহাতে মধ্যযুগত [[কোঝিকোড়]], [[কোল্লাম]], পোন্নানী, কন্নুৰ আৰু [[কোচি]] আদি চহৰে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ একো একোটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছিল। সাগৰ আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত থকাৰ বাবেই মালাবাৰ উপকূলৰ চহৰসমূহ বহুত বহুসাংস্কৃতিক আছিল। এই চহৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ ইহুদী (বৰ্তমান কোচিৰ ইহুদীসকল বুলি জনা যায়), চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান, মুছলমান (বৰ্তমান মালাবাৰৰ মুছলমানসকল বা মাপ্পিলা নামেৰে জনাজাত) আৰু এংলো-ইণ্ডিয়ানসকলৰ ঘৰ আছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|965-278-179-7}}.</ref> == অৰ্থনীতি == মালাবাৰ উপকূলৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ কৃষি, মৎস্য পালন আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই অঞ্চলটোত প্ৰাচীন কালৰেপৰা মচলাৰ উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি হৈ আহিছে। === কৃষিকৰ্ম আৰু উৎপাদন === * ক’লা জালুক: মালাবাৰ উপকূলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষিজাত দ্ৰব্য হৈছে ক’লা জালুক। ইয়াক "মালাবাৰ জালুক" বুলিও কোৱা হয়। * মচলাজাত সামগ্ৰী: ইয়াৰ লগতে দালচেনি, আদা আৰু [[ইলাচি]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে উৎপাদিত হয়। * নাৰিকল আৰু কফি: উপকূলীয় অঞ্চলত নাৰিকল খেতি আৰু পাহাৰীয়া ঢালত কফি খেতি কৰা হয়। === বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ === * সামুদ্ৰিক বন্দৰ: কোঝিকোড়, কোচিন আৰু কন্নুৰ বন্দৰেৰে বৈদেশিক বাণিজ্য চলে। * মাছ ধৰা কাৰ্য: আৰব সাগৰৰ কাষত থকা বাবে মাছ ধৰা কাৰ্য ইয়াৰ মানুহৰ অন্যতম প্ৰধান জীৱিকা। == আয়ুৰ্বেদ আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি == মালাবাৰ উপকূল কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চৰ্চাৰ বিকাশ আৰু সংৰক্ষণৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত জন্ম লোৱা কেইবাটাও বংশগত চিকিৎসক পৰিয়ালক একেলগে [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰা বুলি জনা যায়। তেওঁলোকে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, চিকিৎসা শিক্ষা আৰু 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ দৰে প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চিকিৎসা চৰ্চালৈ অভূতপূৰ্ব বৰঙনি আগবঢ়াইছিল। মালাবাৰৰ সৈতে জড়িত এনে এক উল্লেখযোগ্য আয়ুৰ্বেদিক বংশ হৈছে বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ '''পুলামানথোল মুছ''' পৰম্পৰা। এই পৰিয়ালটো অষ্টবৈদ্য ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসাৰ সংৰক্ষণ আৰু চৰ্চাৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা আৰু ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলৰ ট্ৰাভাংকোৰ (তিৰুৱিতাংকোৰ) ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। দেশীয় ৰাজ্যৰ শাসনকালত তেওঁলোকে ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ চিকিৎসাৰ বাবেও পৰামৰ্শ আৰু সেৱা আগবঢ়াইছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলে আয়ুৰ্বেদ আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যলৈ আগবঢ়োৱা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতায়ে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধিত সহায় কৰিছিল। পুলামানথোল পৰম্পৰা আয়ুৰ্বেদৰ মূল ভিত্তি হিচাপে পৰিগণিত তথা বাগভটৰদ্বাৰা ৰচিত 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। এই বংশ পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতেও সংলগ্ন। হিন্দু পৰম্পৰাত ভগৱান [[ধন্বন্তৰী]]ক [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এই মন্দিৰটো পৰম্পৰাগত আৰোগ্য ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মীয় নিয়মসমূহৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ ভিতৰত 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' অন্যতম। এই পূজা বিভিন্ন ৰোগ আৰু শাৰীৰিক কষ্টৰপৰা মুক্তি পাবলৈ এক ভক্তিপূৰ্ণ নিয়ম হিচাপে কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ লগতে ৰাজ্যৰ বাহিৰৰপৰাও ভক্ত আৰু আয়ুৰ্বেদ অনুৰাগীসকলক আকৰ্ষিত কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ হাস্পতাল আৰু আন আন চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহত পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন, পেশী আৰু হাড়ৰ ৰোগ তথা বংশগত সমস্যাসমূহৰ চিকিৎসা কৰা হয়।<ref name="auto">{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> প্ৰখ্যাত কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰৰ বাবে এই পৰম্পৰাই সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰতো বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰে। কণ্ঠ সম্পৰ্কীয় সমস্যাত ভোগাৰ পিছত তেওঁ পুলামানথোল পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰি আৰোগ্য লাভ কৰিছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে 'আয়ুৰ্বেদ থানাল'ৰ দৰে সমাজ কল্যাণমূলক স্বাস্থ্য আঁচনিৰ জৰিয়তে নিজৰ কাম-কাজ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলক আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-II)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{cite book|author=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1929|title=Malabar and the Portuguese: being a history of the relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280840}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1931|title=Malabar and the Dutch|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.530045}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1953|title=Asia and Western dominance, 1498–1945|location=London|publisher=G. Allen and Unwin}} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} == বাহি‍্যক সংযোগ == * {{Commons category| Malabar Coast|মালাবাৰ উপকূল}} * {{Wikivoyage|Malabar|মালাবাৰ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভূগোল]] 13o0dc5ae9zx3cpu1p1wqmwvbgjdzi9 626665 626633 2026-08-13T00:20:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 626665 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | other_name = | settlement_type = অঞ্চল | nicknames = [[ভাৰত]]ৰ সামুদ্ৰিক দুৱাৰ,<ref name="Etymology of Malabar"/><ref>{{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}}</ref> ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিছা | image_skyline = Braun Calicut Kozhikode UBHD.jpg | image_caption = ১৫৭২ চনৰ কালিকট উপকূল, জৰ্জ ব্ৰাউনৰ চিত্ৰকৰ্ম | image_map = India Malabar Coast locator map.svg | map_alt = | map_caption = মালাবাৰ উপকূল দেখুওৱা মেপ | coordinates = {{Coord|12.0167|N|75.2833|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:IN|display=title,inline}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = ভাৰত | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = মহানগৰ | subdivision_name1 = [[কেৰালা]], [[কৰ্ণাটক]], [[গোৱা]], [[পুডুচেৰী]] আৰু [[তামিলনাডু]] | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | seat_type = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = 816 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ’ ৩১৬৬-২:আইএন|IN-KL]], IN-TN, IN-PY and IN-KA | blank1_name_sec1 = জিলাৰ সংখ্যা | blank1_info_sec1 = ১৪খন (৯খন [[কেৰালা]]ত, ৩খন [[কৰ্ণাটক]]ত, ১খন [[মাহে জিলা|পুডুচেৰী]]ত আৰু ১খন [[কন্যা কুমাৰী জিলা|তামিলনাডু]]ত) | blank1_name_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু|জলবায়ু]] | blank1_info_sec2 = [[ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলসমূহ|ক্ৰান্তীয় জলবায়ু]] | website = | demographics1_info1 = [[কোংকণী ভাষা]], [[মালায়ালম ভাষা]], [[টুলু ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank2_name_sec1 = বৃহত্তম চহৰসমূহ | blank2_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = আইইউচিএন শ্ৰেণী | official_name = }} '''মালাবাৰ উপকূল''' {{en|Malabar Coast}} [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চল। ই সাধাৰণতে [[ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল|ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলীয় ৰেখা]]ক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[কোংকণ]]ৰপৰা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ভৌগোলিকভাৱে ই এই উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত, [[কৰ্ণাটক]]ৰ কানাড়া অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কেৰালা]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কন্যাকুমাৰী অঞ্চল পৰে।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|author-link1=Erwin Fahlbusch|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|author-link2=Geoffrey W. Bromiley|last3=Lochman|first3=Jan Milic|author-link3=Jan Milic Lochman|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref> ভাৰতৰ আটাইতকৈ চাপৰ বা নিম্নতম বিন্দু [[কুত্তানাদ]] এই মালাবাৰ উপকূলতে অৱস্থিত। কুত্তানাদক "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলিও জনা যায়। সাগৰ পৃষ্ঠতকৈ তলত খেতি কৰা পৃথিৱীৰ অতি কমসংখ্যক ঠাইৰ ভিতৰত কুত্তানাদ অন্যতম।<ref name="ndtv_2238752">{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|last=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=13 August 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}</ref> [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম বিন্দু হিচাপে পৰিগণিত [[আনামুডি]] শৃংগটোও এই মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰাল অঞ্চলটো পূবৰ ওখ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰপৰা পশ্চিমৰ উপকূলীয় সমান মািলৈ লাহে লাহে ঢাল খাই পৰিছে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ বতাহজাক ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত উপস্থিত হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে এই বতাহজাক দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াৰে এটা হৈছে "[[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰীয়]] শাখা" আৰু আনটো হৈছে "[[বংগোপসাগৰ|বংগোপসাগৰীয়]] শাখা।" <ref name="Jain">{{cite book|author=RK Jain|title=Geography 10|url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&pg=PA110 |access-date=18 November 2012|publisher=Ratna Sagar|isbn=978-8183320818|page=110}}</ref> দক্ষিণ-পশ্চিম [[মৌচুমী বতাহ]]ৰ "আৰব সাগৰীয় শাখা"ই প্ৰথমে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাত খুন্দা খায়।<ref name="Together with Social Science Term II">{{cite book|title=Together with Social Science Term II|url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&pg=PA112 |access-date=18 November 2012|publisher=Rachna Sagar|isbn=978-8181373991|page=112}}</ref> ইয়াৰ ফলত কেৰালা হৈছে এই বতাহৰপৰা বৰষুণ লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন ৰাজ্য।<ref name="google6">{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131758304|page=7}}</ref><ref name="Aggarwal">{{cite book|author1=N.N. Kher|author2=Jaideep Aggarwal|title=A Text Book of Social Sciences|url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012|publisher=Pitambar Publishing|isbn=978-8120914667|page=5}}</ref> এই মালাবাৰ উপকূল ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ উৎস। == নামৰ উৎপত্তি == [[File:Satellite Picture of the Western Ghats & Indian West Coast.png|left|thumbnail|[[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলৰ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। ]] [[File:AnaimudiPeak DSC 4834.jpg|left|thumbnail|[[হিমালয়]]ৰ বাহিৰত ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ [[আনামুডি]] মালাবাৰ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত অৱস্থিত। ]] 'মালাবাৰ' নামটো [[মালায়ালম ভাষা]]ৰ 'মালানাড' বা 'মালাভাৰম' শব্দৰ সৈতে মিল থকা দেখা যায়। এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে 'পাহাৰ-পৰ্বতৰ দেশ'। ইতিহাসত 'মালাবাৰ' নামটোৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ আল-বিৰুনীৰ (৯৭৩-১০৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখনিত পোৱা যায়। অৱশ্যে এই নামটো তাৰ বহু আগৰেপৰাই প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Etymology of Malabar" /> বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন খুৰদাদবেহ আৰু আল-বালাধুৰীয়েও তেওঁলোকৰ লিখনিত মালাবাৰৰ বন্দৰসমূহৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–234.</ref> এজন ইতিহাসবিদ উইলিয়াম লোগানৰ মতে, 'মালাবাৰ' শব্দটো দ্ৰাবিড় ভাষাৰ 'মালা' (পাহাৰ) আৰু [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] বা [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] ভাষাৰ 'বাৰ্' (দেশ বা মহাদেশ) শব্দ দুটা লগ হৈ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="Etymology of Malabar" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> এই নামৰ প্ৰথম অংশটো ষষ্ঠ শতিকাৰ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ লিখনিত পোৱা গৈছিল। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে সেই সময়ৰ [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]] নাবিকসকলে কেৰালাক 'মালে' বুলি মাতিছিল। তেওঁলোকৰ লিখনিত 'মালে' নামৰ এটা জলকীয়া-মচলাৰ ডাঙৰ বজাৰৰ উল্লেখ আছে। ইয়াৰপৰাই পিছলৈ মালাবাৰ ('মালেৰ দেশ') নামটোৰ উৎপত্তি হয়। আনহাতে পণ্ডিতসকলৰ মতে নামৰ দ্বিতীয় অংশটো আৰবী ভাষাৰ 'বাৰ্' (মহাদেশ) বা পাৰ্চী ভাষাৰ 'বাৰ' (দেশ) শব্দৰপৰা আহিছে। [[ব্ৰিটিছসকল]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগলৈকে বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে সমগ্ৰ [[কেৰালা]]ক বুজাবলৈ সাধাৰণ নাম হিচাপে 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Etymology of Malabar">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> পুৰণি কালত বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ উপৰি ইয়াৰ কাষতে থকা [[টুলু নাডু]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী জিলা|কন্যাকুমাৰী]] অঞ্চলকো বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গোটেই অঞ্চলটো ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত লাগি আছিল।<ref>{{cite web|author=J. Sturrock|year=1894|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up}}</ref><ref>{{cite book|author=V. Nagam Aiya|year=1906|title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up}}</ref> এই অঞ্চলৰ অধিবাসীসকলক 'মালাবাৰী' বুলি জনা গৈছিল। বৰ্তমান সময়ত প্ৰায়ে সমগ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এই নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ী আৰু পণ্ডিতসকলে [[শ্ৰী লংকা]]ৰ তামিলসকলকো 'মালাবাৰী' বুলি মাতিছিল। ওঠৰ শতিকাত জে পি ফেব্ৰিচিয়াচ নামৰ এজন পণ্ডিতে তেওঁৰ তামিল-ইংৰাজী অভিধানখনক "মালাবাৰ আৰু ইংৰাজী অভিধান" বুলি নামকৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Fabricius |first=Johann Philipp |url=http://archive.org/details/malabarenglishdi00fabr |title=A Malabar and English dictionary |date=1809 |publisher=Vepery |others=The Library of Congress}}</ref> == সংজ্ঞা == [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|কেৰালাৰ বেকেল দুৰ্গ, সাগৰীয় তীৰ]] ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটত 'মালাবাৰ উপকূল' বুলি ক’লে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজায়। এই অঞ্চলটো [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] আৰু [[আৰব সাগৰ]]ৰ মাজত থকা [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[কেৰালা]]ৰ ঠেক উপকূলীয় সমভূমিৰ ওপৰত অৱস্থিত।<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/359386/Malabar-Coast Malabar Coast], Britannica.com. Accessed 7 March 2023.</ref> এই উপকূলটো [[গোৱা]]ৰ দক্ষিণ অংশৰপৰা ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত থকা [[কন্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। আনহাতে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলক [[কোৰমণ্ডল উপকূল]] বুলি কোৱা হয়।<ref>[http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif Map of Coromandel Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210015347/http://xenophongroup.com/mcjoynt/suffren3.gif |date=10 February 2012 }} on a website dedicated to the East Indian Campaign (1782–1783).</ref> প্ৰাচীন কালত 'মালাবাৰ' শব্দটো সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপাঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে এই সমগ্ৰ অঞ্চলটো প্ৰাচীন [[চেৰা বংশ]]ৰ সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাঙি যোৱাৰ পাছত এই অঞ্চলৰ সামন্ত প্ৰধানসকলে নিজকে স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোঝিকোড় জিলা|কোঝিকোড়]]ৰ [[জামুৰিন]], [[কোলাথুনাডু]], [[কোচিন সাম্ৰাজ্য]], [[ভেনাদ সাম্ৰাজ্য]] আৰু বল্লুভানাডৰ সাম্ৰাজ্য আদি প্ৰধান আছিল। কেতিয়াবা সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কন্যাকুমাৰী পৰ্যন্ত জুৰি থাকে।<ref name="britannica" /> ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ কাষে কাষে ই প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল) দীঘল। ই গোৱাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰপৰা কন্যাকুমাৰীলৈকে বিস্তৃত হৈ আছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্ণাটক তথা কেৰালাৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ পৰে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি পৰিৱেশবিদসকলে ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশৰ (বৰ্তমানৰ কেৰালা) ক্ৰান্তীয় আৰু উপ-ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ বহলপতীয়া অৰণ্যসমূহক বুজাবলৈ 'মালাবাৰ' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস == === প্ৰাক-ইতিহাস === প্ৰাচীন কালত পশ্চিম উপকূলৰ নিম্নভূমি আৰু মধ্যভূমিৰ সমভূমি অঞ্চলকে ধৰি মালাবাৰ উপকূলৰ এক বুজন অংশ সাগৰৰ তলত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। চাংগনাচেৰীৰ ওচৰৰ এটা অঞ্চলত সাগৰীয় জীৱৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। এই আৱিষ্কাৰে এই ধাৰণাক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Menon2007">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=27 July 2012|year=2007|publisher=DC Books|isbn=978-8126415786|pages=20–21}}</ref> প্ৰাক-ঐতিহাসিক পুৰাতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ মাৰায়ুৰ অঞ্চলত [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেন বা পাথৰৰ সমাধি পোৱা গৈছে। এইবোৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব উচ্চভূমিত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি [[ৱায়ানাড]]ৰ [[এডাক্কাল গুহা]]ত থকা শিলালিপি বা শিলৰ খোদনসমূহ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০ বছৰ পুৰণি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ বুলি জনা গৈছে।<ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://google.com |access-date=1 August 2012|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-8177552577|page=2184}}</ref><ref>{{cite web|title=Wayanad|url=https://kerala.gov.in|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|access-date=12 November 2015|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস === [[File:Silk route.jpg|thumb|[[ৰেচম পথ]] আৰু মচলা ব্যৱসায়। এইবোৰ প্ৰাচীন ব্যাৱসায়িক পথ আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাণিজ্য চলিছিল। ভূ-পথবোৰ ৰঙা আৰু জলপথবোৰ নীলা ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে। ]] [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|প্ৰথম শতিকাৰ এক গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী বা 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ত উল্লেখ থকা পথ আৰু স্থানসমূহ]] [[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|১৪৯৮ চনত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই [[কোঝিকোড়]] পাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা জলপথ (ক’লা ৰেখা)। ইয়াৰ জৰিয়তে ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ হয়। পিছলৈ ই ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে ভাৰতত উপনিৱেশ স্থাপনৰ পথ মুকলি কৰে। ]] পুৰণি চুমেৰীয় তথ্য অনুসৰি, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনৰেপৰাই মালাবাৰ উপকূল মচলা ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। সেইবাবেই আজিও ইয়াক "মচলাৰ বাগিছা" বা "ভাৰতৰ মচলাৰ বাগিছা" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite news|url=https://thehindu.com|first=Kaavya|last=Pradeep Kumar|work=The Hindu|title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link|date=28 January 2014 |access-date=12 November 2015}}</ref><ref name="ChattopadhyayFranke2006">{{Cite book|title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala|last1=Chattopadhyay|first1=Srikumar|publisher=Concept Publishing Company|year=2006|isbn=978-81-8069-294-9|url=https://google.com|last2=Franke|first2=Richard W.}}</ref> [[কেৰালা]]ৰ এই মচলাসমূহৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় সহস্ৰাব্দতে প্ৰাচীন [[আৰবৰ লোকসকল|আৰব]], বেবিলন, আচিৰীয়া আৰু মিচৰীয় ব্যৱসায়ীসকল মালাবাৰ উপকূললৈ আহিছিল। এই সময়ছোৱাতে ফিনিচীয়সকলেও মালাবাৰৰ সৈতে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="Menon57">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://google.com |access-date=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}</ref> মচলাৰ বাণিজ্যৰ বাবে মালাবাৰ উপকূলত প্ৰৱেশ কৰা আৰব আৰু ফিনিচীয়সকলেই আছিল প্ৰথম বিদেশী ব্যৱসায়ী।<ref name="Menon57"/> [[য়েমেন]], [[ওমান]] আৰু পাৰস্য উপসাগৰৰ উপকূলৰ আৰব নাবিকসকলে মালাবাৰ আৰু অন্যান্য পূবৰ দেশসমূহলৈ প্ৰথম দীঘলীয়া জলযাত্ৰা কৰিছিল।<ref name="Menon57"/> তেওঁলোকেই মালাবাৰৰ দালচেনি মধ্য প্ৰাচ্যলৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Menon57"/> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকাৰ গ্ৰীক ইতিহাসবিদ হেৰ’ড’টাছে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ সময়ত দালচেনি মচলাৰ ব্যৱসায় সম্পূৰ্ণৰূপে মিচৰীয় আৰু ফিনিচীয়সকলৰ হাতত আছিল।<ref name="Menon57"/> প্ৰাচীন গ্ৰীক নাবিকৰ ডায়েৰী 'পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ মতে, 'লিমীৰিকে' নামৰ এক ঐতিহাসিক অঞ্চল কন্নুৰৰ ওচৰৰ 'নাউৰা' আৰু 'টিণ্ডিচ'ৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। অৱশ্যে টলেমিয়ে কেৱল 'টিণ্ডিচ'কহে ইয়াৰ আৰম্ভণি বিন্দু বুলি উল্লেখ কৰিছে। এই অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ কন্যাকুমাৰীত শেষ হৈছিল। গতিকে ই বৰ্তমানৰ মালাবাৰ উপকূলৰ সৈতে প্ৰায় মিলি যায়। সেই সময়ত ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে এই অঞ্চলৰ বাৰ্ষিক বাণিজ্যৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ৫,০০,০০,০০০ চেষ্টাৰ্চ। ঐতিহাসিক প্লিনী দ্যা এল্ডাৰে উল্লেখ কৰিছে যে লিমীৰিকে অঞ্চলটো জলদস্যুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল। আকৌ কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচে উল্লেখ কৰিছে যে এই অঞ্চলটো বিখ্যাত মালাবাৰ জালুকৰ এক প্ৰধান উৎস আছিল।<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অন্তিম শতিকাকেইটাত মচলা, বিশেষকৈ ক’লা জালুকৰ বাবে এই উপকূলটো গ্ৰীক আৰু ৰোমানসকলৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছিল। চেৰা ৰজাসকলৰ প্ৰাচীন চীন, পশ্চিম এছিয়া, মিচৰ, গ্ৰীচ আৰু ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে পোনপটীয়া ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক আছিল। বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ মাজত এই অঞ্চলটো 'মালে' বা 'मालाবাৰ' নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://siamese-heritage.org|title=Malaya: What's in the name|publisher=siamese-heritage.org |access-date=7 August 2012|author=Joseph Minattur|page=1}}</ref> সেই সময়ত [[মুজিৰিচ]], টিণ্ডিচ, নাউৰা আৰু নেলচিণ্ডা আছিল এই উপকূলৰ প্ৰধান বন্দৰ। সমসাময়িক সংগম সাহিত্যত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ ৰোমান জাহাজবোৰে কেৰালাৰ মুজিৰিচ বন্দৰলৈ সোণ কঢ়িয়াই আনিছিল আৰু তাৰ বিনিময়ত বিখ্যাত মালাবাৰ জালুক লৈ গৈছিল। মৌচুমী বতাহৰ সহায় লৈ কেৰালাত উপস্থিত হোৱা প্ৰথম পশ্চিমীয়া ব্যৱসায়ীসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল ইউডক্সাছ অফ চিজিকাছ। তেওঁ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১১৮ চনৰ আশে-পাশে মিচৰৰ টলেমিক বংশৰ ৰজাৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই যাত্ৰা কৰিছিল। ৰোম সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ জীয়াই থকা মেপ 'টেবুলা পেউটিনজাৰিয়ানা'ত এই অঞ্চলৰ বন্দৰ চহৰসমূহত থকা ৰোমান সম্ৰাট অগাষ্টাছৰ মন্দিৰ আৰু ৰোমান সৈন্যৰ শিবিৰৰ স্পষ্ট উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://google.com |access-date=7 August 2012|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0670084784|pages=246–}}</ref> 'কেৰালা' নামটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মগধৰ সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ এটা শিলালিপিত 'কেতলাপুতো' ([[চেৰা বংশ]]) হিচাপে খোদিত পোৱা গৈছিল।<ref name="Kerala 2011">"Kerala." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 26 December 2011.</ref> অশোকৰ সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ চাৰিখন স্বাধীন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ই অন্যতম আছিল। আন তিনিখন ৰাজ্য আছিল [[চোল সাম্ৰাজ্য]], [[পাণ্ড্য সাম্ৰাজ্য]] আৰু সত্যপুত্ৰ।<ref name="SmithJackson2008">{{cite book|author1=Vincent A. Smith|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&pg=PA166|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|author2=A. V. Williams Jackson|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|pages=166–|access-date=1 August 2012}}</ref> চেৰা ৰজাসকলে [[ভূমধ্য সাগৰ]] আৰু [[লোহিত সাগৰ]]ৰ সকলো প্ৰধান বন্দৰৰ লগতে দূৰ প্ৰাচ্যৰ সৈতে আৰব সাগৰেৰে ব্যাৱসায়িক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰদ্বাৰা তেওঁলোকে কেৰালাক এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথত চেৰাসকলৰ ৰাজ্য অৱস্থিত আছিল। চুবুৰীয়া চোল আৰু ৰাষ্ট্ৰকূটসকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ পিছত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্য ভাগি পৰিছিল। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে নাম্বুডিৰি ব্ৰাহ্মণসকল কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতৰ জাতি প্ৰথাৰ আৰ্হিত ইয়াৰ সমাজ-ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। অষ্টম শতিকাত মধ্য কেৰালাৰ [[কালাডী]]ত [[আদি শংকৰাচাৰ্য]]ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপদ্বীপে ভ্ৰমণ কৰি অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন মঠ-প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। নৱম শতিকাত চেৰাসকলে পুনৰ কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। দ্বাদশ শতিকাত এই সাম্ৰাজ্য চিৰদিনৰ বাবে বিলুপ্ত হয়। ইয়াৰ পিছত কিছুমান সৰু সৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত ৰাজ্যৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰে ভিতৰত [[কোঝিকোড় সাম্ৰাজ্য]] আছিল আটাইতকৈ প্ৰধান। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ ভেনিচৰ পৰিব্ৰাজক [[মাৰ্কো পোলো]]ৱে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে লিখি থৈ গৈছে।<ref>{{Cite web|title=The Travels of Marco Polo/Book 3/Chapter 17 - Wikisource, the free online library|url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Travels_of_Marco_Polo/Book_3/Chapter_17|access-date=2022-01-12|website=en.wikisource.org|language=en}}</ref> [[কোঝিকোড়]] বন্দৰটো মধ্যযুগৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় উপকূলত প্ৰৱেশ কৰাৰ বাবে চীনা, আৰব, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছসকলৰ বাবে এক প্ৰধান দুৱাৰ আছিল।<ref name="Etymology of Malabar"/> ১৪৯৮ চনত ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ যুগত [[ভাস্কো ডা গামা]]ই কোঝিকোড়লৈ এক নতুন জলপথ আৱিষ্কাৰ কৰে। এয়া আছিল ইউৰোপৰপৰা দক্ষিণ এছিয়ালৈ প্ৰথম আধুনিক জলপথ। ইয়াৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভাৰতত উপনিৱেশ যুগৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰতত হোৱা ঔপনিৱেশিক যুদ্ধসমূহৰ সময়ত ডাচ, ফৰাচী আৰু ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থই প্ৰধান ভূমিকা লৈছিল। ১৭৫৫ চনত পুৰাক্কাডৰ যুদ্ধত কোঝিকোড়ৰ শক্তিশালী জামুৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।<ref name="AHoT 162">{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham & Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}</ref> কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকুৰৰ পালিথ আছানে মিলি কেলিকটৰ জামুৰিনক কোচি অঞ্চলৰপৰা খেদি পঠিয়াইছিল। মাৰ্তাণ্ড পিল্লাইৰ নেতৃত্বত ট্ৰাভাংকুৰৰ নাইৰ বাহিনীয়ে ১৭৬৩ চনত ত্ৰিছূৰৰ যুদ্ধত [[ত্ৰিছূৰ]] দখল কৰে। তীব্ৰ প্ৰতিৰোধৰ পিছতো জামুৰিনৰ সৈন্য পিছহুহকি যায়। শেষত তেওঁলোকে [[কোচি]] অঞ্চল ত্যাগ কৰে। শান্তি স্থাপনৰ বাবে জামুৰিনে যুদ্ধৰ খৰচ ভৰিবলৈ সন্মত হয়। লগতে সদায় বন্ধু হৈ থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা মাৰ্তাণ্ড বৰ্মাৰ হাতত ডাচসকল পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেৰালাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে উত্তৰ কেৰালাত মালাবাৰ জিলা গঠন কৰে। লগতে দক্ষিণ ভাগত নতুনকৈ গঠিত ট্ৰাভাংকুৰ দেশীয় ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰে। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ আগলৈকে এই ব্যৱস্থা চলি আছিল। ১৯৫৬ চনত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্য, মালাবাৰ জিলা আৰু মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040117071454/http://www.hindu.com/yw/2003/11/01/stories/2003110101270300.htm |url-status=dead |archive-date=17 January 2004|title=The land that arose from the sea|date=1 November 2003|work=দ্য হিন্দু |access-date=2009-07-30}}</ref> === ব্ৰিটিছ উপনিৱেশবাদ: মালাবাৰ জিলা === এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱা মালাবাৰ উপকূলৰ অংশসমূহ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ এখন জিলা হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। এই ব্ৰিটিছ জিলাখনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[কন্নুৰ]], [[কোঝিকোড়]], [[ৱায়ানাড]], [[মালাপ্পুৰম]] জিলা সোমাই আছিল। লগতে [[পালাক্কাদ]]ৰ সিংহভাগ, ত্ৰিছূৰৰ কিছু অংশ, [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ [[ফ’ৰ্ট কোচি]] অঞ্চল আৰু কেইটামান সুকীয়া দ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক সদৰ ঠাই কোঝিকোড়ত আছিল। [[File:Malabar District (1951 Census).svg|thumb|upright|১৯৫১ চনৰ পূৰ্বৰ মালাবাৰ জিলাৰ এখন মেপ]] প্ৰাচীন মালাবাৰ উপকূলৰ অংশ হিচাপে থকা [[মালাবাৰ জিলা]] ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কেৰালা ৰাজ্যৰ উত্তৰ অংশ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ দ্বীপসমূহ আছিল।<ref>{{cite web|title=Kerala. Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kerala|website=Encyclopædia Britannica Online|date=8 June 2008}}</ref> কোঝিকোড়ক মালাবাৰৰ ৰাজধানী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ হিচাপে দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। [[উত্তৰ মালাবাৰ]]ৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কাছাৰগোড আৰু কন্নুৰ জিলা, ৱায়ানাড জিলাৰ মানানথাভাটী তালুক আৰু কোঝিকোড় জিলাৰ ভাতাকৰা তথা কোইলাণ্ডী তালুক পৰে। বাকী থকা অংশটোক [[দক্ষিণ মালাবাৰ]] বা কোঝিকোড় বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ কোঝিকোড় আৰু থামৰাছেৰী তালুক, দক্ষিণ ৱায়ানাডৰ কল্পেত্তা, মালাপ্পুৰম জিলাৰ এৰানাড তালুক, পালাক্কাদ জিলা আৰু ত্ৰিছূৰ জিলাৰ চাভাক্কাড তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত মালাবাৰৰ মুখ্য গুৰুত্ব আছিল বিখ্যাত [[মালাবাৰ জালুক]], চালিৰ টাইলছ আৰু [[নাৰিকল]] উৎপাদন কৰাত।<ref>Pamela Nightingale, '[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> পুৰণি [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সী]]ৰ প্ৰশাসনিক তথ্য অনুসৰি, চৰকাৰৰ অধীনত থকা আটাইতকৈ উল্লেখনীয় বাগানখন আছিল ১৮৪৪ চনত স্থাপন কৰা [[নিলাম্বুৰ]]ৰ চেগুন গছৰ বাগান।<ref name="Mbsp">{{cite book|url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf|title=The Madras Presidency (1881–1931)|last=Boag|first=GT|publisher=Government of Madras|location=Madras|year=1933|page=63|access-date=2026-08-12|archivedate=2021-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf}}</ref> পূৰ্বৰ মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীত মালাবাৰ জিলা আৰু ইয়াৰ বেইপুৰ তথা ফ’ৰ্ট কোচি বন্দৰৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছিল। কিয়নো এই জিলাখন প্ৰেছিডেন্সীৰ এনে দুখন জিলাৰ ভিতৰত এখন আছিল, যি পশ্চিম মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে [[আৰব সাগৰ]]ৰ সাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ বাবেই ১৮৬১ চনত তিৰুৰৰপৰা বেইপুৰলৈকে কেৰালাৰ প্ৰথমটো ৰেল পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। === ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত === ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীখন [[মাদ্ৰাজ ৰাজ্য]]লৈ সলনি হয়। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত এই ৰাজ্যখনক ভাষাৰ ভিত্তিত বিভক্ত কৰা হয়। সেই সময়ত উত্তৰ দিশৰ [[কাছাৰগোড জিলা|কাছাৰগোড]] অঞ্চলটো মালাবাৰৰ সৈতে আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন]] ৰাজ্যখন একেলগ কৰি বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্য গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ আগতে কাছাৰগোড অঞ্চলটো মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ দক্ষিণ কানাড়া জিলাৰ এটা অংশ আছিল। আনহাতে [[লাক্ষাদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জক পৃথক কৰি এটা নতুন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠন কৰা হয়। == ভূগোল == ভৌগোলিকভাৱে মালাবাৰ উপকূলক জলবায়ুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তিনিটা ভাগত ভগাব পাৰি। এই কেইটা হৈছে: পূবৰ উচ্চভূমি (ওখ-কোৱা আৰু ঠাণ্ডা পাহাৰীয়া অঞ্চল), কেন্দ্ৰীয় মধ্যভূমি (সৰু সৰু পাহাৰেৰে আবৃত) আৰু পশ্চিমৰ নিম্নভূমি (উপকূলীয় সমভূমি)।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পূবৰ উচ্চভূমিত এই উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে অৱস্থিত। এই পৰ্বতমালাই উপকূলীয় সমভূমিক [[দাক্ষিণাত্যৰ মালভূমি]]ৰপৰা পৃথক কৰিছে। এই পৰ্বতবোৰক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ আঠটা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে ইয়াক [[ইউনেস্ক’]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="UNESCO">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013|title=UN designates Western Ghats as world heritage site|date=2 July 2012|newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}</ref> কেৰালাত থকা [[আনামুডি]] শৃংগটোৰ উচ্চতা ২৬৯৫ মিটাৰ। ই [[হিমালয়]]ৰ দক্ষিণ দিশে থকা ভাৰতৰ উচ্চতম শৃংগ।<ref>{{cite book|last=Hunter|first=William Wilson|author2=James Sutherland Cotton|author3=Richard Burn|author4=William Stevenson Meyer|author5=Great Britain India Office|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/|title=The Imperial Gazetteer of India|volume=11|publisher=Clarendon Press|year=1909 |access-date=16 May 2015|ref=imp |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}</ref> এই পৰ্বতমালাৰ অৰণ্যসমূহ হিমালয় পৰ্বততকৈও পুৰণি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="UNESCO"/> পূব অঞ্চলৰ তুলনাত মালাবাৰৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটো বহু পৰিমাণে সমান।<ref name="ChattopadhyayFranke2006"/> ইয়াত ইটোৱে সিটোৰ সৈতে লাগি থকা লুণীয়া পানীৰ খাল, হ্ৰদ আৰু নদীৰ এটা ডাঙৰ জাল আছে। ইয়াক কেৰালাৰ কায়াল বা [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]] বুলি জনা যায়।<ref name="Thorpe2012">{{cite book|author=Edgar Thorpe|title=The Pearson CSAT Manual 2012|url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012|year=2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-8131767344|page=3}}</ref> "কেৰালাৰ ধানৰ পাত্ৰ" বুলি জনাজাত [[কুত্তানাদ]] অঞ্চলটো ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম উচ্চতা থকা স্থান।<ref name="ndtv_2238752"/> দেশৰ আটাইতকৈ দীঘল হ্ৰদ [[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]] এই বেকৱাটাৰ্চ অঞ্চলৰ প্ৰধান অংগ। ই [[আলাপ্পুয়া]] আৰু [[কোচি]]ৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ কালি প্ৰায় ২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref name="Husain">{{cite book|author=Majid Husain|title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0070702882|page=9|year=2011}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ জলপথৰ প্ৰায় আঠ শতাংশ কেৰালাতে পোৱা যায়।<ref name="IWAI_2005">{{Cite journal|author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping)|year=2005|title=Introduction to Inland Water Transport|journal=IWAI (Ministry of Shipping)|url=http://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}</ref> <gallery widths="200px" heights="135px"> File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|[[ভেম্বনাদ হ্ৰদ]], ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ হ্ৰদ। ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ এটা অংশ। File:Chalakudy River bank on a summer sunrise.jpg|[[চালাকুডী নদী]]ৰ পাৰত গ্ৰীস্মকালৰ সূৰ্যোদয়। এই নদীৰ ওপৰতে [[আথিৰাপ্পিল্লী জলপ্ৰপাত]] অৱস্থিত। File:Fish net over Periyar River 0.jpg|[[পেৰিয়াৰ নদী]], এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী। File:Kappad beach kerala.jpg|কোইলাণ্ডীৰ ওচৰৰ [[কাপ্পাড]] সাগৰীয় তীৰ। File:Ezhimala beach.JPG|[[নাৰিকল]] গছেৰে ভৰি থকা বালিচৰৰ সুন্দৰ উপকূল। </gallery> === প্ৰাকৃতিক ভূগোল === [[File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|thumbnail|[[কডালুণ্ডী পক্ষী অভয়াৰণ্য]]ৰ এক দৃশ্য। মালাবাৰৰ উপকূলীয় অঞ্চল বহুতো পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বাসস্থান। ]] কেতিয়াবা সমগ্ৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলটোক বুজাবলৈ এক সৰ্বজনীন নাম হিচাপে 'মালাবাৰ উপকূল' শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ বিস্তৃতি [[কোংকণ]]ৰপৰা আৰম্ভ কৰি উপদ্বীপাঞ্চলৰ শেষ প্ৰান্ত কন্যাকুমাৰী বা কেপ কমোৰিন পৰ্যন্ত জুৰি থাকে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৪৫ কিলোমিটাৰ (৫২৫ মাইল)। ই [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰপৰা আৰম্ভ হৈ [[গোৱা]]ৰ উপকূলীয় অঞ্চল, সমগ্ৰ [[কৰ্ণাটক]] আৰু কেৰালাৰ পশ্চিম উপকূল অতিক্ৰম কৰি [[কন‍্যাকুমাৰী]]লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে। ইয়াৰ পশ্চিমফালে আৰব সাগৰ আৰু পূবফালে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। এই ঠেক উপকূলভাগৰ দক্ষিণ অংশক দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য বুলি কোৱা হয়। জলবায়ুৰফালৰপৰা মালাবাৰ উপকূল (বিশেষকৈ ইয়াৰ পশ্চিমমুখী পাহাৰীয়া ঢালবোৰ) দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হোৱা অঞ্চল। কাৰণ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাই জলীয় বাষ্পপূৰ্ণ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহজাকক বাধা দিয়ে। === মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ === [[মালাবাৰৰ বৰ্ষাৰণ্যসমূহ]]ৰ ভিতৰত তলত উল্লেখ কৰা পৰিৱেশীয় অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে: # মালাবাৰ উপকূলীয় আৰ্দ্ৰ অৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে পূৰ্বে ২৫০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে উপকূলীয় অঞ্চলসমূহ আৱৰি আছিল (অৱশ্যে বৰ্তমান এই অৰণ্যসমূহৰ ৯৫ শতাংশই ধ্বংস হৈ গৈছে)। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য: এইবোৰ মধ্যমীয়া উচ্চতাৰ অঞ্চলত গঢ়ি উঠে। # দক্ষিণ পশ্চিম ঘাট পাৰ্বত্য বৰ্ষাৰণ্য: এই অৰণ্যসমূহে ১০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহ আৱৰি ৰাখিছে। এই বিশেষ অঞ্চলৰপৰাই বিখ্যাত 'মৌচুমী মালাবাৰ' কফিৰ উৎপাদন কৰা হয়। === বন্দৰ চহৰসমূহ === মালাবাৰ উপকূলত কেইবাখনো ঐতিহাসিক বন্দৰ চহৰ আছিল। প্ৰাচীন কালত ইয়াৰ ভিতৰত নাউৰা, ভিজিনজাম, [[মুজিৰিচ]], নেলচিণ্ডা, [[বেইপুৰ]] আৰু থুণ্ডী আদি আছিল প্ৰধান। আনহাতে মধ্যযুগত [[কোঝিকোড়]], [[কোল্লাম]], পোন্নানী, কন্নুৰ আৰু [[কোচি]] আদি চহৰে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি ভাৰত মহাসাগৰৰ বাণিজ্যৰ একো একোটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছিল। সাগৰ আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত থকাৰ বাবেই মালাবাৰ উপকূলৰ চহৰসমূহ বহুত বহুসাংস্কৃতিক আছিল। এই চহৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ ইহুদী (বৰ্তমান কোচিৰ ইহুদীসকল বুলি জনা যায়), চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান, মুছলমান (বৰ্তমান মালাবাৰৰ মুছলমানসকল বা মাপ্পিলা নামেৰে জনাজাত) আৰু এংলো-ইণ্ডিয়ানসকলৰ ঘৰ আছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two+millennia ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|965-278-179-7}}.</ref> == অৰ্থনীতি == মালাবাৰ উপকূলৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ কৃষি, মৎস্য পালন আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই অঞ্চলটোত প্ৰাচীন কালৰেপৰা মচলাৰ উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি হৈ আহিছে। === কৃষিকৰ্ম আৰু উৎপাদন === * ক’লা জালুক: মালাবাৰ উপকূলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষিজাত দ্ৰব্য হৈছে ক’লা জালুক। ইয়াক "মালাবাৰ জালুক" বুলিও কোৱা হয়। * মচলাজাত সামগ্ৰী: ইয়াৰ লগতে দালচেনি, আদা আৰু [[ইলাচি]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে উৎপাদিত হয়। * নাৰিকল আৰু কফি: উপকূলীয় অঞ্চলত নাৰিকল খেতি আৰু পাহাৰীয়া ঢালত কফি খেতি কৰা হয়। === বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ === * সামুদ্ৰিক বন্দৰ: কোঝিকোড়, কোচিন আৰু কন্নুৰ বন্দৰেৰে বৈদেশিক বাণিজ্য চলে। * মাছ ধৰা কাৰ্য: আৰব সাগৰৰ কাষত থকা বাবে মাছ ধৰা কাৰ্য ইয়াৰ মানুহৰ অন্যতম প্ৰধান জীৱিকা। == আয়ুৰ্বেদ আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি == মালাবাৰ উপকূল কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চৰ্চাৰ বিকাশ আৰু সংৰক্ষণৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত জন্ম লোৱা কেইবাটাও বংশগত চিকিৎসক পৰিয়ালক একেলগে [[অষ্টবৈদ্য]] পৰম্পৰা বুলি জনা যায়। তেওঁলোকে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, চিকিৎসা শিক্ষা আৰু 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ দৰে প্ৰাচীন আয়ুৰ্বেদিক গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চিকিৎসা চৰ্চালৈ অভূতপূৰ্ব বৰঙনি আগবঢ়াইছিল। মালাবাৰৰ সৈতে জড়িত এনে এক উল্লেখযোগ্য আয়ুৰ্বেদিক বংশ হৈছে বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ '''পুলামানথোল মুছ''' পৰম্পৰা। এই পৰিয়ালটো অষ্টবৈদ্য ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসাৰ সংৰক্ষণ আৰু চৰ্চাৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে। আঞ্চলিক পৰম্পৰা আৰু ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি, পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলৰ ট্ৰাভাংকোৰ (তিৰুৱিতাংকোৰ) ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। দেশীয় ৰাজ্যৰ শাসনকালত তেওঁলোকে ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ চিকিৎসাৰ বাবেও পৰামৰ্শ আৰু সেৱা আগবঢ়াইছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলে আয়ুৰ্বেদ আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যলৈ আগবঢ়োৱা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতায়ে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধিত সহায় কৰিছিল। পুলামানথোল পৰম্পৰা আয়ুৰ্বেদৰ মূল ভিত্তি হিচাপে পৰিগণিত তথা বাগভটৰদ্বাৰা ৰচিত 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। এই বংশ পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতেও সংলগ্ন। হিন্দু পৰম্পৰাত ভগৱান [[ধন্বন্তৰী]]ক [[আয়ুৰ্বেদ]] আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এই মন্দিৰটো পৰম্পৰাগত আৰোগ্য ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মীয় নিয়মসমূহৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ ভিতৰত 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' অন্যতম। এই পূজা বিভিন্ন ৰোগ আৰু শাৰীৰিক কষ্টৰপৰা মুক্তি পাবলৈ এক ভক্তিপূৰ্ণ নিয়ম হিচাপে কৰা হয়। এই অনুষ্ঠানে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ লগতে ৰাজ্যৰ বাহিৰৰপৰাও ভক্ত আৰু আয়ুৰ্বেদ অনুৰাগীসকলক আকৰ্ষিত কৰে। এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ হাস্পতাল আৰু আন আন চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহত পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন, পেশী আৰু হাড়ৰ ৰোগ তথা বংশগত সমস্যাসমূহৰ চিকিৎসা কৰা হয়।<ref name="auto">{{Cite web |url=https://pulamantholemoosshospital.com/ |title=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital}}</ref> প্ৰখ্যাত কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰৰ বাবে এই পৰম্পৰাই সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰতো বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰে। কণ্ঠ সম্পৰ্কীয় সমস্যাত ভোগাৰ পিছত তেওঁ পুলামানথোল পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰি আৰোগ্য লাভ কৰিছিল বুলি জনা যায়। বৰ্তমান সময়ত এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে 'আয়ুৰ্বেদ থানাল'ৰ দৰে সমাজ কল্যাণমূলক স্বাস্থ্য আঁচনিৰ জৰিয়তে নিজৰ কাম-কাজ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলক আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book|author=K. V. Krishna Iyer|title=Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806|publisher=Norman Printing Bureau, Kozhikode|url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.3379|year=1938}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-I)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/mode/2up}} * {{cite book|author=William Logan|year=1887|title=Malabar Manual (Volume-II)|publisher=Madras Government Press|url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{cite book|author=S. Muhammad Hussain Nainar|year=1942|title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language|publisher=University of Madras|url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1929|title=Malabar and the Portuguese: being a history of the relations of the Portuguese with Malabar from 1500 to 1663|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280840}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1931|title=Malabar and the Dutch|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.530045}} * {{cite book|author=Panikkar, K. M.|author-link=K. M. Panikkar|date=1953|title=Asia and Western dominance, 1498–1945|location=London|publisher=G. Allen and Unwin}} ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} == বাহি‍্যক সংযোগ == * {{Commons category| Malabar Coast|মালাবাৰ উপকূল}} * {{Wikivoyage|Malabar|মালাবাৰ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভূগোল]] eed86oycz48kiw4s5mztl42gz0arbuq 828 138655 626598 2026-08-12T15:47:10Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা: == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:Political party|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | 1 || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | 2 || আউটপুট মান (color, shortname, বা abbrev)। |} == ইনপুট মান == * '''color''' বা '''colour''': দলৰ ৰং (HEX Code)। * '''shortname''': দ... 626598 wikitext text/x-wiki == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:Political party|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | 1 || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | 2 || আউটপুট মান (color, shortname, বা abbrev)। |} == ইনপুট মান == * '''color''' বা '''colour''': দলৰ ৰং (HEX Code)। * '''shortname''': দলৰ চমু নাম। * '''abbrev''': দলৰ প্ৰসংগ নাম। <includeonly> <!-- শ্ৰেণীসমূহ ইয়াত যোগ কৰক --> [[শ্ৰেণী:মডিউল]] </includeonly> 954dtc2gw3gxgrmron8l1ys04yj5ff4 626603 626598 2026-08-12T15:54:50Z ManjurKhan 18997 পৃষ্ঠা [[Module:Political party/doc]]ৰ পৰা [[Module:ৰাজনৈতিক দল/doc]]লৈ ManjurKhanয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626598 wikitext text/x-wiki == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:Political party|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | 1 || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | 2 || আউটপুট মান (color, shortname, বা abbrev)। |} == ইনপুট মান == * '''color''' বা '''colour''': দলৰ ৰং (HEX Code)। * '''shortname''': দলৰ চমু নাম। * '''abbrev''': দলৰ প্ৰসংগ নাম। <includeonly> <!-- শ্ৰেণীসমূহ ইয়াত যোগ কৰক --> [[শ্ৰেণী:মডিউল]] </includeonly> 954dtc2gw3gxgrmron8l1ys04yj5ff4 626611 626603 2026-08-12T16:02:53Z ManjurKhan 18997 /* */ 626611 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|doc||<!-- Documentation -->}}</includeonly> {{i}} '''মডিউল নথি''' == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | '''১''' || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | '''২''' || আউটপুট প্ৰকাৰ: <tt>color</tt> (ৰং), <tt>shortname</tt> (চমু নাম), বা <tt>abbrev</tt> (সংক্ষিপ্ত ৰূপ)। |} == মডিউলটো হালনাগাদ কৰা == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ নামৰ প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৰ্ণানুক্ৰমে এই মডিউলটো ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো উপাত্ত উপ-পৃষ্ঠাত দুটা স্থানীয় গ্ৰুপ ৰয়েছে: <tt>local alternate</tt> ও <tt>local full</tt>। বিকল্প (<tt>alternate</tt>) প্ৰপাৰ্টী এটা দলৰ বিকল্প নামসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: <source lang="lua"> local alternate = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ["অগপ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ... } </source> বৰ্গাকাৰ বন্ধনীৰ প্ৰথম ভুক্তিমাল হৈছে বিকল্প নাম, আৰু উদ্ধৃতি চিহ্নৰ দ্বিতীয় ভুক্তিমাল হৈছে <tt>full</tt> গ্ৰুপৰ মূল নাম। ছকৰ মান: <source lang="lua"> local full = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "অগপ", color = "#00FF00", shortname = "অসম গণ পৰিষদ"}, ... } </source> প্ৰতিটো দলৰ বাবে তিনিটা মান সংৰক্ষণ কৰা হয়: * সংক্ষেপণ (<tt>abbrev</tt>) * দলৰ ৰং (<tt>color</tt>) * দলৰ চমু নাম (<tt>shortname</tt>) == ক্ৰুটি বার্তা == {| class="wikitable" ! ক্ৰুটি বার্তা !! ব্যাখ্যা |- | লুয়া ক্ৰুটি: bad argument #1 to 'sub' || ভুল ভুক্তি <tt>local full</tt> অংশে দিয়া উচিত আছিল। |- | লুয়া ক্ৰুটি: package.lua err || খালি মান সহকাৰে বিকল্প তালিকাত দল ভুক্ত কৰা হৈছে। |} == উপাত্ত পৃষ্ঠা == <div style="-webkit-column-count: 2; -moz-column-count: 2; column-count: 2;"> * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/অ|ৰাজনৈতিক দল/অ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/আ|ৰাজনৈতিক দল/আ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ই|ৰাজনৈতিক দল/ই]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঈ|ৰাজনৈতিক দল/ঈ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/উ|ৰাজনৈতিক দল/উ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঊ|ৰাজনৈতিক দল/ঊ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঋ|ৰাজনৈতিক দল/ঋ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/এ|ৰাজনৈতিক দল/এ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঐ|ৰাজনৈতিক দল/ঐ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ও|ৰাজনৈতিক দল/ও]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঔ|ৰাজনৈতিক দল/ঔ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ক|ৰাজনৈতিক দল/ক]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/খ|ৰাজনৈতিক দল/খ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/গ|ৰাজনৈতিক দল/গ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঘ|ৰাজনৈতিক দল/ঘ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঙ|ৰাজনৈতিক দল/ঙ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/চ|ৰাজনৈতিক দল/চ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ছ|ৰাজনৈতিক দল/ছ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/জ|ৰাজনৈতিক দল/জ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঝ|ৰাজনৈতিক দল/ঝ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঞ|ৰাজনৈতিক দল/ঞ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ট|ৰাজনৈতিক দল/ট]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঠ|ৰাজনৈতিক দল/ঠ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ড|ৰাজনৈতিক দল/ড]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঢ|ৰাজনৈতিক দল/ঢ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ণ|ৰাজনৈতিক দল/ণ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ত|ৰাজনৈতিক দল/ত]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/থ|ৰাজনৈতিক দল/থ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/দ|ৰাজনৈতিক দল/দ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ধ|ৰাজনৈতিক দল/ধ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ন|ৰাজনৈতিক দল/ন]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/প|ৰাজনৈতিক দল/প]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ফ|ৰাজনৈতিক দল/ফ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ব|ৰাজনৈতিক দল/ব]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ভ|ৰাজনৈতিক দল/ভ]] * [[Mমডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ম|ৰাজনৈতিক দল/ম]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/য|ৰাজনৈতিক দল/য]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ৰ|ৰাজনৈতিক দল/ৰ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ল|ৰাজনৈতিক দল/ল]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ৱ|ৰাজনৈতিক দল/ৱ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/শ|ৰাজনৈতিক দল/শ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ষ|ৰাজনৈতিক দল/ষ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/স|ৰাজনৈতিক দল/স]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/হ|ৰাজনৈতিক দল/হ]] </div> <includeonly> [[শ্ৰেণী:ৱিকিপেডিয়া মডিউল]] </includeonly> == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:Political party|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | 1 || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | 2 || আউটপুট মান (color, shortname, বা abbrev)। |} == ইনপুট মান == * '''color''' বা '''colour''': দলৰ ৰং (HEX Code)। * '''shortname''': দলৰ চমু নাম। * '''abbrev''': দলৰ প্ৰসংগ নাম। <includeonly> <!-- শ্ৰেণীসমূহ ইয়াত যোগ কৰক --> [[শ্ৰেণী:মডিউল]] </includeonly> 63ybygwywnfflieecs0ygv42jlfcmgd 626612 626611 2026-08-12T16:04:23Z ManjurKhan 18997 626612 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|doc||<!-- Documentation -->}}</includeonly> {{i}} '''মডিউল নথি''' == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | '''১''' || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | '''২''' || আউটপুটৰ প্ৰকাৰ: <tt>color</tt> (ৰং), <tt>shortname</tt> (চমু নাম), বা <tt>abbrev</tt> (সংক্ষিপ্ত ৰূপ)। |} == মডিউলটো নবীকৰণ কৰা == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ নামৰ প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৰ্ণানুক্ৰমে এই মডিউলটো ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো তথ্য উপ-পৃষ্ঠাত দুটা স্থানীয় গোট ৰৈছে: <tt>local alternate</tt> আৰু <tt>local full</tt>। বিকল্প (<tt>alternate</tt>) ধৰ্ম এটা দলৰ বিকল্প নামসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: <source lang="lua"> local alternate = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ["অগপ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ... } </source> বৰ্গবন্ধনীৰ প্ৰথম পদটো হৈছে বিকল্প নাম, আৰু উদ্ধৃতি চিনৰ দ্বিতীয় পদটো হৈছে <tt>full</tt> গোটৰ মূল নাম। তালিকাৰ মান: <source lang="lua"> local full = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "অগপ", color = "#00FF00", shortname = "অসম গণ পৰিষদ"}, ... } </source> প্ৰতিটো দলৰ বাবে তিনিটা মান সংৰক্ষণ কৰা হয়: * সংক্ষেপণ (<tt>abbrev</tt>) * দলৰ ৰং (<tt>color</tt>) * দলৰ চমু নাম (<tt>shortname</tt>) == ক্ৰুটি বাৰ্তা == {| class="wikitable" ! ক্ৰুটি বাৰ্তা !! ব্যাখ্যা |- | লুয়া ক্ৰুটি: bad argument #1 to 'sub' || ভুল পদ <tt>local full</tt> অংশত দিয়া উচিত আছিল। |- | লুয়া ক্ৰুটি: package.lua err || খালী মানসহ বিকল্প তালিকাত দল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। |} == তথ্য পৃষ্ঠা == <div style="-webkit-column-count: 2; -moz-column-count: 2; column-count: 2;"> * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/অ|ৰাজনৈতিক দল/অ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/আ|ৰাজনৈতিক দল/আ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ই|ৰাজনৈতিক দল/ই]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঈ|ৰাজনৈতিক দল/ঈ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/উ|ৰাজনৈতিক দল/উ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঊ|ৰাজনৈতিক দল/ঊ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঋ|ৰাজনৈতিক দল/ঋ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/এ|ৰাজনৈতিক দল/এ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঐ|ৰাজনৈতিক দল/ঐ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ও|ৰাজনৈতিক দল/ও]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঔ|ৰাজনৈতিক দল/ঔ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ক|ৰাজনৈতিক দল/ক]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/খ|ৰাজনৈতিক দল/খ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/গ|ৰাজনৈতিক দল/গ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঘ|ৰাজনৈতিক দল/ঘ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঙ|ৰাজনৈতিক দল/ঙ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/চ|ৰাজনৈতিক দল/চ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ছ|ৰাজনৈতিক দল/ছ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/জ|ৰাজনৈতিক দল/জ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঝ|ৰাজনৈতিক দল/ঝ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঞ|ৰাজনৈতিক দল/ঞ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ট|ৰাজনৈতিক দল/ট]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঠ|ৰাজনৈতিক দল/ঠ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ড|ৰাজনৈতিক দল/ড]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ঢ|ৰাজনৈতিক দল/ঢ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ণ|ৰাজনৈতিক দল/ণ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ত|ৰাজনৈতিক দল/ত]] * [[Mমডিউল:ৰাজনৈতিক দল/থ|ৰাজনৈতিক দল/থ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/দ|ৰাজনৈতিক দল/দ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ধ|ৰাজনৈতিক দল/ধ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ন|ৰাজনৈতিক দল/ন]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/প|ৰাজনৈতিক দল/প]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ফ|ৰাজনৈতিক দল/ফ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ব|ৰাজনৈতিক দল/ব]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ভ|ৰাজনৈতিক দল/ভ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ম|ৰাজনৈতিক দল/ম]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/য|ৰাজনৈতিক দল/য]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ৰ|ৰাজনৈতিক দল/ৰ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ল|ৰাজনৈতিক দল/ল]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ৱ|ৰাজনৈতিক দল/ৱ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/শ|ৰাজনৈতিক দল/শ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/ষ|ৰাজনৈতিক দল/ষ]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/স|ৰাজনৈতিক দল/স]] * [[মডিউল:ৰাজনৈতিক দল/হ|ৰাজনৈতিক দল/হ]] </div> <includeonly> [[শ্ৰেণী:ৱিকিপেডিয়া মডিউল]] </includeonly> 9g7c7mfhbaahk7898vzulgkk03gavek 626674 626612 2026-08-13T03:44:17Z ManjurKhan 18997 626674 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|doc||{{নথি}}}}</includeonly> == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | '''১''' || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | '''২''' || আউটপুটৰ প্ৰকাৰ: <tt>color</tt> (ৰং), <tt>shortname</tt> (চমু নাম), বা <tt>abbrev</tt> (সংক্ষিপ্ত ৰূপ)। |} == মডিউলটো নবীকৰণ কৰা == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ নামৰ প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৰ্ণানুক্ৰমে এই মডিউলটো ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো তথ্য উপ-পৃষ্ঠাত দুটা স্থানীয় গোট ৰৈছে: <tt>local alternate</tt> আৰু <tt>local full</tt>। বিকল্প (<tt>alternate</tt>) ধৰ্ম এটা দলৰ বিকল্প নামসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: <source lang="lua"> local alternate = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ["অগপ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ... } </source> বৰ্গবন্ধনীৰ প্ৰথম পদটো হৈছে বিকল্প নাম, আৰু উদ্ধৃতি চিনৰ দ্বিতীয় পদটো হৈছে <tt>full</tt> গোটৰ মূল নাম। তালিকাৰ মান: <source lang="lua"> local full = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "অগপ", color = "#00FF00", shortname = "অসম গণ পৰিষদ"}, ... } </source> প্ৰতিটো দলৰ বাবে তিনিটা মান সংৰক্ষণ কৰা হয়: * সংক্ষেপণ (<tt>abbrev</tt>) * দলৰ ৰং (<tt>color</tt>) * দলৰ চমু নাম (<tt>shortname</tt>) == ক্ৰুটি বাৰ্তা == {| class="wikitable" ! ক্ৰুটি বাৰ্তা !! ব্যাখ্যা |- | লুয়া ক্ৰুটি: bad argument #1 to 'sub' || ভুল পদ <tt>local full</tt> অংশত দিয়া উচিত আছিল। |- | লুয়া ক্ৰুটি: package.lua err || খালী মানসহ বিকল্প তালিকাত দল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। |} == তথ্য পৃষ্ঠা == <div style="-webkit-column-count: 2; -moz-column-count: 2; column-count: 2;"> * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/অ|ৰাজনৈতিক দল/অ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ|ৰাজনৈতিক দল/আ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ই|ৰাজনৈতিক দল/ই]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঈ|ৰাজনৈতিক দল/ঈ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/উ|ৰাজনৈতিক দল/উ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঊ|ৰাজনৈতিক দল/ঊ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঋ|ৰাজনৈতিক দল/ঋ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/এ|ৰাজনৈতিক দল/এ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঐ|ৰাজনৈতিক দল/ঐ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ও|ৰাজনৈতিক দল/ও]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঔ|ৰাজনৈতিক দল/ঔ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ক|ৰাজনৈতিক দল/ক]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/খ|ৰাজনৈতিক দল/খ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/গ|ৰাজনৈতিক দল/গ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঘ|ৰাজনৈতিক দল/ঘ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঙ|ৰাজনৈতিক দল/ঙ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/চ|ৰাজনৈতিক দল/চ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ছ|ৰাজনৈতিক দল/ছ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/জ|ৰাজনৈতিক দল/জ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঝ|ৰাজনৈতিক দল/ঝ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঞ|ৰাজনৈতিক দল/ঞ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ট|ৰাজনৈতিক দল/ট]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঠ|ৰাজনৈতিক দল/ঠ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ড|ৰাজনৈতিক দল/ড]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঢ|ৰাজনৈতিক দল/ঢ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ণ|ৰাজনৈতিক দল/ণ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ত|ৰাজনৈতিক দল/ত]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/থ|ৰাজনৈতিক দল/থ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/দ|ৰাজনৈতিক দল/দ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ধ|ৰাজনৈতিক দল/ধ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ন|ৰাজনৈতিক দল/ন]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/প|ৰাজনৈতিক দল/প]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ফ|ৰাজনৈতিক দল/ফ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ব|ৰাজনৈতিক দল/ব]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ভ|ৰাজনৈতিক দল/ভ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ম|ৰাজনৈতিক দল/ম]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/য|ৰাজনৈতিক দল/য]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৰ|ৰাজনৈতিক দল/ৰ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ল|ৰাজনৈতিক দল/ল]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৱ|ৰাজনৈতিক দল/ৱ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/শ|ৰাজনৈতিক দল/শ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ষ|ৰাজনৈতিক দল/ষ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/স|ৰাজনৈতিক দল/স]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/হ|ৰাজনৈতিক দল/হ]] </div> <includeonly> [[শ্ৰেণী:ৱিকিপেডিয়া মডিউল]] </includeonly> clqarli1ddrplfv49aly18z5fab67yg 626675 626674 2026-08-13T03:47:12Z ManjurKhan 18997 626675 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|doc||{{মডিউল নথি}}}}</includeonly> == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | '''১''' || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | '''২''' || আউটপুটৰ প্ৰকাৰ: <tt>color</tt> (ৰং), <tt>shortname</tt> (চমু নাম), বা <tt>abbrev</tt> (সংক্ষিপ্ত ৰূপ)। |} == মডিউলটো নবীকৰণ কৰা == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ নামৰ প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৰ্ণানুক্ৰমে এই মডিউলটো ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো তথ্য উপ-পৃষ্ঠাত দুটা স্থানীয় গোট ৰৈছে: <tt>local alternate</tt> আৰু <tt>local full</tt>। বিকল্প (<tt>alternate</tt>) ধৰ্ম এটা দলৰ বিকল্প নামসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: <source lang="lua"> local alternate = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ["অগপ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ... } </source> বৰ্গবন্ধনীৰ প্ৰথম পদটো হৈছে বিকল্প নাম, আৰু উদ্ধৃতি চিনৰ দ্বিতীয় পদটো হৈছে <tt>full</tt> গোটৰ মূল নাম। তালিকাৰ মান: <source lang="lua"> local full = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "অগপ", color = "#00FF00", shortname = "অসম গণ পৰিষদ"}, ... } </source> প্ৰতিটো দলৰ বাবে তিনিটা মান সংৰক্ষণ কৰা হয়: * সংক্ষেপণ (<tt>abbrev</tt>) * দলৰ ৰং (<tt>color</tt>) * দলৰ চমু নাম (<tt>shortname</tt>) == ক্ৰুটি বাৰ্তা == {| class="wikitable" ! ক্ৰুটি বাৰ্তা !! ব্যাখ্যা |- | লুয়া ক্ৰুটি: bad argument #1 to 'sub' || ভুল পদ <tt>local full</tt> অংশত দিয়া উচিত আছিল। |- | লুয়া ক্ৰুটি: package.lua err || খালী মানসহ বিকল্প তালিকাত দল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। |} == তথ্য পৃষ্ঠা == <div style="-webkit-column-count: 2; -moz-column-count: 2; column-count: 2;"> * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/অ|ৰাজনৈতিক দল/অ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ|ৰাজনৈতিক দল/আ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ই|ৰাজনৈতিক দল/ই]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঈ|ৰাজনৈতিক দল/ঈ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/উ|ৰাজনৈতিক দল/উ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঊ|ৰাজনৈতিক দল/ঊ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঋ|ৰাজনৈতিক দল/ঋ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/এ|ৰাজনৈতিক দল/এ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঐ|ৰাজনৈতিক দল/ঐ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ও|ৰাজনৈতিক দল/ও]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঔ|ৰাজনৈতিক দল/ঔ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ক|ৰাজনৈতিক দল/ক]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/খ|ৰাজনৈতিক দল/খ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/গ|ৰাজনৈতিক দল/গ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঘ|ৰাজনৈতিক দল/ঘ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঙ|ৰাজনৈতিক দল/ঙ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/চ|ৰাজনৈতিক দল/চ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ছ|ৰাজনৈতিক দল/ছ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/জ|ৰাজনৈতিক দল/জ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঝ|ৰাজনৈতিক দল/ঝ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঞ|ৰাজনৈতিক দল/ঞ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ট|ৰাজনৈতিক দল/ট]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঠ|ৰাজনৈতিক দল/ঠ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ড|ৰাজনৈতিক দল/ড]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঢ|ৰাজনৈতিক দল/ঢ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ণ|ৰাজনৈতিক দল/ণ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ত|ৰাজনৈতিক দল/ত]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/থ|ৰাজনৈতিক দল/থ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/দ|ৰাজনৈতিক দল/দ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ध|ৰাজনৈতিক দল/ধ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ন|ৰাজনৈতিক দল/ন]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/প|ৰাজনৈতিক দল/প]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ফ|ৰাজনৈতিক দল/ফ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ব|ৰাজনৈতিক দল/ব]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ভ|ৰাজনৈতিক দল/ভ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ম|ৰাজনৈতিক দল/ম]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/য|ৰাজনৈতিক দল/য]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৰ|ৰাজনৈতিক দল/ৰ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ল|ৰাজনৈতিক দল/ল]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৱ|ৰাজনৈতিক দল/ৱ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/শ|ৰাজনৈতিক দল/শ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ষ|ৰাজনৈতিক দল/ষ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/স|ৰাজনৈতিক দল/স]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/হ|ৰাজনৈতিক দল/হ]] </div> <includeonly> [[শ্ৰেણી:ৱিকিপেডিয়া মডিউল]] </includeonly> l5nxehr9wsh7h5rfcp3fqyuh3k7qqlh 626676 626675 2026-08-13T03:49:22Z ManjurKhan 18997 626676 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|doc||{{Documentation}}}}</includeonly> == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | '''১''' || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | '''২''' || আউটপুটৰ প্ৰকাৰ: <tt>color</tt> (ৰং), <tt>shortname</tt> (চমু নাম), বা <tt>abbrev</tt> (সংক্ষিপ্ত ৰূপ)। |} == মডিউলটো নবীকৰণ কৰা == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ নামৰ প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৰ্ণানুক্ৰমে এই মডিউলটো ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো তথ্য উপ-পৃষ্ঠাত দুটা স্থানীয় গোট ৰৈছে: <tt>local alternate</tt> আৰু <tt>local full</tt>। বিকল্প (<tt>alternate</tt>) ধৰ্ম এটা দলৰ বিকল্প নামসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: <source lang="lua"> local alternate = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ["অগপ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ... } </source> বৰ্গবন্ধনীৰ প্ৰথম পদটো হৈছে বিকল্প নাম, আৰু উদ্ধৃতি চিনৰ দ্বিতীয় পদটো হৈছে <tt>full</tt> গোটৰ মূল নাম। তালিকাৰ মান: <source lang="lua"> local full = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "অগপ", color = "#00FF00", shortname = "অসম গণ পৰিষদ"}, ... } </source> প্ৰতিটো দলৰ বাবে তিনিটা মান সংৰক্ষণ কৰা হয়: * সংক্ষেপণ (<tt>abbrev</tt>) * দলৰ ৰং (<tt>color</tt>) * দলৰ চমু নাম (<tt>shortname</tt>) == ক্ৰুটি বাৰ্তা == {| class="wikitable" ! ক্ৰুটি বাৰ্তা !! ব্যাখ্যা |- | লুয়া ক্ৰুটি: bad argument #1 to 'sub' || ভুল পদ <tt>local full</tt> অংশত দিয়া উচিত আছিল। |- | লুয়া ক্ৰুটি: package.lua err || খালী মানসহ বিকল্প তালিকাত দল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। |} == তথ্য পৃষ্ঠা == <div style="-webkit-column-count: 2; -moz-column-count: 2; column-count: 2;"> * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/অ|ৰাজনৈতিক দল/অ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ|ৰাজনৈতিক দল/আ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ই|ৰাজনৈতিক দল/ই]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঈ|ৰাজনৈতিক দল/ঈ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/উ|ৰাজনৈতিক দল/উ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঊ|ৰাজনৈতিক দল/ঊ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঋ|ৰাজনৈতিক দল/ঋ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/এ|ৰাজনৈতিক দল/এ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঐ|ৰাজনৈতিক দল/ঐ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ও|ৰাজনৈতিক দল/ও]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঔ|ৰাজনৈতিক দল/ঔ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ক|ৰাজনৈতিক দল/ক]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/খ|ৰাজনৈতিক দল/খ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/গ|ৰাজনৈতিক দল/গ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঘ|ৰাজনৈতিক দল/ঘ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঙ|ৰাজনৈতিক দল/ঙ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/চ|ৰাজনৈতিক দল/চ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ছ|ৰাজনৈতিক দল/ছ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/জ|ৰাজনৈতিক দল/জ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঝ|ৰাজনৈতিক দল/ঝ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঞ|ৰাজনৈতিক দল/ঞ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ট|ৰাজনৈতিক দল/ট]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঠ|ৰাজনৈতিক দল/ঠ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ড|ৰাজনৈতিক দল/ড]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঢ|ৰাজনৈতিক দল/ঢ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ণ|ৰাজনৈতিক দল/ণ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ত|ৰাজনৈতিক দল/ত]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/থ|ৰাজনৈতিক দল/থ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/দ|ৰাজনৈতিক দল/দ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ধ|ৰাজনৈতিক দল/ধ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ন|ৰাজনৈতিক দল/ন]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/প|ৰাজনৈতিক দল/প]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ফ|ৰাজনৈতিক দল/ফ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ব|ৰাজনৈতিক দল/ব]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ভ|ৰাজনৈতিক দল/ভ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ম|ৰাজনৈতিক দল/ম]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/য|ৰাজনৈতিক দল/য]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৰ|ৰাজনৈতিক দল/ৰ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ল|ৰাজনৈতিক দল/ল]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৱ|ৰাজনৈতিক দল/ৱ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/শ|ৰাজনৈতিক দল/শ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ষ|ৰাজনৈতিক দল/ষ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/স|ৰাজনৈতিক দল/স]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/হ|ৰাজনৈতিক দল/হ]] </div> <includeonly> [[শ্ৰেণী:ৱিকিপেডিয়া মডিউল]] </includeonly> d8cl6xg6qnx7dxg2zf3acsqlkppkr0i 626739 626676 2026-08-13T07:23:22Z ManjurKhan 18997 626739 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|doc||{{Documentation}}}}</includeonly> == ব্যৱহাৰ == <pre> {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|<দলৰ নাম>|<মান>}} </pre> == পৰামিতি == {| class="wikitable" ! পৰামিতি !! বিৱৰণ |- | '''১''' || ৰাজনৈতিক দলৰ নাম। |- | '''২''' || আউটপুটৰ প্ৰকাৰ: <tt>color</tt> (ৰং), <tt>shortname</tt> (চমু নাম), বা <tt>abbrev</tt> (সংক্ষিপ্ত ৰূপ)। |} == মডিউলটো নবীকৰণ কৰা == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ নামৰ প্ৰথম আখৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৰ্ণানুক্ৰমে এই মডিউলটো ভাগ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো তথ্য উপ-পৃষ্ঠাত দুটা স্থানীয় গোট ৰৈছে: <tt>local alternate</tt> আৰু <tt>local full</tt>। বিকল্প (<tt>alternate</tt>) ধৰ্ম এটা দলৰ বিকল্প নামসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়: <source lang="lua"> local alternate = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ["অগপ"] = "অসম গণ পৰিষদ", ... } </source> বৰ্গবন্ধনীৰ প্ৰথম পদটো হৈছে বিকল্প নাম, আৰু উদ্ধৃতি চিনৰ দ্বিতীয় পদটো হৈছে <tt>full</tt> গোটৰ মূল নাম। তালিকাৰ মান: <source lang="lua"> local full = { .... ["অসম গণ পৰিষদ"] = {abbrev = "অগপ", color = "#00FF00", shortname = "অসম গণ পৰিষদ"}, ... } </source> প্ৰতিটো দলৰ বাবে তিনিটা মান সংৰক্ষণ কৰা হয়: * সংক্ষেপণ (<tt>abbrev</tt>) * দলৰ ৰং (<tt>color</tt>) * দলৰ চমু নাম (<tt>shortname</tt>) == ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ তালিকা == {| class="wikitable sortable" |- ! ৰাজনৈতিক দলৰ নাম !! ৰং !! সংক্ষেপ !! সংক্ষিপ্ত নাম {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল/doc|main}} |} == ক্ৰুটি বাৰ্তা == {| class="wikitable" ! ক্ৰুটি বাৰ্তা !! ব্যাখ্যা |- | লুয়া ক্ৰুটি: bad argument #1 to 'sub' || ভুল পদ <tt>local full</tt> অংশত দিয়া উচিত আছিল। |- | লুয়া ক্ৰুটি: package.lua err || খালী মানসহ বিকল্প তালিকাত দল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। |} == তথ্য পৃষ্ঠা == <div style="-webkit-column-count: 2; -moz-column-count: 2; column-count: 2;"> * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/অ|ৰাজনৈতিক দল/অ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ|ৰাজনৈতিক দল/আ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ই|ৰাজনৈতিক দল/ই]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঈ|ৰাজনৈতিক দল/ঈ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/উ|ৰাজনৈতিক দল/উ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঊ|ৰাজনৈতিক দল/ঊ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঋ|ৰাজনৈতিক দল/ঋ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/এ|ৰাজনৈতিক দল/এ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঐ|ৰাজনৈতিক দল/ঐ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ও|ৰাজনৈতিক দল/ও]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঔ|ৰাজনৈতিক দল/ঔ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ক|ৰাজনৈতিক দল/ক]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/খ|ৰাজনৈতিক দল/খ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/গ|ৰাজনৈতিক দল/গ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঘ|ৰাজনৈতিক দল/ঘ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঙ|ৰাজনৈতিক দল/ঙ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/চ|ৰাজনৈতিক দল/চ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ছ|ৰাজনৈতিক দল/ছ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/জ|ৰাজনৈতিক দল/জ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঝ|ৰাজনৈতিক দল/ঝ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঞ|ৰাজনৈতিক দল/ঞ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ট|ৰাজনৈতিক দল/ট]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঠ|ৰাজনৈতিক দল/ঠ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ড|ৰাজনৈতিক দল/ড]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ঢ|ৰাজনৈতিক দল/ঢ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ণ|ৰাজনৈতিক দল/ণ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ত|ৰাজনৈতিক দল/ত]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/থ|ৰাজনৈতিক দল/থ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/দ|ৰাজনৈতিক দল/দ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ধ|ৰাজনৈতিক দল/ধ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ন|ৰাজনৈতিক দল/ন]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/প|ৰাজনৈতিক দল/প]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ফ|ৰাজনৈতিক দল/ফ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ব|ৰাজনৈতিক দল/ব]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ভ|ৰাজনৈতিক দল/ভ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ম|ৰাজনৈতিক দল/ম]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/য|ৰাজনৈতিক দল/য]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৰ|ৰাজনৈতিক দল/ৰ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ল|ৰাজনৈতিক দল/ল]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ৱ|ৰাজনৈতিক দল/ৱ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/শ|ৰাজনৈতিক দল/শ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/ষ|ৰাজনৈতিক দল/ষ]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/স|ৰাজনৈতিক দল/স]] * [[Module:ৰাজনৈতিক দল/হ|ৰাজনৈতিক দল/হ]] </div> <includeonly> [[শ্ৰেণী:ৱিকিপেডিয়া মডিউল]] </includeonly> qdbq09fia99v1ijwkdjy9ufkqpvga95 0 138656 626600 2026-08-12T15:50:17Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Mourala (Mola carplet).jpg|thumb]] '''মোৱা মাছ''' ([[ইংৰাজী]]: '''mola carplet'''; বৈজ্ঞানিক নাম: '''''Amblypharyngodon mola''''') হৈছে ডেনিঅ’নিডি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ কাৰ্পজাতীয় [[মাছ]]। এই মাছবিধ [[আফগানিস্তান]], পাকি... 626600 wikitext text/x-wiki [[File:Mourala (Mola carplet).jpg|thumb]] '''মোৱা মাছ''' ([[ইংৰাজী]]: '''mola carplet'''; বৈজ্ঞানিক নাম: '''''Amblypharyngodon mola''''') হৈছে ডেনিঅ’নিডি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ কাৰ্পজাতীয় [[মাছ]]। এই মাছবিধ [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ত পোৱা যায়,<ref name=FishBase>{{FishBase |genus=Amblypharyngodon |species=mola |month=February |year=2021}}</ref> অৱশ্যে আইইউচিএন (IUCN)-এ কেৱল পাকিস্তান, ভাৰত আৰু বাংলাদেশতহে ইয়াৰ উপস্থিতি নিশ্চিত বুলি গণ্য কৰে।<ref name="iucn status 20 November 2021" /> পূৰ্ণাংগ মোৱা মাছ সাধাৰণতে পুখুৰী, জান-জুৰি, [[বিল]], লেহেমীয়া সোঁতৰ নদী, নলা আৰু [[ধাননি পথাৰ]]ত পোৱা যায়। ইহঁত মুঠ দীঘলে প্ৰায় ২০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।<ref name=FishBase/> [[File:Amblypharyngodon mola Day 135.jpg|thumb|left|মোৱা মাছ]] [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত খাদ্য হিচাপে মোৱা মাছৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব তথা মূল্য আছে।<ref name="iucn status 20 November 2021" /><ref>{{cite journal | author = Gupta, Sandipan | author2 = Banerjee, Samir | title = Feeding and Breeding Biology of ''Amblypharyngodon mola'' – A Review | journal = International Journal of Aquatic Biology | year = 2014 | url = https://www.researchgate.net/publication/270588471}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} e955dw1x99mf9xwc62u1win25okpjsh 626605 626600 2026-08-12T15:54:55Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 626605 wikitext text/x-wiki [[File:Mourala (Mola carplet).jpg|thumb]] '''মোৱা মাছ''' ([[ইংৰাজী]]: '''mola carplet'''; বৈজ্ঞানিক নাম: '''''Amblypharyngodon mola''''') হৈছে ডেনিঅ’নিডি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ কাৰ্পজাতীয় [[মাছ]]। এই মাছবিধ [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ত পোৱা যায়,<ref name=FishBase>{{FishBase |genus=Amblypharyngodon |species=mola |month=February |year=2021}}</ref> অৱশ্যে আইইউচিএন (IUCN)-এ কেৱল পাকিস্তান, ভাৰত আৰু বাংলাদেশতহে ইয়াৰ উপস্থিতি নিশ্চিত বুলি গণ্য কৰে।<ref name="iucn status 20 November 2021" /> পূৰ্ণাংগ মোৱা মাছ সাধাৰণতে পুখুৰী, জান-জুৰি, [[বিল]], লেহেমীয়া সোঁতৰ নদী, নলা আৰু [[ধাননি পথাৰ]]ত পোৱা যায়। ইহঁত মুঠ দীঘলে প্ৰায় ২০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।<ref name=FishBase/> [[File:Amblypharyngodon mola Day 135.jpg|thumb|left|মোৱা মাছ]] [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত খাদ্য হিচাপে মোৱা মাছৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব তথা মূল্য আছে।<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=Chaudhry, S. |date=2010 |title=''Amblypharyngodon mola'' |volume=2010 |article-number=e.T166521A6227212 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T166521A6227212.en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite journal | author = Gupta, Sandipan | author2 = Banerjee, Samir | title = Feeding and Breeding Biology of ''Amblypharyngodon mola'' – A Review | journal = International Journal of Aquatic Biology | year = 2014 | url = https://www.researchgate.net/publication/270588471}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ioaxyv8emi1pzzascomhhsco6wpy9lm 626606 626605 2026-08-12T15:55:24Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:মাছ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626606 wikitext text/x-wiki [[File:Mourala (Mola carplet).jpg|thumb]] '''মোৱা মাছ''' ([[ইংৰাজী]]: '''mola carplet'''; বৈজ্ঞানিক নাম: '''''Amblypharyngodon mola''''') হৈছে ডেনিঅ’নিডি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ কাৰ্পজাতীয় [[মাছ]]। এই মাছবিধ [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ত পোৱা যায়,<ref name=FishBase>{{FishBase |genus=Amblypharyngodon |species=mola |month=February |year=2021}}</ref> অৱশ্যে আইইউচিএন (IUCN)-এ কেৱল পাকিস্তান, ভাৰত আৰু বাংলাদেশতহে ইয়াৰ উপস্থিতি নিশ্চিত বুলি গণ্য কৰে।<ref name="iucn status 20 November 2021" /> পূৰ্ণাংগ মোৱা মাছ সাধাৰণতে পুখুৰী, জান-জুৰি, [[বিল]], লেহেমীয়া সোঁতৰ নদী, নলা আৰু [[ধাননি পথাৰ]]ত পোৱা যায়। ইহঁত মুঠ দীঘলে প্ৰায় ২০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।<ref name=FishBase/> [[File:Amblypharyngodon mola Day 135.jpg|thumb|left|মোৱা মাছ]] [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত খাদ্য হিচাপে মোৱা মাছৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব তথা মূল্য আছে।<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=Chaudhry, S. |date=2010 |title=''Amblypharyngodon mola'' |volume=2010 |article-number=e.T166521A6227212 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T166521A6227212.en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite journal | author = Gupta, Sandipan | author2 = Banerjee, Samir | title = Feeding and Breeding Biology of ''Amblypharyngodon mola'' – A Review | journal = International Journal of Aquatic Biology | year = 2014 | url = https://www.researchgate.net/publication/270588471}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মাছ]] 1z3zsxm2y8wgurc98ljy03pskqgsrhr 626607 626606 2026-08-12T15:56:07Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 626607 wikitext text/x-wiki [[File:Mourala (Mola carplet).jpg|thumb]] [[File:Amblypharyngodon mola Day 135.jpg|thumb|left|মোৱা মাছ]] '''মোৱা মাছ''' ([[ইংৰাজী]]: '''mola carplet'''; বৈজ্ঞানিক নাম: '''''Amblypharyngodon mola''''') হৈছে ডেনিঅ’নিডি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ কাৰ্পজাতীয় [[মাছ]]। এই মাছবিধ [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ত পোৱা যায়,<ref name=FishBase>{{FishBase |genus=Amblypharyngodon |species=mola |month=February |year=2021}}</ref> অৱশ্যে আইইউচিএন (IUCN)-এ কেৱল পাকিস্তান, ভাৰত আৰু বাংলাদেশতহে ইয়াৰ উপস্থিতি নিশ্চিত বুলি গণ্য কৰে।<ref name="iucn status 20 November 2021" /> পূৰ্ণাংগ মোৱা মাছ সাধাৰণতে পুখুৰী, জান-জুৰি, [[বিল]], লেহেমীয়া সোঁতৰ নদী, নলা আৰু [[ধাননি পথাৰ]]ত পোৱা যায়। ইহঁত মুঠ দীঘলে প্ৰায় ২০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।<ref name=FishBase/> [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত খাদ্য হিচাপে মোৱা মাছৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব তথা মূল্য আছে।<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=Chaudhry, S. |date=2010 |title=''Amblypharyngodon mola'' |volume=2010 |article-number=e.T166521A6227212 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T166521A6227212.en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite journal | author = Gupta, Sandipan | author2 = Banerjee, Samir | title = Feeding and Breeding Biology of ''Amblypharyngodon mola'' – A Review | journal = International Journal of Aquatic Biology | year = 2014 | url = https://www.researchgate.net/publication/270588471}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মাছ]] kz584i3b7wm3wtyz0lugaqj2rh0rwg1 626608 626607 2026-08-12T15:56:40Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626608 wikitext text/x-wiki [[File:Mourala (Mola carplet).jpg|thumb]] [[File:Amblypharyngodon mola Day 135.jpg|thumb|left|মোৱা মাছ]] '''মোৱা মাছ''' ([[ইংৰাজী]]: '''mola carplet'''; বৈজ্ঞানিক নাম: '''''Amblypharyngodon mola''''') হৈছে ডেনিঅ’নিডি পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ কাৰ্পজাতীয় [[মাছ]]। এই মাছবিধ [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]ত পোৱা যায়,<ref name=FishBase>{{FishBase |genus=Amblypharyngodon |species=mola |month=February |year=2021}}</ref> অৱশ্যে আইইউচিএন (IUCN)-এ কেৱল পাকিস্তান, ভাৰত আৰু বাংলাদেশতহে ইয়াৰ উপস্থিতি নিশ্চিত বুলি গণ্য কৰে।<ref name="iucn status 20 November 2021" /> পূৰ্ণাংগ মোৱা মাছ সাধাৰণতে পুখুৰী, জান-জুৰি, [[বিল]], লেহেমীয়া সোঁতৰ নদী, নলা আৰু [[ধাননি পথাৰ]]ত পোৱা যায়। ইহঁত মুঠ দীঘলে প্ৰায় ২০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।<ref name=FishBase/> [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত খাদ্য হিচাপে মোৱা মাছৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব তথা মূল্য আছে।<ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=Chaudhry, S. |date=2010 |title=''Amblypharyngodon mola'' |volume=2010 |article-number=e.T166521A6227212 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-4.RLTS.T166521A6227212.en |access-date=20 November 2021}}</ref><ref>{{cite journal | author = Gupta, Sandipan | author2 = Banerjee, Samir | title = Feeding and Breeding Biology of ''Amblypharyngodon mola'' – A Review | journal = International Journal of Aquatic Biology | year = 2014 | url = https://www.researchgate.net/publication/270588471}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মাছ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] e1puodghhu4p6gs9te6n1e20ln33h9z 828 138657 626602 2026-08-12T15:53:23Z ManjurKhan 18997 পৃষ্ঠা [[Module:Political party]]ৰ পৰা [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]লৈ ManjurKhanয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626602 Scribunto text/plain return require [[Module:ৰাজনৈতিক দল]] 1pmjymb341fdhw5fdu4ozftbwjk813t 828 138658 626604 2026-08-12T15:54:50Z ManjurKhan 18997 পৃষ্ঠা [[Module:Political party/doc]]ৰ পৰা [[Module:ৰাজনৈতিক দল/doc]]লৈ ManjurKhanয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626604 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Module:ৰাজনৈতিক দল/doc]] g5p2c8o36hkd7pnqjoreqarybmxbtwx 0 138659 626613 2026-08-12T16:13:50Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: {{Speciesbox | image = Dawkinsia denisonii specimen Natural History Museum University of Pisa (cropped).jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Ali, A. |author2=Raghavan, R. |author3=Dahanukar, N. |date=2015 |title=''Sahyadria denisonii'' |volume=2015 |article-number=e.T169662A70082469 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-1.RLTS.T169662A70082469.en |access-date=18 November 2021}}</ref> | ta... 626613 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Dawkinsia denisonii specimen Natural History Museum University of Pisa (cropped).jpg | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=Ali, A. |author2=Raghavan, R. |author3=Dahanukar, N. |date=2015 |title=''Sahyadria denisonii'' |volume=2015 |article-number=e.T169662A70082469 |doi=10.2305/IUCN.UK.2015-1.RLTS.T169662A70082469.en |access-date=18 November 2021}}</ref> | taxon = Dawkinsia denisonii | authority = ([[Francis Day|F. Day]], 1865) | synonyms ={{Specieslist |Labeo denisonii|F. Day, 1865 |Barbus denisonii|(F. Day, 1865) |Crossocheilus denisonii|(F. Day, 1865) |Puntius denisonii|(F. Day, 1865) |Sahyadria denisonii|(F. Day, 1865) }} }} [[File:Pdenisonii.jpg|thumb|250px|right]][[File:Cyprinidae Sahyadria denisonii 1.2.jpg|thumb]] '''ডেনিছন বাৰ্ব''', '''ডেনিছনছ বাৰ্ব''', '''মিছ কেৰালা''', '''ৰেড-লাইন টৰ্পিডো বাৰ্ব''' বা '''ৰোজলাইন ছাৰ্ক''' {{lang-en|: Denison barb, Denison's barb, Miss Kerala, red-line torpedo barb, or roseline shark(Dawkinsia denisonii)}}, হৈছে ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাটৰ দ্ৰুত গতিত বৈ যোৱা পাহাৰীয়া জুৰি, নৈ আৰু নদীত থকা এটা বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চাইপ্ৰিনিড পৰিয়ালৰ মাছ। <ref name=fishbase>{{FishBase species |genus= Dawkinsia |species= denisonii |month = October |year = 2013}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Raghavan, R.|author2= Philip, S.|author3= Ali, A. |author4= Dahanukar, N. |name-list-style=amp |year=2013 |url=http://www.threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2013/November/o367326xi134932-4938.pdf|title=''Sahyadria'', a new genus of barbs (Teleostei: Cyprinidae) from Western Ghats of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230040/http://www.threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2013/November/o367326xi134932-4938.pdf |archive-date=2 December 2013|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=5|issue=15|pages=4932-4938}}</ref> ইয়াক সাধাৰণতে একুৰিয়ামৰ ব্যৱসায়ত সংগ্ৰহ কৰা দেখা যায়। <ref name="iucn status 18 November 2021" /><ref name=seriouslyfish>{{cite web|website=Seriously Fish|url=https://www.seriouslyfish.com/species/puntius-denisonii/ |title=''Sahyadria denisonii''|access-date=26 June 2014}}</ref><ref>{{cite book |author=Sajan, S |year=2017 |url=https://www.amazon.com/Life-History-traits-Endangered-barb/dp/3330042125 |title=Life History traits of an Endangered barb |publisher=LAMBERT Academic Publishing |isbn=978-3-330-04212-4 }}</ref> পোহনীয়া মাছ হিচাপে সংগ্ৰহ আৰু বাণিজ্যই বৰ্তমান এই প্ৰজাতিটোৰ বাবে এটা মুখ্য ভাবুকি হিচাপে বিবেচিত হৈছে। ==শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য== [[File:Barbus denisonii Day 143.jpg|thumb]]এই মাছবিধৰ দেহটো টৰ্পেডোৰ দৰে আকৃতিৰ আৰু ৰূপালী ৰঙৰ আঁছেৰে আবৃত। ইয়াৰ নাকৰ আগৰ পৰা চকুৰ মাজেৰে পাৰ হৈ দেহৰ মাজভাগলৈকে এটা ৰঙা ৰেখা থাকে। ৰঙা ৰেখাডালৰ তলত এটা ক’লা ৰেখা থাকে, যি মাছটোৰ গোটেই দেহৰ দৈৰ্ঘ্যজুৰি নেজলৈকে বিস্তৃত। মাছটো পূৰ্ণবয়স্ক হোৱাৰ লগে লগে মূৰৰ ওপৰভাগত এটা স্পষ্ট সেউজীয়া-নীলা দাগ বিকশিত হয়। এই প্ৰজাতিটোৰ সৰ্বাধিক দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ (৫.৯ ইঞ্চি) পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে,<ref name=fishbase/> যদিও সাধাৰণতে ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ৯–১১ চেণ্টিমিটাৰ (৩.৫–৪.৩ ইঞ্চি) হয়।<ref name=seriouslyfish/> ইহঁত অতি সক্ৰিয়ভাৱে জাক পাতি চলা ফিৰা কৰা মাছ।<ref name=seriouslyfish/> এই প্ৰজাতিটোৰ বৰ্ণনা ফ্ৰান্সিছ ডেই কৰিছিল আৰু ছাৰ উইলিয়াম ডেনিছনৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/28497236| journal=Proceedings of the Zoological Society of London | year=1865| title=On the fishes of Cochin, on the Malabar Coast of India. Part II. Anacanthini| pages=286–318 |author=Day, F.| volume=1865 }}</ref> ==বাসস্থান আৰু ভাবুকি== ডেনিছন বাৰ্ব মাছবিধ অচনকোভিল, পাম্বা আৰু চালিয়াৰ নদীৰ স্থানীয় প্ৰজাতি। বিশেষভাৱে, ইয়াক চাৰিটা অঞ্চলত পোৱা যায়—চীংকন্নিপুঝা নদী, যি খন ভালাপট্টনম নদীৰ এখন প্ৰধান উপনৈ, অচনকোভিল নদী, চালিয়াৰ নদী আৰু মুণ্ডাকায়ম চহৰৰ ওচৰত।<ref name="hindu.com">{{cite news | last=Mathew | first=Dennis Marcus | title='Miss Kerala' gets a protective shield | newspaper=The Hindu | date=1 February 2010 | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoMiss-Keralarsquo-gets-a-protective-shield/article15976367.ece | access-date=18 January 2020}}</ref> এই প্ৰজাতিটোৰ আনুমানিক বিস্তৃতি ৮,৮০৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৩,৪০০ বৰ্গ মাইল)। ই এবিধ বেথ’পেলাজিক প্ৰজাতি, অৰ্থাৎ ই পানীৰ তলৰ অংশ আৰু পানীৰ মধ্যৱৰ্তী স্তৰ দুয়োটাতে বিচৰণ কৰে। ইহঁত দলবদ্ধভাৱে বাস কৰা মাছ আৰু ইহঁতৰ জাক সাধাৰণতে শিলাময় পানীৰ গাঁতত, পাৰৰ কাষত ঘন উদ্ভিদ থকা ঠাইত দেখা যায়। ইহঁতে উপ-ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত ভালদৰে জীয়াই থাকে। ইহঁতৰ বাবে উপযুক্ত পানীৰ pH ৬.৮–৭.৮, পানীৰ কঠিনতা ৫–২৫ dGH আৰু পানীৰ উষ্ণতা ৬৫–৭৯°F (১৮–২৬°C)। ২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ব্যৱহাৰিক মাছ পালনে প্ৰকাশ কৰা তথ্য অনুসৰি, ভাৰতৰ বিজ্ঞানীৰ এটা দলে কৰা নতুন গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে একুৱেৰিয়ামৰ বাণিজ্যৰ বাবে এই প্ৰজাতিটোক অত্যধিক হাৰত সংগ্ৰহ কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ই বিলুপ্তিৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে।<ref>Practical Fishkeeping (11 January 2009), Kerala government bans fishing for this species.{{cite web |url=http://www.practicalfishkeeping.co.uk/content.php?sid=1905 |title=Kerala government bans fishing for ''Puntius denisonii'' |website= Practical Fishkeeping |access-date=2010-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605090314/http://www.practicalfishkeeping.co.uk/content.php?sid=1905 |archive-date=2011-06-05}}</ref> স্থানীয় মূল্যায়ন প্ৰতিবেদনসমূহত মাছবিধক বিপন্ন হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা সত্ত্বেও কেইবাটাও চৰকাৰী সংস্থাই ইয়াক ‘ৰপ্তানি সামগ্ৰী’ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>Molur, S. and Walker, S., Report of the workshop on 'Conservation Assessment and Management Plan for Fresh Water Fishes of India', Zoo Outreach Organization and NBFGR, Lucknow, 1998, p. 156.</ref> ভালাপট্টনম নদীত ইয়াৰ সংখ্যাৰ গঠন, বয়স, বৃদ্ধি, মৃত্যুহাৰ আৰু সংগ্ৰহৰ তীব্ৰতা অধ্যয়ন কৰি গৱেষকসকলে মত প্ৰকাশ কৰে যে এই প্ৰজাতিটোক অত্যধিক হাৰত সংগ্ৰহ কৰা হৈছে।<ref name=Sajan2015>{{cite journal|author=SAJAN, S.|author2=T.V. ANNA MERCY |author3=V. MALIKA |name-list-style=and |journal=Asian Fisheries Science |volume=28|issue=3|year=2015|pages=130-142|title=Age, Growth and Population Dynamics of an Endangered Fish ''Sahyadria denisonii'' (Day 1865) from the Western Ghats Hotspot of India|url=https://www.asianfisheriessociety.org/publication/abstract.php?id=1082}}</ref> সম্ভৱতঃ ১৯৯৬ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই মাছ ভাৰতৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰি ৰপ্তানি কৰা হৈছিল। ১৯৯৭ চনত অলংকাৰিক মাছৰ বিশ্ব প্ৰদৰ্শনী ‘Aquarama 1997’-ৰ ‘New Species Category’ত ই তৃতীয় পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল। <ref>{{cite journal|title='Damsel in distress'‐ The tale of Miss Kerala, ''Puntius denisonii'' (Day), an endemic and endangered cyprinid of the Western Ghats biodiversity hotspot (South India)|date= January 2009|journal=Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems |volume=19|issue=1|pages=67-74 |doi=10.1002/aqc.963|author1=Rajeev Raghavan|display-authors=etal|doi-access=free}}</ref>২০০৭–০৮ চনলৈকে, ভাৰতৰ পৰা ৰপ্তানি কৰা মুঠ জীৱন্ত অলংকাৰিক মাছৰ প্ৰায় ৬০–৬৫% এই প্ৰজাতিটোৱে গঠন কৰিছিল, যাৰ মূল্য আছিল ১.৫৪ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ। যদিও কেৰালা চৰকাৰে এই বিপন্ন বাৰ্ব মাছৰ মাছ ধৰা আৰু ৰপ্তানি নিষিদ্ধ কৰিছিল, তথাপি ইয়াক এতিয়াও ৰাষ্ট্ৰীয় বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা আইনৰ অধীনত তালিকাভুক্ত কৰা হোৱা নাই। এই ডেনিছন বাৰ্বৰ সোণালী ৰূপটো বন্য পৰিৱেশত বিলুপ্ত হৈছে, যদিও কেইজনমান একুৱেৰিয়াম-চৰ্চাকাৰীৰ সংগ্ৰহত ইয়াক এতিয়াও পোৱা যায়। ==একুৱেৰিয়ামত== এই মাছবিধ মাছ পালন কৰাৰ চখৰ ক্ষেত্ৰত তুলনামূলকভাৱে নতুন সংযোজন। ডেনিছন বাৰ্ব এবিধ জাক পাতি থকা মাছ, সেয়েহে সাধাৰণতে ইয়াক কেইবাটাও মাছ একেলগে পালন কৰা হয়। সাধাৰণতে ই শান্ত স্বভাৱৰ, কিন্তু কেতিয়াবা খাদ্যৰ ওচৰত অলপ আক্ৰমণাত্মক আচৰণ কৰা দেখা যায়, বিশেষকৈ একুৱেৰিয়ামটো ইয়াৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি যথেষ্ট ডাঙৰ নহ’লে। ইহঁতে ব্লাডৱৰ্ম, চিংৰি, মাংস, মাছৰ ফ্লেক খাদ্য আৰু কিছু উদ্ভিদজাত খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ সৈতে একে ধৰণৰ আন এটা মাছ ডাউকিনচিয়া চালাক্কুডিয়েন্সিছ-ক কেতিয়াবা ডেনিছন বাৰ্বৰ সৈতে ভুল কৰা হয়। কিন্তু ডাউকিনচিয়া চালাক্কুডিয়েন্সিছ আকাৰত ডাঙৰ, ৰঙৰ ক্ষেত্ৰত কম আকৰ্ষণীয় আৰু তুলনামূলকভাৱে অধিক আক্ৰমণাত্মক প্ৰজাতি। ==প্ৰজনন== বছৰ বছৰ ধৰি দ্ৰুতগতিত সংখ্যা হ্ৰাস পাই থকা এই প্ৰজাতিটোক বন্দী অৱস্থাত প্ৰজনন কৰোৱাৰ বাবে বহুতো প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। আৰম্ভণিতে এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ সফলতা সীমিত আছিল। ২০০৯ চনত কেৰালাৰ মীন মহাবিদ্যালয়-ত বনি জোচেফ-এ কৰা প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে সফলতা লাভ কৰা হয়। চেষ্টাৰ জো আৰু ভাৰতৰ চেন্নাইৰ দুজন অপেছাদাৰী মাছ-চৰ্চাকাৰী ভেংকটেশ আৰু মুৰালিয়েও এই মাছৰ প্ৰজননৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলাইছিল।<ref name="hindu.com"/> এই প্ৰচেষ্টাসমূহে প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াটো মানকীকৰণ (ষ্টেণ্ডাৰ্ডাইজ কৰণ) কৰাৰ পথ মুকলি কৰিব পাৰে আৰু ভাৰতত এই প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ তথা অলংকাৰিক মাছৰ বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায়ক হ’ব পাৰে। বৰ্তমান বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহত এই মাছৰ বৃহৎ সংখ্যাত বন্দী অৱস্থাত প্ৰজনন কৰোৱা হৈছে।<ref name=seriouslyfish/><ref>{{cite journal|author=T. V. Anna Mercy|author2= S. Sajan|author3= V. Malika |year=2015 |url=https://epubs.icar.org.in/ejournal/index.php/IJF/article/view/29182 |title=Captive breeding and developmental biology of ''Sahyadria denisonii'' (Day 1865) (Cyprinidae), an endangered fish of the Western Ghats, India|journal=Indian Journal of Fisheries |volume=62|issue=2}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} 41lfg94vpj9dzpsozst9ym7rkfdkhhg 0 138660 626621 2026-08-12T17:04:31Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626621 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু নেয়াৰ বান্ধ এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} krrfg2u8a3dlxe5hqasxqulhnyqcuqc 626622 626621 2026-08-12T17:07:43Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626622 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু নেয়াৰ বান্ধ এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] 2ko7sv8te22sscz7iswuv851s1pgfw8 626623 626622 2026-08-12T17:08:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626623 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু নেয়াৰ বান্ধ এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] fpbay3hi7otpdx1zvnwob3cyzz0ohk1 626624 626623 2026-08-12T17:08:17Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 626624 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু নেয়াৰ বান্ধ এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] ech8a1ut8gvwvhpr1ux2m5juplejod3 626625 626624 2026-08-12T17:10:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626625 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প <ref>Irrigation Department https://irrigation.kerala.gov.in Neyyar irrigation project | Irrigation-kerala </ref>আৰু নেয়াৰ বান্ধ এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] kujpyz34tzd0nd09o2meir70hbkjt1a 626626 626625 2026-08-12T17:13:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626626 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Kerala, India}} {{Infobox river |name=নেয়াৰ |native_name={{native name|ml|നെയ്യാർ}} |length={{cvt|56|km}} |subdivision_name1=[[India]] |subdivision_name2=[[Kerala]] |subdivision_name4=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |image=NEYYAR RIVER.jpg |source1_location=[[Agastya Mala|Agastyarkoodam]] |mouth=[[Arabian Sea]] |mouth_location=[[Poovar]] |source1=[[Western Ghats]] |fetchwikidata=Q3533823 |mouth_coordinates={{coord|8|18|32|N|77|04|45|E|region:IN}} |source1_elevation={{cvt|1860|m}} |pushpin_map=India Kerala#India |pushpin_relief=1 |pushpin_caption=Location of the mouth in Kerala |mouth_elevation={{cvt|10|m}} |cities=[[Kallikkad]]<br />[[Neyyattinkara]]<br />[[Poovar]] |bridges=Kallikkadu bridge<br />Mandapathinkadavu bridge<br />Moonnattumukku bridge<br />Keezharoor bridge<br />Aruvikkara bridge<br />Mampazhakkara bridge<br />Aruvippuram bridge<br />Arakunnu bridge<br />Palakkadavu bridge<br />Amaravila bridge<br />Pazhayakada bridge<br />Bypass bridge Vlathankara<br />Mavilakkadavu bridge<br />Poovar bridge |basin_landmarks=Aruvikkara Sastha Temple<br />[[Neyyattinkara Sree Krishna Swami Temple]] |waterbodies=[[Neyyar dam]] }} '''নেয়াৰ নদী ({{lang-en|Neyyar River}})''' [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল এখন নদী। ইয়াৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ অগস্ত্য মালা (অগস্ত্যাৰকূডম) অঞ্চলত। [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ নেয়্যাট্টিনকাৰা চহৰখন এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আৰু নদীখনৰ নাম অনুসৰিয়েই চহৰখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। নেয়াৰ নদী নেয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ নেয়াৰ জলাধাৰত প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াৰ পিছত নদীখন পশ্চিমমুখী হৈ কাল্লিক্কাড, কাট্টাক্কাডা, অট্টাশেখৰমঙ্গলম, মণ্ডপথিনকাভাডু,<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/article?articleId=1637443 IndexCopernicus.com: "Analysis of Physico Chemical Parameters in Neyyar River with Special Reference to Environmental Pollution", M. Badusha & S. Santosh, in ''International Journal of Environment, Ecology, Family and Urban Studies (IJEEFUS)'', 2018; 8 </ref> কীঝাৰুৰ, পেৰুমকাডাভিল্লা, অৰুৱিপুৰম, নেয়্যাট্টিনকাৰা আৰু তিৰপুৰম আদি অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যায়। অৱশেষত পুভাৰ মোহনাত [[আৰৱ সাগৰ]]ত মিলিত হয়।<ref name="hindu">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611111501/http://www.hindu.com/2009/06/07/stories/2009060750200200.htm |url-status=dead |archive-date=2009-06-11 |work=[[The Hindu]] |title=Quality flows out of Neyyar river |date=2009-06-07 |access-date=2014-03-25 }}</ref><ref>[http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Neyyar-River-38955.htm India9.com], Retrieved on July 1, 2008</ref> নেয়াৰ নদীৰ প্ৰধান উপনৈসমূহৰ ভিতৰত কাল্লাৰ, মুল্লায়াৰ আৰু কাৰাভালিয়াৰ উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ কাষেৰে কেইবাটাও সৰু জলখাল আছে। নেয়াৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প <ref>Irrigation Department https://irrigation.kerala.gov.in Neyyar irrigation project | Irrigation-kerala </ref>আৰু নেয়াৰ বান্ধ<ref>trivandrum.nic.in https://trivandrum.nic.in NEYYAR DAM - thiruvananthapuram </ref> এই নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। নদীৰ ওচৰত এখন ছাফাৰী পাৰ্কো আছে। নেয়াৰ নদী বালি খননৰ ফলত যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। নদীখনৰ জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ অধিকাংশই বনাঞ্চলেৰে আৱৃত। আনহাতে, জলসিঞ্চিত বা নিয়ন্ত্ৰিত কৃষি অঞ্চলত নাৰিকল, মাটি-কঁঠাল (টেপিওকা), জালুক, কল আৰু ধান আদি বিভিন্ন শস্যৰ খেতি কৰা হয়।<ref>[http://keralapages.org/info/places/links/basin_neyyar.docx Keralapages.org Neyyar]</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} {{commons category|Neyyar River}} {{coord|8|18|N|77|05|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 97r503em7rznun86ncun2xbe9mgnk8f 0 138661 626631 2026-08-12T17:34:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626631 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} [[File:Padavil.jpg|thumbnail|বম্বে-কোচিন ঘাইপথৰ কুপ্পাম দলং ]] [[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|মুচিলোট্টুত কুপ্পাম নদী ]] '''কুপ্পাম নদী ({{lang-en|Kuppam River}})''' মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। অৱশ্যে নদীখনৰ এটা সৰু অংশ [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। {{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} ==গতিপথ== কুপ্পাম নদী [[কৰ্ণাটক]]ৰ কডাগু জিলাৰ [[কেৰালা]]–[[কৰ্ণাটক]] সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত ব্ৰহ্মগিৰি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। উৎসৰপৰা নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ তলিপাৰাম্বা আৰু কান্নুৰ তালুকৰ মাজেৰে গৈ থেৰাণ্ডি, চেৰিয়ুৰ, পাচ্চেনি, ইৰিংগাল, কুপ্পম, পট্টুভাম, পায়্যাংগাডি আৰু মাত্তুলৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। এই নদীখন ভালাপট্টনম নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ অঝিক্কালৰ অলপ উত্তৰে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮২ কিলোমিটাৰ (৫১ মাইল), যদিও ইয়াৰ মাত্ৰ ২৪ কিলোমিটাৰ (১৫ মাইল) অংশহে নৌ-চলাচলৰ বাবে উপযোগী। কুপ্পাম নদীখনৰ ১২ কিলোমিটাৰ (৭.৫ মাইল) অংশ কৰ্ণাটকত আৰু ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) অংশ কেৰালাত বৈ গৈছে। নদীখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ হৈছে কুট্টিকোল নদী, যি পট্টুভামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে কুপ্পম নদীত মিলিত হয়। কুট্টিকোল নদীৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪২ কিলোমিটাৰ (২৬ মাইল)। আন উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিৰিয়াথোডু, মুকুট্টাথোডু, আলাকুট্টাথোডু আৰু পাক্কাট্টুপোয়া উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title = Facts and Information about Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!" >{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead }}</ref> ==অৱবাহিকা== [[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|কুভেৰী ওলমা দলঙৰপৰা কুপ্পাম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ নদী অৱবাহিকাই মুঠ ৫৩৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২০৮ বৰ্গ মাইল) ভূমি সামৰি লৈছে। ইয়াৰে ৪৬৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১৮১ বৰ্গ মাইল) কেৰালা ৰাজ্যত আৰু ৭০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২৭ বৰ্গ মাইল) কৰ্ণাটক ৰাজ্যত অৱস্থিত।<ref name="1!" /> ==কুপ্পাম নদীৰ পাৰত থকা মন্দিৰসমূহ== [[File:Kuppam river.JPG|thumb|মঙ্গলাচেৰী পাহাৰৰপৰা কুপ্পম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ধৰ্মীয় স্থানসমূহৰ ভিতৰত পদাভিল শ্ৰী মুথাপ্পন মাদাপুৰা, ভৈৰিয়ামকোট্টম, শ্ৰী পেৰুম্বুঝায়াচান মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি কুপ্পম দলঙৰ দুয়োকাষে নদীৰ পাৰৰ ওচৰত দুখন জুমা মছজিদ আছে। ==কুপ্পাম নদীৰ ওপৰত থকা দলংসমূহ== কুপ্পাম নদীৰ ওপৰেৰে কেইবাখনো দলং নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এখন দলঙৰ ওপৰেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (National Highway 66) পাৰ হৈ গৈছে। আন এখন দলং পায়্যাংগুডিত অৱস্থিত, যিখন এটা ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ মাজত আছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{commons category|Kuppam River}} d5z4cwlyjwibglkg2g9banj91fky2l0 626634 626631 2026-08-12T17:35:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626634 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} [[File:Padavil.jpg|thumbnail|বম্বে-কোচিন ঘাইপথৰ কুপ্পাম দলং ]] [[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|মুচিলোট্টুত কুপ্পাম নদী ]] '''কুপ্পাম নদী ({{lang-en|Kuppam River}})''' মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। অৱশ্যে নদীখনৰ এটা সৰু অংশ [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। {{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} ==গতিপথ== কুপ্পাম নদী [[কৰ্ণাটক]]ৰ কডাগু জিলাৰ [[কেৰালা]]–[[কৰ্ণাটক]] সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত ব্ৰহ্মগিৰি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। উৎসৰপৰা নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ তলিপাৰাম্বা আৰু কান্নুৰ তালুকৰ মাজেৰে গৈ থেৰাণ্ডি, চেৰিয়ুৰ, পাচ্চেনি, ইৰিংগাল, কুপ্পম, পট্টুভাম, পায়্যাংগাডি আৰু মাত্তুলৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। এই নদীখন ভালাপট্টনম নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ অঝিক্কালৰ অলপ উত্তৰে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮২ কিলোমিটাৰ (৫১ মাইল), যদিও ইয়াৰ মাত্ৰ ২৪ কিলোমিটাৰ (১৫ মাইল) অংশহে নৌ-চলাচলৰ বাবে উপযোগী। কুপ্পাম নদীখনৰ ১২ কিলোমিটাৰ (৭.৫ মাইল) অংশ কৰ্ণাটকত আৰু ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) অংশ কেৰালাত বৈ গৈছে। নদীখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ হৈছে কুট্টিকোল নদী, যি পট্টুভামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে কুপ্পম নদীত মিলিত হয়। কুট্টিকোল নদীৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪২ কিলোমিটাৰ (২৬ মাইল)। আন উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিৰিয়াথোডু, মুকুট্টাথোডু, আলাকুট্টাথোডু আৰু পাক্কাট্টুপোয়া উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title = Facts and Information about Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!" >{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead }}</ref> ==অৱবাহিকা== [[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|কুভেৰী ওলমা দলঙৰপৰা কুপ্পাম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ নদী অৱবাহিকাই মুঠ ৫৩৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২০৮ বৰ্গ মাইল) ভূমি সামৰি লৈছে। ইয়াৰে ৪৬৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১৮১ বৰ্গ মাইল) কেৰালা ৰাজ্যত আৰু ৭০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২৭ বৰ্গ মাইল) কৰ্ণাটক ৰাজ্যত অৱস্থিত।<ref name="1!" /> ==কুপ্পাম নদীৰ পাৰত থকা মন্দিৰসমূহ== [[File:Kuppam river.JPG|thumb|মঙ্গলাচেৰী পাহাৰৰপৰা কুপ্পম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ধৰ্মীয় স্থানসমূহৰ ভিতৰত পদাভিল শ্ৰী মুথাপ্পন মাদাপুৰা, ভৈৰিয়ামকোট্টম, শ্ৰী পেৰুম্বুঝায়াচান মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি কুপ্পম দলঙৰ দুয়োকাষে নদীৰ পাৰৰ ওচৰত দুখন জুমা মছজিদ আছে। ==কুপ্পাম নদীৰ ওপৰত থকা দলংসমূহ== কুপ্পাম নদীৰ ওপৰেৰে কেইবাখনো দলং নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এখন দলঙৰ ওপৰেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (National Highway 66) পাৰ হৈ গৈছে। আন এখন দলং পায়্যাংগুডিত অৱস্থিত, যিখন এটা ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ মাজত আছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{commons category|Kuppam River}} [[শ্ৰেণী:নদী]] 5ykpj01e1w0djz6y42ifq47ab1nyd0k 626635 626634 2026-08-12T17:36:12Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626635 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} [[File:Padavil.jpg|thumbnail|বম্বে-কোচিন ঘাইপথৰ কুপ্পাম দলং ]] [[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|মুচিলোট্টুত কুপ্পাম নদী ]] '''কুপ্পাম নদী ({{lang-en|Kuppam River}})''' মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ কান্নুৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন নদী। অৱশ্যে নদীখনৰ এটা সৰু অংশ [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। {{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} ==গতিপথ== কুপ্পাম নদী [[কৰ্ণাটক]]ৰ কডাগু জিলাৰ [[কেৰালা]]–[[কৰ্ণাটক]] সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত ব্ৰহ্মগিৰি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰপৰা উৎপত্তি হৈছে। উৎসৰপৰা নদীখন পশ্চিমমুখে বৈ তলিপাৰাম্বা আৰু কান্নুৰ তালুকৰ মাজেৰে গৈ থেৰাণ্ডি, চেৰিয়ুৰ, পাচ্চেনি, ইৰিংগাল, কুপ্পম, পট্টুভাম, পায়্যাংগাডি আৰু মাত্তুলৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। এই নদীখন ভালাপট্টনম নদীৰ সৈতে মিলিত হৈ অঝিক্কালৰ অলপ উত্তৰে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰত পৰে। নদীখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮২ কিলোমিটাৰ (৫১ মাইল), যদিও ইয়াৰ মাত্ৰ ২৪ কিলোমিটাৰ (১৫ মাইল) অংশহে নৌ-চলাচলৰ বাবে উপযোগী। কুপ্পাম নদীখনৰ ১২ কিলোমিটাৰ (৭.৫ মাইল) অংশ কৰ্ণাটকত আৰু ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) অংশ কেৰালাত বৈ গৈছে। নদীখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ হৈছে কুট্টিকোল নদী, যি পট্টুভামৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে কুপ্পম নদীত মিলিত হয়। কুট্টিকোল নদীৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪২ কিলোমিটাৰ (২৬ মাইল)। আন উপনৈসমূহৰ ভিতৰত চিৰিয়াথোডু, মুকুট্টাথোডু, আলাকুট্টাথোডু আৰু পাক্কাট্টুপোয়া উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title = Facts and Information about Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!" >{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead }}</ref> ==অৱবাহিকা== [[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|কুভেৰী ওলমা দলঙৰপৰা কুপ্পাম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ নদী অৱবাহিকাই মুঠ ৫৩৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২০৮ বৰ্গ মাইল) ভূমি সামৰি লৈছে। ইয়াৰে ৪৬৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১৮১ বৰ্গ মাইল) কেৰালা ৰাজ্যত আৰু ৭০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (২৭ বৰ্গ মাইল) কৰ্ণাটক ৰাজ্যত অৱস্থিত।<ref name="1!" /> ==কুপ্পাম নদীৰ পাৰত থকা মন্দিৰসমূহ== [[File:Kuppam river.JPG|thumb|মঙ্গলাচেৰী পাহাৰৰপৰা কুপ্পম নদীৰ দৃশ্য]] কুপ্পাম নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ধৰ্মীয় স্থানসমূহৰ ভিতৰত পদাভিল শ্ৰী মুথাপ্পন মাদাপুৰা, ভৈৰিয়ামকোট্টম, শ্ৰী পেৰুম্বুঝায়াচান মন্দিৰ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি কুপ্পম দলঙৰ দুয়োকাষে নদীৰ পাৰৰ ওচৰত দুখন জুমা মছজিদ আছে। ==কুপ্পাম নদীৰ ওপৰত থকা দলংসমূহ== কুপ্পাম নদীৰ ওপৰেৰে কেইবাখনো দলং নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এখন দলঙৰ ওপৰেৰে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (National Highway 66) পাৰ হৈ গৈছে। আন এখন দলং পায়্যাংগুডিত অৱস্থিত, যিখন এটা ৰাজ্যিক ঘাইপথৰ মাজত আছে। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} {{commons category|Kuppam River}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] czf9v0oqrr89ajuj4fci9bs5xgce2ii 0 138662 626632 2026-08-12T17:35:17Z AjayDas 12623 [[মালাবাৰ উপকূল]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626632 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মালাবাৰ উপকূল]] r0gaavxl44dv1aah0unitfk8iitbzj3 0 138663 626641 2026-08-12T18:18:25Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626641 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ বৃক্কে তেজত অতিৰিক্ত পানী আৰু ইউৰিয়া, ইউৰিক এচিড, ক্ৰিয়েটিনিনকে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা মূত্ৰনলীৰ যোগেদি মূত্ৰাশয়লৈ প্ৰস্ৰাৱ নোহোৱালৈকে সংৰক্ষণৰ বাবে যাত্ৰা কৰে। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে ক্ল'কাৰ মাজেৰে প্ৰস্ৰাৱ কৰে।[1] পৃথিৱীৰ নাইট্ৰজেন চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ ভূ-খণ্ড প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।[2][3] ঐতিহাসিকভাৱে বয়সিয়াল বা কিম্বন কৰা প্ৰস্ৰাৱ (লাণ্ট নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মল, যাক মানুহৰ আৱৰ্জনা বা মানুহৰ মল বুলি কোৱা হয়, অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজনো হয়। tlzncmnmzibqdj0tgzri8j55aahpc72 626642 626641 2026-08-12T18:23:13Z Pranamikaadhikary 27435 626642 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীৰ বৃক্কই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু ইউৰিয়া, ইউৰিক এচিড, ক্ৰিয়েটিনিনকে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা মূত্ৰনলীৰ যোগেদি মূত্ৰাশয়ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে ক্ল’কাৰ মাজেৰে প্ৰস্ৰাৱ কৰে।[1] পৃথিৱীৰ নাইট্ৰজেন চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।[2][3] ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন কৰা প্ৰস্ৰাৱ (লাণ্ট নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। 6zeprvhmtbroq5myludnr55caxguj23 626643 626642 2026-08-12T18:28:58Z Pranamikaadhikary 27435 626643 wikitext text/x-wiki '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।[1] পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।[2][3] ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== 8jhrsgkk56zvs10xsa3ttyx3xyhjdj3 626644 626643 2026-08-12T18:30:26Z Pranamikaadhikary 27435 626644 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।[1] পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।[2][3] ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== hvraa7zzaoqunt8vo313yo9cyqy4uze 626645 626644 2026-08-12T18:31:14Z Pranamikaadhikary 27435 626645 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== fdvi4no9c5xv21m0jwxlxnakfzskg7j 626646 626645 2026-08-12T18:31:52Z Pranamikaadhikary 27435 626646 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== ==তথ্যসূত্ৰ== h0oyt350hg6xv5aui14c8v7oypi3516 626647 626646 2026-08-12T18:37:03Z Pranamikaadhikary 27435 /* শৰীৰবিজ্ঞান */ 626647 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।[4] প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰৰ মাজেৰে ওলাই যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== o6gmunbfe09nd6hv9gk4vpgc05xw71x 626648 626647 2026-08-12T18:38:13Z Pranamikaadhikary 27435 /* শৰীৰবিজ্ঞান */ 626648 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== [[File:Harnstoff.svg|thumb|ইউৰিয়াৰ ৰাসায়নিক গঠন]] বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।[4] প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত [[মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰ]]ৰ মাজেৰে ওলাই যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== 9gp47z2zewncmdpbwc1t91nn85k980f 626649 626648 2026-08-12T18:39:07Z Pranamikaadhikary 27435 /* শৰীৰবিজ্ঞান */ 626649 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== [[File:Harnstoff.svg|thumb|ইউৰিয়াৰ ৰাসায়নিক গঠন]] বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।<ref>{{cite book|author1=Arthur C. Guyton|author2=John Edward Hall|title=Textbook of medical physiology|url=https://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|access-date=26 September 2011|year=2006|publisher=Elsevier Saunders|edition=11|isbn=978-0-8089-2317-6|chapter=25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526111029/http://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref> প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত [[মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰ]]ৰ মাজেৰে ওলাই যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== 66zbmlry3aeopekm7o2pips8m7x78xu 626650 626649 2026-08-12T18:41:20Z Pranamikaadhikary 27435 /* শৰীৰবিজ্ঞান */ 626650 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== [[File:Harnstoff.svg|thumb|ইউৰিয়াৰ ৰাসায়নিক গঠন]] বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।<ref>{{cite book|author1=Arthur C. Guyton|author2=John Edward Hall|title=Textbook of medical physiology|url=https://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|access-date=26 September 2011|year=2006|publisher=Elsevier Saunders|edition=11|isbn=978-0-8089-2317-6|chapter=25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526111029/http://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref> প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত [[মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰ]]ৰ মাজেৰে ওলাই যায়। ===সময়কাল=== স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰস্ৰাৱৰ সময়সীমা চাই গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে, শৰীৰৰ আকাৰ নিৰ্বিশেষে নটা ডাঙৰ প্ৰজাতিয়ে ২১ ± ১৩ ছেকেণ্ড প্ৰস্ৰাৱ কৰে।[5] ৰোডেন্ট আৰু বাদুলিকে ধৰি সৰু প্ৰজাতিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ অবিৰত ধাৰা উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে চিৰিক চিৰিককৈ সঘনাই প্ৰস্ৰাৱ কৰে।[5] ==তথ্যসূত্ৰ== 4p8vvuro3swmkdvh9kg6245fuqodcvk 626651 626650 2026-08-12T18:42:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* সময়কাল */ 626651 wikitext text/x-wiki [[File:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱৰ নমুনা]] '''প্ৰস্ৰাৱ''' হৈছে [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]]ৰ [[বৃক্ক]]ই তেজত হোৱা অতিৰিক্ত পানী আৰু [[ইউৰিয়া]] [[ইউৰিক এচিড]], [[ক্ৰিয়েটিনিন]]কে ধৰি বিপাকীয় উপজাত পদাৰ্থ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ নিৰ্গত কৰা তৰল পদাৰ্থ। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]ৰ প্ৰস্ৰাৱ বৃক্কৰপৰা [[মূত্ৰনলী]]ৰ যোগেদি [[মূত্ৰাশয়]]ত প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ নোহোৱালৈকে জমা হয়। প্লেচেণ্টাৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীয়ে মূত্ৰাশয়ৰপৰা মূত্ৰনলীৰ জৰিয়তে প্ৰস্ৰাৱ বাহিৰ কৰে, আনহাতে আন মেৰুদণ্ডী প্ৰাণীয়ে [[পায়ুছিদ্ৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> পৃথিৱীৰ [[নাইট্ৰজেন]] চক্ৰত প্ৰস্ৰাৱৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা। সুষম পৰিৱেশ তন্ত্ৰত প্ৰস্ৰাৱে মাটিক সাৰ দিয়ে আৰু এইদৰে গছ-গছনিৰ বৃদ্ধিত সহায় কৰে। গতিকে প্ৰস্ৰাৱ সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কিছুমান প্ৰাণীয়ে নিজৰ বসতিস্থল প্ৰস্ৰাৱৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰে।<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে বয়সীয়াল বা কিম্বন হোৱা প্ৰস্ৰাৱ ([[লাণ্ট]] নামেৰে জনাজাত) বাৰুদ উৎপাদন, ঘৰুৱা চাফাই, চামৰা টেনিং, বস্ত্ৰ ৰং আদিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আৱৰ্জনা বা মল বুলি কোৱা মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু গু বা পাইখানা অনাময় ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে পৰিচালনা কৰা হয়। পশুধনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব বেছি হ’লে পশুধনৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মলৰো সঠিক ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন হয়। ==শৰীৰবিজ্ঞান== [[File:Harnstoff.svg|thumb|ইউৰিয়াৰ ৰাসায়নিক গঠন]] বেছিভাগ প্ৰাণীৰে দ্ৰৱণীয় বিষাক্ত আৱৰ্জনা নিৰ্মূলৰ বাবে শৰীৰত নিষ্কাশন ব্যৱস্থা থাকে। মানুহৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহ প্ৰধানকৈ প্ৰস্ৰাৱ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা নিৰ্গত হয় আৰু কম পৰিমাণে ইউৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ঘামৰ দ্বাৰা আঁতৰোৱা হয়।<ref>{{cite book|author1=Arthur C. Guyton|author2=John Edward Hall|title=Textbook of medical physiology|url=https://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|access-date=26 September 2011|year=2006|publisher=Elsevier Saunders|edition=11|isbn=978-0-8089-2317-6|chapter=25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526111029/http://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref> প্লেচেণ্টেল স্তন্যপায়ী প্ৰাণীত প্ৰস্ৰাৱ তন্ত্ৰ বৃক্ক, মূত্ৰনলী, প্ৰস্ৰাৱৰ মূত্ৰাশয় আৰু মূত্ৰনলীৰে গঠিত। এই ব্যৱস্থাই পৰিশোধন, পুনৰ শোষণ আৰু নলীৰ দৰে নিঃসৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন কৰে। বৃক্কই তেজৰ পৰা দ্ৰৱণীয় আৱৰ্জনাসমূহৰ লগতে অতিৰিক্ত পানী, চেনি আৰু অন্যান্য বিভিন্ন যৌগ উলিয়াই আনে। ফলত উৎপন্ন হোৱা প্ৰস্ৰাৱত ইউৰিয়া আৰু বিষাক্ত পদাৰ্থকে ধৰি অন্যান্য পদাৰ্থৰ অধিক ঘনত্ব থাকে। বৃক্কৰ পৰা প্ৰস্ৰাৱ প্ৰস্ৰাৱ হৈ ওলাই যোৱাৰ আগতে মূত্ৰনলী, মূত্ৰাশয় আৰু শেষত [[মূত্ৰ নিষ্কাশন ছিদ্ৰ]]ৰ মাজেৰে ওলাই যায়। ===সময়কাল=== স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ প্ৰজাতিৰ প্ৰস্ৰাৱৰ সময়সীমা চাই গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে, শৰীৰৰ আকাৰ নিৰ্বিশেষে নটা ডাঙৰ প্ৰজাতিয়ে ২১ ± ১৩ ছেকেণ্ড প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Yang">{{cite journal|last1=Yang|first1=P. J.|last2=Pham|first2=J.|last3=Choo|first3=J.|last4=Hu|first4=D. L.|title=Duration of urination does not change with body size|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=26 June 2014|volume=111|issue=33|pages=11932–11937|doi=10.1073/pnas.1402289111|pmc=4143032|pmid=24969420|bibcode=2014PNAS..11111932Y|doi-access=free| issn=0027-8424 }}</ref> ৰোডেন্ট আৰু বাদুলিকে ধৰি সৰু প্ৰজাতিয়ে প্ৰস্ৰাৱৰ অবিৰত ধাৰা উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে চিৰিক চিৰিককৈ সঘনাই প্ৰস্ৰাৱ কৰে।<ref name="Yang" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 8z0gymnxh9f4swt6gbangc6c0yuql6q 0 138664 626656 2026-08-12T21:17:52Z MS Sakib 25393 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী}} {{Use Indian English|date=নৱেম্বৰ ২০১৩}} {{Use dmy dates|date=মাৰ্চ ২০১৯}} {{Infobox person | image = Abul Kalam Azad.JPG | caption = হিমালয়ৰ কাচাত আজাদ, ২০১২ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1964|09|24}} | birth... 626656 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী}} {{Use Indian English|date=নৱেম্বৰ ২০১৩}} {{Use dmy dates|date=মাৰ্চ ২০১৯}} {{Infobox person | image = Abul Kalam Azad.JPG | caption = হিমালয়ৰ কাচাত আজাদ, ২০১২ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1964|09|24}} | birth_place = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=y|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|death date†|birth date†}} --> | death_place = | other_names = | occupation = আলোকচিত্ৰশিল্পী | known_for = }} '''আবুল কালাম আজাদ''' (জন্ম: ২৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৪) এগৰাকী বিশিষ্ট সমসাময়িক ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী।<ref>{{Cite web|url=http://www.abulkalamazad.in/|title=Home|trans-title=মুখ্য পৃষ্ঠা|first=আবুল কালাম|last=আজাদ|website=আবুল কালাম আজাদ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1b8bFdGXflQ|title=War Wedding Widows You tube - YouTube|trans-title=ৱাৰ ৱেডিং ৱিড'জ ইউটিউব - ইউটিউব|website=www.youtube.com|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>এক্সপ্ল'ৰিং এভ্ৰি এংগ'ল, প্ৰিয়দৰ্শিনী শৰ্মা, দ্য হিন্দু, ১৬ জুন ২০০৬</ref><ref>এড্ৰেছিং গান্ধী, চাহমত, নতুন দিল্লী, ১৯৯৫, পৃষ্ঠা ১০৯</ref><ref>গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া, চাহমত, নতুন দিল্লী, ১৯৯৭</ref> আবুলৰ আলোকচিত্ৰকৰ্মসমূহ প্ৰধানকৈ আত্মজীৱনীমূলক। এইবোৰে ৰাজনীতি, সংস্কৃতি, [[সমসাময়িক ইতিহাস]], [[লিংগ]] আৰু [[কামুকতা]] আদি দিশসমূহ উন্মোচিত কৰে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে সমসাময়িক ভাৰতীয় ইতিহাসক পুনৰ অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। এই ইতিহাসত সাধাৰণ মানুহৰ উপস্থিতি দেখা নাযায় আৰু ইয়াক ঘাইকৈ ধুনীয়া ছবি আৰু প্ৰতীকৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰা হয়। আবুলৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই ইতিহাসৰ সাধাৰণ বৰ্ণনামূলক আলোচনাত সক্ৰিয় হস্তক্ষেপ কৰে। তেওঁ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ দৰে একেই আহিলা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ এক পেৰ'ডী বা ব্যংগাত্মক ৰূপ সৃষ্টি কৰে। এই আহিলাই 'প্ৰকৃত' মানৱীয় অভিজ্ঞতাৰ পৰা ইতিহাস গঢ়ি তোলে। 'সামগ্ৰিকভাৱে, আজাদৰ কৰ্মৰাজিক ব্যক্তিগত স্মৃতিৰ স্তৰত স্থানীয় ক্ষুদ্ৰ-ইতিহাসৰ এক সংগ্ৰহালয় গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়াস হিচাপে চাব পাৰি। সেই অৰ্থত, তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে তেওঁৰ জন্মভূমি আৰু ইয়াৰ মানুহৰ এক প্ৰকাৰৰ সামাজিক নৃতত্ত্ব দাঙি ধৰে। অৱশ্যে, এইবোৰ পৰম্পৰাগত বস্তুনিষ্ঠ তথ্যচিত্ৰৰ দৰে নহ'বও পাৰে।'<ref>আবুল কালাম আজাদ ফটোগ্ৰাফী, অধ্যাপক আৰ. নন্দকুমাৰ, মুৰব্বী, দৃশ্যকলা বিভাগ, আইজিএনচিএ</ref> আবুল কালাম আজাদ হৈছে ইটিপি অৰ্থাৎ [[একালোকম ট্ৰাষ্ট ফৰ ফটোগ্ৰাফী]]ৰ মূল হোতা। এই ট্ৰাষ্টটো সমসাময়িক আলোকচিত্ৰশিল্পৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে সমৰ্পিত। তেওঁ [[প্ৰজেক্ট ৩৬৫]]ৰো সঞ্চালক।<ref name="thehindu.com">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/ekalokam-trust-for-photography/article6764338.ece|title=365 days of visual history|trans-title=৩৬৫ দিনৰ দৃশ্যগত ইতিহাস|first=কে.|last=প্ৰদীপ|date=৭ জানুৱাৰী ২০১৫|work=দ্য হিন্দু}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/project-365-photo-archive-Tiruvannamalai-temple-town-photo-series-bangalore-mirror/articleshow/38811967.cms|title=A 360-degree view of Tiruvannamalai|trans-title=তিৰুৱন্নমালাইৰ এক ৩৬০-ডিগ্ৰী দৃশ্য|website=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/jul/21/snapshots-of-a-sepia-tinted-past-and-a-glistening-present-638267.html|title=Snapshots of a sepia tinted past and a glistening present|trans-title=চেপিয়া ৰঙৰ অতীত আৰু এক উজ্জ্বল বৰ্তমানৰ চিত্ৰ|website=দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref> ই হৈছে এক ৰাজহুৱা আলোকচিত্ৰ কলা প্ৰকল্প। প্ৰাচীন [[তামিলকম]]ৰ দ্ৰুতগতিত সলনি হোৱা সংস্কৃতি আৰু জীৱনশৈলীৰ আলোকচিত্ৰসমূহ সামূহিকভাৱে সৃষ্টি আৰু সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ উদ্দেশ্য। তেওঁ ফটো মেইল অনলাইন আলোচনীৰ মুখ্য সম্পাদক।<ref>http://www.photomail.org</ref> == জীৱনী == ১৯৬৪ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত [[কেৰালা]]ত আবুলৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালটো [[তামিলনাডু]]ৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। [[কোচি]]ৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ [[মট্টাঞ্চেৰী]]ত তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। সৰুৰে পৰাই আবুলৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী হিচাপে প্ৰতিভা ফুটি উঠিছিল। নিজৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে তেওঁ গৃহচহৰৰ এটা ষ্টুডিঅ'ত শিক্ষানবিশ হিচাপে যোগদান কৰিছিল। ১৯৮০-ৰ দশকত তেওঁ মট্টাঞ্চেৰীত 'জেন ষ্টুডিঅ'' স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰত আৰু বিদেশৰ বহুতো আগশাৰীৰ বাতৰি সংস্থা, বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৯০ চনত তেওঁ দিল্লীলৈ গুচি যায় আৰু [[প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]]ৰ ([[নতুন দিল্লী]] ব্যুৰ') (১৯৯০–১৯৯৬) সৈতে ফটো-সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰে। এই সময়ছোৱাতে তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইউৰোপলৈ গৈছিল। তেওঁক বিভিন্ন জলপানীৰে সহায় কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা ফৰাচী চৰকাৰে তেওঁক প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ চাৰ্লছ ৱালেছ বঁটাও (ফেল'শ্বিপ ১৯৯৫) লাভ কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ আগ্ৰহৰ বিষয় '[[কলা আলোকচিত্ৰশিল্প]]'ক আগুৱাই নিবলৈ আশা ব্যঞ্জক ফটো-সাংবাদিকৰ কেৰিয়াৰ ত্যাগ কৰে। ১৯৯৪ চনত কেৰালা কলাদীপমত তেওঁৰ প্ৰথমখন প্ৰদৰ্শনী 'ফ্ৰণ্টিয়াৰ পীপল' অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৯৯৬ চনত নতুন দিল্লীৰ মেক্স মুলাৰ ভৱনত তেওঁৰ প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰদৰ্শনী 'ভায়োলেন্স আনডান' অনুষ্ঠিত হৈছিল। তেতিয়াৰে পৰা আবুলৰ কৰ্মৰাজি ভাৰত আৰু বিদেশত বহুলভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈ আহিছে। ২০০০ চনত তেওঁ নিজৰ জন্মস্থান মট্টাঞ্চেৰীলৈ উভতি আহে। তাতেই বজাৰ ৰোড আৰু বন্দৰৰ সন্মুখভাগৰ মাজত থকা প্ৰাচীন গুদামঘৰসমূহৰ অনুপ্ৰেৰণাদায়ক পৰিৱেশত তেওঁ 'মায়ালোকম' নামৰ ষ্টুডিঅ'টো স্থাপন কৰে। অতি সোনকালেই মায়ালোকম ষ্টুডিঅ' স্থানীয় লোকসকলৰ লগতে বিভিন্ন বিভাগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পী তথা অনুৰাগীসকলৰ বাবে এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশেষত, এমা বাৰ্ক-গেফনী, গায়ত্ৰী গামুজ আৰু আনন্দ ফেলিক্স স্কাৰিয়াৰ দৰে অন্যান্য শিল্পীসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি মায়ালোকম 'মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ'লৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই সামূহিক স্থানটোত মায়ালোকম ষ্টুডিঅ', লীলা গেলাৰী, মছলা কোম্পানী ডিজাইন ষ্ট'ৰ আৰু বাদল নামৰ এখন বিকল্প দোকান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াত নিয়মীয়াকৈ কলা প্ৰদৰ্শনী আৰু বিনামূলীয়া সংগীতানুষ্ঠান (স্থানীয় লোক আৰু পেছাদাৰী সংগীতজ্ঞসকলৰ মাজত মতবিনিময়মূলক সংগীতানুষ্ঠান) অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/06/16/stories/2006061600480300.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185521/http://www.hindu.com/fr/2006/06/16/stories/2006061600480300.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Exploring every angle|trans-title=প্ৰতিটো দৃষ্টিকোণ অন্বেষণ|date=১৬ জুন ২০০৬|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20041110193931/http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|url-status=dead|archive-date=10 November 2004|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Cultures merge across the backwaters|trans-title=বেকৱাটাৰ্ছৰ সিপাৰে সংস্কৃতিৰ মিলন|date=২৫ ডিচেম্বৰ ২০০৩|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> ২০০১ চনত মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আৰু কাশী আৰ্ট কেফেৰ উদ্যোগত কোচিৰ প্ৰথমটো সমসাময়িক কলা মহোৎসৱ 'এনকাউন্টাৰ' আৰম্ভ হয়। ইয়াক [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনাল]]ৰ এক প্ৰকাৰৰ পূৰ্বসুৰী বুলি ক'ব পাৰি।<ref name="thehindu.com"/><ref>{{cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/others/Kochi-Muzris-Biennale-Lalith-Kala-Academy-Jitish-Kallat/articleshow/45828908.cms|title=What you see when you see: A significant exposition of visual arts|trans-title=আপুনি যেতিয়া চায় তেতিয়া কি দেখে: দৃশ্যকলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী|last1=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ ব্যুৰ' |date=১০ জানুৱাৰী ২০১৫|website=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/others/Kochi-Muzris-Biennale-Lalith-Kala-Academy-Jitish-Kallat/articleshow/45828908.cms|title=What you see when you see: A significant exposition of visual arts|trans-title=আপুনি যেতিয়া চায় তেতিয়া কি দেখে: দৃশ্যকলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী|last=জয়ৰাম|first=সুৰেশ|date=১০ জানুৱাৰী ২০১৫|work=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ|access-date=৩ জুলাই ২০১৯|publisher=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref> এই মহোৎসৱখন মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আৰু কাশী আৰ্ট কেফেত অনুষ্ঠিত হৈছিল। অজয়ণ নাম্বুথিৰি, জ'ছ মেনুৱেল ভাল, বাৱা চেল্লাদুৰাই, সুৰেশ জয়ৰাম, বিবেক বিলাসিনী আৰু [[ৰাজন গুৰুকল|ড° ৰাজন গুৰুকল]]ৰ দৰে বিশিষ্ট শিল্পী আৰু শিক্ষাবিদসকলে এই পষেকজোৰা কলা মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াত চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন, গ্ৰন্থ পঠনৰ অনুষ্ঠান, নাটক, কলা প্ৰদৰ্শনী আৰু আলোচনাচক্ৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>দ্য ফাৰ্ষ্ট 'এনকাউন্টাৰ', আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু, ১৬ আগষ্ট ২০০১</ref><ref>'এনকাউন্টাৰ উইথ ৰিয়েলিটিজ, আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু</ref><ref>আনন্দ হৰিদাস, দ্য ৰেষ্ট অৱ এনকাউন্টাৰ, দ্য হিন্দু</ref><ref>শ্বেডছ অৱ ছাইলেন্স, আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু</ref> ২০০৫ চনত মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আনুষ্ঠানিকভাৱে ভংগ কৰা হয়। কিন্তু আবুলৰ মায়ালোকম ষ্টুডিঅ'ই একেটা ভৱনতে ২০১০ চনলৈকে কাম চলাই গৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2010/09/moving-out-of-mayalokam-world-of.html|title=By All Means Necessary|trans-title=যিকোনো উপায়েৰে প্ৰয়োজনীয়|publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> ২০১০ চনত আবুল কালাম আজাদ তামিলনাডুৰ [[তিৰুৱন্নমালাই]]লৈ গুচি যায়। ইয়াত আবুল কালাম আজাদে [[একালোকম ট্ৰাষ্ট ফৰ ফটোগ্ৰাফী]] গঠনৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। কুলান্থিভেল আৰু তুলসী স্বৰ্ণ লক্ষ্মীৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই ট্ৰাষ্টটো ২০১৩ চনত এক অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে পঞ্জীভুক্ত হৈছিল। == অনুদান আৰু জলপানী == ২০১৭ আৰু ২০১৮ [[ইণ্ডিয়া ফাউণ্ডেচন ফৰ দ্য আৰ্টছ]]ৰ অনুদান প্ৰাপক ২০১২ – ২০১৪ ছিনিয়ৰ ফেল'শ্বিপ, সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়, ভাৰত চৰকাৰ ১৯৯৫ যুক্তৰাজ্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ বাবে চাৰ্লছ ৱালেছ বঁটা ১৯৯৪ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ফৰাচী চৰকাৰৰ জলপানী == প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মৰাজি (১৯৮০–১৯৯৯) == [[এনালগ ফটোগ্ৰাফী]] মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি আজাদে তেওঁৰ ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক জীৱনৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজিবোৰ ঘাইকৈ তেওঁ বাস কৰা ঠাইখন, সেই সময়ৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক গতিশীলতা, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আদিৰ সৈতে জড়িত আছিল। এইবোৰ স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ সৈতেও ওতপ্ৰোতভাৱে সম্পৰ্কিত। আবুল কেইবাখনো আলোচনী আৰু বাতৰিকাকতত ফটো-সাংবাদিক আৰু সম্পাদক হিচাপে কাম কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত কৰা কামবোৰত ইয়াৰ প্ৰতিফলন দেখা পোৱা যায়। তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইউৰোপ আৰু লণ্ডনলৈ গৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ কৰ্মৰাজিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>ফেচিং দ্য ৱৰ্ল্ড, এ ফটোগ্ৰাফাৰ্ছ প্ৰফাইল, দ্য ইণ্ডিয়া মেগাজিন, ১৯৮৯</ref><ref>পাৱাৰ পইণ্টছ, অফিচেছ অৱ পলিটিকেল পাৰ্টিজ, ডিজাইন ডাইজেষ্ট, ১৯৯৬</ref> == ৰং কৰা আলোকচিত্ৰ (১৯৯২–২০১৩) == ৰং কৰা আলোকচিত্ৰ বা [[আলোকচিত্ৰত হাতেৰে ৰং কৰা]] বুলিলে সাধাৰণতে এখন ক'লা-বগা আলোকচিত্ৰৰ প্ৰিণ্টত হাতেৰে ৰং যোগ কৰাক বুজায়। ইয়াৰ দ্বাৰা ঘাইকৈ আলোকচিত্ৰখনৰ বাস্তৱতা বৃদ্ধি কৰা হয় বা ইয়াক কলাত্মক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই আজাদে বিভিন্ন ধৰণৰ ৰং কৰা আলোকচিত্ৰৰ পৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>হেণ্ড পেইণ্টেড ফটোগ্ৰাফছ, নাথিং মাৰ্কছ, কে.এছ. শ্বেখাৱত, ডিজাইন ডাইজেষ্ট, ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৬</ref> 'আজাদৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰীক্ষণসমূহত নেগেটিভৰ পৰিৱৰ্তন আৰু হাতেৰে ৰং কৰা আদিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ হাতেৰে সলনি কৰা প্ৰিণ্টসমূহৰ স্কেন ডিজিটেলভাৱেও সলনি কৰিছিল। আজাদৰ ব্যৱহাৰিক পৰীক্ষণসমূহ নিৰন্তৰভাৱে চলি আছিল (আৰু এতিয়াও আছে)। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কেইবাখনো শৃংখলা সৃষ্টি হৈছে, যাৰ প্ৰতিটোৰ নিজস্ব সুকীয়া দৃষ্টিভংগী আৰু ৰূপ আছে।'<ref>ফটোজ অৱ দ্য গডছ, খ্ৰিষ্ট'ফাৰ পিনী, অক্সফ'ৰ্ড, ২০০৪</ref><ref>এন ইনক্লুচিভ অট'প্সী অৱ এ নন-এক্সিচটেণ্ট কৰ্প্ছ, ৱাছৱো ভি ৱাছৱো, কভাৰ ষ্ট'ৰী, আৰ্ট এণ্ড ডীল, ইছ্যু ৬১/ভলিউম ৮ নম্বৰ জুলাই ২০১৩</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artanddealmagazine.com/|title=Welcome to Art and Deal Magazine|trans-title=আৰ্ট এণ্ড ডীল মেগাজিনলৈ স্বাগতম|publisher=Artanddealmagazine.com|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> প্ৰিণ্ট কৰা আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত ৰং কৰা আৰু মাল্টি-মিডিয়াৰ কাম তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মৰাজিত প্ৰধানকৈ দেখা পোৱা যায়। ডুডলিং, নেগেটিভ আৰু প্ৰিণ্ট কৰা আলোকচিত্ৰত আঁচোৰ মৰা, [[চেৰিগ্ৰাফ]] প্ৰিণ্টিং, আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত চিলাই কৰা, মণি লগোৱা আদি তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা অন্যান্য শৈলী। আবুলৰ পৰীক্ষণত একে সময়তে দুটা বা তিনিটা নেগেটিভ এক্সপ'জ কৰা, নতুন ছবি সৃষ্টি কৰিবলৈ বিভিন্ন নেগেটিভ কাটি সংযোগ কৰা আদিও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। 'আবুল আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত ছবি আঁকে। তেওঁ কিছুমান ছবিত আঁচোৰ মৰা আৰু খোদিত কৰাৰ কামত লিপ্ত হয়— প্ৰায়ে তৰোৱাল, জোঁৰ আৰু বলপ্ৰয়োগৰ অন্যান্য সঁজুলিৰ দৰে হিংসাৰ প্ৰতীকসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৱে যাদুবিদ্যা বা আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ৰূপান্তৰৰ ভাৱ জগাই তোলে। ইয়াত হিংসা তীব্ৰ, আৰু ইয়াৰ ফলাফলক এক প্ৰকাৰৰ পুনৰুত্থান হিচাপে চাব পাৰি। ইয়াৰ জৰিয়তে আবুলৰ দ্বিমাত্ৰিক কৰ্মৰাজিয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে সমসাময়িক সামাজিক জীৱনৰ আলোচনাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁ নেতিবাচকতাক নস্যাৎ কৰে আৰু হিংসাক উলংঘা কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ সৃষ্টি আৰু ধ্বংস, আধ্যাত্মিকতাবাদ আৰু মৌলবাদ, শান্তিবাদ আৰু ফেচীবাদ আদি সামাজিক দ্বান্দ্বিকতাৰ মাজত দুলি থকা কৰ্মৰাজি সৃষ্টি কৰে।'<ref>ভায়োলেন্স – কেমিকেল ষ্ট্ৰেটেজিজ অৱ ভায়োলেশ্যন, জনি এম.এল. আৰু মৃণাল এম. কুলকাৰ্ণী, শিল্প সমালোচক, নতুন দিল্লী, ১৯৯৬</ref> == জনপ্ৰিয় কৰ্মৰাজি == === ডিভাইন্ ফেচাড === আবুল কালাম আজাদৰ 'ডিভাইন্ ফেচাড' (১৯৯০–১৯৯৫) শৃংখলাটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বহুলভাৱে আলোচিত আৰু প্ৰদৰ্শিত হৈছে। মানৱ সভ্যতাৰ ইতিহাসক মানুহৰ যাযাবৰী অনিশ্চয়তাৰ পৰা এক স্থায়ী বসতিলৈ পৰিৱৰ্তন হিচাপে চাব পাৰি। কিন্তু সেয়াই শেষ নাছিল। তেওঁলোকৰ বাবে নিজৰ অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰাৰ দৰেই অন্যৰ অঞ্চল আক্ৰমণ কৰা আৰু তাত বসবাস কৰিবলৈ তথা শাসন কৰিবলৈ স্থাপত্যৰ গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। এই অৰ্থত, সমগ্ৰ বিশ্বৰ স্থাপত্যসমূহে সভ্যতাৰ বিকাশৰ প্ৰমাণ দিয়ে। এইবোৰ হৈছে আক্ৰমণৰ প্ৰতীক, ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ আৰু ক্ষমতা বিনিময়ৰ ক্ষেত্ৰত বুজাবুজিৰ স্থান। এই বিশাল স্থাপত্যসমূহৰ তুলনাত সাধাৰণ মানুহৰ অস্তিত্ব তেনেই নগণ্য হৈ পৰে, যিসকল সদায় ক্ষমতাহীন হৈয়েই ৰৈ যায়। সাধাৰণ মানুহ স্পষ্টভাৱে এই ইতিহাসৰ পৰা অনুপস্থিত। আবুলৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই ইতিহাসক পুনৰ অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে।<ref name="variant.org.uk">{{cite web|url=http://www.variant.org.uk/4texts/Michelle_McGuire.html |title=Variant – issue 4 – Divine Façades, Michelle McGuire|trans-title=ভেৰিয়েন্ট – সংখ্যা ৪ – ডিভাইন্ ফেচাডছ, মিচেল মেকগুৱাৰ|publisher=Variant.org.uk|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> '১৯৯০-ৰ দশকত আবুল [[উত্তৰ ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ গৈছিল আৰু জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ পৰৱৰ্তী ভাৰতৰ পৰিস্থিতিৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। বিশ্বাসৰ অৱক্ষয়িত স্থাপত্যৰ পটভূমিত ইতিহাসৰ আতংকিত স্ফিংক্সৰ সন্ধান আছিল ইয়াৰ মূল বিষয়। পৰিচয়ৰ এক অন্তহীন সন্ধানৰ হিংসাত্মক বাৰ্তা কঢ়িয়াই অনা এই কৰ্মৰাজিত সেয়া স্পষ্ট হৈ পৰে। [[বাবৰি মছজিদ]] ধ্বংসৰ প্ৰেক্ষাপটত, এই ছবিবোৰে মানৱীয় প্ৰতিৰোধক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তেওঁ ইতিহাসৰ সন্মুখত মানুহৰ উপস্থিতিক তুলি ধৰে... যিসকল আটাইতকৈ সাধাৰণ মানুহ আৰু যাৰ কোনো ক্ষমতা নাই। হাতেৰে কৰা আঁচোৰৰ জৰিয়তে প্ৰতিকৃতিসমূহৰ কটা আৰু কাষৰীয়া জীৱনৰ গাঁথনিবোৰ আত্মজীৱনীমূলক হৈ পৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে 'পৰুৱাৰ বাঁহ'—'এখন দেশৰ মানুহ'ৰ ব্যক্তিগত ইতিহাসৰ ওপৰত এক বক্তব্য দাঙি ধৰে।'<ref>অন দ্য ফটোগ্ৰাফী অৱ আবুল কালাম আজাদ, কবিতা মুখোপাধ্যায়, কোচিন ২০০৩</ref><ref>{{cite web|url=http://abulkalamazad-abulkalamazad.blogspot.in/2009/07/on-photography.html |title=On Photography: My Favorite Portraits|trans-title=আলোকচিত্ৰশিল্পৰ ওপৰত: মোৰ প্ৰিয় প্ৰতিকৃতিসমূহ |archive-url=https://archive.today/20130804123655/http://abulkalamazad-abulkalamazad.blogspot.in/2009/07/on-photography.html |url-status=dead |archive-date=৪ আগষ্ট ২০১৩ |access-date=৪ আগষ্ট ২০১৩ }}</ref> === ব্লেক মাদাৰ – 'চিলপ্পতিকাৰমৰ নায়িকা' === বাহিৰত থকাৰ পিছত কেৰালালৈ উভতি অহাৰ সময়ত ২০০০ চনৰ পৰা ২০০৩ চনলৈকে নিৰ্মাণ কৰা 'ব্লেক মাদাৰ – '[[চিলপ্পতিকাৰম]]ৰ নায়িকা' শৃংখলাটোত [[কোডুংগাল্লুৰ]]ৰ দেৱী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ৰ মহিলা ভৱিষ্যতবক্তাসকলক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি ই [[কন্নকী]]ৰ আখ্যানৰ সৈতে জড়িত। চিলপ্পতিকাৰম হৈছে পাঁচখন মহাকাব্যৰ ভিতৰত অন্যতম। দ্বিতীয় শতিকাৰ জৈন কবি ৰাজকুমাৰ [[ইলাংগো অদিগল]]ক এই গ্ৰন্থখনৰ ৰচয়িতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এগৰাকী কিংবদন্তি তামিল মহিলা কন্নকী এই মহাকাব্যখনৰ মূল চৰিত্ৰ। কাহিনীটোত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ কন্নকীয়ে তাইৰ স্বামী [[কোৱলন]]ৰ ওপৰত ভুলকৈ আৰোপ কৰা মৃত্যুদণ্ডৰ বাবে মাদুৰাইৰ প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ড্য ৰজাৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ লৈছিল, আৰু চহৰখনক ধ্বংসৰ অভিশাপ দিছিল। ব্লেক মাদাৰ শৃংখলাটোৱে এই স্থবিৰ মুহূৰ্তৰ অন্তৰ্নিহিত নাটকীয়তাক উন্মোচিত কৰে – সৰ্বোচ্চ দেৱী আৰু তেওঁৰ উপাসকসকল এক ধ্যানমগ্ন অৱস্থাত। জৈৱিক প্ৰাচীনতা আলোকচিত্ৰসমূহৰ ক'লা ৰঙৰ মাজেৰে ফুটি উঠে, যিয়ে আলোকচিত্ৰশিল্পৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে মানৱীয় সম্ভাৱনাক সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত অন্বেষণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|url-status=dead|archive-date=2 July 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Unembellished, stark stills|trans-title=অলংকাৰহীন, নিৰলংকৰ আলোকচিত্ৰ |date=২৭ মাৰ্চ ২০০৩|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> বিশিষ্ট কলা ইতিহাসবিদ, আইজিএনচিএৰ দৃশ্যকলা বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক আৰ. নন্দকুমাৰে কয়, 'ধ্যানমগ্ন অৱস্থাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত থকা এই ভৱিষ্যতবক্তাসকলক হাতত তৰোৱাল লৈ উন্মাদনাৰে ভৰিৰে গছকি ঘূৰি ফুৰা দেখা যায়। তেওঁলোকৰ উন্মাদ অৱস্থাত অদ্ভুত যেন লগা এই মহিলা ভৱিষ্যতবক্তাসকল মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলৰেই অংশ। তেওঁলোকে প্ৰাচীন আৰু সম্ভৱতঃ প্ৰাক-ব্ৰাহ্মণ্য মাতৃ দেৱীৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত মন্দিৰত পালন কৰা এই অসাধাৰণ ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সেৱাত নিজকে সমৰ্পণ কৰে। যদিও পৰিৱেশটো এক প্ৰকাৰৰ উচ্চ পৰ্যায়ৰ আদিম উন্মাদনাৰে ভৰি থাকে, তথাপি আত্ম-ক্লেশৰ মুক্তিদায়ক শাৰীৰিক অংগীভংগীত থকা এই মহিলাসকলৰ ছবিবোৰত কোনো ধৰ্মীয় ভয় বা ভক্তিৰ ভাৱ দেখা নাযায়।' === আনটাচেবলছ === আনটাচেবলছ বা অস্পৃশ্য হৈছে আবুল কালাম আজাদৰ ২০০০-২০০৬ সময়ছোৱাত নিৰ্মিত আন এক জনপ্ৰিয় শৃংখলা। ছবিবোৰ আত্মজীৱনীমূলক বাস্তৱতা আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ বুজাবুজিৰ ওপৰত আধাৰিত। এক ৰেট্ৰ' প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিবলৈ পপ আৰ্ট ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। প্ৰতীকবোৰ স্মৃতি আৰু সামাজিক অভিজ্ঞতাৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছে – ই হৈছে এক পুনৰ নিৰীক্ষণ, আৰু ইতিমধ্যে বিদ্যমান ছবিবোৰক নতুন ৰূপ দিয়াৰ এক প্ৰয়াস। ইয়াৰে কিছুমান স্থানীয় ছবি আৰু আনবোৰ আজাদৰ পাৰিবাৰিক এলবামৰ পৰা লোৱা চেপিয়া ৰঙৰ আলোকচিত্ৰ। এইবোৰ ডিজিটেলভাৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। তেওঁৰ 'আনটাচেবলছ' শৃংখলাটোৰ বিষয়ে কওঁতে আবুল কয়, 'আনটাচেবলছ শৃংখলাৰ সকলো ছবি কবি, সাহিত্যিক, ৰাজনীতিবিদ আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ ওপৰত আধাৰিত। ই হৈছে [[মহাত্মা গান্ধী|গান্ধীজী]], [[নটৰাজ গুৰু]], [[এম. জি. ৰামচন্দ্ৰন]], [[কুমাৰন আছান]], [[পি. কৃষ্ণ পিল্লাই]], মোৰ মা ... আদিৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ প্ৰতি এক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত এক মচিব নোৱাৰা মোহৰ ৰাখি গৈছে। তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা আৰু সাফল্যৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁলোক "অস্পৃশ্য", আৰু সেয়েহে এই তথ্যচিত্ৰসমূহে আধুনিক ৰূপকত সজোৱা চিৰযুগমীয়া ছবি ধৰি ৰাখিছে।' 'অতীতৰ সময়, যন্ত্ৰণা দিয়া আৰু ক্ৰোধিত কৰা স্মৃতি, হেৰাই যোৱা প্ৰেম, এসময়ত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰা ঘৰ, গুৰুত্বপূৰ্ণ পুৰুষ, শাসন কৰা মহিলা, ঘৰুৱা পৰিৱেশ আৰু হৃদয়, মতাদৰ্শ, তেজ, ঘাম আৰু চকুৰ পানী আৰু শিল্পীক কেতিয়াও এৰি নোযোৱা আৱেগৰ নিৰ্বাচিত ছবিবোৰেৰে `আনটাচেবলছ' হৈছে এক সঁচা আৱেগিক যাত্ৰা। এক যাত্ৰা যিয়ে আমনি কৰাৰ লগতে ভাৰত, কেৰালা আৰু নিজৰ ঘৰ মট্টাঞ্চেৰীৰ জীৱন আৰু [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া|ভাৰতৰ সময়কাল]]ৰ কথাও কয়', দ্য হিন্দুত প্ৰিয়দৰ্শিনী শৰ্মাই এনেদৰে কয়।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/12/stories/2006101201840100.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185538/http://www.hindu.com/mp/2006/10/12/stories/2006101201840100.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Pixilated images, private thoughts|trans-title=পিক্সেলেটেড ছবি, ব্যক্তিগত চিন্তা |date=১২ অক্টোবৰ ২০০৬|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> == সাম্প্ৰতিক কৰ্মৰাজি (২০১০–২০১৩) == আবুলে এতিয়া ফিল্ম কেমেৰা, [[ল'ম'গ্ৰাফী]] আৰু এটা প্লাষ্টিকৰ পিন হোল কেমেৰাকে ধৰি অতি কম পৰিমাণৰ সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাসবিদ আৰু সমালোচক == আবুলৰ কৰ্মৰাজি বহুলভাৱে আলোচিত আৰু সমালোচিত হৈছে। 'আজাদৰ নামত কেইবাটাও প্ৰথম কৃতিত্ব আছে। এটা সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ পৰা আহি তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ সমস্যাসমূহৰ লগতে এক মতাদৰ্শগত অৱস্থান হিচাপে 'সংখ্যালঘুবাদ'ৰ বিষয়সমূহ তুলি ধৰিছিল। কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও সংখ্যালঘু সংস্কৃতিৰ ফান্দত পৰা নাছিল', এনেদৰে কয় কলা ইতিহাসবিদ আৰু সমালোচক [[জনি এম.এল.]]এ।<ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2010/07/clicking-spirit-small-note-on-abul.html|title=By All Means Necessary|trans-title=যিকোনো উপায়েৰে প্ৰয়োজনীয় |publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪|date=৫ জুলাই ২০১০}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cartanart.com/tag/johny-ml/|title=Johny ML|trans-title=জনি এম.এল.|work=Cart An Art|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artindia.net/johny/art4.html|title=Art in the times of Cholera by Johny ML|trans-title=কলিজা এম.এল.ৰ দ্বাৰা ক'লেৰাৰ সময়ত কলা |publisher=Artindia.net|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> পৰিচিত আলোকচিত্ৰশিল্পী, ডিজাইনাৰ আৰু কিউৰেটৰ ৰাম ৰহমানে কয়, 'আজাদে এজন উন্মাদৰ দৰে আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণ কৰে – তেওঁৰ উন্মাদ কেমেৰাটো হৈছে অস্থিৰ মনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত চকুৰ এক সম্প্ৰসাৰণ। সেই অস্থিৰ মনটো আমাৰ উন্মাদ সংস্কৃতিৰ এক নিখুঁত প্ৰতিফলন – য'ত প্ৰতিটো বস্তুৱেই চোৱাৰ যোগ্য। ব্যক্তিগতটোৱেই ৰাজনৈতিক – ৰাজনৈতিকটোৱেই ব্যক্তিগত – এই প্ৰবচনটো তেওঁৰ কৰ্মৰাজিৰ মাত্ৰ এটা অংশতহে প্ৰযোজ্য। ভিতৰৰ পৰা দেখা বাওঁপন্থী ৰাজনীতি, ৰাস্তাৰ কাষৰ ঘটনা হিচাপে ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, মুকলি যৌনতা আৰু প্ৰান্তীয় যৌন কামনা, নিচা আৰু মদ্যপানৰ মাত্ৰাধিক্য, শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰ গৌৰৱ, দৈনন্দিন সৰু সৰু বিৱৰণ – তেওঁৰ ছবিবোৰ এনে এক জীৱন্ত ৰূপত ফুটি উঠে যাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰি।'<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130411235850/http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|url-status=dead|archive-date=11 April 2013|title=New book chronicles history of SAHMAT|trans-title=নতুন গ্ৰন্থই চাহমতৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছে |work=Hindustan Times|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.saffronart.com/artists/ram-rahman|title=Ram Rahman|trans-title=ৰাম ৰহমান |work=Saffronart|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unitedartfair.in/blog/?p=48|title=Photographs by Abul Azad|trans-title=আবুল আজাদৰ আলোকচিত্ৰসমূহ |publisher=Unitedartfair.in|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016002223/http://www.unitedartfair.in/blog/?p=48|archive-date=16 October 2014|url-status=dead}}</ref> == প্ৰদৰ্শনী == আবুলৰ প্ৰথমখন প্ৰদৰ্শনী কোচিৰ কলাপিদমত অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু তেতিয়াৰে পৰা ভাৰত আৰু বিদেশত তেওঁৰ কৰ্মৰাজি প্ৰদৰ্শিত হৈ আহিছে। * ১৯৯৪ ফ্ৰণ্টিয়াৰ পীপল – কেৰালা কলাপিদম, এৰ্নাকুলাম * ১৯৯৫ চিনে চেষ্ট নে' – গেলাৰী নাইচফ'ৰ, ফ্ৰান্স * ১৯৯৫ এড্ৰেছিং গান্ধী – নতুন দিল্লী, বোম্বাই, মাদ্ৰাজ, কলিকতা * ১৯৯৬ ভায়োলেন্স আনডান – মেক্স মুলাৰ ভৱন, নতুন দিল্লী * ১৯৯৭ গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া<ref>{{cite web|url=http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|title=SAHMAT: Project Participants|trans-title=চাহমত: প্ৰকল্পৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকল |publisher=Smartmuseum.uchicago.edu|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130220053823/http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|archive-date=20 February 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aaa.org.hk/Collection/Details/19836|title=Gift for India – Asia Art Archive|trans-title=গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া – এছিয়া আৰ্ট আৰ্কাইভ |publisher=Aaa.org.hk|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017030449/http://www.aaa.org.hk/Collection/Details/19836|archive-date=17 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> – নতুন দিল্লী, বোম্বাই, মাদ্ৰাজ, কলিকতা * ১৯৯৭ ইণ্ডিয়েন – এছপেক্টে মডাৰ্নাৰ কুন্ষ্ট, জিটিজেড গেলাৰী, ফ্ৰেংকফুৰ্ট * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ – ফটোগ্ৰাফাৰ্ছ গেলাৰী, এডিনবাৰ্গ * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ<ref>{{cite web|url=http://www.variant.org.uk/pdfs/issue4/divine.pdf|title=Divine Façades : Views of Indian architecture|trans-title=ডিভাইন্ ফেচাডছ: ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ দৃশ্য |publisher=Variant.org.uk|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> – পিটছহেংগাৰ মিউজিয়াম, লণ্ডন * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ<ref name="variant.org.uk"/> – ইমপ্ৰেছন গেলাৰী, য়ৰ্ক * ১৯৯৮ এজ অৱ দ্য চেঞ্চুৰী – মেক্স মুলাৰ ভৱন, নতুন দিল্লী * ২০০১ এক্সিবিশ্যন অৱ ফটোগ্ৰাফী – কাশী আৰ্ট গেলাৰী * ২০০২ কণ্টেম্পৰেৰী ডিজাইন এণ্ড ফটোগ্ৰাফী – ৱেষ্টফেৰী ষ্টুডিঅ', লণ্ডন * ২০০৩ গডেছেছ – লীলা গেলাৰী, মায়ালোকম, কোচিন * ২০০৩ ব্লেক মাদাৰ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|url-status=dead|archive-date=2 July 2003|title=Unembellished, stark stills|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=27 March 2003}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/lf/2003/03/26/stories/2003032601640200.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185518/http://www.hindu.com/lf/2003/03/26/stories/2003032601640200.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Images of female power|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=26 March 2003}}</ref> – কাশী আৰ্ট গেলাৰী, কোচিন * ২০০৩ ৰিমেম্বাৰিং ভূপেন – কাশী আৰ্ট গেলাৰী,<ref>{{cite web|url=http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|title=Kashi Art Gallery|publisher=Kashiartgallery.com|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802113905/http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|archive-date=2 August 2009|url-status=usurped}}</ref> কোচিন * ২০০৩ হীট – বোস পেচিয়া মডাৰ্ণ, নিউয়ৰ্ক চহৰ * ২০০৫ ডাবল এণ্ডাৰ্ছ – বোম্বাই, দিল্লী, বাংগালোৰ, কোচিন * ২০০৬ আনটাচেবলছ<ref>{{cite web|url=http://www.artcat.com/exhibits/3854|title=Abul Kalam Azad, Untouchables – RL Fine Arts |publisher=Artcat.com|access-date=11 October 2014}}</ref> – আৰএল ফাইন আৰ্ট, নিউয়ৰ্ক * ২০০৬ আনটাচেবলছ – আপ্পাৰাও গেলাৰীজ, মাদ্ৰাজ, দিল্লী (কোচিত প্ৰিভিউ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/05/stories/2006100500820100.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185516/http://www.hindu.com/mp/2006/10/05/stories/2006100500820100.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Contemporary photography|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=5 October 2006}}</ref> * ২০০৭ মেকিং হিষ্ট্ৰী আৱাৰ অ'ন – এআইএফএচিএছ, দিল্লী * ২০০৭ দ্য হোৱাৰ্লপুল অৱ ফেইট – দ্য ভিজুৱেল আৰ্ট গেলাৰী, হেবিটেট চেণ্টাৰ, দিল্লী * ২০০৮ ক্ৰছঅভাৰ্ছ এণ্ড অভাৰলেপছ – আপ্পাৰাও গেলাৰীজ,<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922061514/http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|url-status=dead|archive-date=22 September 2010|work=[[The Hindu]]|title=News Archives:|date=2010-09-14|access-date=11 October 2014}}</ref> ত্ৰিবেণী গাৰ্ডেন থিয়েটাৰ, নতুন দিল্লী * ২০০৮ এনিমেলছ<ref>{{cite web|url=http://jugaadoo.blogspot.in/2008/05/bad-moon-rising-abul-kalam-azads-animal_08.html|title=Jugaad|publisher=Jugaadoo.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref> – ইশকা আৰ্ট গেলাৰী, কোচিন * ২০০৯ [[ইণ্ডিয়া আৰ্ট ফেয়াৰ|ইণ্ডিয়া আৰ্ট ছামিট]] – নতুন দিল্লী * ২০০৯ আৰ্কো ফেষ্টিভেল<ref>{{cite web|url=http://www.galleryespace.com/IAS.pdf|title=Abul Kalam Azad|publisher=Galleryespace.com|access-date=11 October 2014}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> – মাদ্ৰিদ, স্পেইন * ২০১০ হোৱেৰ থ্ৰি ড্ৰীমছ ক্ৰছ<ref>{{cite web|url=http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|title=Where Three Dreams Cross: 150 Years of Photography from India, Pakistan and Bangladesh|publisher=Whitechapelgallery.org|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024452/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|title=Where Three Dreams Cross: 150 Years of Photography from India, Pakistan and Bangladesh|publisher=Whitechapelgallery.org|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030222638/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|archive-date=30 October 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tallisphotography.weebly.com/blog.html|title=Blog|work= Tallis Photography|access-date=11 October 2014}}</ref> – হোৱাইট চেপেল গেলাৰী লণ্ডন * ২০১০ হোৱেৰ থ্ৰি ড্ৰীমছ ক্ৰছ – [[ফট'মিউজিয়াম ৱিন্টাৰথুৰ]], চুইজাৰলেণ্ড * ২০১১ ৰেড ৰুম – ৰাগিনী আৰ্ট গেলাৰী,<ref>{{cite web|url=http://www.aaa.org.hk/WorldEvents/Details/17560|title=The Red Room|publisher=Aaa.org.hk|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017030254/http://www.aaa.org.hk/WorldEvents/Details/17560|archive-date=17 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> দিল্লী * ২০১১ "লেন্স-ইং ইট"<ref>{{cite web|url=http://artexpoindia.blogspot.in/2011/05/lens-ing-it-abul-kalam-azad-and-vivek.html|title=Art Expo India: 'Lens-ing It': Abul Kalam Azad and Vivek Vilasini's photo series|publisher=Artexpoindia.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref>- আশনা গেলাৰী, দিল্লী * ২০১১ 'ফটোজ অৱ দ্য গডছ' লাইফ ইন আৰ্ট, চুইজাৰলেণ্ড * ২০১২ মাইণ্ড দ্য গেপ, ইউনাইটেড আৰ্ট ফেয়াৰ,<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=Reportage on United Art Fair New Delhi|url=http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321220004/http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|archive-date=21 March 2017|access-date=5 June 2013|website=}}</ref> নতুন দিল্লী * ২০১৩ ফ'কাচ ফটোগ্ৰাফী,<ref>{{cite web|url=http://focusfestivalmumbai.com/exhibitions/artists/|title=- FOCUS Photography Festival Mumbai|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mumbaiartgalleries.com/visual-evidence/|archive-url=https://archive.today/20130703185543/http://mumbaiartgalleries.com/visual-evidence/|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Visual Evidence – Mumbai Art Galleries|date=3 July 2013|website=archive.ph}}</ref> ভিজুৱেল এভিডেঞ্চ * ২০১৩ হেইল শ্ব',<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/art/hail-the-forty/article4397092.ece|title=Hail the forty|work=The Hindu|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://keralamuseum.com/exhibitions|title=Exhibitions|work=The Hindu|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019133624/http://keralamuseum.com/exhibitions|archive-date=19 October 2014|url-status=dead}}</ref> এমএনএফ মিউজিয়াম, কোচিন * ২০১৩ 'বিটোলছ ইন ঋষিকেশ' আপ্পাৰাও গেলাৰীজ, নতুন দিল্লী == তথ্যচিত্ৰ == আবুল কালাম আজাদৰ কৰ্মৰাজিৰ ওপৰত নিৰ্মিত 'এন এক্সকাভেটৰ অৱ ইমেজেছ' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ ২০১৮ চনত মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wJcLbYziBTU|title=Indian Photographer Abul Kalam Azad &#124; An Excavator Of Images &#124; Documentary - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=4 January 2021}}</ref> == ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ কলা টোকাবহী == ২০১৩ চনত একালোকম কালেক্টিভে প্ৰকাশ কৰা দহখন ভিন্ন টোকাবহীত আবুল কালাম আজাদৰ বিভিন্ন শৃংখলাৰ পৰা ১৫০ খন ছবি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|title=Video: Ekalokam Book release|work=Frequency|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015145202/http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|archive-date=15 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/taking-art-to-the-commoners/article4549657.ece|title=Taking art to the commoners|work=The Hindu|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2013/04/notebooks-as-curatorial-projects.html|title=By All Means Necessary|publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mattersofart.blogspot.in/2013/03/abul-kalam-azads-notebooks-release.html|title=mattersofart: Abul Kalam Azad's Notebooks Release!|publisher=Mattersofart.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref> একালোকম কালেক্টিভ হৈছে দক্ষিণ ভাৰত ভিত্তিক এটা প্ৰতিষ্ঠান (পঞ্জীয়নৰ বৰ্ষ – ২০১২), যিয়ে দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য কলা সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে কলা অনুৰাগীসকলৰ কাষ চাপিবলৈ কাম কৰি আছে। তেওঁলোকৰ মূলমন্ত্ৰ হৈছে 'দৈনন্দিন জীৱনত কলা'। * আনটাচেবলছ * পেৰিয়া কোভিল * বিটোলছ ইন ঋষিকেশ * এটিম'লজী অৱ ঋষিকেশ * চাউদাৰ্ণ চল্ট * ''মাই'' এংগাৰ এণ্ড আদাৰ ষ্ট'ৰীজ * কোৰেল হিলছ * সমাধি * ''দ্য'' ডকলেণ্ড * চাই, চৰস আৰু চাপাটি == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|colwidth=30em}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:আজাদ, আবুল কালাম}} [[শ্ৰেণী:১৯৬৪ চনত জন্ম]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কোচিৰ শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:মট্টাঞ্চেৰীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:একবিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় প্ৰতিকৃতি আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পুৰুষ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] 7cs5lvdf4wlriycy3jzs9fpfpj99yx5 626657 626656 2026-08-12T21:19:43Z MS Sakib 25393 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626657 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী}} {{Use Indian English|date=নৱেম্বৰ ২০১৩}} {{Use dmy dates|date=মাৰ্চ ২০১৯}} {{Infobox person | image = Abul Kalam Azad.JPG | caption = হিমালয়ৰ কাচাত আজাদ, ২০১২ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1964|09|24}} | birth_place = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=y|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|death date†|birth date†}} --> | death_place = | other_names = | occupation = আলোকচিত্ৰশিল্পী | known_for = }} '''আবুল কালাম আজাদ''' (জন্ম: ২৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৪) এগৰাকী বিশিষ্ট সমসাময়িক ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী।<ref>{{Cite web|url=http://www.abulkalamazad.in/|title=Home|trans-title=মুখ্য পৃষ্ঠা|first=আবুল কালাম|last=আজাদ|website=আবুল কালাম আজাদ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1b8bFdGXflQ|title=War Wedding Widows You tube - YouTube|trans-title=ৱাৰ ৱেডিং ৱিড'জ ইউটিউব - ইউটিউব|website=www.youtube.com|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>এক্সপ্ল'ৰিং এভ্ৰি এংগ'ল, প্ৰিয়দৰ্শিনী শৰ্মা, দ্য হিন্দু, ১৬ জুন ২০০৬</ref><ref>এড্ৰেছিং গান্ধী, চাহমত, নতুন দিল্লী, ১৯৯৫, পৃষ্ঠা ১০৯</ref><ref>গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া, চাহমত, নতুন দিল্লী, ১৯৯৭</ref> আবুলৰ আলোকচিত্ৰকৰ্মসমূহ প্ৰধানকৈ আত্মজীৱনীমূলক। এইবোৰে ৰাজনীতি, সংস্কৃতি, [[সমসাময়িক ইতিহাস]], [[লিংগ]] আৰু [[কামুকতা]] আদি দিশসমূহ উন্মোচিত কৰে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে সমসাময়িক ভাৰতীয় ইতিহাসক পুনৰ অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে। এই ইতিহাসত সাধাৰণ মানুহৰ উপস্থিতি দেখা নাযায় আৰু ইয়াক ঘাইকৈ ধুনীয়া ছবি আৰু প্ৰতীকৰ জৰিয়তে উপস্থাপন কৰা হয়। আবুলৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই ইতিহাসৰ সাধাৰণ বৰ্ণনামূলক আলোচনাত সক্ৰিয় হস্তক্ষেপ কৰে। তেওঁ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ দৰে একেই আহিলা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ এক পেৰ'ডী বা ব্যংগাত্মক ৰূপ সৃষ্টি কৰে। এই আহিলাই 'প্ৰকৃত' মানৱীয় অভিজ্ঞতাৰপৰা ইতিহাস গঢ়ি তোলে। 'সামগ্ৰিকভাৱে, আজাদৰ কৰ্মৰাজিক ব্যক্তিগত স্মৃতিৰ স্তৰত স্থানীয় ক্ষুদ্ৰ-ইতিহাসৰ এক সংগ্ৰহালয় গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়াস হিচাপে চাব পাৰি। সেই অৰ্থত, তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে তেওঁৰ জন্মভূমি আৰু ইয়াৰ মানুহৰ একপ্ৰকাৰৰ সামাজিক নৃতত্ত্ব দাঙি ধৰে। অৱশ্যে, এইবোৰ পৰম্পৰাগত বস্তুনিষ্ঠ তথ্যচিত্ৰৰ দৰে নহ'বও পাৰে। '<ref>আবুল কালাম আজাদ ফটোগ্ৰাফী, অধ্যাপক আৰ. নন্দকুমাৰ, মুৰব্বী, দৃশ্যকলা বিভাগ, আইজিএনচিএ</ref> আবুল কালাম আজাদ হৈছে ইটিপি অৰ্থাৎ [[একালোকম ট্ৰাষ্ট ফৰ ফটোগ্ৰাফী]]ৰ মূল হোতা। এই ট্ৰাষ্টটো সমসাময়িক আলোকচিত্ৰশিল্পৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰসাৰৰ বাবে সমৰ্পিত। তেওঁ [[প্ৰজেক্ট ৩৬৫]]ৰো সঞ্চালক।<ref name="thehindu.com">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/ekalokam-trust-for-photography/article6764338.ece|title=365 days of visual history|trans-title=৩৬৫ দিনৰ দৃশ্যগত ইতিহাস|first=কে.|last=প্ৰদীপ|date=৭ জানুৱাৰী ২০১৫|work=দ্য হিন্দু}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/project-365-photo-archive-Tiruvannamalai-temple-town-photo-series-bangalore-mirror/articleshow/38811967.cms|title=A 360-degree view of Tiruvannamalai|trans-title=তিৰুৱন্নমালাইৰ এক ৩৬০-ডিগ্ৰী দৃশ্য|website=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/jul/21/snapshots-of-a-sepia-tinted-past-and-a-glistening-present-638267.html|title=Snapshots of a sepia tinted past and a glistening present|trans-title=চেপিয়া ৰঙৰ অতীত আৰু এক উজ্জ্বল বৰ্তমানৰ চিত্ৰ|website=দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|access-date=৪ জানুৱাৰী ২০২১}}</ref> ই হৈছে এক ৰাজহুৱা আলোকচিত্ৰ কলা প্ৰকল্প। প্ৰাচীন [[তামিলকম]]ৰ দ্ৰুতগতিত সলনি হোৱা সংস্কৃতি আৰু জীৱন-শৈলীৰ আলোকচিত্ৰসমূহ সামূহিকভাৱে সৃষ্টি আৰু সংৰক্ষণ কৰাই ইয়াৰ উদ্দেশ্য। তেওঁ ফটো মেইল অনলাইন আলোচনীৰ মুখ্য সম্পাদক।<ref>http://www.photomail.org</ref> == জীৱনী == ১৯৬৪ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত [[কেৰালা]]ত আবুলৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালটো [[তামিলনাডু]]ৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰি আহিছিল। [[কোচি]]ৰ ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ [[মট্টাঞ্চেৰী]]ত তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। সৰুৰেপৰাই আবুলৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী হিচাপে প্ৰতিভা ফুটি উঠিছিল। নিজৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে তেওঁ গৃহচহৰৰ এটা ষ্টুডিঅ'ত শিক্ষানবিছ হিচাপে যোগদান কৰিছিল। ১৯৮০-ৰ দশকত তেওঁ মট্টাঞ্চেৰীত 'জেন ষ্টুডিঅ'' স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰত আৰু বিদেশৰ বহুতো আগশাৰীৰ বাতৰি সংস্থা, বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৯০ চনত তেওঁ দিল্লীলৈ গুচি যায় আৰু [[প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া]]ৰ ([[নতুন দিল্লী]] ব্যুৰ') (১৯৯০–১৯৯৬) সৈতে ফটো-সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰে। এই সময়ছোৱাতে তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইউৰোপলৈ গৈছিল। তেওঁক বিভিন্ন জলপানীৰে সহায় কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা ফৰাচী চৰকাৰে তেওঁক প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ চাৰ্লছ ৱালেছ বঁটাও (ফেল'শ্বিপ ১৯৯৫) লাভ কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ আগ্ৰহৰ বিষয় '[[কলা আলোকচিত্ৰশিল্প]]'ক আগুৱাই নিবলৈ আশা ব্যঞ্জক ফটো-সাংবাদিকৰ কেৰিয়াৰ ত্যাগ কৰে। ১৯৯৪ চনত কেৰালা কলাদীপমত তেওঁৰ প্ৰথমখন প্ৰদৰ্শনী 'ফ্ৰণ্টিয়াৰ পীপল' অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৯৯৬ চনত নতুন দিল্লীৰ মেক্স মুলাৰ ভৱনত তেওঁৰ প্ৰথমখন ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ প্ৰদৰ্শনী 'ভায়োলেন্স আনডান' অনুষ্ঠিত হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা আবুলৰ কৰ্মৰাজি ভাৰত আৰু বিদেশত বহুলভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈ আহিছে। ২০০০ চনত তেওঁ নিজৰ জন্মস্থান মট্টাঞ্চেৰীলৈ উভতি আহে। তাতেই বজাৰ ৰোড আৰু বন্দৰৰ সন্মুখভাগৰ মাজত থকা প্ৰাচীন গুদামঘৰসমূহৰ অনুপ্ৰেৰণাদায়ক পৰিৱেশত তেওঁ 'মায়ালোকম' নামৰ ষ্টুডিঅ'টো স্থাপন কৰে। অতি সোনকালেই মায়ালোকম ষ্টুডিঅ' স্থানীয় লোকসকলৰ লগতে বিভিন্ন বিভাগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পী তথা অনুৰাগীসকলৰ বাবে এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশেষত, এমা বাৰ্ক-গেফনী, গায়ত্ৰী গামুজ আৰু আনন্দ ফেলিক্স স্কাৰিয়াৰ দৰে অন্যান্য শিল্পীসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি মায়ালোকম 'মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ'লৈ ৰূপান্তৰিত হয়। এই সামূহিক স্থানটোত মায়ালোকম ষ্টুডিঅ', লীলা গেলাৰী, মচলা কোম্পানী ডিজাইন ষ্ট'ৰ আৰু বাদল নামৰ এখন বিকল্প দোকান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াত নিয়মীয়াকৈ কলা প্ৰদৰ্শনী আৰু বিনামূলীয়া সংগীতানুষ্ঠান (স্থানীয় লোক আৰু পেছাদাৰী সংগীতজ্ঞসকলৰ মাজত মতবিনিময়মূলক সংগীতানুষ্ঠান) অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/06/16/stories/2006061600480300.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185521/http://www.hindu.com/fr/2006/06/16/stories/2006061600480300.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Exploring every angle|trans-title=প্ৰতিটো দৃষ্টিকোণ অন্বেষণ|date=১৬ জুন ২০০৬|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20041110193931/http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501520100.htm|url-status=dead|archive-date=10 November 2004|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Cultures merge across the backwaters|trans-title=বেকৱাটাৰ্ছৰ সিপাৰে সংস্কৃতিৰ মিলন|date=২৫ ডিচেম্বৰ ২০০৩|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> ২০০১ চনত মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আৰু কাশী আৰ্ট কেফেৰ উদ্যোগত কোচিৰ প্ৰথমটো সমসাময়িক কলা মহোৎসৱ 'এনকাউণ্টাৰ' আৰম্ভ হয়। ইয়াক [[কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনাল]]ৰ একপ্ৰকাৰৰ পূৰ্বসুৰী বুলি ক'ব পাৰি।<ref name="thehindu.com"/><ref>{{cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/others/Kochi-Muzris-Biennale-Lalith-Kala-Academy-Jitish-Kallat/articleshow/45828908.cms|title=What you see when you see: A significant exposition of visual arts|trans-title=আপুনি যেতিয়া চায় তেতিয়া কি দেখে: দৃশ্যকলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী|last1=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ ব্যুৰ' |date=১০ জানুৱাৰী ২০১৫|website=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/others/Kochi-Muzris-Biennale-Lalith-Kala-Academy-Jitish-Kallat/articleshow/45828908.cms|title=What you see when you see: A significant exposition of visual arts|trans-title=আপুনি যেতিয়া চায় তেতিয়া কি দেখে: দৃশ্যকলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী|last=জয়ৰাম|first=সুৰেশ|date=১০ জানুৱাৰী ২০১৫|work=বাংগালোৰ মিৰ'ৰ|access-date=৩ জুলাই ২০১৯|publisher=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}</ref> এই মহোৎসৱখন মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আৰু কাশী আৰ্ট কেফেত অনুষ্ঠিত হৈছিল। অজয়ণ নাম্বুথিৰি, জ'ছ মেনুৱেল ভাল, বাৱা চেল্লাদুৰাই, সুৰেশ জয়ৰাম, বিবেক বিলাসিনী আৰু [[ৰাজন গুৰুকল|ড° ৰাজন গুৰুকল]]ৰ দৰে বিশিষ্ট শিল্পী আৰু শিক্ষাবিদসকলে এই পষেকজোৰা কলা মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াত চলচ্চিত্ৰ প্ৰদৰ্শন, গ্ৰন্থ পঠনৰ অনুষ্ঠান, নাটক, কলা প্ৰদৰ্শনী আৰু আলোচনাচক্ৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>দ্য ফাৰ্ষ্ট 'এনকাউণ্টাৰ', আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু, ১৬ আগষ্ট ২০০১</ref><ref>'এনকাউণ্টাৰ উইথ ৰিয়েলিটিজ, আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু</ref><ref>আনন্দ হৰিদাস, দ্য ৰেষ্ট অৱ এনকাউণ্টাৰ, দ্য হিন্দু</ref><ref>শ্বেডছ অৱ ছাইলেন্স, আনন্দ হৰিদাস, দ্য হিন্দু</ref> ২০০৫ চনত মায়ালোকম আৰ্ট কালেক্টিভ আনুষ্ঠানিকভাৱে ভংগ কৰা হয়। কিন্তু আবুলৰ মায়ালোকম ষ্টুডিঅ'ই একেটা ভৱনতে ২০১০ চনলৈকে কাম চলাই গৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2010/09/moving-out-of-mayalokam-world-of.html|title=By All Means Necessary|trans-title=যিকোনো উপায়েৰে প্ৰয়োজনীয়|publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> ২০১০ চনত আবুল কালাম আজাদ তামিলনাডুৰ [[তিৰুৱন্নমালাই]]লৈ গুচি যায়। ইয়াত আবুল কালাম আজাদে [[একালোকম ট্ৰাষ্ট ফৰ ফটোগ্ৰাফী]] গঠনৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। কুলান্থিভেল আৰু তুলসী স্বৰ্ণ লক্ষ্মীৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এই ট্ৰাষ্টটো ২০১৩ চনত এক অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে পঞ্জীভুক্ত হৈছিল। == অনুদান আৰু জলপানী == ২০১৭ আৰু ২০১৮ [[ইণ্ডিয়া ফাউণ্ডেচন ফৰ দ্য আৰ্টছ]]ৰ অনুদান প্ৰাপক ২০১২ – ২০১৪ ছিনিয়ৰ ফেল'শ্বিপ, সংস্কৃতি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ ১৯৯৫ যুক্তৰাজ্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ বাবে চাৰ্লছ ৱালেছ বঁটা ১৯৯৪ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ফৰাচী চৰকাৰৰ জলপানী == প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মৰাজি (১৯৮০–১৯৯৯) == [[এনালগ ফটোগ্ৰাফী]] মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি আজাদে তেওঁৰ ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক জীৱনৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে। তেওঁৰ কৰ্মৰাজিবোৰ ঘাইকৈ তেওঁ বাস কৰা ঠাইখন, সেই সময়ৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক গতিশীলতা, প্ৰযুক্তিগত অগ্ৰগতি আদিৰ সৈতে জড়িত আছিল। এইবোৰ স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ সৈতেও ওতপ্ৰোতভাৱে সম্পৰ্কিত। আবুল কেইবাখনো আলোচনী আৰু বাতৰিকাকতত ফটো-সাংবাদিক আৰু সম্পাদক হিচাপে কাম কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত কৰা কামবোৰত ইয়াৰ প্ৰতিফলন দেখা পোৱা যায়। তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ইউৰোপ আৰু লণ্ডনলৈ গৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ কৰ্মৰাজিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>ফেচিং দ্য ৱৰ্ল্ড, এ ফটোগ্ৰাফাৰ্ছ প্ৰফাইল, দ্য ইণ্ডিয়া মেগাজিন, ১৯৮৯</ref><ref>পাৱাৰ পইণ্টছ, অফিচেছ অৱ পলিটিকেল পাৰ্টিজ, ডিজাইন ডাইজ্যেষ্ঠ, ১৯৯৬</ref> == ৰং কৰা আলোকচিত্ৰ (১৯৯২–২০১৩) == ৰং কৰা আলোকচিত্ৰ বা [[আলোকচিত্ৰত হাতেৰে ৰং কৰা]] বুলিলে সাধাৰণতে এখন ক'লা-বগা আলোকচিত্ৰৰ প্ৰিণ্টত হাতেৰে ৰং যোগ কৰাক বুজায়। ইয়াৰদ্বাৰা ঘাইকৈ আলোকচিত্ৰখনৰ বাস্তৱতা বৃদ্ধি কৰা হয় বা ইয়াক কলাত্মক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰপৰাই আজাদে বিভিন্ন ধৰণৰ ৰং কৰা আলোকচিত্ৰৰ পৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>হেণ্ড পেইণ্টেড ফটোগ্ৰাফছ, নাথিং মাৰ্কছ, কে.এছ. শ্বেখাৱত, ডিজাইন ডাইজ্যেষ্ঠ, ছেপ্টেম্বৰ ১৯৯৬</ref> 'আজাদৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰীক্ষণসমূহত নেগেটিভৰ পৰিৱৰ্তন আৰু হাতেৰে ৰং কৰা আদিৰ বিভিন্ন সংমিশ্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ হাতেৰে সলনি কৰা প্ৰিণ্টসমূহৰ স্কেন ডিজিটেলভাৱেও সলনি কৰিছিল। আজাদৰ ব্যাৱহাৰিক পৰীক্ষণসমূহ নিৰন্তৰভাৱে চলি আছিল (আৰু এতিয়াও আছে)। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে কেইবাখনো শৃংখলা সৃষ্টি হৈছে, যাৰ প্ৰতিটোৰ নিজা সুকীয়া দৃষ্টিভংগী আৰু ৰূপ আছে। '<ref>ফটোজ অৱ দ্য গডছ, খ্ৰিষ্ট'ফাৰ পিনী, অক্সফ'ৰ্ড, ২০০৪</ref><ref>এন ইনক্লুচিভ অট'প্সী অৱ এ নন-এক্সিঁচটেণ্ট কৰ্প্ছ, ৱাছৱো ভি ৱাছৱো, কভাৰ ষ্ট'ৰী, আৰ্ট এণ্ড ডীল, ইছ্যু ৬১/ভলিউম ৮ নম্বৰ জুলাই ২০১৩</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artanddealmagazine.com/|title=Welcome to Art and Deal Magazine|trans-title=আৰ্ট এণ্ড ডীল মেগাজিনলৈ স্বাগতম|publisher=Artanddealmagazine.com|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> প্ৰিণ্ট কৰা আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত ৰং কৰা আৰু মাল্টি-মিডিয়াৰ কাম তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মৰাজিত প্ৰধানকৈ দেখা পোৱা যায়। ডুডলিং, নেগেটিভ আৰু প্ৰিণ্ট কৰা আলোকচিত্ৰত আঁচোৰ মৰা, [[চেৰিগ্ৰাফ]] প্ৰিণ্টিং, আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত চিলাই কৰা, মণি লগোৱা আদি তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা অন্যান্য শৈলী। আবুলৰ পৰীক্ষণত একে সময়তে দুটা বা তিনিটা নেগেটিভ এক্সপ'জ কৰা, নতুন ছবি সৃষ্টি কৰিবলৈ বিভিন্ন নেগেটিভ কাটি সংযোগ কৰা আদিও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। 'আবুল আলোকচিত্ৰৰ ওপৰত ছবি আঁকে। তেওঁ কিছুমান ছবিত আঁচোৰ মৰা আৰু খোদিত কৰাৰ কামত লিপ্ত হয়— প্ৰায়ে তৰোৱাল, জোঁৰ আৰু বলপ্ৰয়োগৰ অন্যান্য সঁজুলিৰ দৰে হিংসাৰ প্ৰতীকসমূহ ব্যৱহাৰ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৱে যাদুবিদ্যা বা আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ৰূপান্তৰৰ ভাব জগাই তোলে। ইয়াত হিংসা তীব্ৰ, আৰু ইয়াৰ ফলাফলক একপ্ৰকাৰৰ পুনৰুত্থান হিচাপে চাব পাৰি। ইয়াৰ জৰিয়তে আবুলৰ দ্বিমাত্ৰিক কৰ্মৰাজিয়ে প্ৰত্যক্ষভাৱে সমসাময়িক সামাজিক জীৱনৰ আলোচনাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁ নেতিবাচকতাক নস্যাৎ কৰে আৰু হিংসাক উলংঘা কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ সৃষ্টি আৰু ধ্বংস, আধ্যাত্মিকতাবাদ আৰু মৌলবাদ, শান্তিবাদ আৰু ফেচীবাদ আদি সামাজিক দ্বান্দ্বিকতাৰ মাজত দুলি থকা কৰ্মৰাজি সৃষ্টি কৰে। '<ref>ভায়োলেন্স – কেমিকেল ষ্ট্ৰেটেজিজ অৱ ভায়োলেশ্যন, জনি এম.এল. আৰু মৃণাল এম. কুলকাৰ্ণী, শিল্প সমালোচক, নতুন দিল্লী, ১৯৯৬</ref> == জনপ্ৰিয় কৰ্মৰাজি == === ডিভাইন্ ফেচাড === আবুল কালাম আজাদৰ 'ডিভাইন্ ফেচাড' (১৯৯০–১৯৯৫) শৃংখলাটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বহুলভাৱে আলোচিত আৰু প্ৰদৰ্শিত হৈছে। মানৱ সভ্যতাৰ ইতিহাসক মানুহৰ যাযাবৰী অনিশ্চয়তাৰপৰা এক স্থায়ী বসতিলৈ পৰিৱৰ্তন হিচাপে চাব পাৰি। কিন্তু সেয়াই শেষ নাছিল। তেওঁলোকৰ বাবে নিজৰ অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰাৰ দৰেই অন্যৰ অঞ্চল আক্ৰমণ কৰা আৰু তাত বসবাস কৰিবলৈ তথা শাসন কৰিবলৈ স্থাপত্যৰ গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাটোও সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। এই অৰ্থত, সমগ্ৰ বিশ্বৰ স্থাপত্যসমূহে সভ্যতাৰ বিকাশৰ প্ৰমাণ দিয়ে। এইবোৰ হৈছে আক্ৰমণৰ প্ৰতীক, ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ আৰু ক্ষমতা বিনিময়ৰ ক্ষেত্ৰত বুজা-বুজিৰ স্থান। এই বিশাল স্থাপত্যসমূহৰ তুলনাত সাধাৰণ মানুহৰ অস্তিত্ব তেনেই নগণ্য হৈ পৰে, যিসকল সদায় ক্ষমতাহীন হৈয়েই ৰৈ যায়। সাধাৰণ মানুহ স্পষ্টভাৱে এই ইতিহাসৰপৰা অনুপস্থিত। আবুলৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই ইতিহাসক পুনৰ অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰে।<ref name="variant.org.uk">{{cite web|url=http://www.variant.org.uk/4texts/Michelle_McGuire.html |title=Variant – issue 4 – Divine Façades, Michelle McGuire|trans-title=ভেৰিয়েণ্ট – সংখ্যা ৪ – ডিভাইন্ ফেচাডছ, মিচেল মেকগুৱাৰ|publisher=Variant.org.uk|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> '১৯৯০-ৰ দশকত আবুল [[উত্তৰ ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ গৈছিল আৰু জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ পৰৱৰ্তী ভাৰতৰ পৰিস্থিতিৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। বিশ্বাসৰ অৱক্ষয়িত স্থাপত্যৰ পটভূমিত ইতিহাসৰ আতংকিত স্ফিংক্সৰ সন্ধান আছিল ইয়াৰ মূল বিষয়। পৰিচয়ৰ এক অন্তহীন সন্ধানৰ হিংসাত্মক বাৰ্তা কঢ়িয়াই অনা এই কৰ্মৰাজিত সেয়া স্পষ্ট হৈ পৰে। [[বাবৰি মছজিদ]] ধ্বংসৰ প্ৰেক্ষাপটত, এই ছবিবোৰে মানৱীয় প্ৰতিৰোধক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তেওঁ ইতিহাসৰ সন্মুখত মানুহৰ উপস্থিতিক তুলি ধৰে... যিসকল আটাইতকৈ সাধাৰণ মানুহ আৰু যাৰ কোনো ক্ষমতা নাই। হাতেৰে কৰা আঁচোৰৰ জৰিয়তে প্ৰতিকৃতিসমূহৰ কটা আৰু কাষৰীয়া জীৱনৰ গাঁথনিবোৰ আত্মজীৱনীমূলক হৈ পৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে 'পৰুৱাৰ বাঁহ'—'এখন দেশৰ মানুহ'ৰ ব্যক্তিগত ইতিহাসৰ ওপৰত এক বক্তব্য দাঙি ধৰে। '<ref>অন দ্য ফটোগ্ৰাফী অৱ আবুল কালাম আজাদ, কবিতা মুখোপাধ্যায়, কোচিন ২০০৩</ref><ref>{{cite web|url=http://abulkalamazad-abulkalamazad.blogspot.in/2009/07/on-photography.html |title=On Photography: My Favorite Portraits|trans-title=আলোকচিত্ৰশিল্পৰ ওপৰত: মোৰ প্ৰিয় প্ৰতিকৃতিসমূহ |archive-url=https://archive.today/20130804123655/http://abulkalamazad-abulkalamazad.blogspot.in/2009/07/on-photography.html |url-status=dead |archive-date=৪ আগষ্ট ২০১৩ |access-date=৪ আগষ্ট ২০১৩ }}</ref> === ব্লেক মাদাৰ – 'চিলপ্পতিকাৰমৰ নায়িকা' === বাহিৰত থকাৰ পিছত কেৰালালৈ উভতি অহাৰ সময়ত ২০০০ চনৰপৰা ২০০৩ চনলৈকে নিৰ্মাণ কৰা 'ব্লেক মাদাৰ – '[[চিলপ্পতিকাৰম]]ৰ নায়িকা' শৃংখলাটোত [[কোডুংগাল্লুৰ]]ৰ দেৱী মন্দিৰৰ উৎসৱৰ সময়ৰ মহিলা ভৱিষ্যতবক্তাসকলক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি ই [[কন্নকী]]ৰ আখ্যানৰ সৈতে জড়িত। চিলপ্পতিকাৰম হৈছে পাঁচখন মহাকাব্যৰ ভিতৰত অন্যতম। দ্বিতীয় শতিকাৰ জৈন কবি ৰাজকুমাৰ [[ইলাংগো অদিগল]]ক এই গ্ৰন্থখনৰ ৰচয়িতা বুলি গণ্য কৰা হয়। এগৰাকী কিংবদন্তি তামিল মহিলা কন্নকী এই মহাকাব্যখনৰ মূল চৰিত্ৰ। কাহিনীটোত বৰ্ণনা কৰা হৈছে যে কেনেকৈ কন্নকীয়ে তাইৰ স্বামী [[কোৱলন]]ৰ ওপৰত ভুলকৈ আৰোপ কৰা মৃত্যুদণ্ডৰ বাবে মাদুৰাইৰ প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ড্য ৰজাৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ লৈছিল, আৰু চহৰখনক ধ্বংসৰ অভিশাপ দিছিল। ব্লেক মাদাৰ শৃংখলাটোৱে এই স্থবিৰ মুহূৰ্তৰ অন্তৰ্নিহিত নাটকীয়তাক উন্মোচিত কৰে – সৰ্বোচ্চ দেৱী আৰু তেওঁৰ উপাসকসকল এক ধ্যানমগ্ন অৱস্থাত। জৈৱিক প্ৰাচীনতা আলোকচিত্ৰসমূহৰ ক'লা ৰঙৰ মাজেৰে ফুটি উঠে, যিয়ে আলোকচিত্ৰশিল্পৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে মানৱীয় সম্ভাৱনাক সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত অন্বেষণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|url-status=dead|archive-date=2 July 2003|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Unembellished, stark stills|trans-title=অলংকাৰহীন, নিৰলংকৰ আলোকচিত্ৰ |date=২৭ মাৰ্চ ২০০৩|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> বিশিষ্ট কলা ইতিহাসবিদ, আইজিএনচিএৰ দৃশ্যকলা বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক আৰ. নন্দকুমাৰে কয়, 'ধ্যানমগ্ন অৱস্থাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত থকা এই ভৱিষ্যতবক্তাসকলক হাতত তৰোৱাল লৈ উন্মাদনাৰে ভৰিৰে গছকি ঘূৰি ফুৰা দেখা যায়। তেওঁলোকৰ উন্মাদ অৱস্থাত অদ্ভুত যেন লগা এই মহিলা ভৱিষ্যতবক্তাসকল মন্দিৰৰ কৰ্মচাৰীসকলৰেই অংশ। তেওঁলোকে প্ৰাচীন আৰু সম্ভৱতঃ প্ৰাক-ব্ৰাহ্মণ্য মাতৃ দেৱীৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত মন্দিৰত পালন কৰা এই অসাধাৰণ ৰীতি-নীতি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সেৱাত নিজকে সমৰ্পণ কৰে। যদিও পৰিৱেশটো একপ্ৰকাৰৰ উচ্চ পৰ্যায়ৰ আদিম উন্মাদনাৰে ভৰি থাকে, তথাপি আত্ম-ক্লেশৰ মুক্তিদায়ক শাৰীৰিক অংগী-ভংগীত থকা এই মহিলাসকলৰ ছবিবোৰত কোনো ধৰ্মীয় ভয় বা ভক্তিৰ ভাব দেখা নাযায়। ' === আনটাচেবলছ === আনটাচেবলছ বা অস্পৃশ্য হৈছে আবুল কালাম আজাদৰ ২০০০-২০০৬ সময়ছোৱাত নিৰ্মিত আন এক জনপ্ৰিয় শৃংখলা। ছবিবোৰ আত্মজীৱনীমূলক বাস্তৱতা আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ বুজা-বুজিৰ ওপৰত আধাৰিত। এক ৰেট্ৰ' প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰিবলৈ পপ আৰ্ট ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। প্ৰতীকবোৰ স্মৃতি আৰু সামাজিক অভিজ্ঞতাৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছে – ই হৈছে এক পুনৰ নিৰীক্ষণ, আৰু ইতিমধ্যে বিদ্যমান ছবিবোৰক নতুন ৰূপ দিয়াৰ এক প্ৰয়াস। ইয়াৰে কিছুমান স্থানীয় ছবি আৰু আনবোৰ আজাদৰ পাৰিবাৰিক এলবামৰপৰা লোৱা চেপিয়া ৰঙৰ আলোকচিত্ৰ। এইবোৰ ডিজিটেলভাৱে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। তেওঁৰ 'আনটাচেবলছ' শৃংখলাটোৰ বিষয়ে কওঁতে আবুল কয়, 'আনটাচেবলছ শৃংখলাৰ সকলো ছবি কবি, সাহিত্যিক, ৰাজনীতিবিদ আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ ওপৰত আধাৰিত। ই হৈছে [[মহাত্মা গান্ধী|গান্ধীজী]], [[নটৰাজ গুৰু]], [[এম. জি. ৰামচন্দ্ৰন]], [[কুমাৰন আছান]], [[পি. কৃষ্ণ পিল্লাই]], মোৰ মা ... আদিৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ প্ৰতি এক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত এক মচিব নোৱাৰা মোহৰ ৰাখি গৈছে। তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা আৰু সাফল্যৰ প্ৰেক্ষাপটত তেওঁলোক "অস্পৃশ্য", আৰু সেয়েহে এই তথ্যচিত্ৰসমূহে আধুনিক ৰূপকত সজোৱা চিৰ-যুগমীয়া ছবি ধৰি ৰাখিছে। ' 'অতীতৰ সময়, যন্ত্ৰণা দিয়া আৰু ক্ৰোধিত কৰা স্মৃতি, হেৰাই যোৱা প্ৰেম, এসময়ত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰা ঘৰ, গুৰুত্বপূৰ্ণ পুৰুষ, শাসন কৰা মহিলা, ঘৰুৱা পৰিৱেশ আৰু হৃদয়, মতাদৰ্শ, তেজ, ঘাম আৰু চকুৰ পানী আৰু শিল্পীক কেতিয়াও এৰি নোযোৱা আৱেগৰ নিৰ্বাচিত ছবিবোৰেৰে `আনটাচেবলছ' হৈছে এক সঁচা আৱেগিক যাত্ৰা। এক যাত্ৰা যিয়ে আমনি কৰাৰ লগতে ভাৰত, কেৰালা আৰু নিজৰ ঘৰ মট্টাঞ্চেৰীৰ জীৱন আৰু [[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া|ভাৰতৰ সময়কাল]]ৰ কথাও কয়', দ্য হিন্দুত প্ৰিয়দৰ্শিনী শৰ্মাই এনেদৰে কয়।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/12/stories/2006101201840100.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185538/http://www.hindu.com/mp/2006/10/12/stories/2006101201840100.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|work=[[দ্য হিন্দু]]|title=Pixilated images, private thoughts|trans-title=পিক্সেলেটেড ছবি, ব্যক্তিগত চিন্তা |date=১২ অক্টোবৰ ২০০৬|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> == সাম্প্ৰতিক কৰ্মৰাজি (২০১০–২০১৩) == আবুলে এতিয়া ফিল্ম কেমেৰা, [[ল'ম'গ্ৰাফী]] আৰু এটা প্লাষ্টিকৰ পিন হোল কেমেৰাকে ধৰি অতি কম পৰিমাণৰ সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাসবিদ আৰু সমালোচক == আবুলৰ কৰ্মৰাজি বহুলভাৱে আলোচিত আৰু সমালোচিত হৈছে। 'আজাদৰ নামত কেইবাটাও প্ৰথম কৃতিত্ব আছে। এটা সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰপৰা আহি তেওঁ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ সমস্যাসমূহৰ লগতে এক মতাদৰ্শগত অৱস্থান হিচাপে 'সংখ্যালঘুবাদ'ৰ বিষয়সমূহ তুলি ধৰিছিল। কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও সংখ্যালঘু সংস্কৃতিৰ ফান্দত পৰা নাছিল', এনেদৰে কয় কলা ইতিহাসবিদ আৰু সমালোচক [[জনি এম.এল.]]এ।<ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2010/07/clicking-spirit-small-note-on-abul.html|title=By All Means Necessary|trans-title=যিকোনো উপায়েৰে প্ৰয়োজনীয় |publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪|date=৫ জুলাই ২০১০}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cartanart.com/tag/johny-ml/|title=Johny ML|trans-title=জনি এম.এল.|work=Cart An Art|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artindia.net/johny/art4.html|title=Art in the times of Cholera by Johny ML|trans-title=কলিজা এম.এল.ৰদ্বাৰা ক'লেৰাৰ সময়ত কলা |publisher=Artindia.net|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> পৰিচিত আলোকচিত্ৰশিল্পী, ডিজাইনাৰ আৰু কিউৰেটৰ ৰাম ৰহমানে কয়, 'আজাদে এজন উন্মাদৰ দৰে আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণ কৰে – তেওঁৰ উন্মাদ কেমেৰাটো হৈছে অস্থিৰ মনৰদ্বাৰা পৰিচালিত চকুৰ এক সম্প্ৰসাৰণ। সেই অস্থিৰ মনটো আমাৰ উন্মাদ সংস্কৃতিৰ এক নিখুঁত প্ৰতিফলন – য'ত প্ৰতিটো বস্তুৱেই চোৱাৰ যোগ্য। ব্যক্তিগতটোৱেই ৰাজনৈতিক – ৰাজনৈতিকটোৱেই ব্যক্তিগত – এই প্ৰবচনটো তেওঁৰ কৰ্মৰাজিৰ মাত্ৰ এটা অংশতহে প্ৰযোজ্য। ভিতৰৰপৰা দেখা বাঁওপন্থী ৰাজনীতি, ৰাস্তাৰ কাষৰ ঘটনা হিচাপে ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, মুকলি যৌনতা আৰু প্ৰান্তীয় যৌন কামনা, নিচা আৰু মদ্যপানৰ মাত্ৰাধিক্য, শাস্ত্ৰীয় সংগীত আৰু নৃত্যৰ গৌৰৱ, দৈনন্দিন সৰু সৰু বিৱৰণ – তেওঁৰ ছবিবোৰ এনে এক জীৱন্ত ৰূপত ফুটি উঠে যাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰি। '<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130411235850/http://www.hindustantimes.com/Books/LiteraryBuzz/New-book-chronicles-history-of-SAHMAT/Article1-1042710.aspx|url-status=dead|archive-date=11 April 2013|title=New book chronicles history of SAHMAT|trans-title=নতুন গ্ৰন্থই চাহমতৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছে |work=Hindustan Times|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.saffronart.com/artists/ram-rahman|title=Ram Rahman|trans-title=ৰাম ৰহমান |work=Saffronart|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unitedartfair.in/blog/?p=48|title=Photographs by Abul Azad|trans-title=আবুল আজাদৰ আলোকচিত্ৰসমূহ |publisher=Unitedartfair.in|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016002223/http://www.unitedartfair.in/blog/?p=48|archive-date=16 October 2014|url-status=dead}}</ref> == প্ৰদৰ্শনী == আবুলৰ প্ৰথমখন প্ৰদৰ্শনী কোচিৰ কলাপিদমত অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা ভাৰত আৰু বিদেশত তেওঁৰ কৰ্মৰাজি প্ৰদৰ্শিত হৈ আহিছে। * ১৯৯৪ ফ্ৰণ্টিয়াৰ পীপল – কেৰালা কলাপিদম, এৰ্নাকুলাম * ১৯৯৫ চিনে চেষ্ট নে' – গেলাৰী নাইচফ'ৰ, ফ্ৰান্স * ১৯৯৫ এড্ৰেছিং গান্ধী – নতুন দিল্লী, বোম্বাই, মাদ্ৰাজ, কলিকতা * ১৯৯৬ ভায়োলেন্স আনডান – মেক্স মুলাৰ ভৱন, নতুন দিল্লী * ১৯৯৭ গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া<ref>{{cite web|url=http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|title=SAHMAT: Project Participants|trans-title=চাহমত: প্ৰকল্পৰ অংশগ্ৰহণকাৰীসকল |publisher=Smartmuseum.uchicago.edu|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130220053823/http://smartmuseum.uchicago.edu/exhibitions/assets/Sahmat_Participants.pdf|archive-date=20 February 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aaa.org.hk/Collection/Details/19836|title=Gift for India – Asia Art Archive|trans-title=গিফ্ট ফৰ ইণ্ডিয়া – এছিয়া আৰ্ট আৰ্কাইভ |publisher=Aaa.org.hk|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017030449/http://www.aaa.org.hk/Collection/Details/19836|archive-date=17 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> – নতুন দিল্লী, বোম্বাই, মাদ্ৰাজ, কলিকতা * ১৯৯৭ ইণ্ডিয়েন – এছপেক্টে মডাৰ্নাৰ কুন্ষ্ট, জিটিজেড গেলাৰী, ফ্ৰেংকফুৰ্ট * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ – ফটোগ্ৰাফাৰ্ছ গেলাৰী, এডিনবাৰ্গ * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ<ref>{{cite web|url=http://www.variant.org.uk/pdfs/issue4/divine.pdf|title=Divine Façades : Views of Indian architecture|trans-title=ডিভাইন্ ফেচাডছ: ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ দৃশ্য |publisher=Variant.org.uk|access-date=১১ অক্টোবৰ ২০১৪}}</ref> – পিটছহেংগাৰ মিউজিয়াম, লণ্ডন * ১৯৯৭ ডিভাইন্ ফেচাডছ<ref name="variant.org.uk"/> – ইমপ্ৰেছন গেলাৰী, য়ৰ্ক * ১৯৯৮ এজ অৱ দ্য চেঞ্চুৰী – মেক্স মুলাৰ ভৱন, নতুন দিল্লী * ২০০১ এক্সিবিশ্যন অৱ ফটোগ্ৰাফী – কাশী আৰ্ট গেলাৰী * ২০০২ কণ্টেম্পৰেৰী ডিজাইন এণ্ড ফটোগ্ৰাফী – ৱেষ্টফেৰী ষ্টুডিঅ', লণ্ডন * ২০০৩ গডেছেছ – লীলা গেলাৰী, মায়ালোকম, কোচিন * ২০০৩ ব্লেক মাদাৰ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702091436/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/03/27/stories/2003032701150400.htm|url-status=dead|archive-date=2 July 2003|title=Unembellished, stark stills|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=27 March 2003}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/lf/2003/03/26/stories/2003032601640200.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185518/http://www.hindu.com/lf/2003/03/26/stories/2003032601640200.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Images of female power|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=26 March 2003}}</ref> – কাশী আৰ্ট গেলাৰী, কোচিন * ২০০৩ ৰিমেম্বাৰিং ভূপেন – কাশী আৰ্ট গেলাৰী,<ref>{{cite web|url=http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|title=Kashi Art Gallery|publisher=Kashiartgallery.com|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802113905/http://www.kashiartgallery.com/gallery/archives.htm|archive-date=2 August 2009|url-status=usurped}}</ref> কোচিন * ২০০৩ হীট – বোস পেচিয়া মডাৰ্ণ, নিউয়ৰ্ক চহৰ * ২০০৫ ডাবল এণ্ডাৰ্ছ – বোম্বাই, দিল্লী, বাংগালোৰ, কোচিন * ২০০৬ আনটাচেবলছ<ref>{{cite web|url=http://www.artcat.com/exhibits/3854|title=Abul Kalam Azad, Untouchables – RL Fine Arts |publisher=Artcat.com|access-date=11 October 2014}}</ref> – আৰএল ফাইন আৰ্ট, নিউয়ৰ্ক * ২০০৬ আনটাচেবলছ – আপ্পাৰাও গেলাৰীজ, মাদ্ৰাজ, দিল্লী (কোচিত প্ৰিভিউ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/05/stories/2006100500820100.htm|archive-url=https://archive.today/20130703185516/http://www.hindu.com/mp/2006/10/05/stories/2006100500820100.htm|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Contemporary photography|access-date=11 October 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=5 October 2006}}</ref> * ২০০৭ মেকিং হিষ্ট্ৰী আৱাৰ অ'ন – এআইএফএচিএছ, দিল্লী * ২০০৭ দ্য হোৱাৰ্লপুল অৱ ফেইট – দ্য ভিজুৱেল আৰ্ট গেলাৰী, হেবিটেট চেণ্টাৰ, দিল্লী * ২০০৮ ক্ৰছঅভাৰ্ছ এণ্ড অভাৰলেপছ – আপ্পাৰাও গেলাৰীজ,<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922061514/http://www.hindu.com/mp/2010/09/14/stories/2010091450160500.htm|url-status=dead|archive-date=22 September 2010|work=[[The Hindu]]|title=News Archives:|date=2010-09-14|access-date=11 October 2014}}</ref> ত্ৰিবেণী গাৰ্ডেন থিয়েটাৰ, নতুন দিল্লী * ২০০৮ এনিমেলছ<ref>{{cite web|url=http://jugaadoo.blogspot.in/2008/05/bad-moon-rising-abul-kalam-azads-animal_08.html|title=Jugaad|publisher=Jugaadoo.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref> – ইশকা আৰ্ট গেলাৰী, কোচিন * ২০০৯ [[ইণ্ডিয়া আৰ্ট ফেয়াৰ|ইণ্ডিয়া আৰ্ট ছামিট]] – নতুন দিল্লী * ২০০৯ আৰ্কো ফেষ্টিভেল<ref>{{cite web|url=http://www.galleryespace.com/IAS.pdf|title=Abul Kalam Azad|publisher=Galleryespace.com|access-date=11 October 2014}}{{Dead link|date=September 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> – মাদ্ৰিদ, স্পেইন * ২০১০ হোৱেৰ থ্ৰি ড্ৰীমছ ক্ৰছ<ref>{{cite web|url=http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|title=Where Three Dreams Cross: 150 Years of Photography from India, Pakistan and Bangladesh|publisher=Whitechapelgallery.org|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024452/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/Winter2010MediaPackEMAIL.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|title=Where Three Dreams Cross: 150 Years of Photography from India, Pakistan and Bangladesh|publisher=Whitechapelgallery.org|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030222638/http://www.whitechapelgallery.org/downloads/exhibition_download.pdf|archive-date=30 October 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://tallisphotography.weebly.com/blog.html|title=Blog|work= Tallis Photography|access-date=11 October 2014}}</ref> – হোৱাইট চেপেল গেলাৰী লণ্ডন * ২০১০ হোৱেৰ থ্ৰি ড্ৰীমছ ক্ৰছ – [[ফট'মিউজিয়াম ৱিণ্টাৰথুৰ]], চুইজাৰলেণ্ড * ২০১১ ৰেড ৰুম – ৰাগিনী আৰ্ট গেলাৰী,<ref>{{cite web|url=http://www.aaa.org.hk/WorldEvents/Details/17560|title=The Red Room|publisher=Aaa.org.hk|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017030254/http://www.aaa.org.hk/WorldEvents/Details/17560|archive-date=17 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> দিল্লী * ২০১১ "লেন্স-ইং ইট"<ref>{{cite web|url=http://artexpoindia.blogspot.in/2011/05/lens-ing-it-abul-kalam-azad-and-vivek.html|title=Art Expo India: 'Lens-ing It': Abul Kalam Azad and Vivek Vilasini's photo series|publisher=Artexpoindia.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref>- আশনা গেলাৰী, দিল্লী * ২০১১ 'ফটোজ অৱ দ্য গডছ' লাইফ ইন আৰ্ট, চুইজাৰলেণ্ড * ২০১২ মাইণ্ড দ্য গেপ, ইউনাইটেড আৰ্ট ফেয়াৰ,<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=Reportage on United Art Fair New Delhi|url=http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321220004/http://www.luxe-immo.com/reportage-en-565-united-art-fair-new-delhi.html|archive-date=21 March 2017|access-date=5 June 2013|website=}}</ref> নতুন দিল্লী * ২০১৩ ফ'কাচ ফটোগ্ৰাফী,<ref>{{cite web|url=http://focusfestivalmumbai.com/exhibitions/artists/|title=- FOCUS Photography Festival Mumbai|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mumbaiartgalleries.com/visual-evidence/|archive-url=https://archive.today/20130703185543/http://mumbaiartgalleries.com/visual-evidence/|url-status=dead|archive-date=3 July 2013|title=Visual Evidence – Mumbai Art Galleries|date=3 July 2013|website=archive.ph}}</ref> ভিজুৱেল এভিডেঞ্চ * ২০১৩ হেইল শ্ব',<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/art/hail-the-forty/article4397092.ece|title=Hail the forty|work=The Hindu|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://keralamuseum.com/exhibitions|title=Exhibitions|work=The Hindu|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019133624/http://keralamuseum.com/exhibitions|archive-date=19 October 2014|url-status=dead}}</ref> এমএনএফ মিউজিয়াম, কোচিন * ২০১৩ 'বিটোলছ ইন ঋষিকেশ' আপ্পাৰাও গেলাৰীজ, নতুন দিল্লী == তথ্যচিত্ৰ == আবুল কালাম আজাদৰ কৰ্মৰাজিৰ ওপৰত নিৰ্মিত 'এন এক্সকাভেটৰ অৱ ইমেজেছ' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ ২০১৮ চনত মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wJcLbYziBTU|title=Indian Photographer Abul Kalam Azad &#124; An Excavator Of Images &#124; Documentary - YouTube|website=www.youtube.com|access-date=4 January 2021}}</ref> == ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ কলা টোকাবহী == ২০১৩ চনত একালোকম কালেক্টিভে প্ৰকাশ কৰা দহখন ভিন্ন টোকাবহীত আবুল কালাম আজাদৰ বিভিন্ন শৃংখলাৰপৰা ১৫০খন ছবি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|title=Video: Ekalokam Book release|work=Frequency|access-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015145202/http://www.frequency.com/video/ekalokam-book-release/86926127/-/5-1825|archive-date=15 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/taking-art-to-the-commoners/article4549657.ece|title=Taking art to the commoners|work=The Hindu|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://johnyml.blogspot.in/2013/04/notebooks-as-curatorial-projects.html|title=By All Means Necessary|publisher=Johnyml.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mattersofart.blogspot.in/2013/03/abul-kalam-azads-notebooks-release.html|title=mattersofart: Abul Kalam Azad's Notebooks Release!|publisher=Mattersofart.blogspot.in|access-date=11 October 2014}}</ref> একালোকম কালেক্টিভ হৈছে দক্ষিণ ভাৰত ভিত্তিক এটা প্ৰতিষ্ঠান (পঞ্জীয়নৰ বৰ্ষ – ২০১২), যিয়ে দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য কলা সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে কলা অনুৰাগীসকলৰ কাষ চাপিবলৈ কাম কৰি আছে। তেওঁলোকৰ মূলমন্ত্ৰ হৈছে 'দৈনন্দিন জীৱনত কলা'। * আনটাচেবলছ * পেৰিয়া কোভিল * বিটোলছ ইন ঋষিকেশ * এটিম'লজী অৱ ঋষিকেশ * চাউদাৰ্ণ চল্ট * ''মাই'' এংগাৰ এণ্ড আদাৰ ষ্ট'ৰীজ * কোৰেল হিলছ * সমাধি * ''দ্য'' ডকলেণ্ড * চাই, চৰস আৰু চাপাটি == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|colwidth=30em}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:আজাদ, আবুল কালাম}} [[শ্ৰেণী:১৯৬৪ চনত জন্ম]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কোচিৰ শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:মট্টাঞ্চেৰীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:একবিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় প্ৰতিকৃতি আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় পুৰুষ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] m1ffdwfo1dtkgloa7uikgut1o242w7e 0 138665 626658 2026-08-12T21:21:34Z MS Sakib 25393 নতুন পৃষ্ঠা: {{short description|ভাৰতীয় কবি আৰু নাট্যকাৰ}} {{Infobox person | name = পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন | image = Pandit Karuppan.jpeg | alt = ব্যৱসায়িক চুট আৰু বগা পাগুৰি পৰিহিত এজন লোকৰ ক'লা-বগা চিত্ৰ। | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1885|05|24}} |... 626658 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় কবি আৰু নাট্যকাৰ}} {{Infobox person | name = পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন | image = Pandit Karuppan.jpeg | alt = ব্যৱসায়িক চুট আৰু বগা পাগুৰি পৰিহিত এজন লোকৰ ক'লা-বগা চিত্ৰ। | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1885|05|24}} | birth_place = [[চেৰানাল্লুৰ]], [[কোচি]], ভাৰত | death_date = {{Death date and age|df=yes|1938|03|23|1885|05|24}} | death_place = | other_names = | known_for = | occupation = কবি, নাট্যকাৰ, [[সংস্কাৰ আন্দোলন|সমাজ সংস্কাৰক]] }} {{Reformation in Kerala}} '''পণ্ডিত কৰুপ্পন''' ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ত বসবাস কৰা এজন কবি, নাট্যকাৰ আৰু [[সংস্কাৰ আন্দোলন|সমাজ সংস্কাৰক]] আছিল। আৰ্থ-সামাজিক আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহক আগশাৰীলৈ লৈ যোৱাৰ বাবে তেওঁক কেৰালাৰ "[[আব্ৰাহাম লিংকন|লিংকন]]" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|first=|authorlink=|author2=|title=Important Personalities|trans-title=গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকল|publisher=keralawindow.net|date=|url=http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|doi=|accessdate=১০ জুলাই ২০০৮|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602002630/http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|archive-date=২ জুন ২০০৮|url-status=dead}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ জন্ম [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলামত হৈছিল। তেওঁ বেকৱাটাৰ আৰু নদীত স্থানীয়ভাৱে মাছ ধৰা কামত নিয়োজিত অন্তৰ্দেশীয় মৎস্যজীবীৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ পৰা আহিছিল। তেওঁ [[অস্পৃশ্যতা]] আৰু [[সামাজিক ব্যাধি|সামাজিক ব্যাধিসমূহৰ]] বিৰুদ্ধে এজন নিৰলস সংগ্ৰামী আছিল। কৰুপ্পন এজন প্ৰখ্যাত [[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, কবি আৰু নাট্যকাৰ হৈ পৰিছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰথমগৰাকী [[মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী]] হিচাপে তেওঁ [[নিৰক্ষৰতা]], [[সামাজিক অন্যায়]], [[জাতীয়তাবাদ|জাতিভেদ প্ৰথা]] আৰু [[অন্ধবিশ্বাস|অন্ধবিশ্বাসসমূহৰ]] বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নিজৰ সাহিত্যিক দক্ষতা আৰু সাংগঠনিক সামৰ্থ্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সৱলীকৰণৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৮৮৫ চনৰ ২৪ মে'ত [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ সমীপৰ [[চেৰানাল্লুৰ]]ত কে. পি. কৰুপ্পনৰ (কান্দাথিপৰম্বিল পাপু কৰুপ্পন) জন্ম হৈছিল। তেওঁ [[ধীৱৰা (জাতি)|ধীৱৰা]] মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ এটা [[নিম্ন মধ্যবিত্ত শ্ৰেণী|নিম্ন মধ্যবিত্ত]] পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম পাপু (স্থানীয়ভাৱে আথো পূজাৰী বুলি জনাজাত) আৰু মাতৃৰ নাম কোচু পেন্নু আছিল। পৰিয়ালটো বিষবিজ্ঞান আৰু সাপে খোঁটা ৰোগীৰ চিকিৎসাৰ দক্ষতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book|last=Sadasivan|first=S N|title=A Social History of India|trans-title=এ ছ'চিয়েল হিষ্ট্ৰি অৱ ইণ্ডিয়া|year=২০০০|publisher=A P H Publishing Corporation|location=নতুন দিল্লী|page=৫৫১|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&q=pandit+karuppan&pg=PA532|isbn=9788176481700}}</ref> [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত কৰুপ্পনৰ অৰ্থ হৈছে "ক'লা ৰঙৰ ব্যক্তি", কিন্তু কৰুপ্পনৰ ছালৰ ৰং অতি উজ্জ্বল আছিল। কৰুপ্পন নামটো তেওঁক এজন [[তামিল লোক|তামিল]] গোসাঁয়ে দিছিল, যি তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক বন্ধু আছিল। তেওঁ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে ল'ৰাজন এজন মহান পণ্ডিত হ'ব আৰু ''কৰ্পন'' (তামিল ভাষাত এজন শিক্ষিত ব্যক্তি) নামটোৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, যিটো পিছলৈ ''কৰুপ্পন''লৈ সলনি হয়। পাঁচ বছৰ বয়সত আত্মীয় আজিক্কল ভেলু বৈদ্যনৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ [[শিক্ষা|আনুষ্ঠানিক শিক্ষা]] আৰম্ভ হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানীয় গুৰু ভাদাক্কে ভালাথ আপ্পু আছানে তেওঁক সংস্কৃতৰ প্ৰাথমিক পাঠ ''[[অমৰকোষম]]'', ''সিদ্ধৰূপম'' আৰু ''শ্ৰীৰামোদন্তম'' শিকাইছিল। এজন প্ৰচুৰ পাঠক হিচাপে কৰুপ্পনে ''[[ইতিহাস (হিন্দু ধৰ্ম)|ইতিহাস]]'' আৰু ''[[পুৰাণ]]''সমূহো পঢ়িছিল। তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা আছিল ''স্তোত্ৰমন্দাৰম''। এই প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰজনে মাত্ৰ ১২ বছৰ বয়সতে ''শাৰ্দূলবিক্ৰীড়িতম'' শৈলীৰ [[শ্লোক]] ব্যৱহাৰ কৰি ''লংকামৰ্দনম'' ৰচনা কৰি তেওঁৰ [[গুৰু|গুৰুসকলক]] আচৰিত কৰি তুলিছিল। কৰুপ্পনে [[চেৰাই]]ৰ মংগলাদপিল্লীল কৃষ্ণন আছানৰ অধীনত সংস্কৃত [[কাব্য]] অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু অন্নমনদা ৰাম পোথুভালৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেৰানাল্লুৰলৈ উভতি আহিছিল। তাত প্ৰচলিত প্ৰথা অনুসৰি উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু ছাত্ৰসকলে তেওঁক তেওঁলোকৰ সৈতে বহিবলৈ নিদিছিল, সেয়েহে তেওঁ এটা চুকত অকলে বহিছিল। তেওঁ ৰাম পোথুভালৰ পৰা ''মাখম'', ''নৈষধম'' আৰু ''ভোজ চম্পু'' কাব্য অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ শিক্ষাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ছোৱা আছিল কোদুংগাল্লুৰত। তাত থকা বিদ্বানসকলৰ বাবে [[কোদুংগাল্লুৰ ৰাজপৰিয়াল|কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকম]] শিক্ষাৰ এক কেন্দ্ৰ আছিল। == প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱন == প্ৰচলিত জাতিভেদ প্ৰথাক সমালোচনা কৰি লিখা কৰুপ্পনৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ''জাতিকুম্মী'' ১৯০৪ চনত [[কোদুংগাল্লুৰ প্ৰসাদ|কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকম]]ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ই দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। জাতিভেদ প্ৰথা আৰু [[অস্পৃশ্যতা]]ক প্ৰশ্ন কৰা [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ ই এক অগ্ৰণী প্ৰয়াস আছিল।<ref>{{cite web|title=Intro Dalit Poetry in Malayalam|trans-title=মালায়ালম ভাষাত দলিত কবিতাৰ পৰিচয়|url=http://roundtableindia.co.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3193%3Aintro-dalit-poetry-in-malayalam&tmpl=component&type=raw|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> যেতিয়া [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]], [[কুমাৰন আছান]] আৰু [[আয়্যানকালি]]য়ে [[ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্য]]ত সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে কাম কৰিছিল, তেতিয়া ''জাতিকুম্মী''ৰ উপস্থাপন আছিল [[কোচিন ৰাজ্য]]ত সেই দিশত গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম পদক্ষেপ, যিটো তেতিয়াৰ ১৯ বছৰীয়া ছাত্ৰ কৰুপ্পনে আৰম্ভ কৰিছিল। কুমাৰন আছানৰ ''দুৰৱস্থা'' ইয়াৰ ১০ বছৰৰ পিছত প্ৰকাশ পাইছিল। যদিও কৰুপ্পনৰ বেছিভাগ লেখাই পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ সংস্কৃতত আছিল, ''জাতিকুম্মী''ত সৰল, দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য মালায়ালম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিটো স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ নিৰক্ষৰ লোকসকলেও বুজি পাবলৈ আৰু প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। === শিক্ষকতাৰ জীৱন === বিখ্যাত থিৰুভাঞ্চিকুলাম শিৱ মন্দিৰত পূজা কৰিবলৈ কোদুংগাল্লুৰলৈ অহা [[কোচিনৰ মহাৰাজা]] ৰাজৰ্ষি ৰামবৰ্মা ৰজাৰ চকুত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ প্ৰতিভা ধৰা পৰিছিল। ভট্টন থাম্পুৰানে কৰুপ্পনক ৰজাৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিছিল। মহাৰাজা অভিভূত হৈছিল আৰু কৰুপ্পনক [[হিল প্ৰসাদ, ত্ৰিপুনিথুৰা|ত্ৰিপুনিথুৰাৰ তেওঁৰ প্ৰসাদলৈ]] আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। এই সাক্ষাতটো কৰুপ্পনৰ বাবে এক টাৰ্ণিং পইণ্ট আছিল। মহাৰাজাই [[কোচিন ৰাজপৰিয়াল|ৰাজপৰিয়ালৰ]] প্ৰধান গুৰু 'সহৃদয়তিলকন' ৰাম পিষৰোডিৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ উচ্চতৰ অধ্যয়নৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। কৰুপ্পনে ৰাম পিষৰোডিৰ পৰা 'সিদ্ধান্ত কৌমুদী', 'মনোৰমা' আৰু 'সাহিত্য দৰ্পনম' অধ্যয়ন কৰিছিল। সোনকালেই কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা কনভেণ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="keralasahityaakademi">{{cite web|title=Pandit K.P. Karuppan|trans-title=পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/KPKaruppan/Html/KPKarupanpage.htm|publisher=Kerala Sahitya Akademi|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১২ চনত যেতিয়া পণ্ডিত কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত (একমাত্ৰ উচ্চ বৰ্ণৰ ছোৱালীৰ বাবে থকা এক বিশেষ প্ৰতিষ্ঠান) সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, তেতিয়া উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁৰ নিযুক্তিৰ তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ ছোৱালীহঁতক এজন নিম্ন বৰ্ণৰ লোকৰ অধীনত পঢ়িবলৈ পঠিয়াবলৈ অমান্তি হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজাই তেওঁলোকৰ দাবী অগ্ৰাহ্য কৰে আৰু সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে কৰুপ্পনৰ অধীনত পঢ়িবলৈ অনিচ্ছুক ছোৱালীহঁতক বিদ্যালয়ৰ পৰা উলিয়াই দিয়া হ'ব, যাৰ ফলত প্ৰতিবাদৰ অন্ত পৰে। কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলৰ কৰ্মচাৰী পদ এৰাৰ পিছত, তেওঁ ১৯১৮ চনত [[ত্ৰিশূৰ]]ৰ ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ হাইস্কুলত যোগদান কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁক তাত থকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয়ত নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯২১ চনত তেওঁক পুনৰ এৰ্নাকুলামৰ গাৰ্লছ হাইস্কুলত নিযুক্তি দিয়া হয়, যিখন বিদ্যালয়ে তেতিয়ালৈকে নিজৰ নামৰ পৰা "কাষ্ট" শব্দটো বাদ দিছিল। === বিধান পৰিষদ === গাৰ্লছ হাইস্কুলত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো কাৰ্যকালৰ সময়ত, ১৯২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত, লেখা আৰু প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে কৰা নিৰলস সংগ্ৰামৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে, আজিলৈকে ভোটাধিকাৰ নথকা শ্ৰেণীসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ তেওঁক [[কোচিন বিধান পৰিষদ]]ৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। এম. এল. চি. হিচাপে কৰুপ্পনে কৰ্তৃপক্ষৰ আগত তেওঁলোকৰ সমস্যা আৰু ওজৰ-আপত্তিসমূহ উপস্থাপন কৰি তেওঁলোকৰ বাবে উন্নত শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু জীৱনধাৰণৰ অৱস্থাৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক এই উদ্দেশ্যৰ বাবে এটা সুকীয়া বিভাগ স্থাপন কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত তদানীন্তন জনশিক্ষা সঞ্চালক ৰাও চাহিব চি. মাথাইক পদেন ৰক্ষক আৰু কৰুপ্পনক পূৰ্ণকালীন সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে লৈ শোষিত শ্ৰেণীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভাগ স্থাপন কৰা হৈছিল। সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে, কৰুপ্পনে বিদ্যালয় স্থাপন আৰু কলনী স্থাপন কৰি শোষিত শ্ৰেণীৰ উন্নতিৰ বাবে কেইবাটাও সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক শোষিত শ্ৰেণীৰ শিশুসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে জলপানী, মাচুল ৰেহাই আৰু অন্যান্য কেইবাটাও উদগনিমূলক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ মাজত অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে তেওঁ ''আচাৰভূষণম'' ৰচনা কৰিছিল, এই গ্ৰন্থখন চৰকাৰে ছপা কৰি ৰাইজৰ মাজত বিনামূলীয়াকৈ বিতৰণ কৰিছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ বিভাগটোক পিছলৈ হৰিজন কল্যাণ বিভাগ বুলি নামকৰণ কৰা হয়। পুনৰ্গঠিত মীন বিভাগৰ অধীনত ফিছাৰী বিদ্যালয়সমূহ আৰম্ভ কৰাত পণ্ডিত কৰুপ্পনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। [[মাছ সংৰক্ষণ|মাছ সংৰক্ষণৰ]] স্থান স্থাপনে মীনপালনক এটা উদ্যোগ হিচাপে আগবঢ়াই নিয়াত আৰু মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ জীৱনধাৰণৰ মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিছিল। কোচিন চেণ্ট্ৰেল ক'অপাৰেটিভ বেংকৰ সঞ্চালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থাকোঁতে তেওঁ মৎস্যজীবী আৰু কৃষি শ্ৰমিকসকলক স্বাৱলম্বীতাৰ জৰিয়তে উন্নতিৰ বাবে সমবায় গঠন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। বিধান পৰিষদত তেওঁৰ তিনি বছৰীয়া কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ পিছত, কৰুপ্পনক দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে মনোনীত কৰা হৈছিল কিন্তু তেওঁ [[দিৱান|দিৱানক]] অনুৰোধ কৰিছিল যে পদটো শোষিত শ্ৰেণীৰ আন কোনো সদস্যক দিয়া হওক। চৰকাৰে এজন পুলায়া নেতা পি. চি. চানচেনক এম. এল. চি. হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে আৰু চানচেনৰ বাবে পথ প্ৰশস্ত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে পদত্যাগ পত্ৰ দাখিল কৰে। তাৰ পিছত পণ্ডিত কৰুপ্পনক প্ৰাথমিক শিক্ষা সমিতি আৰু ভাষাপৰিস্কৰণ সমিতিৰ সচিব হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৩১ চনত তেওঁ কোচিন ৰাজ্যৰ ভাৰ্নাকুলাৰ শিক্ষাৰ অধীক্ষকৰ নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা পদটো গ্ৰহণ কৰে। ১৯৩২ চনত তেওঁক [[মহাৰাজা মহাবিদ্যালয়, এৰ্নাকুলাম|মহাৰাজা মহাবিদ্যালয়ত]] সংস্কৃতৰ প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite book|last=Nair|first=R. Raman|title=Chattampi Swami: An Intellectual Biography|trans-title=চত্তাম্পি স্বামী: এন ইণ্টেলেচুৱেল বায়োগ্ৰাফী|year=২০১০|publisher=Centre for South Indian Studies|location=ত্ৰিবান্দ্ৰম|page=৩৮৮|url=https://books.google.com/books?id=K-JRfipEdV0C&q=pandit+karuppan&pg=PA388|isbn=9788190592826}}</ref> এই সময়ছোৱাত কৰুপ্পনে [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰীক্ষক ব'ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ হিচাপে আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ পৌৰ পৰিষদৰ সদস্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। === নাট্য কৰ্ম === ''বালকলেশম'' পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ আৰু ই ১৯১৯ চনত কোচিনৰ মহাৰাজাৰ ''ষষ্টিপূৰ্তি'' উদযাপনৰ অংশ হিচাপে লিখা হৈছিল যেতিয়া তামিলনাডুৰ ৰাও চাহিব ননপেৰুমল চেট্টিয়ে ৰজাৰ সন্মানত এখন নাট্য প্ৰতিযোগিতাৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref name="shodhganga.inflibnet">{{cite web|title=Pandit Karuppan's Balakalesham and Udyanavirunnu|trans-title=পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বালকলেশম আৰু উদ্যানৱিৰুন্নু|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/244/12/12_chapter6.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> কৰুপ্পনে গুৰু ৰাম পিষৰোডিৰ বাধ্যবাধকতাত ১০ দিনৰ ভিতৰত নাটকখন লিখিছিল কিন্তু, তেওঁৰ প্ৰিয় মহাৰাজাক মঞ্চৰ চৰিত্ৰ হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ শংকিত আৰু লজ্জিত হৈ কৰুপ্পনে নাটকখনৰ চৰিত্ৰবোৰক প্ৰতীকী নাম দিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টি শ্ৰেষ্ঠ হিচাপে বিবেচিত হয় আৰু বঁটা লাভ কৰে। কোচিন ৰাজ্যক ৰাণী বালা আৰু মহাৰাজাক তেওঁৰ স্বামী কলেশন বুলি ইংগিত কৰি ইয়াৰ নাম ''বালকলেশম'' ৰখা হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজালৈ উচৰ্গিত নাটকখনত কলেশন ৰজা হোৱাৰ আগৰ ৰাজ্যৰ অৱস্থা আৰু তেওঁৰ ১৬ বছৰীয়া শাসনকালত ৰাজ্যখনে লাভ কৰা অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল। লেখকে জাতিৰ নামত মানুহে ভোগ কৰা বেয়া কাম আৰু অত্যাচাৰক সমালোচনা কৰিবলৈ পাহৰা নাছিল। ''বালকলেশম'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে এৰ্নাকুলামৰ মহাৰাজা মহাবিদ্যালয়ত মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল আৰু কৰুপ্পনৰ বন্ধু কোট্টিলিল নাৰায়ণ মাৰাৰে, যি এজন উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু আছিল, কিতাপখন ছপা কৰিবলৈ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। নাটকখনত ভৱিষ্যতৰ সংস্কাৰৰ বাবেও পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল, যেনে গাঁও পঞ্চায়ত গঠন, এখন বিধান পৰিষদ গঠন আৰু কোচিনত এটা বন্দৰ নিৰ্মাণ। নাটকখনৰ চিত্ৰনাট্য পঢ়াৰ পিছত, [[ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজা]] [[শ্ৰী মূলম থিৰুনাল]]য়ে কৰুপ্পনক এটা নৱৰত্ন খটোৱা সোণৰ আঙঠি (''নৱৰত্ন মোথিৰম'') উপহাৰ দিছিল। ''বালকলেশম''ৰ প্ৰতিলিপি দাখিল কৰাৰ সময়ত কৰুপ্পনে ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজাক মাচুল ৰেহাই প্ৰদান কৰি তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক শিক্ষাৰ জৰিয়তে সহায় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিল। পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ উন্নতিৰ বাবে কৰুপ্পনে কৰা সংগ্ৰামৰ শলাগ লৈ মহাৰাজাই লগে লগে ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সকলো শিক্ষাৰ্থীলৈ আধা মাচুল ৰেহাইৰ অনুমোদন জনাইছিল। মাদ্ৰাছৰ এজন পৰিদৰ্শনকাৰী গৱৰ্ণৰৰ বাবে মহাৰাজাই আয়োজন কৰা এখন গাৰ্ডেন পাৰ্টিলৈ তেওঁৰ বাহিৰে আন সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল, তালৈ আমন্ত্ৰণ নোপোৱাৰ ক্ষোভ প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে ''উদ্যানৱিৰুন্নু'' নামৰ কবিতাটো ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ নিম্ন জাতিৰ বাবে কৰুপ্পনক বাদ দিয়া হৈছিল। কবিতাটোত বাদ পৰা লোকজনৰ আহত আত্মসন্মানৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু যেতিয়া টি কে কৃষ্ণ মেননে এই কথা মহাৰাজাৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে, তেতিয়া মহাৰাজাই নিৰ্দেশ দিয়ে যে ভৱিষ্যতে চৰকাৰী পাৰ্টিলৈ জাতি বা ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হ'ব।<ref name="shodhganga.inflibnet" /> কোচিনৰ মহাৰাজাই কৰুপ্পনক ''কৱিতিলকন'' বা ''মহান কবি'' উপাধিৰে সন্মানিত কৰিছিল। কৰুপ্পনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ, মালায়ালমলৈ ''শকুন্তলম''ৰ অনুবাদৰ বাবে ''কেৰালা কালিদাসন'' নামেৰে জনাজাত ত্ৰিবাংকুৰৰ [[কেৰালা বৰ্মা বলিয়া কোইল থাম্পুৰান]]য়ে ১৯১৩ চনত তেওঁক ''বিদ্বান'' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="keralasahityaakademi" /> === সমাজ সংস্কাৰ === সমাজ সংস্কাৰৰ কামত অধিক সময় আৰু শক্তি ব্যয় কৰিবলৈ '''কৰুপ্পনে''' শিক্ষকতাৰ চাকৰি এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক সভা নামৰ আঞ্চলিক গোটত সংগঠিত কৰে। সভাসমূহৰ মূল কাৰ্যসূচী আছিল মানুহক অজ্ঞতা আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ বুজোৱা। তেওঁ নিজৰ দেশবাসীৰ ওপৰত উন্নত শিক্ষিত হ'বলৈ আৰু এক স্বাস্থ্যকৰ জীৱনশৈলী গ্ৰহণ কৰিবলৈ তীব্ৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল। তেওঁ [[কোদুংগাল্লুৰ]]ৰ [[আনপুঝা]]ত প্ৰথমখন সভা, ''কল্যাণদায়িনী সভা'' সংগঠিত কৰিছিল। আন এখন সভা আছিল ''সুধৰ্ম সূৰ্যোদয় সভা'' ([[থেভাড়া]]), তাৰোপৰি ''প্ৰবোধ চন্দ্ৰোদয়ম সভা'' ([[উত্তৰ পৰাভুৰ]]), ''অৰয়া বংশোধৰণী সভা'' ([[এংগাণ্ডিয়ুৰ]]), আৰু ''সনমাৰ্গ প্ৰদীপ সভা'' ([[কুম্বলম, এৰ্নাকুলাম|কুম্বলম]]) হৈছে পণ্ডিত কৰুপ্পনে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা অন্যান্য সভাসমূহ। এই সকলোবোৰ সভাৰ লক্ষ্য আছিল নিম্নবৰ্গৰ ''দলিত'' জাতিসমূহৰ উত্থান সাধন কৰা।<ref>{{cite web|title=MUNROEVIAN IMPACT OVER THE NATIVE REFORMATION MOVEMENTS|trans-title=থলুৱা সংস্কাৰ আন্দোলনসমূহৰ ওপৰত মুনৰোভিয়ান প্ৰভাৱ|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/220/10/10_chapter4.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১৩ চনত [[পুলায়া]] সম্প্ৰদায়ৰ উত্থানৰ বাবে কোচিন পুলায়া মহা সভা গঠনৰ জৰিয়তে দেখা পোৱাৰ দৰে তেওঁ অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰো [[মুক্তি]]ৰ ওপৰত সমানে গুৰুত্ব দিছিল।<ref>{{cite book|last=Kshirsagar|first=R K|title=Dalit Movement in India and Its Leaders, 1857–1956|trans-title=ভাৰতত দলিত আন্দোলন আৰু ইয়াৰ নেতাসকল, ১৮৫৭–১৯৫৬|year=১৯৯৪|publisher=M D Publications|location=নতুন দিল্লী|page=১০২|url=https://books.google.com/books?id=Wx218EFVU8MC&q=pandit+karuppan&pg=PA102|isbn=9788185880433}}</ref> উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁলোকক অস্পৃশ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকক সভাৰ বাবে কোনো সাধাৰণ ঠাইত সমবেত হ'বলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। জমিদাৰসকলৰ চকুৰ পৰা এনেবোৰ সভা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ কৰুপ্পনে পুলায়াসকলক [[ভেম্বানাদ হ্ৰদ|এৰ্নাকুলামৰ বেকৱাটাৰলৈ]] নাও চলাই আহিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ নাৱবোৰ একেলগে বান্ধিবলৈ কৈছিল। তাতেই তেওঁ কাঠৰ তক্তাৰে সজা এখন মঞ্চত তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিছিল আৰু এখন সভা গঠন কৰি তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে ৰণনীতি প্ৰস্তুত কৰিছিল। ইয়াক 'কয়াল সন্মেলনম' বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/news/kerala/pandit-karuppan/585273|title = വരേണ്യ പ്രമാണിത്തത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച കായല്‍ സമ്മേളനം}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, কৰুপ্পনে [[সামাজিক ব্যাধি]] আৰু বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ যুঁজখনক গতি প্ৰদান কৰিবলৈ [[ভেলাস (সম্প্ৰদায়)|ভেলাস]], [[সম্বৱস]], [[উল্লাদাস]] আৰু [[কুদুম্বিস]]ৰ দৰে অন্যান্য সম্প্ৰদায়কো একেধৰণৰ সভা গঠন কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ জাতিভেদ প্ৰথাই পুলায়াসকলক এৰ্নাকুলামৰ ৰাস্তাত প্ৰৱেশ কৰাত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ [[ৰাজহুৱা পথ|ৰাজহুৱা পথত]] খোজকঢ়াত বাধা দিছিল। এই সমস্যাক লৈ মোকাবিলা কৰিবলৈ কৰুপ্পনে এক অনুকূল সুযোগলৈ অপেক্ষা কৰিছিল। চৰকাৰে কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ এখন প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল য'ত দিৱান ডব্লিউ. এইচ. ভোৰ সন্মানীয় অতিথি আছিল। কৰুপ্পনে তেওঁৰ ভাষণৰ সময়ত দিৱানৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে যে প্ৰদৰ্শনীত প্ৰদৰ্শিত কৃষিজাত সামগ্ৰীসমূহৰ খেতি কৰিবলৈ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰা পুলায়াসকলক প্ৰদৰ্শনীখন ''চাবলৈ'' দিয়া হোৱা নাছিল। কৰুপ্পনৰ কথাত আৱেগিক হৈ দিৱানে আয়োজকসকলক পুলায়াসকলক খেলপথাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তেতিয়া কৰুপ্পনে তেওঁলোকক শোভাযাত্ৰা কৰি প্ৰদৰ্শনীৰ স্থানলৈ লৈ গৈছিল, ইতিমধ্যে তেওঁলোকক ভেম্বানাদ হ্ৰদত তেওঁলোকৰ দেশী নাৱত উপস্থিত হৈ অপেক্ষা কৰিবলৈ কৈছিল। সেই দিনাৰ পৰা পুলায়াসকলে এৰ্নাকুলাম চহৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল আৰু কৰুপ্পনে পুলায়া আৰু আন শোষিত শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ বাবে ৰাজহুৱা পথত খোজকঢ়াৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল। === ব্যক্তিগত জীৱন === পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতি এক বিশেষ শ্ৰদ্ধা আছিল যাৰ মিছনাৰীসকলে ধৰ্ম বা জাতিৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তি কৰোৱা কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠান আৰম্ভ কৰি কেৰালাৰ শিক্ষাত সহায় কৰিছিল। ১৯২৫ চনত যেতিয়া হিজ গ্ৰেচ [[এলেক্সিছ হেনৰী লেপিছিয়াৰ]]য়ে (ভেটিকানৰ পৰা অহা পোপৰ প্ৰতিনিধি) কোচিন ভ্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া কৰুপ্পনে এটা আদৰণি কবিতা লিখিছিল। কৰুপ্পনে [[বুদ্ধ]] আৰু [[নবী মহম্মদ|নবী মহম্মদৰ]] মহানতা আলোকপাত কৰিও কবিতা লিখিছিল। [[চত্তাম্পি স্বামী|শ্ৰী চত্তাম্পি স্বামী]]ৰ মৃত্যুত শোকাহত হৈ কৰুপ্পনে ''সমাধি সপ্তকম'' শীৰ্ষক এটা শোক কবিতা লিখিছিল। পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ পত্নী কুন্হাম্মাৰ ঘৰ [[পানম্বুকাদ]]ত আছিল আৰু দম্পতীহালে তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ কন্যা পাৰ্বতীৰ সৈতে [[ছেইণ্ট থেৰেছা মহাবিদ্যালয়|এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা মহাবিদ্যালয়]]ৰ সমীপৰ ''সাহিত্যকুদীৰম'' নামৰ ঘৰ এটাত বাস কৰিছিল। ১৯৩৮ চনৰ ২৩ মাৰ্চত ৫৩ বছৰ বয়সত [[প্লুৰিচি]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ মৃত্যু হয়। == গ্ৰন্থপঞ্জী == কবি আৰু নাট্যকাৰ হিচাপে পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বহুতো প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আছিল, তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ'ল: ''আচাৰ ভূষণম'', ''অৰয়প্ৰশস্তি'', ''বালকলেশম'', ''বালোদ্যানম'', ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'', ''ভঞ্জিতবিমানম'', ''চানজেনকুট্টি'', ''চিত্ৰলেখা'', ''ধীৱৰা তৰুণীয়ুদে ৱিলাপম'', ''ধ্ৰুৱচৰিতম'', ''এডৱাৰ্ড বিজয়ম'', ''জাতিকুম্মী'', ''কৈৰালীকৌতুকম'', ''কাট্টিলে জ্যেষ্ঠন'', ''ললিতোপহাৰম'', ''লংকামৰ্দনম'', ''মহাসমাধি'', ''মংগলামালা'', ''পঞ্চৱটি'', ''শকুন্তলম বঞ্চিপ্পাট্টু'', ''সংগীত নৈষধম'', ''সৌদামিনী'', ''শ্ৰী বুধন'', ''শ্ৰী ৰামবৰ্মা'', ''সুগতসূক্তম'', ''থিৰুনালকুম্মী'', ''উদ্যানৱিৰুন্নু'', ''উলুকোপাখ্যানম'', আৰু ''ভল্লোৰ্কৱিতা''। তেওঁৰ ''শকুন্তলা'', ''বালোদ্যানম'' আৰু ''কৈৰালীকৌতুকম'' [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ বিদ্যালয়সমূহৰ শ্ৰেণীৰ বাবে [[পাঠ্যপুথি]] আছিল। ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'' [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এফ.এ. পৰীক্ষাৰ বাবে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] পাঠ্যপুথি আছিল। == গ্ৰন্থাগাৰ == পণ্ডিত কৰুপ্পন স্মাৰক গ্ৰামীণ ৱায়ানশালা হৈছে ১৯৫৩ চনত কৰুপ্পনৰ জন্ম গাঁও চেৰানাল্লুৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা গ্ৰন্থাগাৰ। তেওঁৰ ভতিজা এ. কে. ভেলপ্পনে মোমায়েকৰ স্মৃতি হিচাপে গ্ৰন্থাগাৰটো স্থাপন কৰাত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Pazhanilath|first=Johny|authorlink=|title=More than just a village library|trans-title=কেৱল এটা গাঁৱৰ গ্ৰন্থাগাৰতকৈয়ো অধিক|date=11 March 2004|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040430184156/http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|url-status=dead|archive-date=30 April 2004|doi=|work=[[The Hindu]]|accessdate=10 July 2008}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অনুৰাগীসকলে তেওঁৰ স্মৃতিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে এটা সংগঠন গঠন কৰিছে। == লগতে চাওক (কেৰালাৰ সমাজ সংস্কাৰকসকল) == * [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]] * [[পদ্মনাভন পাল্পু|ড° পাল্পু]] * [[কুমাৰন আছান|কুমাৰনাছান]] * [[আয়্যাতন গোপালন|ৰাও চাহিব ড° আয়্যাতন গোপালন]] * [[ব্ৰহ্মানন্দ স্বামী শিৱযোগী]] * [[ভাগভটানন্দ|বাঘভটানন্দ]] * [[মিতাবাদী কৃষ্ণন]] * [[মূৰ্কোথ কুমাৰন]] * [[আয়্যানকালি]] * [[আয়্যা বৈকুণ্ডৰ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:কৰুপ্পন, পণ্ডিত}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ পণ্ডিতসকল]] [[শ্ৰেণী:এৰ্নাকুলাম জিলাৰ লেখকসকল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰকসকল]] [[শ্ৰেণী:১৮৮৫ চনৰ জন্ম]] [[শ্ৰেণী:১৯৩৮ চনৰ মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় পণ্ডিতসকল]] l218cl33bknuo9na5wr4xr3zj5gfvat 626659 626658 2026-08-12T21:23:20Z MS Sakib 25393 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626659 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় কবি আৰু নাট্যকাৰ}} {{Infobox person | name = পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন | image = Pandit Karuppan.jpeg | alt = ব্যাৱসায়িক চুট আৰু বগা-পাগুৰি পৰিহিত এজন লোকৰ ক'লা-বগা চিত্ৰ। | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1885|05|24}} | birth_place = [[চেৰানাল্লুৰ]], [[কোচি]], ভাৰত | death_date = {{Death date and age|df=yes|1938|03|23|1885|05|24}} | death_place = | other_names = | known_for = | occupation = কবি, নাট্যকাৰ, [[সংস্কাৰ আন্দোলন|সমাজ সংস্কাৰক]] }} '''পণ্ডিত কৰুপ্পন''' ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ত বসবাস কৰা এজন কবি, নাট্যকাৰ আৰু সমাজ সংস্কাৰক আছিল। আৰ্থ-সামাজিক আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহক আগশাৰীলৈ লৈ যোৱাৰ বাবে তেওঁক কেৰালাৰ "[[আব্ৰাহাম লিংকন|লিংকন]]" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|first=|authorlink=|author2=|title=Important Personalities|trans-title=গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকল|publisher=keralawindow.net|date=|url=http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|doi=|accessdate=১০ জুলাই ২০০৮|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602002630/http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|archive-date=২ জুন ২০০৮|url-status=dead}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ জন্ম [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলামত হৈছিল। তেওঁ বেকৱাটাৰ আৰু নদীত স্থানীয়ভাৱে মাছ ধৰা কামত নিয়োজিত অন্তৰ্দেশীয় মৎস্যজীবীৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰপৰা আহিছিল। তেওঁ [[অস্পৃশ্যতা]] আৰু [[সামাজিক ব্যাধি|সামাজিক ব্যাধিসমূহৰ]] বিৰুদ্ধে এজন নিৰালস্য সংগ্ৰামী আছিল। কৰুপ্পন এজন প্ৰখ্যাত [[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, কবি আৰু নাট্যকাৰ হৈ পৰিছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰথমগৰাকী [[মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী]] হিচাপে তেওঁ [[নিৰক্ষৰতা]], [[সামাজিক অন্যায়]], [[জাতীয়তাবাদ|জাতিভেদ প্ৰথা]] আৰু [[অন্ধবিশ্বাস|অন্ধবিশ্বাসসমূহৰ]] বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নিজৰ সাহিত্যিক দক্ষতা আৰু সাংগঠনিক সামৰ্থ্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সবলীকৰণৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৮৮৫ চনৰ ২৪ মে'ত [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ সমীপৰ [[চেৰানাল্লুৰ]]ত কে. পি. কৰুপ্পনৰ (কান্দাথিপৰম্বিল পাপু কৰুপ্পন) জন্ম হৈছিল। তেওঁ [[ধীৱৰা (জাতি)|ধীৱৰা]] মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ এটা [[নিম্ন মধ্যবিত্ত শ্ৰেণী|নিম্ন মধ্যবিত্ত]] পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম পাপু (স্থানীয়ভাৱে আথো পূজাৰী বুলি জনাজাত) আৰু মাতৃৰ নাম কোচু পেন্নু আছিল। পৰিয়ালটো বিষবিজ্ঞান আৰু সাপে খোঁটা ৰোগীৰ চিকিৎসাৰ দক্ষতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book|last=Sadasivan|first=S N|title=A Social History of India|trans-title=এ ছ'চিয়েল হিষ্ট্ৰি অৱ ইণ্ডিয়া|year=২০০০|publisher=A P H Publishing Corporation|location=নতুন দিল্লী|page=৫৫১|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&q=pandit+karuppan&pg=PA532|isbn=9788176481700}}</ref> [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত কৰুপ্পনৰ অৰ্থ হৈছে "ক'লা ৰঙৰ ব্যক্তি", কিন্তু কৰুপ্পনৰ ছালৰ ৰং অতি উজ্জ্বল আছিল। কৰুপ্পন নামটো তেওঁক এজন [[তামিল লোক|তামিল]] গোসাঁয়ে দিছিল, যি তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক বন্ধু আছিল। তেওঁ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে ল'ৰাজন এজন মহান পণ্ডিত হ'ব আৰু ''কৰ্পন'' (তামিল ভাষাত এজন শিক্ষিত ব্যক্তি) নামটোৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, যিটো পিছলৈ ''কৰুপ্পন''লৈ সলনি হয়। পাঁচ বছৰ বয়সত আত্মীয় আজিক্কল ভেলু বৈদ্যনৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ [[শিক্ষা|আনুষ্ঠানিক শিক্ষা]] আৰম্ভ হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানীয় গুৰু ভাদাক্কে ভালাথ আপ্পু আছানে তেওঁক সংস্কৃতৰ প্ৰাথমিক পাঠ ''[[অমৰকোষম]]'', ''সিদ্ধৰূপম'' আৰু ''শ্ৰীৰামোদন্তম'' শিকাইছিল। এজন প্ৰচুৰ পাঠক হিচাপে কৰুপ্পনে ''[[ইতিহাস (হিন্দু ধৰ্ম)|ইতিহাস]]'' আৰু ''[[পুৰাণ]]''সমূহো পঢ়িছিল। তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা আছিল ''স্তোত্ৰমন্দাৰম''। এই প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰজনে মাত্ৰ ১২ বছৰ বয়সতে ''শাৰ্দূলবিক্ৰীড়িতম'' শৈলীৰ [[শ্লোক]] ব্যৱহাৰ কৰি ''লংকামৰ্দনম'' ৰচনা কৰি তেওঁৰ [[গুৰু|গুৰুসকলক]] আচৰিত কৰি তুলিছিল। কৰুপ্পনে [[চেৰাই]]ৰ মংগলাদপিল্লীল কৃষ্ণন আছানৰ অধীনত সংস্কৃত [[কাব্য]] অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু অন্নমনদা ৰাম পোথুভালৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেৰানাল্লুৰলৈ উভতি আহিছিল। তাত প্ৰচলিত প্ৰথা অনুসৰি উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু ছাত্ৰসকলে তেওঁক তেওঁলোকৰ সৈতে বহিবলৈ নিদিছিল, সেয়েহে তেওঁ এটা চুকত অকলে বহিছিল। তেওঁ ৰাম পোথুভালৰপৰা ''মাখম'', ''নৈষধম'' আৰু ''ভোজ চম্পু'' কাব্য অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ শিক্ষাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ছোৱা আছিল কোদুংগাল্লুৰত। তাত থকা বিদ্বানসকলৰ বাবে [[কোদুংগাল্লুৰ ৰাজপৰিয়াল|কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকম]] শিক্ষাৰ এক কেন্দ্ৰ আছিল। == প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱন == প্ৰচলিত জাতিভেদ প্ৰথাক সমালোচনা কৰি লিখা কৰুপ্পনৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ''জাতিকুম্মী'' ১৯০৪ চনত [[কোদুংগাল্লুৰ প্ৰসাদ|কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকম]]ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ই দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। জাতিভেদ প্ৰথা আৰু [[অস্পৃশ্যতা]]ক প্ৰশ্ন কৰা [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ ই এক অগ্ৰণী প্ৰয়াস আছিল।<ref>{{cite web|title=Intro Dalit Poetry in Malayalam|trans-title=মালায়ালম ভাষাত দলিত কবিতাৰ পৰিচয়|url=http://roundtableindia.co.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3193%3Aintro-dalit-poetry-in-malayalam&tmpl=component&type=raw|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> যেতিয়া [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]], [[কুমাৰন আছান]] আৰু [[আয়্যানকালি]]য়ে [[ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্য]]ত সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে কাম কৰিছিল, তেতিয়া ''জাতিকুম্মী''ৰ উপস্থাপন আছিল [[কোচিন ৰাজ্য]]ত সেই দিশত গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম পদক্ষেপ, যিটো তেতিয়াৰ ১৯বছৰীয়া ছাত্ৰ কৰুপ্পনে আৰম্ভ কৰিছিল। কুমাৰন আছানৰ ''দুৰৱস্থা'' ইয়াৰ ১০ বছৰৰ পাছত প্ৰকাশ পাইছিল। যদিও কৰুপ্পনৰ বেছিভাগ লেখাই পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ সংস্কৃতত আছিল, ''জাতিকুম্মী''ত সৰল, দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য মালায়ালম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিটো স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ নিৰক্ষৰ লোকসকলেও বুজি পাবলৈ আৰু প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। === শিক্ষকতাৰ জীৱন === বিখ্যাত থিৰুভাঞ্চিকুলাম শিৱ মন্দিৰত পূজা কৰিবলৈ কোদুংগাল্লুৰলৈ অহা [[কোচিনৰ মহাৰাজ]] ৰাজৰ্ষি ৰামবৰ্মা ৰজাৰ চকুত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ প্ৰতিভা ধৰা পৰিছিল। ভট্টন থাম্পুৰানে কৰুপ্পনক ৰজাৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিছিল। মহাৰাজ অভিভূত হৈছিল আৰু কৰুপ্পনক [[হিল প্ৰসাদ, ত্ৰিপুনিথুৰা|ত্ৰিপুনিথুৰাৰ তেওঁৰ প্ৰসাদলৈ]] আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। এই সাক্ষাতটো কৰুপ্পনৰ বাবে এক টাৰ্ণিং পইণ্ট আছিল। মহাৰাজই [[কোচিন ৰাজপৰিয়াল|ৰাজপৰিয়ালৰ]] প্ৰধান গুৰু 'সহৃদয়তিলকন' ৰাম পিষৰোডিৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ উচ্চতৰ অধ্যয়নৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। কৰুপ্পনে ৰাম পিষৰোডিৰপৰা 'সিদ্ধান্ত কৌমুদী', 'মনোৰমা' আৰু 'সাহিত্য দৰ্পণম' অধ্যয়ন কৰিছিল। সোনকালেই কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা কনভেণ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="keralasahityaakademi">{{cite web|title=Pandit K.P. Karuppan|trans-title=পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/KPKaruppan/Html/KPKarupanpage.htm|publisher=Kerala Sahitya Akademi|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১২ চনত যেতিয়া পণ্ডিত কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত (একমাত্ৰ উচ্চ বৰ্ণৰ ছোৱালীৰ বাবে থকা এক বিশেষ প্ৰতিষ্ঠান) সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, তেতিয়া উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁৰ নিযুক্তিৰ তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ ছোৱালীহঁতক এজন নিম্ন বৰ্ণৰ লোকৰ অধীনত পঢ়িবলৈ পঠিয়াবলৈ অমান্তি হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজই তেওঁলোকৰ দাবী অগ্ৰাহ্য কৰে আৰু সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে কৰুপ্পনৰ অধীনত পঢ়িবলৈ অনিচ্ছুক ছোৱালীহঁতক বিদ্যালয়ৰপৰা উলিয়াই দিয়া হ'ব, যাৰ ফলত প্ৰতিবাদৰ অন্ত পৰে। কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলৰ কৰ্মচাৰী পদ এৰাৰ পিছত, তেওঁ ১৯১৮ চনত [[ত্ৰিছূৰ]]ৰ ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ হাইস্কুলত যোগদান কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁক তাত থকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয়ত নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯২১ চনত তেওঁক পুনৰ এৰ্নাকুলামৰ গাৰ্লছ হাইস্কুলত নিযুক্তি দিয়া হয়, যিখন বিদ্যালয়ে তেতিয়ালৈকে নিজৰ নামৰপৰা "কাষ্ট" শব্দটো বাদ দিছিল। === বিধান পৰিষদ === গাৰ্লছ হাইস্কুলত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো কাৰ্যকালৰ সময়ত, ১৯২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত, লেখা আৰু প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে কৰা নিৰালস্য সংগ্ৰামৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে, আজিলৈকে ভোটাধিকাৰ নথকা শ্ৰেণীসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ তেওঁক [[কোচিন বিধান পৰিষদ]]ৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। এম. এল. চি. হিচাপে কৰুপ্পনে কৰ্তৃপক্ষৰ আগত তেওঁলোকৰ সমস্যা আৰু ওজৰ-আপত্তিসমূহ উপস্থাপন কৰি তেওঁলোকৰ বাবে উন্নত শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু জীৱন-ধাৰণৰ অৱস্থাৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক এই উদ্দেশ্যৰ বাবে এটা সুকীয়া বিভাগ স্থাপন কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত তদানীন্তন জনশিক্ষা সঞ্চালক ৰাও চাহিব চি. মাথাইক পদেন ৰক্ষক আৰু কৰুপ্পনক পূৰ্ণকালীন সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে লৈ শোষিত শ্ৰেণীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভাগ স্থাপন কৰা হৈছিল। সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে, কৰুপ্পনে বিদ্যালয় স্থাপন আৰু কলনী স্থাপন কৰি শোষিত শ্ৰেণীৰ উন্নতিৰ বাবে কেইবাটাও সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক শোষিত শ্ৰেণীৰ শিশুসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে জলপানী, মাচুল ৰেহাই আৰু অন্যান্য কেইবাটাও উদগনিমূলক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ মাজত অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে তেওঁ ''আচাৰভূষণম'' ৰচনা কৰিছিল, এই গ্ৰন্থখন চৰকাৰে ছপা কৰি ৰাইজৰ মাজত বিনামূলীয়াকৈ বিতৰণ কৰিছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ বিভাগটোক পিছলৈ হৰিজন কল্যাণ বিভাগ বুলি নামকৰণ কৰা হয়। পুনৰ্গঠিত মীন বিভাগৰ অধীনত ফিছাৰী বিদ্যালয়সমূহ আৰম্ভ কৰাত পণ্ডিত কৰুপ্পনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। [[মাছ সংৰক্ষণ|মাছ সংৰক্ষণৰ]] স্থান স্থাপনে মীনপালনক এটা উদ্যোগ হিচাপে আগবঢ়াই নিয়াত আৰু মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিছিল। কোচিন চেণ্ট্ৰেল ক'অপাৰেটিভ বেংকৰ সঞ্চালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থাকোঁতে তেওঁ মৎস্যজীবী আৰু কৃষি শ্ৰমিকসকলক স্বাৱলম্বিতাৰ জৰিয়তে উন্নতিৰ বাবে সমবায় গঠন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। বিধান পৰিষদত তেওঁৰ তিনিবছৰীয়া কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ পিছত, কৰুপ্পনক দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে মনোনীত কৰা হৈছিল কিন্তু তেওঁ [[দিৱান|দিৱানক]] অনুৰোধ কৰিছিল যে পদটো শোষিত শ্ৰেণীৰ আন কোনো সদস্যক দিয়া হওক। চৰকাৰে এজন পুলায়া নেতা পি. চি. চানচেনক এম. এল. চি. হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে আৰু চানচেনৰ বাবে পথ প্ৰশস্ত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে পদত্যাগ পত্ৰ দাখিল কৰে। তাৰ পিছত পণ্ডিত কৰুপ্পনক প্ৰাথমিক শিক্ষা সমিতি আৰু ভাষাপৰিস্কৰণ সমিতিৰ সচিব হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৩১ চনত তেওঁ কোচিন ৰাজ্যৰ ভাৰ্নাকুলাৰ শিক্ষাৰ অধীক্ষকৰ নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা পদটো গ্ৰহণ কৰে। ১৯৩২ চনত তেওঁক [[মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়, এৰ্নাকুলাম|মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়ত]] সংস্কৃতৰ প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite book|last=Nair|first=R. Raman|title=Chattampi Swami: An Intellectual Biography|trans-title=চত্তাম্পি স্বামী: এন ইণ্টেলেচুৱেল বায়োগ্ৰাফী|year=২০১০|publisher=Centre for South Indian Studies|location=ত্ৰিবান্দ্ৰম|page=৩৮৮|url=https://books.google.com/books?id=K-JRfipEdV0C&q=pandit+karuppan&pg=PA388|isbn=9788190592826}}</ref> এই সময়ছোৱাত কৰুপ্পনে [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰীক্ষক ব'ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ হিচাপে আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ পৌৰ পৰিষদৰ সদস্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। === নাট্য কৰ্ম === ''বালকলেশম'' পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ আৰু ই ১৯১৯ চনত কোচিনৰ মহাৰাজৰ ''ষষ্টিপূৰ্তি'' উদ্‌যাপনৰ অংশ হিচাপে লিখা হৈছিল যেতিয়া তামিলনাডুৰ ৰাও চাহিব ননপেৰুমল চেট্টিয়ে ৰজাৰ সন্মানত এখন নাট্য প্ৰতিযোগিতাৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref name="shodhganga.inflibnet">{{cite web|title=Pandit Karuppan's Balakalesham and Udyanavirunnu|trans-title=পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বালকলেশম আৰু উদ্যানৱিৰুন্নু|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/244/12/12_chapter6.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> কৰুপ্পনে গুৰু ৰাম পিষৰোডিৰ বাধ্যবাধকতাত ১০ দিনৰ ভিতৰত নাটকখন লিখিছিল কিন্তু, তেওঁৰ প্ৰিয় মহাৰাজক মঞ্চৰ চৰিত্ৰ হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ শংকিত আৰু লজ্জিত হৈ কৰুপ্পনে নাটকখনৰ চৰিত্ৰবোৰক প্ৰতীকী নাম দিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টি শ্ৰেষ্ঠ হিচাপে বিবেচিত হয় আৰু বঁটা লাভ কৰে। কোচিন ৰাজ্যক ৰাণী বালা আৰু মহাৰাজক তেওঁৰ স্বামী কলেশন বুলি ইংগিত কৰি ইয়াৰ নাম ''বালকলেশম'' ৰখা হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজলৈ উছৰ্গিত নাটকখনত কলেশন ৰজা হোৱাৰ আগৰ ৰাজ্যৰ অৱস্থা আৰু তেওঁৰ ১৬বছৰীয়া শাসনকালত ৰাজ্যখনে লাভ কৰা অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল। লেখকে জাতিৰ নামত মানুহে ভোগ কৰা বেয়া কাম আৰু অত্যাচাৰক সমালোচনা কৰিবলৈ পাহৰা নাছিল। ''বালকলেশম'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে এৰ্নাকুলামৰ মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়ত মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল আৰু কৰুপ্পনৰ বন্ধু কোট্টিলিল নাৰায়ণ মাৰাৰে, যি এজন উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু আছিল, কিতাপখন ছপা কৰিবলৈ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। নাটকখনত ভৱিষ্যতৰ সংস্কাৰৰ বাবেও পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল, যেনে গাঁও পঞ্চায়ত গঠন, এখন বিধান পৰিষদ গঠন আৰু কোচিনত এটা বন্দৰ নিৰ্মাণ। নাটকখনৰ চিত্ৰনাট্য পঢ়াৰ পিছত, [[ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজ]] [[শ্ৰী মূলম থিৰুনাল]]য়ে কৰুপ্পনক এটা নৱৰত্ন খটোৱা সোণৰ আঙঠি (''নৱৰত্ন মোথিৰম'') উপহাৰ দিছিল। ''বালকলেশম''ৰ প্ৰতিলিপি দাখিল কৰাৰ সময়ত কৰুপ্পনে ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজক মাচুল ৰেহাই প্ৰদান কৰি তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক শিক্ষাৰ জৰিয়তে সহায় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিল। পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ উন্নতিৰ বাবে কৰুপ্পনে কৰা সংগ্ৰামৰ শলাগ লৈ মহাৰাজই লগে লগে ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সকলো শিক্ষাৰ্থীলৈ আধা মাচুল ৰেহাইৰ অনুমোদন জনাইছিল। মাদ্ৰাছৰ এজন পৰিদৰ্শনকাৰী গৱৰ্ণৰৰ বাবে মহাৰাজই আয়োজন কৰা এখন গাৰ্ডেন পাৰ্টিলৈ তেওঁৰ বাহিৰে আন সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল, তালৈ আমন্ত্ৰণ নোপোৱাৰ ক্ষোভ প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে ''উদ্যানৱিৰুন্নু'' নামৰ কবিতাটো ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ নিম্ন জাতিৰ বাবে কৰুপ্পনক বাদ দিয়া হৈছিল। কবিতাটোত বাদ পৰা লোকজনৰ আহত আত্ম-সন্মানৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু যেতিয়া টি কে কৃষ্ণ মেননে এই কথা মহাৰাজৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে, তেতিয়া মহাৰাজই নিৰ্দেশ দিয়ে যে ভৱিষ্যতে চৰকাৰী পাৰ্টিলৈ জাতি বা ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হ'ব।<ref name="shodhganga.inflibnet" /> কোচিনৰ মহাৰাজই কৰুপ্পনক ''কৱিতিলকন'' বা ''মহান কবি'' উপাধিৰে সন্মানিত কৰিছিল। কৰুপ্পনৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ, মালায়ালমলৈ ''শকুন্তলম''ৰ অনুবাদৰ বাবে ''কেৰালা কালিদাসন'' নামেৰে জনাজাত ত্ৰিবাংকুৰৰ [[কেৰালা বৰ্মা বলিয়া কোইল থাম্পুৰান]]য়ে ১৯১৩ চনত তেওঁক ''বিদ্বান'' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="keralasahityaakademi" /> === সমাজ সংস্কাৰ === সমাজ সংস্কাৰৰ কামত অধিক সময় আৰু শক্তি ব্যয় কৰিবলৈ '''কৰুপ্পনে''' শিক্ষকতাৰ চাকৰি এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক সভা নামৰ আঞ্চলিক গোটত সংগঠিত কৰে। সভাসমূহৰ মূল কাৰ্যসূচী আছিল মানুহক অজ্ঞতা আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ বুজোৱা। তেওঁ নিজৰ দেশবাসীৰ ওপৰত উন্নত শিক্ষিত হ'বলৈ আৰু এক স্বাস্থ্যকৰ জীৱন-শৈলী গ্ৰহণ কৰিবলৈ তীব্ৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল। তেওঁ [[কোদুংগাল্লুৰ]]ৰ [[আনপুঝা]]ত প্ৰথমখন সভা, ''কল্যাণদায়িনী সভা'' সংগঠিত কৰিছিল। আন এখন সভা আছিল ''সুধৰ্ম সূৰ্যোদয় সভা'' ([[থেভাড়া]]), তদুপৰি ''প্ৰবোধ চন্দ্ৰোদয়ম সভা'' ([[উত্তৰ পৰাভুৰ]]), ''অৰয়া বংশোধৰণী সভা'' ([[এংগাণ্ডিয়ুৰ]]), আৰু ''সনমাৰ্গ প্ৰদীপ সভা'' ([[কুম্বলম, এৰ্নাকুলাম|কুম্বলম]]) হৈছে পণ্ডিত কৰুপ্পনে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা অন্যান্য সভাসমূহ। এই সকলোবোৰ সভাৰ লক্ষ্য আছিল নিম্নবৰ্গৰ ''দলিত'' জাতিসমূহৰ উত্থান সাধন কৰা।<ref>{{cite web|title=MUNROEVIAN IMPACT OVER THE NATIVE REFORMATION MOVEMENTS|trans-title=থলুৱা সংস্কাৰ আন্দোলনসমূহৰ ওপৰত মুনৰোভিয়ান প্ৰভাৱ|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/220/10/10_chapter4.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১৩ চনত [[পুলায়া]] সম্প্ৰদায়ৰ উত্থানৰ বাবে কোচিন পুলায়া মহা সভা গঠনৰ জৰিয়তে দেখা পোৱাৰ দৰে তেওঁ অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰো [[মুক্তি]]ৰ ওপৰত সমানে গুৰুত্ব দিছিল।<ref>{{cite book|last=Kshirsagar|first=R K|title=Dalit Movement in India and Its Leaders, 1857–1956|trans-title=ভাৰতত দলিত আন্দোলন আৰু ইয়াৰ নেতাসকল, ১৮৫৭–১৯৫৬|year=১৯৯৪|publisher=M D Publications|location=নতুন দিল্লী|page=১০২|url=https://books.google.com/books?id=Wx218EFVU8MC&q=pandit+karuppan&pg=PA102|isbn=9788185880433}}</ref> উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁলোকক অস্পৃশ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকক সভাৰ বাবে কোনো সাধাৰণ ঠাইত সমবেত হ'বলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। জমিদাৰসকলৰ চকুৰপৰা এনেবোৰ সভা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ কৰুপ্পনে পুলায়াসকলক [[ভেম্বানাদ হ্ৰদ|এৰ্নাকুলামৰ বেকৱাটাৰলৈ]] নাও চলাই আহিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ নাৱবোৰ একেলগে বান্ধিবলৈ কৈছিল। তাতেই তেওঁ কাঠৰ তক্তাৰে সজা এখন মঞ্চত তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিছিল আৰু এখন সভা গঠন কৰি তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে ৰণনীতি প্ৰস্তুত কৰিছিল। ইয়াক 'কয়াল সন্মেলনম' বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/news/kerala/pandit-karuppan/585273|title = വരേണ്യ പ്രമാണിത്തത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച കായല്‍ സമ്മേളനം}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, কৰুপ্পনে [[সামাজিক ব্যাধি]] আৰু বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ যুঁজখনক গতি প্ৰদান কৰিবলৈ [[ভেলাস (সম্প্ৰদায়)|ভেলাস]], [[সম্বৱস]], [[উল্লাদাস]] আৰু [[কুদুম্বিস]]ৰ দৰে অন্যান্য সম্প্ৰদায়কো একেধৰণৰ সভা গঠন কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ জাতিভেদ প্ৰথাই পুলায়াসকলক এৰ্নাকুলামৰ ৰাস্তাত প্ৰৱেশ কৰাত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ [[ৰাজহুৱা পথ|ৰাজহুৱা পথত]] খোজকঢ়াত বাধা দিছিল। এই সমস্যাক লৈ মোকাবিলা কৰিবলৈ কৰুপ্পনে এক অনুকূল সুযোগলৈ অপেক্ষা কৰিছিল। চৰকাৰে কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ এখন প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল য'ত দিৱান ডব্লিউ. এইচ. ভোৰ সন্মানীয় অতিথি আছিল। কৰুপ্পনে তেওঁৰ ভাষণৰ সময়ত দিৱানৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে যে প্ৰদৰ্শনীত প্ৰদৰ্শিত কৃষিজাত সামগ্ৰীসমূহৰ খেতি কৰিবলৈ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰা পুলায়াসকলক প্ৰদৰ্শনীখন ''চাবলৈ'' দিয়া হোৱা নাছিল। কৰুপ্পনৰ কথাত আৱেগিক হৈ দিৱানে আয়োজকসকলক পুলায়াসকলক খেলপথাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তেতিয়া কৰুপ্পনে তেওঁলোকক শোভাযাত্ৰা কৰি প্ৰদৰ্শনীৰ স্থানলৈ লৈ গৈছিল, ইতিমধ্যে তেওঁলোকক ভেম্বানাদ হ্ৰদত তেওঁলোকৰ দেশী নাৱত উপস্থিত হৈ অপেক্ষা কৰিবলৈ কৈছিল। সেইদিনাৰপৰা পুলায়াসকলে এৰ্নাকুলাম চহৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল আৰু কৰুপ্পনে পুলায়া আৰু আন শোষিত শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ বাবে ৰাজহুৱা পথত খোজকঢ়াৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল। === ব্যক্তিগত জীৱন === পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতি এক বিশেষ শ্ৰদ্ধা আছিল যাৰ মিছনাৰীসকলে ধৰ্ম বা জাতিৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তি কৰোৱা কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠান আৰম্ভ কৰি কেৰালাৰ শিক্ষাত সহায় কৰিছিল। ১৯২৫ চনত যেতিয়া হিজ গ্ৰেচ [[এলেক্সিছ হেনৰী লেপিছিয়াৰ]]য়ে (ভেটিকানৰপৰা অহা পোপৰ প্ৰতিনিধি) কোচিন ভ্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া কৰুপ্পনে এটা আদৰণি কবিতা লিখিছিল। কৰুপ্পনে [[বুদ্ধ]] আৰু [[নবী মহম্মদ|নবী মহম্মদৰ]] মহানতা আলোকপাত কৰিও কবিতা লিখিছিল। [[চত্তাম্পি স্বামী|শ্ৰী চত্তাম্পি স্বামী]]ৰ মৃত্যুত শোকাহত হৈ কৰুপ্পনে ''সমাধি সপ্তকম'' শীৰ্ষক এটা শোক কবিতা লিখিছিল। পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ পত্নী কুন্থাম্মাৰ ঘৰ [[পানম্বুকাদ]]ত আছিল আৰু দম্পতীহালে তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ কন্যা পাৰ্বতীৰ সৈতে [[ছেইণ্ট থেৰেছা মহাবিদ্যালয়|এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা মহাবিদ্যালয়]]ৰ সমীপৰ ''সাহিত্যকুদীৰম'' নামৰ ঘৰ এটাত বাস কৰিছিল। ১৯৩৮ চনৰ ২৩ মাৰ্চত ৫৩ বছৰ বয়সত [[প্লুৰিচি]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ মৃত্যু হয়। == গ্ৰন্থপঞ্জী == কবি আৰু নাট্যকাৰ হিচাপে পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বহুতো প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আছিল, তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ'ল: ''আচাৰ ভূষণম'', ''অৰয়প্ৰশস্তি'', ''বালকলেশম'', ''বালোদ্যানম'', ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'', ''ভঞ্জিতবিমানম'', ''চানজেনকুট্টি'', ''চিত্ৰলেখা'', ''ধীৱৰা তৰুণীয়ুদে ৱিলাপম'', ''ধ্ৰুৱচৰিতম'', ''এডৱাৰ্ড বিজয়ম'', ''জাতিকুম্মী'', ''কৈৰালীকৌতুকম'', ''কাট্টিলে জ্যেষ্ঠন'', ''ললিতোপহাৰম'', ''লংকামৰ্দনম'', ''মহাসমাধি'', ''মংগলামালা'', ''পঞ্চৱটি'', ''শকুন্তলম বঞ্চিপ্পাট্টু'', ''সংগীত নৈষধম'', ''সৌদামিনী'', ''শ্ৰী বুধন'', ''শ্ৰী ৰামবৰ্মা'', ''সুগতসূক্তম'', ''থিৰুনালকুম্মী'', ''উদ্যানৱিৰুন্নু'', ''উলুকোপাখ্যানম'', আৰু ''ভল্লোৰ্কৱিতা''। তেওঁৰ ''শকুন্তলা'', ''বালোদ্যানম'' আৰু ''কৈৰালীকৌতুকম'' [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ বিদ্যালয়সমূহৰ শ্ৰেণীৰ বাবে [[পাঠ্যপুথি]] আছিল। ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'' [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এফ.এ. পৰীক্ষাৰ বাবে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] পাঠ্যপুথি আছিল। == গ্ৰন্থাগাৰ == পণ্ডিত কৰুপ্পন স্মাৰক গ্ৰামীণ ৱায়ানশালা হৈছে ১৯৫৩ চনত কৰুপ্পনৰ জন্ম গাঁও চেৰানাল্লুৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা গ্ৰন্থাগাৰ। তেওঁৰ ভতিজা এ. কে. ভেলপ্পনে মোমায়েকৰ স্মৃতি হিচাপে গ্ৰন্থাগাৰটো স্থাপন কৰাত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Pazhanilath|first=Johny|authorlink=|title=More than just a village library|trans-title=কেৱল এটা গাঁৱৰ গ্ৰন্থাগাৰতকৈয়ো অধিক|date=11 March 2004|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040430184156/http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|url-status=dead|archive-date=30 April 2004|doi=|work=[[The Hindu]]|accessdate=10 July 2008}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অনুৰাগীসকলে তেওঁৰ স্মৃতিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে এটা সংগঠন গঠন কৰিছে। == লগতে চাওক (কেৰালাৰ সমাজ সংস্কাৰকসকল) == * [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]] * [[পদ্মনাভন পাল্পু|ড° পাল্পু]] * [[কুমাৰন আছান|কুমাৰনাছান]] * [[আয়্যাতন গোপালন|ৰাও চাহিব ড° আয়্যাতন গোপালন]] * [[ব্ৰহ্মানন্দ স্বামী শিৱযোগী]] * [[ভাগভটানন্দ|বাঘভটানন্দ]] * [[মিতাবাদী কৃষ্ণন]] * [[মূৰ্কোথ কুমাৰন]] * [[আয়্যানকালি]] * [[আয়্যা বৈকুণ্ডৰ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:কৰুপ্পন, পণ্ডিত}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ পণ্ডিতসকল]] [[শ্ৰেণী:এৰ্নাকুলাম জিলাৰ লেখকসকল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰকসকল]] [[শ্ৰেণী:১৮৮৫ চনৰ জন্ম]] [[শ্ৰেণী:১৯৩৮ চনৰ মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় পণ্ডিতসকল]] bfrontghy7fbzx6ix6b63jabisszo85 626660 626659 2026-08-12T21:26:38Z MS Sakib 25393 626660 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় কবি আৰু নাট্যকাৰ}} {{Infobox person | name = পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন | image = Pandit Karuppan.jpeg | alt = ব্যাৱসায়িক চুট আৰু বগা-পাগুৰি পৰিহিত এজন লোকৰ ক'লা-বগা চিত্ৰ। | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1885|05|24}} | birth_place = [[চেৰানাল্লুৰ]], [[কোচি]], ভাৰত | death_date = {{Death date and age|df=yes|1938|03|23|1885|05|24}} | death_place = | other_names = | known_for = | occupation = কবি, নাট্যকাৰ, [[সংস্কাৰ আন্দোলন|সমাজ সংস্কাৰক]] }} '''পণ্ডিত কৰুপ্পন''' ভাৰতৰ [[কেৰালা]]ত বসবাস কৰা এজন কবি, নাট্যকাৰ আৰু সমাজ সংস্কাৰক আছিল। আৰ্থ-সামাজিক আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহক আগশাৰীলৈ লৈ যোৱাৰ বাবে তেওঁক কেৰালাৰ "[[আব্ৰাহাম লিংকন|লিংকন]]" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|first=|authorlink=|author2=|title=Important Personalities|trans-title=গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকল|publisher=keralawindow.net|date=|url=http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|doi=|accessdate=১০ জুলাই ২০০৮|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602002630/http://www.keralawindow.net/imp_p.htm|archive-date=২ জুন ২০০৮|url-status=dead}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ জন্ম [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলামত হৈছিল। তেওঁ বেকৱাটাৰ আৰু নদীত স্থানীয়ভাৱে মাছ ধৰা কামত নিয়োজিত অন্তৰ্দেশীয় মৎস্যজীবীৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰপৰা আহিছিল। তেওঁ [[অস্পৃশ্যতা]] আৰু সামাজিক ব্যাধিসমূহৰ বিৰুদ্ধে এজন নিৰালস্য সংগ্ৰামী আছিল। কৰুপ্পন এজন প্ৰখ্যাত [[সংস্কৃত]] পণ্ডিত, কবি আৰু নাট্যকাৰ হৈ পৰিছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ প্ৰথমগৰাকী মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী হিচাপে তেওঁ [[নিৰক্ষৰতা]], সামাজিক অন্যায়, জাতিভেদ প্ৰথা আৰু [[অন্ধবিশ্বাস|অন্ধবিশ্বাসসমূহৰ]] বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নিজৰ সাহিত্যিক দক্ষতা আৰু সাংগঠনিক সামৰ্থ্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সবলীকৰণৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৮৮৫ চনৰ ২৪ মে'ত [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ সমীপৰ চেৰানাল্লুৰত কে. পি. কৰুপ্পনৰ (কান্দাথিপৰম্বিল পাপু কৰুপ্পন) জন্ম হৈছিল। তেওঁ ধীৱৰা মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ এটা নিম্ন মধ্যবিত্ত পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম পাপু (স্থানীয়ভাৱে আথো পূজাৰী বুলি জনাজাত) আৰু মাতৃৰ নাম কোচু পেন্নু আছিল। পৰিয়ালটো বিষবিজ্ঞান আৰু সাপে খোঁটা ৰোগীৰ চিকিৎসাৰ দক্ষতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book|last=Sadasivan|first=S N|title=A Social History of India|trans-title=এ ছ'চিয়েল হিষ্ট্ৰি অৱ ইণ্ডিয়া|year=২০০০|publisher=A P H Publishing Corporation|location=নতুন দিল্লী|page=৫৫১|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&q=pandit+karuppan&pg=PA532|isbn=9788176481700}}</ref> [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত কৰুপ্পনৰ অৰ্থ হৈছে "ক'লা ৰঙৰ ব্যক্তি", কিন্তু কৰুপ্পনৰ ছালৰ ৰং অতি উজ্জ্বল আছিল। কৰুপ্পন নামটো তেওঁক এজন [[তামিল ভাষা|তামিল]] গোসাঁয়ে দিছিল, যি তেওঁলোকৰ পাৰিবাৰিক বন্ধু আছিল। তেওঁ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে ল'ৰাজন এজন মহান পণ্ডিত হ'ব আৰু ''কৰ্পন'' (তামিল ভাষাত এজন শিক্ষিত ব্যক্তি) নামটোৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, যিটো পিছলৈ ''কৰুপ্পন''লৈ সলনি হয়। পাঁচ বছৰ বয়সত আত্মীয় আজিক্কল ভেলু বৈদ্যনৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ [[শিক্ষা|আনুষ্ঠানিক শিক্ষা]] আৰম্ভ হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানীয় গুৰু ভাদাক্কে ভালাথ আপ্পু আছানে তেওঁক সংস্কৃতৰ প্ৰাথমিক পাঠ ''অমৰকোষম'', ''সিদ্ধৰূপম'' আৰু ''শ্ৰীৰামোদন্তম'' শিকাইছিল। এজন প্ৰচুৰ পাঠক হিচাপে কৰুপ্পনে ''ইতিহাস'' আৰু ''[[পুৰাণ]]''সমূহো পঢ়িছিল। তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা আছিল ''স্তোত্ৰমন্দাৰম''। এই প্ৰতিভাশালী ছাত্ৰজনে মাত্ৰ ১২ বছৰ বয়সতে ''শাৰ্দূলবিক্ৰীড়িতম'' শৈলীৰ শ্লোক ব্যৱহাৰ কৰি ''লংকামৰ্দনম'' ৰচনা কৰি তেওঁৰ [[গুৰু|গুৰুসকলক]] আচৰিত কৰি তুলিছিল। কৰুপ্পনে চেৰাইৰ মংগলাদপিল্লীল কৃষ্ণন আছানৰ অধীনত সংস্কৃত কাব্য অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু অন্নমনদা ৰাম পোথুভালৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেৰানাল্লুৰলৈ উভতি আহিছিল। তাত প্ৰচলিত প্ৰথা অনুসৰি উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু ছাত্ৰসকলে তেওঁক তেওঁলোকৰ সৈতে বহিবলৈ নিদিছিল, সেয়েহে তেওঁ এটা চুকত অকলে বহিছিল। তেওঁ ৰাম পোথুভালৰপৰা ''মাখম'', ''নৈষধম'' আৰু ''ভোজ চম্পু'' কাব্য অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ শিক্ষাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়ছোৱা আছিল কোদুংগাল্লুৰত। তাত থকা বিদ্বানসকলৰ বাবে কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকম শিক্ষাৰ এক কেন্দ্ৰ আছিল। == প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱন == প্ৰচলিত জাতিভেদ প্ৰথাক সমালোচনা কৰি লিখা কৰুপ্পনৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ''জাতিকুম্মী'' ১৯০৪ চনত কোদুংগাল্লুৰ কোভিলাকমত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত ৰচনা কৰা হৈছিল আৰু ই দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। জাতিভেদ প্ৰথা আৰু [[অস্পৃশ্যতা]]ক প্ৰশ্ন কৰা [[মালায়ালম সাহিত্য]]ৰ ই এক অগ্ৰণী প্ৰয়াস আছিল।<ref>{{cite web|title=Intro Dalit Poetry in Malayalam|trans-title=মালায়ালম ভাষাত দলিত কবিতাৰ পৰিচয়|url=http://roundtableindia.co.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3193%3Aintro-dalit-poetry-in-malayalam&tmpl=component&type=raw|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> যেতিয়া শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু, কুমাৰন আছান আৰু আয়্যানকালিয়ে [[ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্য]]ত সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে কাম কৰিছিল, তেতিয়া ''জাতিকুম্মী''ৰ উপস্থাপন আছিল [[কোচিন ৰাজ্য]]ত সেই দিশত গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম পদক্ষেপ, যিটো তেতিয়াৰ ১৯বছৰীয়া ছাত্ৰ কৰুপ্পনে আৰম্ভ কৰিছিল। কুমাৰন আছানৰ ''দুৰৱস্থা'' ইয়াৰ ১০ বছৰৰ পাছত প্ৰকাশ পাইছিল। যদিও কৰুপ্পনৰ বেছিভাগ লেখাই পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ সংস্কৃতত আছিল, ''জাতিকুম্মী''ত সৰল, দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য মালায়ালম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিটো স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ নিৰক্ষৰ লোকসকলেও বুজি পাবলৈ আৰু প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। === শিক্ষকতাৰ জীৱন === বিখ্যাত থিৰুভাঞ্চিকুলাম শিৱ মন্দিৰত পূজা কৰিবলৈ কোদুংগাল্লুৰলৈ অহা [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিনৰ মহাৰাজ]] ৰাজৰ্ষি ৰামবৰ্মা ৰজাৰ চকুত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ প্ৰতিভা ধৰা পৰিছিল। ভট্টন থাম্পুৰানে কৰুপ্পনক ৰজাৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিছিল। মহাৰাজ অভিভূত হৈছিল আৰু কৰুপ্পনক ত্ৰিপুনিথুৰাৰ তেওঁৰ প্ৰসাদলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। এই সাক্ষাতটো কৰুপ্পনৰ বাবে এক টাৰ্ণিং পইণ্ট আছিল। মহাৰাজই ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰধান গুৰু 'সহৃদয়তিলকন' ৰাম পিষৰোডিৰ অধীনত কৰুপ্পনৰ সংস্কৃতৰ উচ্চতৰ অধ্যয়নৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। কৰুপ্পনে ৰাম পিষৰোডিৰপৰা 'সিদ্ধান্ত কৌমুদী', 'মনোৰমা' আৰু 'সাহিত্য দৰ্পণম' অধ্যয়ন কৰিছিল। সোনকালেই কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা কনভেণ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="keralasahityaakademi">{{cite web|title=Pandit K.P. Karuppan|trans-title=পণ্ডিত কে. পি. কৰুপ্পন|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/Profiles/KPKaruppan/Html/KPKarupanpage.htm|publisher=Kerala Sahitya Akademi|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১২ চনত যেতিয়া পণ্ডিত কৰুপ্পনক এৰ্নাকুলামৰ কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলত (একমাত্ৰ উচ্চ বৰ্ণৰ ছোৱালীৰ বাবে থকা এক বিশেষ প্ৰতিষ্ঠান) সংস্কৃতৰ শিক্ষক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, তেতিয়া উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁৰ নিযুক্তিৰ তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ ছোৱালীহঁতক এজন নিম্ন বৰ্ণৰ লোকৰ অধীনত পঢ়িবলৈ পঠিয়াবলৈ অমান্তি হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজই তেওঁলোকৰ দাবী অগ্ৰাহ্য কৰে আৰু সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে কৰুপ্পনৰ অধীনত পঢ়িবলৈ অনিচ্ছুক ছোৱালীহঁতক বিদ্যালয়ৰপৰা উলিয়াই দিয়া হ'ব, যাৰ ফলত প্ৰতিবাদৰ অন্ত পৰে। কাষ্ট গাৰ্লছ হাইস্কুলৰ কৰ্মচাৰী পদ এৰাৰ পিছত, তেওঁ ১৯১৮ চনত [[ত্ৰিছূৰ]]ৰ ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ হাইস্কুলত যোগদান কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁক তাত থকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয়ত নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯২১ চনত তেওঁক পুনৰ এৰ্নাকুলামৰ গাৰ্লছ হাইস্কুলত নিযুক্তি দিয়া হয়, যিখন বিদ্যালয়ে তেতিয়ালৈকে নিজৰ নামৰপৰা "কাষ্ট" শব্দটো বাদ দিছিল। === বিধান পৰিষদ === গাৰ্লছ হাইস্কুলত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো কাৰ্যকালৰ সময়ত, ১৯২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত, লেখা আৰু প্ৰচাৰৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে কৰা নিৰালস্য সংগ্ৰামৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে, আজিলৈকে ভোটাধিকাৰ নথকা শ্ৰেণীসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ তেওঁক কোচিন বিধান পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। এম. এল. চি. হিচাপে কৰুপ্পনে কৰ্তৃপক্ষৰ আগত তেওঁলোকৰ সমস্যা আৰু ওজৰ-আপত্তিসমূহ উপস্থাপন কৰি তেওঁলোকৰ বাবে উন্নত শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু জীৱন-ধাৰণৰ অৱস্থাৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক এই উদ্দেশ্যৰ বাবে এটা সুকীয়া বিভাগ স্থাপন কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত তদানীন্তন জনশিক্ষা সঞ্চালক ৰাও চাহিব চি. মাথাইক পদেন ৰক্ষক আৰু কৰুপ্পনক পূৰ্ণকালীন সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে লৈ শোষিত শ্ৰেণীৰ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভাগ স্থাপন কৰা হৈছিল। সহকাৰী ৰক্ষক হিচাপে, কৰুপ্পনে বিদ্যালয় স্থাপন আৰু কলনী স্থাপন কৰি শোষিত শ্ৰেণীৰ উন্নতিৰ বাবে কেইবাটাও সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ চৰকাৰক শোষিত শ্ৰেণীৰ শিশুসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে জলপানী, মাচুল ৰেহাই আৰু অন্যান্য কেইবাটাও উদগনিমূলক ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ মাজত অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে তেওঁ ''আচাৰভূষণম'' ৰচনা কৰিছিল, এই গ্ৰন্থখন চৰকাৰে ছপা কৰি ৰাইজৰ মাজত বিনামূলীয়াকৈ বিতৰণ কৰিছিল। শোষিত শ্ৰেণীৰ বিভাগটোক পিছলৈ হৰিজন কল্যাণ বিভাগ বুলি নামকৰণ কৰা হয়। পুনৰ্গঠিত মীন বিভাগৰ অধীনত ফিছাৰী বিদ্যালয়সমূহ আৰম্ভ কৰাত পণ্ডিত কৰুপ্পনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। মাছ সংৰক্ষণৰ স্থান স্থাপনে মীনপালনক এটা উদ্যোগ হিচাপে আগবঢ়াই নিয়াত আৰু মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰাত সহায় কৰিছিল। কোচিন চেণ্ট্ৰেল ক'অপাৰেটিভ বেংকৰ সঞ্চালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থাকোঁতে তেওঁ মৎস্যজীবী আৰু কৃষি শ্ৰমিকসকলক স্বাৱলম্বিতাৰ জৰিয়তে উন্নতিৰ বাবে সমবায় গঠন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। বিধান পৰিষদত তেওঁৰ তিনিবছৰীয়া কাৰ্যকাল শেষ হোৱাৰ পিছত, কৰুপ্পনক দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে মনোনীত কৰা হৈছিল কিন্তু তেওঁ দিৱানক অনুৰোধ কৰিছিল যে পদটো শোষিত শ্ৰেণীৰ আন কোনো সদস্যক দিয়া হওক। চৰকাৰে এজন পুলায়া নেতা পি. চি. চানচেনক এম. এল. চি. হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে আৰু চানচেনৰ বাবে পথ প্ৰশস্ত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে পদত্যাগ পত্ৰ দাখিল কৰে। তাৰ পিছত পণ্ডিত কৰুপ্পনক প্ৰাথমিক শিক্ষা সমিতি আৰু ভাষাপৰিস্কৰণ সমিতিৰ সচিব হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৩১ চনত তেওঁ কোচিন ৰাজ্যৰ ভাৰ্নাকুলাৰ শিক্ষাৰ অধীক্ষকৰ নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা পদটো গ্ৰহণ কৰে। ১৯৩২ চনত তেওঁক মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়ত সংস্কৃতৰ প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite book|last=Nair|first=R. Raman|title=Chattampi Swami: An Intellectual Biography|trans-title=চত্তাম্পি স্বামী: এন ইণ্টেলেচুৱেল বায়োগ্ৰাফী|year=২০১০|publisher=Centre for South Indian Studies|location=ত্ৰিবান্দ্ৰম|page=৩৮৮|url=https://books.google.com/books?id=K-JRfipEdV0C&q=pandit+karuppan&pg=PA388|isbn=9788190592826}}</ref> এই সময়ছোৱাত কৰুপ্পনে [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰীক্ষক ব'ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ হিচাপে আৰু [[এৰ্নাকুলাম]]ৰ পৌৰ পৰিষদৰ সদস্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। === নাট্য কৰ্ম === ''বালকলেশম'' পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ আৰু ই ১৯১৯ চনত কোচিনৰ মহাৰাজৰ ''ষষ্টিপূৰ্তি'' উদ্‌যাপনৰ অংশ হিচাপে লিখা হৈছিল যেতিয়া তামিলনাডুৰ ৰাও চাহিব ননপেৰুমল চেট্টিয়ে ৰজাৰ সন্মানত এখন নাট্য প্ৰতিযোগিতাৰ আয়োজন কৰিছিল।<ref name="shodhganga.inflibnet">{{cite web|title=Pandit Karuppan's Balakalesham and Udyanavirunnu|trans-title=পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বালকলেশম আৰু উদ্যানৱিৰুন্নু|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/244/12/12_chapter6.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> কৰুপ্পনে গুৰু ৰাম পিষৰোডিৰ বাধ্যবাধকতাত ১০ দিনৰ ভিতৰত নাটকখন লিখিছিল কিন্তু, তেওঁৰ প্ৰিয় মহাৰাজক মঞ্চৰ চৰিত্ৰ হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ শংকিত আৰু লজ্জিত হৈ কৰুপ্পনে নাটকখনৰ চৰিত্ৰবোৰক প্ৰতীকী নাম দিছিল। তেওঁৰ সৃষ্টি শ্ৰেষ্ঠ হিচাপে বিবেচিত হয় আৰু বঁটা লাভ কৰে। কোচিন ৰাজ্যক ৰাণী বালা আৰু মহাৰাজক তেওঁৰ স্বামী কলেশন বুলি ইংগিত কৰি ইয়াৰ নাম ''বালকলেশম'' ৰখা হৈছিল। কোচিনৰ মহাৰাজলৈ উছৰ্গিত নাটকখনত কলেশন ৰজা হোৱাৰ আগৰ ৰাজ্যৰ অৱস্থা আৰু তেওঁৰ ১৬বছৰীয়া শাসনকালত ৰাজ্যখনে লাভ কৰা অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল। লেখকে জাতিৰ নামত মানুহে ভোগ কৰা বেয়া কাম আৰু অত্যাচাৰক সমালোচনা কৰিবলৈ পাহৰা নাছিল। ''বালকলেশম'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে এৰ্নাকুলামৰ মহাৰাজ মহাবিদ্যালয়ত মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল আৰু কৰুপ্পনৰ বন্ধু কোট্টিলিল নাৰায়ণ মাৰাৰে, যি এজন উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু আছিল, কিতাপখন ছপা কৰিবলৈ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। নাটকখনত ভৱিষ্যতৰ সংস্কাৰৰ বাবেও পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল, যেনে গাঁও পঞ্চায়ত গঠন, এখন বিধান পৰিষদ গঠন আৰু কোচিনত এটা বন্দৰ নিৰ্মাণ। নাটকখনৰ চিত্ৰনাট্য পঢ়াৰ পিছত, ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজ শ্ৰী মূলম থিৰুনালয়ে কৰুপ্পনক এটা নৱৰত্ন খটোৱা সোণৰ আঙঠি (''নৱৰত্ন মোথিৰম'') উপহাৰ দিছিল। ''বালকলেশম''ৰ প্ৰতিলিপি দাখিল কৰাৰ সময়ত কৰুপ্পনে ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজক মাচুল ৰেহাই প্ৰদান কৰি তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক শিক্ষাৰ জৰিয়তে সহায় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিল। পিছপৰা সম্প্ৰদায়সমূহৰ উন্নতিৰ বাবে কৰুপ্পনে কৰা সংগ্ৰামৰ শলাগ লৈ মহাৰাজই লগে লগে ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ ধীৱৰা সম্প্ৰদায়ৰ সকলো শিক্ষাৰ্থীলৈ আধা মাচুল ৰেহাইৰ অনুমোদন জনাইছিল। মাদ্ৰাছৰ এজন পৰিদৰ্শনকাৰী গৱৰ্ণৰৰ বাবে মহাৰাজই আয়োজন কৰা এখন গাৰ্ডেন পাৰ্টিলৈ তেওঁৰ বাহিৰে আন সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল, তালৈ আমন্ত্ৰণ নোপোৱাৰ ক্ষোভ প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ কৰুপ্পনে ''উদ্যানৱিৰুন্নু'' নামৰ কবিতাটো ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ নিম্ন জাতিৰ বাবে কৰুপ্পনক বাদ দিয়া হৈছিল। কবিতাটোত বাদ পৰা লোকজনৰ আহত আত্ম-সন্মানৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু যেতিয়া টি কে কৃষ্ণ মেননে এই কথা মহাৰাজৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে, তেতিয়া মহাৰাজই নিৰ্দেশ দিয়ে যে ভৱিষ্যতে চৰকাৰী পাৰ্টিলৈ জাতি বা ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো এম এল চিক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হ'ব।<ref name="shodhganga.inflibnet" /> কোচিনৰ মহাৰাজই কৰুপ্পনক ''কৱিতিলকন'' বা ''মহান কবি'' উপাধিৰে সন্মানিত কৰিছিল। কৰুপ্পনৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ, মালায়ালমলৈ ''শকুন্তলম''ৰ অনুবাদৰ বাবে ''কেৰালা কালিদাসন'' নামেৰে জনাজাত ত্ৰিবাংকুৰৰ কেৰালা বৰ্মা বলিয়া কোইল থাম্পুৰানয়ে ১৯১৩ চনত তেওঁক ''বিদ্বান'' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="keralasahityaakademi" /> === সমাজ সংস্কাৰ === সমাজ সংস্কাৰৰ কামত অধিক সময় আৰু শক্তি ব্যয় কৰিবলৈ '''কৰুপ্পনে''' শিক্ষকতাৰ চাকৰি এৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই উদ্দেশ্যে তেওঁ নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলক সভা নামৰ আঞ্চলিক গোটত সংগঠিত কৰে। সভাসমূহৰ মূল কাৰ্যসূচী আছিল মানুহক অজ্ঞতা আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ বুজোৱা। তেওঁ নিজৰ দেশবাসীৰ ওপৰত উন্নত শিক্ষিত হ'বলৈ আৰু এক স্বাস্থ্যকৰ জীৱন-শৈলী গ্ৰহণ কৰিবলৈ তীব্ৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল। তেওঁ [[কোদুংগাল্লুৰ]]ৰ আনপুঝাত প্ৰথমখন সভা, ''কল্যাণদায়িনী সভা'' সংগঠিত কৰিছিল। আন এখন সভা আছিল ''সুধৰ্ম সূৰ্যোদয় সভা'' (থেভাড়া), তদুপৰি ''প্ৰবোধ চন্দ্ৰোদয়ম সভা'' (উত্তৰ পৰাভুৰ), ''অৰয়া বংশোধৰণী সভা'' (এংগাণ্ডিয়ুৰ), আৰু ''সনমাৰ্গ প্ৰদীপ সভা'' (কুম্বলম) হৈছে পণ্ডিত কৰুপ্পনে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা অন্যান্য সভাসমূহ। এই সকলোবোৰ সভাৰ লক্ষ্য আছিল নিম্নবৰ্গৰ ''দলিত'' জাতিসমূহৰ উত্থান সাধন কৰা।<ref>{{cite web|title=MUNROEVIAN IMPACT OVER THE NATIVE REFORMATION MOVEMENTS|trans-title=থলুৱা সংস্কাৰ আন্দোলনসমূহৰ ওপৰত মুনৰোভিয়ান প্ৰভাৱ|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/220/10/10_chapter4.pdf|accessdate=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৩}}</ref> ১৯১৩ চনত [[পুলায়া]] সম্প্ৰদায়ৰ উত্থানৰ বাবে কোচিন পুলায়া মহা সভা গঠনৰ জৰিয়তে দেখা পোৱাৰ দৰে তেওঁ অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰো [[মুক্তি]]ৰ ওপৰত সমানে গুৰুত্ব দিছিল।<ref>{{cite book|last=Kshirsagar|first=R K|title=Dalit Movement in India and Its Leaders, 1857–1956|trans-title=ভাৰতত দলিত আন্দোলন আৰু ইয়াৰ নেতাসকল, ১৮৫৭–১৯৫৬|year=১৯৯৪|publisher=M D Publications|location=নতুন দিল্লী|page=১০২|url=https://books.google.com/books?id=Wx218EFVU8MC&q=pandit+karuppan&pg=PA102|isbn=9788185880433}}</ref> উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকলে তেওঁলোকক অস্পৃশ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকক সভাৰ বাবে কোনো সাধাৰণ ঠাইত সমবেত হ'বলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। জমিদাৰসকলৰ চকুৰপৰা এনেবোৰ সভা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ কৰুপ্পনে পুলায়াসকলক এৰ্নাকুলামৰ বেকৱাটাৰলৈ নাও চলাই আহিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ নাৱবোৰ একেলগে বান্ধিবলৈ কৈছিল। তাতেই তেওঁ কাঠৰ তক্তাৰে সজা এখন মঞ্চত তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিছিল আৰু এখন সভা গঠন কৰি তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে ৰণনীতি প্ৰস্তুত কৰিছিল। ইয়াক 'কয়াল সন্মেলনম' বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/news/kerala/pandit-karuppan/585273|title = വരേണ്യ പ്രമാണിത്തത്തെ വെല്ലുവിളിച്ച കായല്‍ സമ്മേളനം}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত, কৰুপ্পনে [[সামাজিক ব্যাধি]] আৰু বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ যুঁজখনক গতি প্ৰদান কৰিবলৈ [[ভেলাস (সম্প্ৰদায়)|ভেলাস]], [[সম্বৱস]], [[উল্লাদাস]] আৰু [[কুদুম্বিস]]ৰ দৰে অন্যান্য সম্প্ৰদায়কো একেধৰণৰ সভা গঠন কৰিবলৈ মান্তি কৰাইছিল। কোচিন ৰাজ্যৰ জাতিভেদ প্ৰথাই পুলায়াসকলক এৰ্নাকুলামৰ ৰাস্তাত প্ৰৱেশ কৰাত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ [[ৰাজহুৱা পথ|ৰাজহুৱা পথত]] খোজকঢ়াত বাধা দিছিল। এই সমস্যাক লৈ মোকাবিলা কৰিবলৈ কৰুপ্পনে এক অনুকূল সুযোগলৈ অপেক্ষা কৰিছিল। চৰকাৰে কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ এখন প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল য'ত দিৱান ডব্লিউ. এইচ. ভোৰ সন্মানীয় অতিথি আছিল। কৰুপ্পনে তেওঁৰ ভাষণৰ সময়ত দিৱানৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে যে প্ৰদৰ্শনীত প্ৰদৰ্শিত কৃষিজাত সামগ্ৰীসমূহৰ খেতি কৰিবলৈ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰা পুলায়াসকলক প্ৰদৰ্শনীখন ''চাবলৈ'' দিয়া হোৱা নাছিল। কৰুপ্পনৰ কথাত আৱেগিক হৈ দিৱানে আয়োজকসকলক পুলায়াসকলক খেলপথাৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তেতিয়া কৰুপ্পনে তেওঁলোকক শোভাযাত্ৰা কৰি প্ৰদৰ্শনীৰ স্থানলৈ লৈ গৈছিল, ইতিমধ্যে তেওঁলোকক ভেম্বানাদ হ্ৰদত তেওঁলোকৰ দেশী নাৱত উপস্থিত হৈ অপেক্ষা কৰিবলৈ কৈছিল। সেইদিনাৰপৰা পুলায়াসকলে এৰ্নাকুলাম চহৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল আৰু কৰুপ্পনে পুলায়া আৰু আন শোষিত শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ বাবে ৰাজহুৱা পথত খোজকঢ়াৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল। === ব্যক্তিগত জীৱন === পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰতি এক বিশেষ শ্ৰদ্ধা আছিল যাৰ মিছনাৰীসকলে ধৰ্ম বা জাতিৰ বৈষম্য নোহোৱাকৈ শিক্ষাৰ্থীক নামভৰ্তি কৰোৱা কেইবাখনো শিক্ষানুষ্ঠান আৰম্ভ কৰি কেৰালাৰ শিক্ষাত সহায় কৰিছিল। ১৯২৫ চনত যেতিয়া হিজ গ্ৰেচ এলেক্সিছ হেনৰী লেপিছিয়াৰয়ে (ভেটিকানৰপৰা অহা পোপৰ প্ৰতিনিধি) কোচিন ভ্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া কৰুপ্পনে এটা আদৰণি কবিতা লিখিছিল। কৰুপ্পনে [[বুদ্ধ]] আৰু [[মুহাম্মাদ|নবী মহম্মদৰ]] মহানতা আলোকপাত কৰিও কবিতা লিখিছিল। শ্ৰী চত্তাম্পি স্বামীৰ মৃত্যুত শোকাহত হৈ কৰুপ্পনে ''সমাধি সপ্তকম'' শীৰ্ষক এটা শোক কবিতা লিখিছিল। পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ পত্নী কুন্থাম্মাৰ ঘৰ পানম্বুকাদত আছিল আৰু দম্পতীহালে তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ কন্যা পাৰ্বতীৰ সৈতে এৰ্নাকুলামৰ ছেইণ্ট থেৰেছা মহাবিদ্যালয়ৰ সমীপৰ ''সাহিত্যকুদীৰম'' নামৰ ঘৰ এটাত বাস কৰিছিল। ১৯৩৮ চনৰ ২৩ মাৰ্চত ৫৩ বছৰ বয়সত [[প্লুৰিচি]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ মৃত্যু হয়। == গ্ৰন্থপঞ্জী == কবি আৰু নাট্যকাৰ হিচাপে পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ বহুতো প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আছিল, তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ'ল: ''আচাৰ ভূষণম'', ''অৰয়প্ৰশস্তি'', ''বালকলেশম'', ''বালোদ্যানম'', ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'', ''ভঞ্জিতবিমানম'', ''চানজেনকুট্টি'', ''চিত্ৰলেখা'', ''ধীৱৰা তৰুণীয়ুদে ৱিলাপম'', ''ধ্ৰুৱচৰিতম'', ''এডৱাৰ্ড বিজয়ম'', ''জাতিকুম্মী'', ''কৈৰালীকৌতুকম'', ''কাট্টিলে জ্যেষ্ঠন'', ''ললিতোপহাৰম'', ''লংকামৰ্দনম'', ''মহাসমাধি'', ''মংগলামালা'', ''পঞ্চৱটি'', ''শকুন্তলম বঞ্চিপ্পাট্টু'', ''সংগীত নৈষধম'', ''সৌদামিনী'', ''শ্ৰী বুধন'', ''শ্ৰী ৰামবৰ্মা'', ''সুগতসূক্তম'', ''থিৰুনালকুম্মী'', ''উদ্যানৱিৰুন্নু'', ''উলুকোপাখ্যানম'', আৰু ''ভল্লোৰ্কৱিতা''। তেওঁৰ ''শকুন্তলা'', ''বালোদ্যানম'' আৰু ''কৈৰালীকৌতুকম'' [[কোচিন]] ৰাজ্যৰ বিদ্যালয়সমূহৰ শ্ৰেণীৰ বাবে [[পাঠ্যপুথি]] আছিল। ''ভাষা ভৈমীহপৰিণয়ম'' [[মাদ্ৰাছ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ এফ.এ. পৰীক্ষাৰ বাবে [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] পাঠ্যপুথি আছিল। == গ্ৰন্থাগাৰ == পণ্ডিত কৰুপ্পন স্মাৰক গ্ৰামীণ ৱায়ানশালা হৈছে ১৯৫৩ চনত কৰুপ্পনৰ জন্ম গাঁও চেৰানাল্লুৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা গ্ৰন্থাগাৰ। তেওঁৰ ভতিজা এ. কে. ভেলপ্পনে মোমায়েকৰ স্মৃতি হিচাপে গ্ৰন্থাগাৰটো স্থাপন কৰাত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite web|last=Pazhanilath|first=Johny|authorlink=|title=More than just a village library|trans-title=কেৱল এটা গাঁৱৰ গ্ৰন্থাগাৰতকৈয়ো অধিক|date=11 March 2004|url=http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040430184156/http://www.hindu.com/mp/2004/03/11/stories/2004031101410200.htm|url-status=dead|archive-date=30 April 2004|doi=|work=[[The Hindu]]|accessdate=10 July 2008}}</ref> পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ অনুৰাগীসকলে তেওঁৰ স্মৃতিৰ প্ৰচাৰৰ বাবে এটা সংগঠন গঠন কৰিছে। == লগতে চাওক (কেৰালাৰ সমাজ সংস্কাৰকসকল) == * [[নাৰায়ণ গুৰু|শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু]] * [[পদ্মনাভন পাল্পু|ড° পাল্পু]] * [[কুমাৰন আছান|কুমাৰনাছান]] * [[আয়্যাতন গোপালন|ৰাও চাহিব ড° আয়্যাতন গোপালন]] * [[ব্ৰহ্মানন্দ স্বামী শিৱযোগী]] * [[ভাগভটানন্দ|বাঘভটানন্দ]] * [[মিতাবাদী কৃষ্ণন]] * [[মূৰ্কোথ কুমাৰন]] * [[আয়্যানকালি]] * [[আয়্যা বৈকুণ্ডৰ]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:কৰুপ্পন, পণ্ডিত}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ পণ্ডিতসকল]] [[শ্ৰেণী:এৰ্নাকুলাম জিলাৰ লেখকসকল]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰকসকল]] [[শ্ৰেণী:১৮৮৫ চনৰ জন্ম]] [[শ্ৰেণী:১৯৩৮ চনৰ মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় পণ্ডিতসকল]] tbscxjsjji05bp0zep8uc6fpayw6pdn 0 138666 626672 2026-08-13T03:41:52Z Jyoti Chiring 34123 নতুন পৃষ্ঠা: {{DISPLAYTITLE:Kasavu}}'''কাসাভু''' {{ LANG-EN|: Kasavu , (মালয়ালম: [kɐsɐʋɨ̆])}} হৈছে কেৰালাৰ হস্ততাঁত বয়নশিল্পত ব্যৱহৃত এক বিশেষ কৌশল। এই কৌশলত অতি মিহি সোণ বা ৰূপৰ সূতা ব্যৱহাৰ কৰি ৰেচম আৰু কপাহী কাপোৰত পাৰি... 626672 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kasavu}}'''কাসাভু''' {{ LANG-EN|: Kasavu , (মালয়ালম: [kɐsɐʋɨ̆])}} হৈছে কেৰালাৰ হস্ততাঁত বয়নশিল্পত ব্যৱহৃত এক বিশেষ কৌশল। এই কৌশলত অতি মিহি সোণ বা ৰূপৰ সূতা ব্যৱহাৰ কৰি ৰেচম আৰু কপাহী কাপোৰত পাৰি আৰু বিভিন্ন নক্সা বোৱা হয়। পিছলৈ এই কৌশলটো ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে আৰু দেশৰ বিভিন্ন ঠাইত আন আন কাপোৰতো কাসাভু কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি নক্সা আৰু পাৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত উৎপত্তি হোৱা কাসাভু পাৰিযুক্ত বগা বা অফ-হোৱাইট কপাহী কাপোৰ বৰ্তমান কেৰালা শাৰী নামেৰে বিখ্যাত। ইয়াক কাসাভু কৌশলৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 1tmvb6g8wagrt1zevw3gug9qrzblkga 626673 626672 2026-08-13T03:43:11Z Jyoti Chiring 34123 626673 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kasavu}}'''কাসাভু''' {{ Lang-en|: Kasavu , (মালয়ালম: [kɐsɐʋɨ̆])}} হৈছে কেৰালাৰ হস্ততাঁত বয়নশিল্পত ব্যৱহৃত এক বিশেষ কৌশল। এই কৌশলত অতি মিহি সোণ বা ৰূপৰ সূতা ব্যৱহাৰ কৰি ৰেচম আৰু কপাহী কাপোৰত পাৰি আৰু বিভিন্ন নক্সা বোৱা হয়। পিছলৈ এই কৌশলটো ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে আৰু দেশৰ বিভিন্ন ঠাইত আন আন কাপোৰতো কাসাভু কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি নক্সা আৰু পাৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়। দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যত উৎপত্তি হোৱা কাসাভু পাৰিযুক্ত বগা বা অফ-হোৱাইট কপাহী কাপোৰ বৰ্তমান কেৰালা শাৰী নামেৰে বিখ্যাত। ইয়াক কাসাভু কৌশলৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ms8g42odo4zdbhn30v5oi44d4mvk314 828 138667 626678 2026-08-13T03:53:20Z ManjurKhan 18997 পৃষ্ঠা [[Module:Political party/A]]ৰ পৰা [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ]]লৈ ManjurKhanয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626678 Scribunto text/plain return require [[Module:ৰাজনৈতিক দল/আ]] e6bkccfmqdc8ewn7396fh0jukydf15a 0 138668 626684 2026-08-13T05:02:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' কেৰালাৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। ই তিৰ... 626684 wikitext text/x-wiki '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' কেৰালাৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। ই তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক কল্লাৰ (Kallar), কোল্লামপুঝায়াৰু (Kollampuzhayaru) আৰু আট্টিংগালাৰু (Attingalaru) নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে আপাৰ চিত্তাৰ (Upper Chittar) আৰু মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ (Manjaprayaar)। এই দুয়োখন জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। d1ud8ijkvjnjtzniv7wg0tnt057to9k 626685 626684 2026-08-13T05:02:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626685 wikitext text/x-wiki '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' কেৰালাৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। ই তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক কল্লাৰ (Kallar), কোল্লামপুঝায়াৰু (Kollampuzhayaru) আৰু আট্টিংগালাৰু (Attingalaru) নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে আপাৰ চিত্তাৰ (Upper Chittar) আৰু মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ (Manjaprayaar)। এই দুয়োখন জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। [[শ্ৰেণী:নদী]] n1q0olo11dm6cl4qn7c2m5rc7y2kg63 626686 626685 2026-08-13T05:02:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626686 wikitext text/x-wiki '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' কেৰালাৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। ই তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক কল্লাৰ (Kallar), কোল্লামপুঝায়াৰু (Kollampuzhayaru) আৰু আট্টিংগালাৰু (Attingalaru) নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে আপাৰ চিত্তাৰ (Upper Chittar) আৰু মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ (Manjaprayaar)। এই দুয়োখন জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] alt1hwq63qlbc7ctgjpzkrcnw9z3jp6 626688 626686 2026-08-13T05:05:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[ভামানাপুৰম নদী]]ৰ পৰা [[বামনপুৰম নদী]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626686 wikitext text/x-wiki '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' কেৰালাৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। ই তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক কল্লাৰ (Kallar), কোল্লামপুঝায়াৰু (Kollampuzhayaru) আৰু আট্টিংগালাৰু (Attingalaru) নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে আপাৰ চিত্তাৰ (Upper Chittar) আৰু মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ (Manjaprayaar)। এই দুয়োখন জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] alt1hwq63qlbc7ctgjpzkrcnw9z3jp6 626694 626688 2026-08-13T05:21:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626694 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = বামনপুৰম নদী | image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg | other_name = Kallar, Poovampaarayar, Attingalar Kollampuzhayaru | source1_location = Chemunjimotta hills | mouth_location = [[Kadakkavoor]] | length_km = 88 | length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html Rivers of Kerala</ref> | source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}} | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_name4 = [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] | mouth = Anjengo Lake | native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}} | subdivision_name1 = [[India]] | cities = {{plainlist| * [[Palode]] * [[Vamanapuram]] * [[Attingal]] * [[Chirayinkeezhu]] }} | bridges = {{plainlist| * Kallar bridge * Ponnamchundu bridge * Suryakanthi bridge * Palode bridge * Aanakulam iron bridge * Chellanchy bridge * Cheppilode iron bridge * Aruvipuram bridge * Vellumannady bridge * Vamanapuram bridge * Ayilam bridge * Poovanpara bridge * Kollampuzha bridge * Pulimoottil Kadavu bridge }} }} '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' কেৰালাৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। ই তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক ''কল্লাৰ'' (Kallar), ''কোল্লামপুঝায়াৰু'' (Kollampuzhayaru) আৰু ''আট্টিংগালাৰু ''(Attingalaru) নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে ''আপাৰ চিত্তাৰ''(Upper Chittar) আৰু ''মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ ''(Manjaprayaar)। এই দুয়োটা জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। ==গতিপথ == নদীখনৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত চেম্মুঞ্জিমোটা পাহাৰ (উচ্চতা ১,৮৬০ মিটাৰ)ৰপৰা হৈছে। ই কেৰালাৰ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ মাজেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰৱাহিত হৈ চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰৰ ''আঞ্জেংগো হ্ৰদ (আঞ্চুথেংগু হ্ৰদ)''ত গৈ মিলিত হৈছে। নদীখন আটিঙ্গল পৌৰসভা, কেৰেটে, পালোদে, ভিথুৰা আৰু কাল্লাৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কোল্লামপুঝাৰ থিৰু আৰাট্টু কাভু দেৱী মন্দিৰ এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>মন্দিৰটোৰ ট্ৰাভানকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। কাল্লাৰত অৱস্থিত মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত অৱস্থিত। আনহাতে, ইডিঞ্জাৰত থকা মানকায়াম জলপ্ৰপাত আৰু বোনাকাউডত থকা ভাঝৱানথোল জলপ্ৰপাত নদীখনৰ উপনদীসমূহৰ ওপৰত অৱস্থিত। ==তাৎপৰ্য্য == নদীখন আটিঙ্গল আৰু ভাৰ্কালা পৌৰসভাৰ বাবে পানীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> নিম্নগতিত চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰত নদীখনত নৌকা চলোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref>নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত, বিশেষকৈ মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত আৰু থাভাক্কাল জলপ্ৰপাতত যথেষ্ট পৰিমাণে পৰ্যটনমূলক কাৰ্যকলাপ দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্প === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা ১৯৭০ৰ দশকতে কৰা হৈছিল। কিন্তু স্থানীয় লোকসকলৰ বিৰোধিতাৰ বাবে প্ৰকল্পটো বাস্তৱায়িত কৰিব পৰা নগ’ল। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> বামনপুৰম নদীখন জিলাখনৰ একমাত্ৰ প্ৰধান নদী আছিল য’ত কোনো বৃহৎ বান্ধ বা জলাধাৰ নাছিল। নদীখনৰ পানী সংৰক্ষণ আৰু জলযোগান নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কেৰালা ৱাটাৰ অথৰিটি (KWA)-ৰ উদ্যোগত নদীখনত এটা ৰেগুলেটৰ (নিয়ন্ত্ৰক) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] dkz7ct8vgdb0n66qmxsfjmjmcd40q7m 626695 626694 2026-08-13T05:23:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626695 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = বামনপুৰম নদী | image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg | other_name = Kallar, Poovampaarayar, Attingalar Kollampuzhayaru | source1_location = Chemunjimotta hills | mouth_location = [[Kadakkavoor]] | length_km = 88 | length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html Rivers of Kerala</ref> | source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}} | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_name4 = [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] | mouth = এঞ্জেংগো হ্ৰদ | native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}} | subdivision_name1 = [[India]] | cities = {{plainlist| * [[Palode]] * [[Vamanapuram]] * [[Attingal]] * [[Chirayinkeezhu]] }} | bridges = {{plainlist| * Kallar bridge * Ponnamchundu bridge * Suryakanthi bridge * Palode bridge * Aanakulam iron bridge * Chellanchy bridge * Cheppilode iron bridge * Aruvipuram bridge * Vellumannady bridge * Vamanapuram bridge * Ayilam bridge * Poovanpara bridge * Kollampuzha bridge * Pulimoottil Kadavu bridge }} }} '''ভামানাপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' [[কেৰালা]]ৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। এই নদীখন [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক ''কল্লাৰ'' (Kallar), ''কোল্লামপুঝায়াৰু'' (Kollampuzhayaru) আৰু ''আট্টিংগালাৰু ''(Attingalaru) নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে ''আপাৰ চিত্তাৰ''(Upper Chittar) আৰু ''মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ ''(Manjaprayaar)। এই দুয়োটা জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। ==গতিপথ == নদীখনৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত চেম্মুঞ্জিমোটা পাহাৰ (উচ্চতা ১,৮৬০ মিটাৰ)ৰপৰা হৈছে। বামনপুৰম নদী [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰৱাহিত হৈ চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰৰ ''আঞ্জেংগো হ্ৰদ (আঞ্চুথেংগু হ্ৰদ)''ত গৈ মিলিত হৈছে। নদীখন আটিঙ্গল পৌৰসভা, কেৰেটে, পালোদে, ভিথুৰা আৰু কাল্লাৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কোল্লামপুঝাৰ থিৰু আৰাট্টু কাভু দেৱী মন্দিৰ এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>মন্দিৰটোৰ ট্ৰাভানকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। কাল্লাৰত অৱস্থিত মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত অৱস্থিত। আনহাতে, ইডিঞ্জাৰত থকা মানকায়াম জলপ্ৰপাত আৰু বোনাকাউডত থকা ভাঝৱানথোল জলপ্ৰপাত নদীখনৰ উপনদীসমূহৰ ওপৰত অৱস্থিত। ==তাৎপৰ্য্য == নদীখন আটিঙ্গল আৰু ভাৰ্কালা পৌৰসভাৰ বাবে পানীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> নিম্নগতিত চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰত নদীখনত নৌকা চলোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref>নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত, বিশেষকৈ মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত আৰু থাভাক্কাল জলপ্ৰপাতত যথেষ্ট পৰিমাণে পৰ্যটনমূলক কাৰ্যকলাপ দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্প === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা ১৯৭০ৰ দশকতে কৰা হৈছিল। কিন্তু স্থানীয় লোকসকলৰ বিৰোধিতাৰ বাবে প্ৰকল্পটো বাস্তৱায়িত কৰিব পৰা নগ’ল। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> বামনপুৰম নদীখন জিলাখনৰ একমাত্ৰ প্ৰধান নদী আছিল য’ত কোনো বৃহৎ বান্ধ বা জলাধাৰ নাছিল। নদীখনৰ পানী সংৰক্ষণ আৰু জলযোগান নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কেৰালা ৱাটাৰ অথৰিটি (KWA)-ৰ উদ্যোগত নদীখনত এটা ৰেগুলেটৰ (নিয়ন্ত্ৰক) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 09ml6b4w1x1vd7n23e4b2cl822akj8o 626696 626695 2026-08-13T05:25:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626696 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = বামনপুৰম নদী | image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg | other_name = Kallar, Poovampaarayar, Attingalar Kollampuzhayaru | source1_location = Chemunjimotta hills | mouth_location = [[Kadakkavoor]] | length_km = 88 | length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html Rivers of Kerala</ref> | source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}} | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_name4 = [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] | mouth = এঞ্জেংগো হ্ৰদ | native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}} | subdivision_name1 = [[India]] | cities = {{plainlist| * [[Palode]] * [[Vamanapuram]] * [[Attingal]] * [[Chirayinkeezhu]] }} | bridges = {{plainlist| * Kallar bridge * Ponnamchundu bridge * Suryakanthi bridge * Palode bridge * Aanakulam iron bridge * Chellanchy bridge * Cheppilode iron bridge * Aruvipuram bridge * Vellumannady bridge * Vamanapuram bridge * Ayilam bridge * Poovanpara bridge * Kollampuzha bridge * Pulimoottil Kadavu bridge }} }} '''বামনপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' [[কেৰালা]]ৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। এই নদীখন [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক ''কল্লাৰ'' , ''কোল্লামপুঝায়াৰু'' আৰু ''আট্টিংগালাৰু '' নামেৰেও জনা যায়। ভামানাপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে ''আপাৰ চিত্তাৰ'' আৰু ''মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ ''। এই দুয়োটা জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। ==গতিপথ == নদীখনৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত চেম্মুঞ্জিমোটা পাহাৰ (উচ্চতা ১,৮৬০ মিটাৰ)ৰপৰা হৈছে। বামনপুৰম নদী [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰৱাহিত হৈ চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰৰ ''আঞ্জেংগো হ্ৰদ (আঞ্চুথেংগু হ্ৰদ)''ত গৈ মিলিত হৈছে। নদীখন আটিঙ্গল পৌৰসভা, কেৰেটে, পালোদে, ভিথুৰা আৰু কাল্লাৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কোল্লামপুঝাৰ থিৰু আৰাট্টু কাভু দেৱী মন্দিৰ এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>মন্দিৰটোৰ ট্ৰাভানকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। কাল্লাৰত অৱস্থিত মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত অৱস্থিত। আনহাতে, ইডিঞ্জাৰত থকা মানকায়াম জলপ্ৰপাত আৰু বোনাকাউডত থকা ভাঝৱানথোল জলপ্ৰপাত নদীখনৰ উপনদীসমূহৰ ওপৰত অৱস্থিত। ==তাৎপৰ্য্য == নদীখন আটিঙ্গল আৰু ভাৰ্কালা পৌৰসভাৰ বাবে পানীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> নিম্নগতিত চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰত নদীখনত নৌকা চলোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref>নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত, বিশেষকৈ মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত আৰু থাভাক্কাল জলপ্ৰপাতত যথেষ্ট পৰিমাণে পৰ্যটনমূলক কাৰ্যকলাপ দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্প === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা ১৯৭০ৰ দশকতে কৰা হৈছিল। কিন্তু স্থানীয় লোকসকলৰ বিৰোধিতাৰ বাবে প্ৰকল্পটো বাস্তৱায়িত কৰিব পৰা নগ’ল। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> বামনপুৰম নদীখন জিলাখনৰ একমাত্ৰ প্ৰধান নদী আছিল য’ত কোনো বৃহৎ বান্ধ বা জলাধাৰ নাছিল। নদীখনৰ পানী সংৰক্ষণ আৰু জলযোগান নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কেৰালা ৱাটাৰ অথৰিটি (KWA)-ৰ উদ্যোগত নদীখনত এটা ৰেগুলেটৰ (নিয়ন্ত্ৰক) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 0fuco47lp10nntahhgjmalkgt1e91dm 626697 626696 2026-08-13T05:25:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626697 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = বামনপুৰম নদী | image = Vamanapuram river that flows through Vithura.jpg | other_name = Kallar, Poovampaarayar, Attingalar Kollampuzhayaru | source1_location = Chemunjimotta hills | mouth_location = [[Kadakkavoor]] | length_km = 88 | length_ref = <ref>http://puzhakal0.tripod.com/river.html Rivers of Kerala</ref> | source1_elevation = {{convert|1860|m|abbr=on}} | subdivision_name2 = [[Kerala]] | subdivision_name4 = [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] | mouth = এঞ্জেংগো হ্ৰদ | native_name = {{native name|ml|വാമനപുരം നദി}} | subdivision_name1 = [[India]] | cities = {{plainlist| * [[Palode]] * [[Vamanapuram]] * [[Attingal]] * [[Chirayinkeezhu]] }} | bridges = {{plainlist| * Kallar bridge * Ponnamchundu bridge * Suryakanthi bridge * Palode bridge * Aanakulam iron bridge * Chellanchy bridge * Cheppilode iron bridge * Aruvipuram bridge * Vellumannady bridge * Vamanapuram bridge * Ayilam bridge * Poovanpara bridge * Kollampuzha bridge * Pulimoottil Kadavu bridge }} }} '''বামনপুৰম নদী ({{lang-en|Vamanapuram River}}) ''' [[কেৰালা]]ৰ এখন নদী। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮৮ কিলোমিটাৰ (৫৫ মাইল)। নদীখন দক্ষিণ কেৰালাৰ মাজেৰে বৈ গৈ তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ উত্তৰ অংশ অতিক্ৰম কৰে। এই নদীখন [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ দীৰ্ঘতম নদী হিচাপেও পৰিচিত। নদীখনক ''কল্লাৰ'' , ''কোল্লামপুঝায়াৰু'' আৰু ''আট্টিংগালাৰু '' নামেৰেও জনা যায়। বামনপুৰম নদীখনৰ দুখন উল্লেখযোগ্য উপনৈ হৈছে ''আপাৰ চিত্তাৰ'' আৰু ''মাঞ্জাপ্ৰায়াৰ ''। এই দুয়োটা জলধাৰাৰ উৎপত্তি পোনমুডি পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত। ==গতিপথ == নদীখনৰ উৎপত্তি পশ্চিমঘাটৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত চেম্মুঞ্জিমোটা পাহাৰ (উচ্চতা ১,৮৬০ মিটাৰ)ৰপৰা হৈছে। বামনপুৰম নদী [[কেৰালা]]ৰ [[তিৰুৱনন্তপুৰম]] জিলাৰ মাজেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰৱাহিত হৈ চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰৰ ''আঞ্জেংগো হ্ৰদ (আঞ্চুথেংগু হ্ৰদ)''ত গৈ মিলিত হৈছে। নদীখন আটিঙ্গল পৌৰসভা, কেৰেটে, পালোদে, ভিথুৰা আৰু কাল্লাৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। কোল্লামপুঝাৰ থিৰু আৰাট্টু কাভু দেৱী মন্দিৰ এই নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। <ref>{{Cite web|title=Thiruvarattu Kavu Temple at Attingal {{!}} Temples in Kottayam {{!}} Kerala Temple Architecture|url=https://www.keralatourism.org/temples/thiruvananthapuram/thiruvarattu-kavu|access-date=2021-10-23|website=Temples of Kerala|language=en}}</ref>মন্দিৰটোৰ ট্ৰাভানকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। কাল্লাৰত অৱস্থিত মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত অৱস্থিত। আনহাতে, ইডিঞ্জাৰত থকা মানকায়াম জলপ্ৰপাত আৰু বোনাকাউডত থকা ভাঝৱানথোল জলপ্ৰপাত নদীখনৰ উপনদীসমূহৰ ওপৰত অৱস্থিত। ==তাৎপৰ্য্য == নদীখন আটিঙ্গল আৰু ভাৰ্কালা পৌৰসভাৰ বাবে পানীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> নিম্নগতিত চিৰায়িনকীঝুৰ ওচৰত নদীখনত নৌকা চলোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{Cite web|date=2017-07-19|title=DTPC plans boat service linking lakes in Thiruvananthapuram|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/190717/dtpc-plans-boat-service-linking-lakes-in-thiruvananthapuram.html|access-date=2021-10-23|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref>নদীখনৰ ওপৰৰ গতিপথত, বিশেষকৈ মীনমুট্টি জলপ্ৰপাত আৰু থাভাক্কাল জলপ্ৰপাতত যথেষ্ট পৰিমাণে পৰ্যটনমূলক কাৰ্যকলাপ দেখা যায়।<ref>{{Cite web|title=Waterfalls, snowy mountains and much more… the abandoned tourism of Vithura|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/waterfalls-snowy-mountains-and-much-more-the-abandoned-tourism-of-vithura-1.3811274|access-date=2021-10-23|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্প === বামনপুৰম জলসিঞ্চন প্ৰকল্পৰ পৰিকল্পনা ১৯৭০ৰ দশকতে কৰা হৈছিল। কিন্তু স্থানীয় লোকসকলৰ বিৰোধিতাৰ বাবে প্ৰকল্পটো বাস্তৱায়িত কৰিব পৰা নগ’ল। <ref>{{Cite news|date=2019-04-27|title=Better days in store for Vamanapuram river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/better-days-in-store-for-vamanapuram-river/article26959993.ece|access-date=2021-10-23|issn=0971-751X}}</ref> বামনপুৰম নদীখন জিলাখনৰ একমাত্ৰ প্ৰধান নদী আছিল য’ত কোনো বৃহৎ বান্ধ বা জলাধাৰ নাছিল। নদীখনৰ পানী সংৰক্ষণ আৰু জলযোগান নিশ্চিত কৰাৰ বাবে কেৰালা ৱাটাৰ অথৰিটি (KWA)-ৰ উদ্যোগত নদীখনত এটা ৰেগুলেটৰ (নিয়ন্ত্ৰক) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|title=KWA preps to tackle water crisis|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2020/mar/19/kwa-preps-to-tackle-water-crisis-2118461.html|access-date=2021-10-23|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jisha Surya|date=Nov 21, 2018|title=Vamanapuram river: A rejuvenation plan for Vamanapuram River {{!}} Thiruvananthapuram News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/a-rejuvenation-plan-for-vamanapuram-river/articleshow/66715750.cms|access-date=2021-10-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 0101wzpjvt1f1xb4v2qbw7ox1u119bj 0 138669 626689 2026-08-13T05:05:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[ভামানাপুৰম নদী]]ৰ পৰা [[বামনপুৰম নদী]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626689 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বামনপুৰম নদী]] rh25g0iz1ht2f7gsghi4pgggxvlczlf 0 138670 626699 2026-08-13T05:34:51Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Infobox river | name = Ithikkara River | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_c... 626699 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Infobox river | name = Ithikkara River | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = Empties into [[Paravur Lake]] | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} q76svbu39lo1atqwlucxbfxre7jjtkz 626700 626699 2026-08-13T05:35:12Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626700 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = Ithikkara River | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = Empties into [[Paravur Lake]] | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} 0rikb063dl2alsesgmxrnqi7zgqbkkt 626701 626700 2026-08-13T05:35:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[ইথিক্কাৰ নদী]]ৰ পৰা [[ইথিক্কাৰা নদী]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626700 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = Ithikkara River | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = Empties into [[Paravur Lake]] | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} 0rikb063dl2alsesgmxrnqi7zgqbkkt 626703 626701 2026-08-13T05:37:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626703 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} jp90o36sciyek2oeq341wc3t30hv4xt 626704 626703 2026-08-13T05:37:31Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626704 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] 7u83zjdwf2dvg515045ovpyvf65k8v3 626705 626704 2026-08-13T05:37:59Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626705 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] schet3q9trv3uriw6091o5wvmn85avh 626706 626705 2026-08-13T05:38:12Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 626706 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী। ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 9yrxdzsktasjksj70qkdff0wck69gn9 626707 626706 2026-08-13T05:40:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626707 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী।<ref>DTPC Kollam https://www.dtpckollam.com ITHIKKARA RIVER | DTPC Kollam | Must-visit places in Kerala </ref> ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] pi5z4322qybxf4e27rd0ojr7nx2wzh6 626708 626707 2026-08-13T05:46:35Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626708 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী।<ref>DTPC Kollam https://www.dtpckollam.com ITHIKKARA RIVER | DTPC Kollam | Must-visit places in Kerala </ref> ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> == আকৰ্ষণীয় স্থানসমূহ== ===পৰাভুৰ কায়াল:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু হ্ৰদৰ মিলনস্থল। ইয়াত মিঠা পানী আৰু লুণীয়া পানীৰ সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। নৌকা বিহাৰ আৰু চৰাই চোৱাৰ বাবে এই স্থান উপযোগী। ===পোঝিক্কাৰা সমুদ্ৰতীৰ:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু আৰব সাগৰৰ মিলনস্থলত অৱস্থিত এই সমুদ্ৰতীৰৰ পৰা মনোমোহা প্ৰাকৃতিক দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। শান্ত পৰিৱেশৰ বাবেও ই জনপ্ৰিয়। ===অচিৰা:=== কায়মকুলমৰ পৰা NH-47 পথেৰে প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত অচিৰা ইয়াৰ পৰব্ৰহ্ম মন্দিৰ আৰু বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱৰ বাবে বিখ্যাত। বিশ্বাস কৰা হয় যে অতীতত অচিৰা কায়মকুলম ৰাজাসকলৰ সৈন্য প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই ঠাইটো হস্তশিল্পৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও। ===পালৰুভি জলপ্ৰপাত:=== কেৰালা–তামিলনাডু সীমান্তৰ ওচৰত, আৰিয়ানকাভুৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত পালৰুভি জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। প্ৰায় ৩০০ ফুট উচ্চতাৰ এই মনোমোহা জলপ্ৰপাতটো অতি নিৰ্মল আৰু পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ তললৈ বৈ অহা যেন লাগে। ===থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰ পৰা ৬ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত থিৰুমুল্লাভাৰম এখন সুন্দৰ আৰু শান্ত সমুদ্ৰতীৰ। ই পিকনিকৰ বাবে উপযোগী আৰু সাঁতোৰা বা ৰ’দ পুৱাৰ বাবেও জনপ্ৰিয়। চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা আছে। ===থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰত পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু ১৮শ শতিকাত নিৰ্মিত গীৰ্জা দেখা যায়। ===ভিলাপ্পুৰম:=== ভিলাপ্পুৰম বিখ্যাত ভিলাপ্পুৰম দেৱী মন্দিৰ বা আনন্দাভিলাসম ভাগৱতী মন্দিৰৰ বাবে পৰিচিত। একেটা চৌহদতে আনন্দাভিলাসম পুথিভঁৰাল আছে। এই পুথিভঁৰালটো কেৰালা ষ্টেট লাইব্ৰেৰী কাউন্সিলৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ ১,০০০ৰো অধিক সদস্য আৰু প্ৰায় ১০,০০০খন কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোত কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট আৰু টেলিফোনৰ সুবিধাও আছে। ===পোলাচিৰা:=== পোলাচিৰা পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ এক প্ৰিয় বাসস্থান। বৰ্তমান ইয়াক পৰ্যটনস্থলী হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। পোলাচিৰাৰ ওপৰত থকা এখন দলঙে ‘Polachira Bund Across Road’ নামৰ পথটোক সংযোগ কৰিছে। চাথান্নুৰৰ পৰা ভাৰকালালৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এইটো আটাইতকৈ চমু পথ। ইয়াৰ পৰা মাত্ৰ ১ কিলোমিটাৰ দূৰৰ চিৰাক্কাৰাথাঝামৰ ‘অনাথাভালম’ত হাতীও চাব পাৰি। ===চাভাৰা:=== কোল্লম–আলাপ্পুঝা পথত কোল্লম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰে চাভাৰা অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা বিভিন্ন দেশলৈ হাজাৰ হাজাৰ টন খনিজ বালি ৰপ্তানি কৰা হয়। ক’ভিলথোট্টম বন্দৰ চাভাৰা পঞ্চায়তৰ সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] liwvh6toyosw296p4o0n25z1wonfeb8 626709 626708 2026-08-13T05:49:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* আকৰ্ষণীয় স্থানসমূহ */ 626709 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী।<ref>DTPC Kollam https://www.dtpckollam.com ITHIKKARA RIVER | DTPC Kollam | Must-visit places in Kerala </ref> ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> == আকৰ্ষণীয় স্থানসমূহ== ===পৰাভুৰ কায়াল:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু হ্ৰদৰ মিলনস্থল। ইয়াত মিঠা পানী আৰু লুণীয়া পানীৰ সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। নৌকা বিহাৰ আৰু চৰাই চোৱাৰ বাবে এই স্থান উপযোগী।<ref>WordPress.com https://ithikkaraneerthadam.wordpress.com Project Area | ITHIKKARA WATERSHED - WordPress.com </ref> ===পোঝিক্কাৰা সমুদ্ৰতীৰ:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু আৰব সাগৰৰ মিলনস্থলত অৱস্থিত এই সমুদ্ৰতীৰৰ পৰা মনোমোহা প্ৰাকৃতিক দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। শান্ত পৰিৱেশৰ বাবেও ই জনপ্ৰিয়। ===অচিৰা:=== কায়মকুলমৰ পৰা NH-47 পথেৰে প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত অচিৰা ইয়াৰ পৰব্ৰহ্ম মন্দিৰ আৰু বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱৰ বাবে বিখ্যাত। বিশ্বাস কৰা হয় যে অতীতত অচিৰা কায়মকুলম ৰাজাসকলৰ সৈন্য প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই ঠাইটো হস্তশিল্পৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও। ===পালৰুভি জলপ্ৰপাত:=== কেৰালা–তামিলনাডু সীমান্তৰ ওচৰত, আৰিয়ানকাভুৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত পালৰুভি জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। প্ৰায় ৩০০ ফুট উচ্চতাৰ এই মনোমোহা জলপ্ৰপাতটো অতি নিৰ্মল আৰু পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ তললৈ বৈ অহা যেন লাগে। ===থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰ পৰা ৬ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত থিৰুমুল্লাভাৰম এখন সুন্দৰ আৰু শান্ত সমুদ্ৰতীৰ। ই পিকনিকৰ বাবে উপযোগী আৰু সাঁতোৰা বা ৰ’দ পুৱাৰ বাবেও জনপ্ৰিয়। চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা আছে। ===থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰত পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু ১৮শ শতিকাত নিৰ্মিত গীৰ্জা দেখা যায়। ===ভিলাপ্পুৰম:=== ভিলাপ্পুৰম বিখ্যাত ভিলাপ্পুৰম দেৱী মন্দিৰ বা আনন্দাভিলাসম ভাগৱতী মন্দিৰৰ বাবে পৰিচিত। একেটা চৌহদতে আনন্দাভিলাসম পুথিভঁৰাল আছে। এই পুথিভঁৰালটো কেৰালা ষ্টেট লাইব্ৰেৰী কাউন্সিলৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ ১,০০০ৰো অধিক সদস্য আৰু প্ৰায় ১০,০০০খন কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোত কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট আৰু টেলিফোনৰ সুবিধাও আছে। ===পোলাচিৰা:=== পোলাচিৰা পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ এক প্ৰিয় বাসস্থান। বৰ্তমান ইয়াক পৰ্যটনস্থলী হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। পোলাচিৰাৰ ওপৰত থকা এখন দলঙে ‘Polachira Bund Across Road’ নামৰ পথটোক সংযোগ কৰিছে। চাথান্নুৰৰ পৰা ভাৰকালালৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এইটো আটাইতকৈ চমু পথ। ইয়াৰ পৰা মাত্ৰ ১ কিলোমিটাৰ দূৰৰ চিৰাক্কাৰাথাঝামৰ ‘অনাথাভালম’ত হাতীও চাব পাৰি। ===চাভাৰা:=== কোল্লম–আলাপ্পুঝা পথত কোল্লম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰে চাভাৰা অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা বিভিন্ন দেশলৈ হাজাৰ হাজাৰ টন খনিজ বালি ৰপ্তানি কৰা হয়। ক’ভিলথোট্টম বন্দৰ চাভাৰা পঞ্চায়তৰ সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] hdx4w7nnxadrrvj0avqkiaj0pg1gzbn 626710 626709 2026-08-13T05:50:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 626710 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী।<ref>DTPC Kollam https://www.dtpckollam.com ITHIKKARA RIVER | DTPC Kollam | Must-visit places in Kerala </ref> ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog;" blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> == আকৰ্ষণীয় স্থানসমূহ== ===পৰাভুৰ কায়াল:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু হ্ৰদৰ মিলনস্থল। ইয়াত মিঠা পানী আৰু লুণীয়া পানীৰ সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। নৌকা বিহাৰ আৰু চৰাই চোৱাৰ বাবে এই স্থান উপযোগী।<ref>WordPress.com https://ithikkaraneerthadam.wordpress.com Project Area | ITHIKKARA WATERSHED - WordPress.com </ref> ===পোঝিক্কাৰা সমুদ্ৰতীৰ:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু আৰব সাগৰৰ মিলনস্থলত অৱস্থিত এই সমুদ্ৰতীৰৰ পৰা মনোমোহা প্ৰাকৃতিক দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। শান্ত পৰিৱেশৰ বাবেও ই জনপ্ৰিয়। ===অচিৰা:=== কায়মকুলমৰ পৰা NH-47 পথেৰে প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত অচিৰা ইয়াৰ পৰব্ৰহ্ম মন্দিৰ আৰু বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱৰ বাবে বিখ্যাত। বিশ্বাস কৰা হয় যে অতীতত অচিৰা কায়মকুলম ৰাজাসকলৰ সৈন্য প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই ঠাইটো হস্তশিল্পৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও। ===পালৰুভি জলপ্ৰপাত:=== কেৰালা–তামিলনাডু সীমান্তৰ ওচৰত, আৰিয়ানকাভুৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত পালৰুভি জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। প্ৰায় ৩০০ ফুট উচ্চতাৰ এই মনোমোহা জলপ্ৰপাতটো অতি নিৰ্মল আৰু পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ তললৈ বৈ অহা যেন লাগে। ===থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰ পৰা ৬ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত থিৰুমুল্লাভাৰম এখন সুন্দৰ আৰু শান্ত সমুদ্ৰতীৰ। ই পিকনিকৰ বাবে উপযোগী আৰু সাঁতোৰা বা ৰ’দ পুৱাৰ বাবেও জনপ্ৰিয়। চহৰৰ পৰা ইয়ালৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা আছে। ===থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰত পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু ১৮শ শতিকাত নিৰ্মিত গীৰ্জা দেখা যায়। ===ভিলাপ্পুৰম:=== ভিলাপ্পুৰম বিখ্যাত ভিলাপ্পুৰম দেৱী মন্দিৰ বা আনন্দাভিলাসম ভাগৱতী মন্দিৰৰ বাবে পৰিচিত। একেটা চৌহদতে আনন্দাভিলাসম পুথিভঁৰাল আছে। এই পুথিভঁৰালটো কেৰালা ষ্টেট লাইব্ৰেৰী কাউন্সিলৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ ১,০০০ৰো অধিক সদস্য আৰু প্ৰায় ১০,০০০খন কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোত কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট আৰু টেলিফোনৰ সুবিধাও আছে। ===পোলাচিৰা:=== পোলাচিৰা পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ এক প্ৰিয় বাসস্থান। বৰ্তমান ইয়াক পৰ্যটনস্থলী হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। পোলাচিৰাৰ ওপৰত থকা এখন দলঙে ‘Polachira Bund Across Road’ নামৰ পথটোক সংযোগ কৰিছে। চাথান্নুৰৰ পৰা ভাৰকালালৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এইটো আটাইতকৈ চমু পথ। ইয়াৰ পৰা মাত্ৰ ১ কিলোমিটাৰ দূৰৰ চিৰাক্কাৰাথাঝামৰ ‘অনাথাভালম’ত হাতীও চাব পাৰি। ===চাভাৰা:=== কোল্লম–আলাপ্পুঝা পথত কোল্লম চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰে চাভাৰা অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা বিভিন্ন দেশলৈ হাজাৰ হাজাৰ টন খনিজ বালি ৰপ্তানি কৰা হয়। ক’ভিলথোট্টম বন্দৰ চাভাৰা পঞ্চায়তৰ সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] lwjlcapjqtxn7z6qxymlqtpznvpdc8y 626711 626710 2026-08-13T05:50:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626711 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ইথিক্কাৰ নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Vattathil Waterfall Kalladathanni DSC 5529.jpg | image_size = | image_caption = Ithikkara River at Vattathil Waterfall Kalladathanni | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[India]] | subdivision_type2 = State | subdivision_name2 = [[Kollam district]], [[Kerala]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_mi = 35 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = | source1_coordinates = | source1_elevation = | mouth = পৰাভূৰ হ্ৰদ | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ইথিক্কাৰা নদী ({{lang-en|Ithikkara River}})''' [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]ৰ এখন ৫৬ কিলোমিটাৰ দীঘল নদী।<ref>DTPC Kollam https://www.dtpckollam.com ITHIKKARA RIVER | DTPC Kollam | Must-visit places in Kerala </ref> ই পশ্চিমঘাটৰ কুলাথুপুঝা অঞ্চলত উৎপত্তি হৈ কোল্লাম জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈ অৱশেষত পৰাভুৰ হ্ৰদত মিলিত হৈছে। নদীখনৰ পাৰত থকা ইথিক্কাৰা গাঁওখন কোল্লাম বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। নদীখন চাথান্নুৰ আৰু পূয়াপ্পল্লী আদি বসতিস্থলৰ মাজেৰেও বৈ গৈছে। <ref>[https://chenkulam.blogspot.com/ ''Chenkulam'']; Chenkulam Town Blog; " blogspot.com; accessed November 2013</ref><ref>{{cite news|title=Ithikkara river in spate, coastal road flooded|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ithikkara-river-in-spate-coastal-road-flooded/article7369195.ece|access-date=8 January 2018|work=[[The Hindu]]|date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohammad|first=Sham|title=Ithikkara river on verge of 'imminent' death |url=https://www.deccanchronicle.com/141111/nation-current-affairs/article/ithikkara-river-verge-%E2%80%98imminent%E2%80%99-death|access-date=8 January 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=11 November 2014}}</ref> == আকৰ্ষণীয় স্থানসমূহ== ===পৰাভুৰ কায়াল:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু হ্ৰদৰ মিলনস্থল। ইয়াত মিঠা পানী আৰু লুণীয়া পানীৰ সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। নৌকা বিহাৰ আৰু চৰাই চোৱাৰ বাবে এই স্থান উপযোগী।<ref>WordPress.com https://ithikkaraneerthadam.wordpress.com Project Area | ITHIKKARA WATERSHED - WordPress.com </ref> ===পোঝিক্কাৰা সমুদ্ৰতীৰ:=== ইথিক্কাৰা নদী আৰু আৰব সাগৰৰ মিলনস্থলত অৱস্থিত এই সমুদ্ৰতীৰৰপৰা মনোমোহা প্ৰাকৃতিক দৃশ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। শান্ত পৰিৱেশৰ বাবেও ই জনপ্ৰিয়। ===অচিৰা:=== কায়মকুলমৰপৰা NH-47 পথেৰে প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত অচিৰা ইয়াৰ পৰব্ৰহ্ম মন্দিৰ আৰু বাৰ্ষিক মন্দিৰ উৎসৱৰ বাবে বিখ্যাত। বিশ্বাস কৰা হয় যে অতীতত অচিৰা কায়মকুলম ৰাজাসকলৰ সৈন্য প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই ঠাইটো হস্তশিল্পৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰও। ===পালৰুভি জলপ্ৰপাত:=== কেৰালা–তামিলনাডু সীমান্তৰ ওচৰত, আৰিয়ানকাভুৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত পালৰুভি জলপ্ৰপাত অৱস্থিত। প্ৰায় ৩০০ ফুট উচ্চতাৰ এই মনোমোহা জলপ্ৰপাতটো অতি নিৰ্মল আৰু পানী গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ তললৈ বৈ অহা যেন লাগে। ===থিৰুমুল্লাভাৰম সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰপৰা ৬ কিলোমিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত থিৰুমুল্লাভাৰম এখন সুন্দৰ আৰু শান্ত সমুদ্ৰতীৰ। ই পিকনিকৰ বাবে উপযোগী আৰু সাঁতোৰা বা ৰ’দ পুৱাৰ বাবেও জনপ্ৰিয়। চহৰৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মীয়া বাছ সেৱা আছে। ===থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰ:=== কোল্লম চহৰৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত থাংগাছেৰী সমুদ্ৰতীৰত পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু ১৮শ শতিকাত নিৰ্মিত গীৰ্জা দেখা যায়। ===ভিলাপ্পুৰম:=== ভিলাপ্পুৰম বিখ্যাত ভিলাপ্পুৰম দেৱী মন্দিৰ বা আনন্দাভিলাসম ভাগৱতী মন্দিৰৰ বাবে পৰিচিত। একেটা চৌহদতে আনন্দাভিলাসম পুথিভঁৰাল আছে। এই পুথিভঁৰালটো কেৰালা ষ্টেট লাইব্ৰেৰী কাউন্সিলৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ ১,০০০ৰো অধিক সদস্য আৰু প্ৰায় ১০,০০০খন কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোত কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট আৰু টেলিফোনৰ সুবিধাও আছে। ===পোলাচিৰা:=== পোলাচিৰা পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ এক প্ৰিয় বাসস্থান। বৰ্তমান ইয়াক পৰ্যটনস্থলী হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। পোলাচিৰাৰ ওপৰত থকা এখন দলঙে ‘Polachira Bund Across Road’ নামৰ পথটোক সংযোগ কৰিছে। চাথান্নুৰৰপৰা ভাৰকালালৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এইটো আটাইতকৈ চমু পথ। ইয়াৰপৰা মাত্ৰ ১ কিলোমিটাৰ দূৰৰ চিৰাক্কাৰাথাঝামৰ ‘অনাথাভালম’ত হাতীও চাব পাৰি। ===চাভাৰা:=== কোল্লম–আলাপ্পুঝা পথত কোল্লম চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰে চাভাৰা অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা বিভিন্ন দেশলৈ হাজাৰ হাজাৰ টন খনিজ বালি ৰপ্তানি কৰা হয়। ক’ভিলথোট্টম বন্দৰ চাভাৰা পঞ্চায়তৰ সীমাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] qcrysawy6zq5qysjknu27k32cuditxc 0 138671 626702 2026-08-13T05:35:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[ইথিক্কাৰ নদী]]ৰ পৰা [[ইথিক্কাৰা নদী]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626702 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ইথিক্কাৰা নদী]] pdmjocjkfz37lqnw2bwead9gdr6j84r 0 138672 626714 2026-08-13T06:12:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626714 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = কৰিঙ্গোড নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = Tejaswini River | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kasaragod district|Kasaragod]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kodagu district|Kodagu]] | subdivision_type4 = Towns | subdivision_name4 = [[Pulingome]], [[Cherupuzha (Kannur)|Cherupuzha]], [[Kayyur]], [[Nileshwaram]] | length_km = 64 | source1 = Padinalkad Ghat Reserve Forest, [[Karnataka]] | source1_location = [[Kodagu|Kodagu District]], India | source1_coordinates = | source1_elevation = 1520 m | mouth = [[আৰৱ সাগৰ]] | mouth_location = Near Thuruthy, [[Nileshwaram]], India | mouth_coordinates = | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাৰিয়াঙ্গোড নদী ({{lang-en|Koriangode River}})''', তেজস্বিনী নদী নামেৰেও পৰিচিত। এই নদী [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা ৪৪খন নদীৰ ভিতৰত এখন উল্লেখযোগ্য নদী। এই নদীখন কাছাৰগোড় আৰু কান্নুৰ জিলাৰ সীমা গঠন কৰিছে। কাছাৰগোড় জিলাৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নদী। নদীখন ভেল্লাৰিকুণ্ডু, হোসদুৰ্গ আৰু পায়্যানুৰ তালুকৰ পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। নদীখনৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত পুলিংগোম, চেৰুপুঝা, কাক্কাডাভু, পেৰুম্বাট্টা, মুক্কাডা, কায়্যুৰ, কিলায়িকোড আৰু আন্দোল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref> ==উৎপত্তি== '''কোৰিয়াঙ্গোড নদী'''ৰ উৎপত্তি [[কৰ্নাটক]] ৰাজ্যৰ কৰ্গৰ সংৰক্ষিত অৰণ্যৰ কুৰ্গ পাহাৰৰপৰা। ==উপনৈসমূহ== কৰিয়ানঙ্গোড নদী (তেজস্বিনী নদী)ৰ প্ৰধান উপনৈ চৈত্ৰবাহিনী আৰু পুলিংগোমে। নদী, সেউজীয়া পাহাৰ, বনাঞ্চল আৰু গ্ৰাম্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই অঞ্চলৰ পৰ্যটনক বিশেষ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। ==পৰ্যটন== কাৰিয়াঙ্গোড নদী, যাক তেজস্বিনী নদী বুলিও জনা যায়, নদীভিত্তিক দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কান্নুৰ জিলাৰ চেৰুপুঝাৰ ওচৰৰ কাৰিয়াংকোড নদীৰ কিছুমান অংশত '' হোৱাইট ৱাটাৰ ৰাফটিং ''(White-water rafting) আয়োজন কৰা হয়। বাৰিষা আৰু বাৰিষাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নদীৰ প্ৰায় ১২.৫ কিলোমিটাৰ অংশ ৰাফটিঙৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে এখন ৰাফ্টত ৬–৭জন পৰ্যটক থাকে আৰু প্ৰশিক্ষিত গাইডে ৰাফ্টখন পৰিচালনা কৰে। স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰণ কৰা সুৰক্ষা বিধি অনুসৰি অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত পৰিচালকসকলে এই দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref> ==কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত দলং== কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত বহু দলং আছে। মূল দলংসমূহৰ ভিতৰত আছে পুলিংগোমে দলং, চেৰুপূজা দলং, কোল্লাডা দলং, কাকাদাভু দলং, পেৰুম্বাটা দলং, মুক্কাদা দলং, আৰয়কাদৱ দলং, আন্দোল পুৰাক্কাদৱ ওলমি থকা দলং, কাৰিয়ানগোডে দলং আৰু কোট্টাপুৰম দলং। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} 6af9gxmwxzmj0axldwtl9exo4ldvacr 626715 626714 2026-08-13T06:12:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626715 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = কৰিঙ্গোড নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = Tejaswini River | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kasaragod district|Kasaragod]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kodagu district|Kodagu]] | subdivision_type4 = Towns | subdivision_name4 = [[Pulingome]], [[Cherupuzha (Kannur)|Cherupuzha]], [[Kayyur]], [[Nileshwaram]] | length_km = 64 | source1 = Padinalkad Ghat Reserve Forest, [[Karnataka]] | source1_location = [[Kodagu|Kodagu District]], India | source1_coordinates = | source1_elevation = 1520 m | mouth = [[আৰৱ সাগৰ]] | mouth_location = Near Thuruthy, [[Nileshwaram]], India | mouth_coordinates = | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাৰিয়াঙ্গোড নদী ({{lang-en|Koriangode River}})''', তেজস্বিনী নদী নামেৰেও পৰিচিত। এই নদী [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা ৪৪খন নদীৰ ভিতৰত এখন উল্লেখযোগ্য নদী। এই নদীখন কাছাৰগোড় আৰু কান্নুৰ জিলাৰ সীমা গঠন কৰিছে। কাছাৰগোড় জিলাৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নদী। নদীখন ভেল্লাৰিকুণ্ডু, হোসদুৰ্গ আৰু পায়্যানুৰ তালুকৰ পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। নদীখনৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত পুলিংগোম, চেৰুপুঝা, কাক্কাডাভু, পেৰুম্বাট্টা, মুক্কাডা, কায়্যুৰ, কিলায়িকোড আৰু আন্দোল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref> ==উৎপত্তি== '''কোৰিয়াঙ্গোড নদী'''ৰ উৎপত্তি [[কৰ্নাটক]] ৰাজ্যৰ কৰ্গৰ সংৰক্ষিত অৰণ্যৰ কুৰ্গ পাহাৰৰপৰা। ==উপনৈসমূহ== কৰিয়ানঙ্গোড নদী (তেজস্বিনী নদী)ৰ প্ৰধান উপনৈ চৈত্ৰবাহিনী আৰু পুলিংগোমে। নদী, সেউজীয়া পাহাৰ, বনাঞ্চল আৰু গ্ৰাম্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই অঞ্চলৰ পৰ্যটনক বিশেষ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। ==পৰ্যটন== কাৰিয়াঙ্গোড নদী, যাক তেজস্বিনী নদী বুলিও জনা যায়, নদীভিত্তিক দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কান্নুৰ জিলাৰ চেৰুপুঝাৰ ওচৰৰ কাৰিয়াংকোড নদীৰ কিছুমান অংশত '' হোৱাইট ৱাটাৰ ৰাফটিং ''(White-water rafting) আয়োজন কৰা হয়। বাৰিষা আৰু বাৰিষাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নদীৰ প্ৰায় ১২.৫ কিলোমিটাৰ অংশ ৰাফটিঙৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে এখন ৰাফ্টত ৬–৭জন পৰ্যটক থাকে আৰু প্ৰশিক্ষিত গাইডে ৰাফ্টখন পৰিচালনা কৰে। স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰণ কৰা সুৰক্ষা বিধি অনুসৰি অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত পৰিচালকসকলে এই দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref> ==কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত দলং== কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত বহু দলং আছে। মূল দলংসমূহৰ ভিতৰত আছে পুলিংগোমে দলং, চেৰুপূজা দলং, কোল্লাডা দলং, কাকাদাভু দলং, পেৰুম্বাটা দলং, মুক্কাদা দলং, আৰয়কাদৱ দলং, আন্দোল পুৰাক্কাদৱ ওলমি থকা দলং, কাৰিয়ানগোডে দলং আৰু কোট্টাপুৰম দলং। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] mdzjf09nnz27rhii1ghxtuzi8k61w2m 626717 626715 2026-08-13T06:13:10Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626717 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = কৰিঙ্গোড নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = Tejaswini River | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kasaragod district|Kasaragod]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kodagu district|Kodagu]] | subdivision_type4 = Towns | subdivision_name4 = [[Pulingome]], [[Cherupuzha (Kannur)|Cherupuzha]], [[Kayyur]], [[Nileshwaram]] | length_km = 64 | source1 = Padinalkad Ghat Reserve Forest, [[Karnataka]] | source1_location = [[Kodagu|Kodagu District]], India | source1_coordinates = | source1_elevation = 1520 m | mouth = [[আৰৱ সাগৰ]] | mouth_location = Near Thuruthy, [[Nileshwaram]], India | mouth_coordinates = | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাৰিয়াঙ্গোড নদী ({{lang-en|Koriangode River}})''', তেজস্বিনী নদী নামেৰেও পৰিচিত। এই নদী [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা ৪৪খন নদীৰ ভিতৰত এখন উল্লেখযোগ্য নদী। এই নদীখন কাছাৰগোড় আৰু কান্নুৰ জিলাৰ সীমা গঠন কৰিছে। কাছাৰগোড় জিলাৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নদী। নদীখন ভেল্লাৰিকুণ্ডু, হোসদুৰ্গ আৰু পায়্যানুৰ তালুকৰ পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। নদীখনৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত পুলিংগোম, চেৰুপুঝা, কাক্কাডাভু, পেৰুম্বাট্টা, মুক্কাডা, কায়্যুৰ, কিলায়িকোড আৰু আন্দোল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref> ==উৎপত্তি== '''কোৰিয়াঙ্গোড নদী'''ৰ উৎপত্তি [[কৰ্নাটক]] ৰাজ্যৰ কৰ্গৰ সংৰক্ষিত অৰণ্যৰ কুৰ্গ পাহাৰৰপৰা। ==উপনৈসমূহ== কৰিয়ানঙ্গোড নদী (তেজস্বিনী নদী)ৰ প্ৰধান উপনৈ চৈত্ৰবাহিনী আৰু পুলিংগোমে। নদী, সেউজীয়া পাহাৰ, বনাঞ্চল আৰু গ্ৰাম্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই অঞ্চলৰ পৰ্যটনক বিশেষ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। ==পৰ্যটন== কাৰিয়াঙ্গোড নদী, যাক তেজস্বিনী নদী বুলিও জনা যায়, নদীভিত্তিক দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কান্নুৰ জিলাৰ চেৰুপুঝাৰ ওচৰৰ কাৰিয়াংকোড নদীৰ কিছুমান অংশত '' হোৱাইট ৱাটাৰ ৰাফটিং ''(White-water rafting) আয়োজন কৰা হয়। বাৰিষা আৰু বাৰিষাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নদীৰ প্ৰায় ১২.৫ কিলোমিটাৰ অংশ ৰাফটিঙৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে এখন ৰাফ্টত ৬–৭জন পৰ্যটক থাকে আৰু প্ৰশিক্ষিত গাইডে ৰাফ্টখন পৰিচালনা কৰে। স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰণ কৰা সুৰক্ষা বিধি অনুসৰি অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত পৰিচালকসকলে এই দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref> ==কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত দলং== কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত বহু দলং আছে। মূল দলংসমূহৰ ভিতৰত আছে পুলিংগোমে দলং, চেৰুপূজা দলং, কোল্লাডা দলং, কাকাদাভু দলং, পেৰুম্বাটা দলং, মুক্কাদা দলং, আৰয়কাদৱ দলং, আন্দোল পুৰাক্কাদৱ ওলমি থকা দলং, কাৰিয়ানগোডে দলং আৰু কোট্টাপুৰম দলং। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] nk6r95a31v8xaix59dod5lowc9v3h6d 626718 626717 2026-08-13T06:13:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালাত পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 626718 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = কৰিঙ্গোড নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = Tejaswini River | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kasaragod district|Kasaragod]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kodagu district|Kodagu]] | subdivision_type4 = Towns | subdivision_name4 = [[Pulingome]], [[Cherupuzha (Kannur)|Cherupuzha]], [[Kayyur]], [[Nileshwaram]] | length_km = 64 | source1 = Padinalkad Ghat Reserve Forest, [[Karnataka]] | source1_location = [[Kodagu|Kodagu District]], India | source1_coordinates = | source1_elevation = 1520 m | mouth = [[আৰৱ সাগৰ]] | mouth_location = Near Thuruthy, [[Nileshwaram]], India | mouth_coordinates = | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাৰিয়াঙ্গোড নদী ({{lang-en|Koriangode River}})''', তেজস্বিনী নদী নামেৰেও পৰিচিত। এই নদী [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা ৪৪খন নদীৰ ভিতৰত এখন উল্লেখযোগ্য নদী। এই নদীখন কাছাৰগোড় আৰু কান্নুৰ জিলাৰ সীমা গঠন কৰিছে। কাছাৰগোড় জিলাৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নদী। নদীখন ভেল্লাৰিকুণ্ডু, হোসদুৰ্গ আৰু পায়্যানুৰ তালুকৰ পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। নদীখনৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত পুলিংগোম, চেৰুপুঝা, কাক্কাডাভু, পেৰুম্বাট্টা, মুক্কাডা, কায়্যুৰ, কিলায়িকোড আৰু আন্দোল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref> ==উৎপত্তি== '''কোৰিয়াঙ্গোড নদী'''ৰ উৎপত্তি [[কৰ্নাটক]] ৰাজ্যৰ কৰ্গৰ সংৰক্ষিত অৰণ্যৰ কুৰ্গ পাহাৰৰপৰা। ==উপনৈসমূহ== কৰিয়ানঙ্গোড নদী (তেজস্বিনী নদী)ৰ প্ৰধান উপনৈ চৈত্ৰবাহিনী আৰু পুলিংগোমে। নদী, সেউজীয়া পাহাৰ, বনাঞ্চল আৰু গ্ৰাম্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই অঞ্চলৰ পৰ্যটনক বিশেষ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। ==পৰ্যটন== কাৰিয়াঙ্গোড নদী, যাক তেজস্বিনী নদী বুলিও জনা যায়, নদীভিত্তিক দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কান্নুৰ জিলাৰ চেৰুপুঝাৰ ওচৰৰ কাৰিয়াংকোড নদীৰ কিছুমান অংশত '' হোৱাইট ৱাটাৰ ৰাফটিং ''(White-water rafting) আয়োজন কৰা হয়। বাৰিষা আৰু বাৰিষাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নদীৰ প্ৰায় ১২.৫ কিলোমিটাৰ অংশ ৰাফটিঙৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে এখন ৰাফ্টত ৬–৭জন পৰ্যটক থাকে আৰু প্ৰশিক্ষিত গাইডে ৰাফ্টখন পৰিচালনা কৰে। স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰণ কৰা সুৰক্ষা বিধি অনুসৰি অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত পৰিচালকসকলে এই দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref> ==কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত দলং== কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত বহু দলং আছে। মূল দলংসমূহৰ ভিতৰত আছে পুলিংগোমে দলং, চেৰুপূজা দলং, কোল্লাডা দলং, কাকাদাভু দলং, পেৰুম্বাটা দলং, মুক্কাদা দলং, আৰয়কাদৱ দলং, আন্দোল পুৰাক্কাদৱ ওলমি থকা দলং, কাৰিয়ানগোডে দলং আৰু কোট্টাপুৰম দলং। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] 1cuqqpur9lf37nhdoyoimlewhb20c1j 626721 626718 2026-08-13T06:15:30Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626721 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = কাৰিয়াঙ্গোড নদী | native_name = | native_name_lang = | other_name = Tejaswini River | image = Karyangod River.png | image_size = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = [[Kerala]], [[Karnataka]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kasaragod district|Kasaragod]], [[Kannur district|Kannur]], [[Kodagu district|Kodagu]] | subdivision_type4 = Towns | subdivision_name4 = [[Pulingome]], [[Cherupuzha (Kannur)|Cherupuzha]], [[Kayyur]], [[Nileshwaram]] | length_km = 64 | source1 = Padinalkad Ghat Reserve Forest, [[Karnataka]] | source1_location = [[Kodagu|Kodagu District]], India | source1_coordinates = | source1_elevation = 1520 m | mouth = [[আৰৱ সাগৰ]] | mouth_location = Near Thuruthy, [[Nileshwaram]], India | mouth_coordinates = | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''কাৰিয়াঙ্গোড নদী ({{lang-en|Kariangode River}})''', তেজস্বিনী নদী নামেৰেও পৰিচিত। এই নদী [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা ৪৪খন নদীৰ ভিতৰত এখন উল্লেখযোগ্য নদী। এই নদীখন কাছাৰগোড় আৰু কান্নুৰ জিলাৰ সীমা গঠন কৰিছে। কাছাৰগোড় জিলাৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয় বৃহত্তম নদী। নদীখন ভেল্লাৰিকুণ্ডু, হোসদুৰ্গ আৰু পায়্যানুৰ তালুকৰ পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। নদীখনৰ পাৰত অৱস্থিত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত পুলিংগোম, চেৰুপুঝা, কাক্কাডাভু, পেৰুম্বাট্টা, মুক্কাডা, কায়্যুৰ, কিলায়িকোড আৰু আন্দোল উল্লেখযোগ্য। <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala}}</ref> ==উৎপত্তি== '''কোৰিয়াঙ্গোড নদী'''ৰ উৎপত্তি [[কৰ্নাটক]] ৰাজ্যৰ কৰ্গৰ সংৰক্ষিত অৰণ্যৰ কুৰ্গ পাহাৰৰপৰা। ==উপনৈসমূহ== কৰিয়ানঙ্গোড নদী (তেজস্বিনী নদী)ৰ প্ৰধান উপনৈ চৈত্ৰবাহিনী আৰু পুলিংগোমে। নদী, সেউজীয়া পাহাৰ, বনাঞ্চল আৰু গ্ৰাম্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই অঞ্চলৰ পৰ্যটনক বিশেষ আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে। ==পৰ্যটন== কাৰিয়াঙ্গোড নদী, যাক তেজস্বিনী নদী বুলিও জনা যায়, নদীভিত্তিক দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কান্নুৰ জিলাৰ চেৰুপুঝাৰ ওচৰৰ কাৰিয়াংকোড নদীৰ কিছুমান অংশত '' হোৱাইট ৱাটাৰ ৰাফটিং ''(White-water rafting) আয়োজন কৰা হয়। বাৰিষা আৰু বাৰিষাৰ পিছৰ সময়ছোৱাত নদীৰ প্ৰায় ১২.৫ কিলোমিটাৰ অংশ ৰাফটিঙৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে এখন ৰাফ্টত ৬–৭জন পৰ্যটক থাকে আৰু প্ৰশিক্ষিত গাইডে ৰাফ্টখন পৰিচালনা কৰে। স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষই নিৰ্ধাৰণ কৰা সুৰক্ষা বিধি অনুসৰি অনুজ্ঞাপ্ৰাপ্ত পৰিচালকসকলে এই দুঃসাহসিক ক্ৰীড়া কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰে। <ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref> ==কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত দলং== কৰিয়াঙ্গোড নদীৰ ওপৰত বহু দলং আছে। মূল দলংসমূহৰ ভিতৰত আছে পুলিংগোমে দলং, চেৰুপূজা দলং, কোল্লাডা দলং, কাকাদাভু দলং, পেৰুম্বাটা দলং, মুক্কাদা দলং, আৰয়কাদৱ দলং, আন্দোল পুৰাক্কাদৱ ওলমি থকা দলং, কাৰিয়ানগোডে দলং আৰু কোট্টাপুৰম দলং। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]] bdtxodnupopxvklib8acmap0o1wi12i 0 138673 626716 2026-08-13T06:12:56Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox settlement | name = বেকাল দুৰ্গ | official_name = বেকাল দুৰ্গ | native_name = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_alt = | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোডত অৱস্থিত বেকাল দুৰ্গ | ima... 626716 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বেকাল দুৰ্গ | official_name = বেকাল দুৰ্গ | native_name = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_alt = | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোডত অৱস্থিত বেকাল দুৰ্গ | image_seal = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|12.3667|N|75.05|E|display=inline}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type4 = taluk | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = কাছাৰগোড জিলা | subdivision_name3 = উত্তৰ মালাবাৰ | subdivision_name4 = হচদুৰ্গ | subdivision_type5 = ভাষা | subdivision_name5 = [[মালায়ালম ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[টুলু ভাষা]] | subdivision_type6 = নিকটৱৰ্তী চহৰসমূহ | subdivision_name6 = [[কানহাংগাড]], [[কাছাৰগোড]], [[কন্নুৰ]], [[মংগালোৰ]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ }} [[File:Inside Bekal Fort.jpg|alt=Inside Bekal Fort|thumb|বেকাল দুৰ্গৰ পৰা সাগৰলৈ মেল খোৱা সৰু সৰু খিৰিকীবোৰ]] '''বেকাল দুৰ্গ''' {{en|Bekal Fort}} ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত কেলাডীৰ শিৱাপ্পা নায়কে নিৰ্মাণ কৰা এটা মধ্যযুগীয় দুৰ্গ। এই দুৰ্গটো বেকাল নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। ই [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্গ। ই প্ৰায় ৪০ একৰ মাটিত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Bekal Fort - largest and best preserved forts in Kerala {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://incredibleindia.gov.in |title=About Bekal Fort Bekal: Bekal Fort Photos, History & Significance |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref> [[File:Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg|thumbnail|বেকাল দুৰ্গৰ সাগৰীয় তীৰ। ই কেৰালাৰ এক অতি জনপ্ৰিয় তীৰ।]] [[File:Bakel fort from beach.jpg|thumb|সাগৰীয় তীৰৰ পৰা দেখা দুৰ্গৰ দৃশ্য]] [[File:Bekalfortviewofsea.jpg|thumb|পশ্চিম দিশৰ দৃশ্য]] [[File:Bekal-1.jpg|thumb|বেকাল দুৰ্গ]] [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|দুৰ্গৰ তলত থকা সাগৰীয় সৈকত]] [[File:Bekalfort 2.jpg|thumb|সাগৰৰ বুকুলৈ সোমাই যোৱা দুৰ্গৰ অংশ]] [[File:Bekalfort 1.jpg|thumb|দুৰ্গৰ ভিতৰৰ খটখটি]] == গাঁথনি == এই দুৰ্গটো সাগৰৰ বুকুৰ পৰা ওলাই অহা যেন লাগে। ইয়াৰ বাহিৰৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ অংশ পানীৰ সংস্পৰ্শত আছে। বেকাল দুৰ্গ কোনো প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল। সেইবাবে ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজপ্ৰসাদ বা ডাঙৰ অট্টালিকা নাই। ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে এটা পুখুৰী, বাৰুদ ভঁৰাল আৰু এটা নিৰীক্ষণ স্তম্ভলৈ যোৱা খটখটি। এই নিৰীক্ষণ স্তম্ভটো [[টিপু চুলতান]]ৰ দিনত সজা হৈছিল। দুৰ্গৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা এই স্তম্ভৰ পৰা সাগৰীয় উপকূল আৰু [[কানহাংগাড]] চহৰৰ সুন্দৰ দৃশ্য দেখা পোৱা যায়। দুৰ্গৰ একা-বেকা প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা পৰীখাবোৰে ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা কৌশল প্ৰকাশ কৰে। বাহিৰৰ দেৱালত থকা ফুটা বা বিন্ধাবোৰ সাগৰীয় আক্ৰমণৰ পৰা সুৰক্ষা পাবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ ফুটাবোৰ দূৰৈৰ শত্ৰুক লক্ষ্য কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মাজৰ ফুটাবোৰ ওচৰৰ শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আছিল। একেবাৰে তলৰ ফুটাবোৰ দুৰ্গৰ একেবাৰে কাষ চাপি অহা শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সজা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title = Bekal Beach in Kasaragod}}</ref> ইয়াৰ মজবুত গাঁথনিটো ডাচসকলে সজা [[থালাছেৰী]] দুৰ্গ আৰু [[কন্নুৰ]]ৰ চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গৰ সৈতে বহুখিনি মিলে। == ইতিহাস == পুৰণি কালত বেকাল অঞ্চলটো মহোদয়াপুৰম সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ ছিল। এই সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত দ্বাদশ শতিকাত বেকাল অঞ্চলটো চিৰাক্কাল ৰাজপৰিয়ালৰ অধীনলৈ আহে।<ref name=FbtS>[[#FbtS|The Hindu, 22 Oct 2005]]</ref> তেওঁলোকৰ দিনত সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে এই অঞ্চলৰ গুৰুত্ব বহুত বাঢ়ি যায়। ই এক প্ৰধান বন্দৰ চহৰ হৈ পৰে। ১৫৬৫ চনত তালিকোটাৰ যুদ্ধৰ পিছত কেলাডীৰ নায়কসকল এই অঞ্চলত শক্তিশালী হৈ পৰে। তেওঁলোকে মালাবাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বেকালক এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই বন্দৰ চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বৰ বাবেই নায়কসকলে ইয়াক এটা মজবুত দুৰ্গলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। হীৰিয়া ভেংকটপ্পা নায়কে দুৰ্গৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শিৱাপ্পা নায়কৰ দিনত ই সম্পূৰ্ণ হয়। এই সময়ছোৱাতে কাছাৰগোডৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত হায়দৰ আলীয়ে নায়কসকলক পৰাস্ত কৰে। ইয়াৰ লগে লগে বেকাল অঞ্চলটো মহীশূৰ ৰাজ্যৰ হাতলৈ যায়। টিপু চুলতানে যেতিয়া মালাবাৰ উপকূল জয় কৰিবলৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁৰ বাবে এই দুৰ্গটো এটা প্ৰধান সামৰিক শিবিৰ আছিল। ইয়াত চলোৱা খনন কাৰ্যত পোৱা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰীসমূহে ইয়াৰ প্ৰমাণ দিয়ে। ১৭৯৯ চনত চতুৰ্থ এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধত টিপু চুলতানৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ লগে লগে মহীশূৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ শেষ হয়। এই দুৰ্গটো ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়।<ref name="khas" /> তেতিয়াৰ পৰা বেকালৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব লাহে লাহে ক’ми আহে। == পৰ্যটন == ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯২ চনত বেকাল দুৰ্গ অঞ্চলটোক এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name=Deccan>{{cite news|title=Bastions of valour and victory|url=http://deccanherald.com|access-date=19 January 2015|issue=Bangalore|work=Deccan Herald|date=29 July 2014}}</ref> ইয়াৰ তিনি বছৰ পিছত ইয়াৰ বিকাশৰ বাবে বেকাল পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম গঠন কৰা হয়। এই দুৰ্গটো বিখ্যাত হিন্দী ছবি 'বম্বে'ৰ "উইৰে" গীতটোত দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও মালায়ালম চিনেমা 'মধুৰানোম্বৰাকাত্তু'ৰ এটা গীতৰ শ্বুটিং ইয়াত কৰা হৈছিল। == পৰিবহন == স্থানীয় পথসমূহে ইয়াক উত্তৰৰ মংগালোৰ আৰু দক্ষিণৰ কেলিকট চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে বেকাল দুৰ্গ ৰেল ষ্টেচন। আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰ কেইটা হৈছে মংগালোৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (৭১ কিলোমিটাৰ) আৰু কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (১০১ কিলোমিটাৰ)। {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা সাগৰৰ এক আকৰ্ষণীয় দৃশ্য।}} == জনপ্ৰিয় মাধ্যমত == মণি ৰত্নমৰ পৰিচালনাত মুক্তি পোৱা 'বম্বে' (১৯৯৫) ছবিৰ বিখ্যাত গীত "উইৰে উইৰে" (তু হি ৰে) সম্পূৰ্ণৰূপে বেকাল দুৰ্গত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref name="HT">{{cite news |last= Bari|first= Prachi|date=3 July 2010|title=Indian locations provide stunning backdrops for film shoots|url=https://thehindu.com|newspaper=The Hindu| access-date= 29 October 2022}}</ref> == প্ৰশাসন আৰু গুৰুত্ব == বেকাল দুৰ্গ কেতিয়াও কোনো স্থায়ী প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল বৰং ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে এক সামৰিক চকী বা প্ৰতিৰক্ষা স্তম্ভ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজকীয় প্ৰাসাদ বা বিলাসিতামূলক অট্টালিকা নথকাটোৱে স্পষ্ট কৰে যে ই কেৱল শত্ৰুৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কেলাডীৰ নায়ক আৰু পিছলৈ মহীশূৰৰ চুলতানসকলৰ দ্বাৰা এক সুৰক্ষিত সামৰিক ঘাটি হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery> File:Bekal fort kasaragod 01.jpg|বেকাল দুৰ্গৰ নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ এক দৃশ্য File:Bekal fort kasaragod 15.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 21.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 25.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 26.jpg|বেকাল দুৰ্গত সংৰক্ষিত টোপৰ গোলাসমূহ File:Bekal fort kasaragod 16.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 11.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ পৰা দেখা দুৰ্গৰ এক দৃশ্য File:Bekal Fort watch tower view.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ পৰা দেখা সাগৰৰ দৃশ্য </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Bekal Fort}} k96x1qbkr9eah4lnkx6qp42w70xhl8l 626719 626716 2026-08-13T06:13:43Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালা পৰ্যটন]] using [[WP:HC|HotCat]] 626719 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বেকাল দুৰ্গ | official_name = বেকাল দুৰ্গ | native_name = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_alt = | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোডত অৱস্থিত বেকাল দুৰ্গ | image_seal = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|12.3667|N|75.05|E|display=inline}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type4 = taluk | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = কাছাৰগোড জিলা | subdivision_name3 = উত্তৰ মালাবাৰ | subdivision_name4 = হচদুৰ্গ | subdivision_type5 = ভাষা | subdivision_name5 = [[মালায়ালম ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[টুলু ভাষা]] | subdivision_type6 = নিকটৱৰ্তী চহৰসমূহ | subdivision_name6 = [[কানহাংগাড]], [[কাছাৰগোড]], [[কন্নুৰ]], [[মংগালোৰ]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ }} [[File:Inside Bekal Fort.jpg|alt=Inside Bekal Fort|thumb|বেকাল দুৰ্গৰ পৰা সাগৰলৈ মেল খোৱা সৰু সৰু খিৰিকীবোৰ]] '''বেকাল দুৰ্গ''' {{en|Bekal Fort}} ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত কেলাডীৰ শিৱাপ্পা নায়কে নিৰ্মাণ কৰা এটা মধ্যযুগীয় দুৰ্গ। এই দুৰ্গটো বেকাল নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। ই [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্গ। ই প্ৰায় ৪০ একৰ মাটিত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Bekal Fort - largest and best preserved forts in Kerala {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://incredibleindia.gov.in |title=About Bekal Fort Bekal: Bekal Fort Photos, History & Significance |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref> [[File:Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg|thumbnail|বেকাল দুৰ্গৰ সাগৰীয় তীৰ। ই কেৰালাৰ এক অতি জনপ্ৰিয় তীৰ।]] [[File:Bakel fort from beach.jpg|thumb|সাগৰীয় তীৰৰ পৰা দেখা দুৰ্গৰ দৃশ্য]] [[File:Bekalfortviewofsea.jpg|thumb|পশ্চিম দিশৰ দৃশ্য]] [[File:Bekal-1.jpg|thumb|বেকাল দুৰ্গ]] [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|দুৰ্গৰ তলত থকা সাগৰীয় সৈকত]] [[File:Bekalfort 2.jpg|thumb|সাগৰৰ বুকুলৈ সোমাই যোৱা দুৰ্গৰ অংশ]] [[File:Bekalfort 1.jpg|thumb|দুৰ্গৰ ভিতৰৰ খটখটি]] == গাঁথনি == এই দুৰ্গটো সাগৰৰ বুকুৰ পৰা ওলাই অহা যেন লাগে। ইয়াৰ বাহিৰৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ অংশ পানীৰ সংস্পৰ্শত আছে। বেকাল দুৰ্গ কোনো প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল। সেইবাবে ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজপ্ৰসাদ বা ডাঙৰ অট্টালিকা নাই। ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে এটা পুখুৰী, বাৰুদ ভঁৰাল আৰু এটা নিৰীক্ষণ স্তম্ভলৈ যোৱা খটখটি। এই নিৰীক্ষণ স্তম্ভটো [[টিপু চুলতান]]ৰ দিনত সজা হৈছিল। দুৰ্গৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা এই স্তম্ভৰ পৰা সাগৰীয় উপকূল আৰু [[কানহাংগাড]] চহৰৰ সুন্দৰ দৃশ্য দেখা পোৱা যায়। দুৰ্গৰ একা-বেকা প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা পৰীখাবোৰে ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা কৌশল প্ৰকাশ কৰে। বাহিৰৰ দেৱালত থকা ফুটা বা বিন্ধাবোৰ সাগৰীয় আক্ৰমণৰ পৰা সুৰক্ষা পাবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ ফুটাবোৰ দূৰৈৰ শত্ৰুক লক্ষ্য কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মাজৰ ফুটাবোৰ ওচৰৰ শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আছিল। একেবাৰে তলৰ ফুটাবোৰ দুৰ্গৰ একেবাৰে কাষ চাপি অহা শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সজা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title = Bekal Beach in Kasaragod}}</ref> ইয়াৰ মজবুত গাঁথনিটো ডাচসকলে সজা [[থালাছেৰী]] দুৰ্গ আৰু [[কন্নুৰ]]ৰ চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গৰ সৈতে বহুখিনি মিলে। == ইতিহাস == পুৰণি কালত বেকাল অঞ্চলটো মহোদয়াপুৰম সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ ছিল। এই সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত দ্বাদশ শতিকাত বেকাল অঞ্চলটো চিৰাক্কাল ৰাজপৰিয়ালৰ অধীনলৈ আহে।<ref name=FbtS>[[#FbtS|The Hindu, 22 Oct 2005]]</ref> তেওঁলোকৰ দিনত সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে এই অঞ্চলৰ গুৰুত্ব বহুত বাঢ়ি যায়। ই এক প্ৰধান বন্দৰ চহৰ হৈ পৰে। ১৫৬৫ চনত তালিকোটাৰ যুদ্ধৰ পিছত কেলাডীৰ নায়কসকল এই অঞ্চলত শক্তিশালী হৈ পৰে। তেওঁলোকে মালাবাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বেকালক এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই বন্দৰ চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বৰ বাবেই নায়কসকলে ইয়াক এটা মজবুত দুৰ্গলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। হীৰিয়া ভেংকটপ্পা নায়কে দুৰ্গৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শিৱাপ্পা নায়কৰ দিনত ই সম্পূৰ্ণ হয়। এই সময়ছোৱাতে কাছাৰগোডৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত হায়দৰ আলীয়ে নায়কসকলক পৰাস্ত কৰে। ইয়াৰ লগে লগে বেকাল অঞ্চলটো মহীশূৰ ৰাজ্যৰ হাতলৈ যায়। টিপু চুলতানে যেতিয়া মালাবাৰ উপকূল জয় কৰিবলৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁৰ বাবে এই দুৰ্গটো এটা প্ৰধান সামৰিক শিবিৰ আছিল। ইয়াত চলোৱা খনন কাৰ্যত পোৱা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰীসমূহে ইয়াৰ প্ৰমাণ দিয়ে। ১৭৯৯ চনত চতুৰ্থ এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধত টিপু চুলতানৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ লগে লগে মহীশূৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ শেষ হয়। এই দুৰ্গটো ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়।<ref name="khas" /> তেতিয়াৰ পৰা বেকালৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব লাহে লাহে ক’ми আহে। == পৰ্যটন == ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯২ চনত বেকাল দুৰ্গ অঞ্চলটোক এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name=Deccan>{{cite news|title=Bastions of valour and victory|url=http://deccanherald.com|access-date=19 January 2015|issue=Bangalore|work=Deccan Herald|date=29 July 2014}}</ref> ইয়াৰ তিনি বছৰ পিছত ইয়াৰ বিকাশৰ বাবে বেকাল পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম গঠন কৰা হয়। এই দুৰ্গটো বিখ্যাত হিন্দী ছবি 'বম্বে'ৰ "উইৰে" গীতটোত দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও মালায়ালম চিনেমা 'মধুৰানোম্বৰাকাত্তু'ৰ এটা গীতৰ শ্বুটিং ইয়াত কৰা হৈছিল। == পৰিবহন == স্থানীয় পথসমূহে ইয়াক উত্তৰৰ মংগালোৰ আৰু দক্ষিণৰ কেলিকট চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে বেকাল দুৰ্গ ৰেল ষ্টেচন। আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰ কেইটা হৈছে মংগালোৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (৭১ কিলোমিটাৰ) আৰু কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (১০১ কিলোমিটাৰ)। {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰ পৰা দেখা সাগৰৰ এক আকৰ্ষণীয় দৃশ্য।}} == জনপ্ৰিয় মাধ্যমত == মণি ৰত্নমৰ পৰিচালনাত মুক্তি পোৱা 'বম্বে' (১৯৯৫) ছবিৰ বিখ্যাত গীত "উইৰে উইৰে" (তু হি ৰে) সম্পূৰ্ণৰূপে বেকাল দুৰ্গত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref name="HT">{{cite news |last= Bari|first= Prachi|date=3 July 2010|title=Indian locations provide stunning backdrops for film shoots|url=https://thehindu.com|newspaper=The Hindu| access-date= 29 October 2022}}</ref> == প্ৰশাসন আৰু গুৰুত্ব == বেকাল দুৰ্গ কেতিয়াও কোনো স্থায়ী প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল বৰং ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে এক সামৰিক চকী বা প্ৰতিৰক্ষা স্তম্ভ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজকীয় প্ৰাসাদ বা বিলাসিতামূলক অট্টালিকা নথকাটোৱে স্পষ্ট কৰে যে ই কেৱল শত্ৰুৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কেলাডীৰ নায়ক আৰু পিছলৈ মহীশূৰৰ চুলতানসকলৰ দ্বাৰা এক সুৰক্ষিত সামৰিক ঘাটি হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery> File:Bekal fort kasaragod 01.jpg|বেকাল দুৰ্গৰ নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ এক দৃশ্য File:Bekal fort kasaragod 15.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 21.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 25.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 26.jpg|বেকাল দুৰ্গত সংৰক্ষিত টোপৰ গোলাসমূহ File:Bekal fort kasaragod 16.jpg|দুৰ্গৰ পৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 11.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ পৰা দেখা দুৰ্গৰ এক দৃশ্য File:Bekal Fort watch tower view.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ পৰা দেখা সাগৰৰ দৃশ্য </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Bekal Fort}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] jtbnimcm44gnq944vzbrxyrtxnmjxt7 626720 626719 2026-08-13T06:15:02Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626720 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বেকাল দুৰ্গ | official_name = বেকাল দুৰ্গ | native_name = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_alt = | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোডত অৱস্থিত বেকাল দুৰ্গ | image_seal = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|12.3667|N|75.05|E|display=inline}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type4 = taluk | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = কাছাৰগোড জিলা | subdivision_name3 = উত্তৰ মালাবাৰ | subdivision_name4 = হচদুৰ্গ | subdivision_type5 = ভাষা | subdivision_name5 = [[মালায়ালম ভাষা]], [[কান্নড় ভাষা]], [[টুলু ভাষা]] | subdivision_type6 = নিকটৱৰ্তী চহৰসমূহ | subdivision_name6 = [[কানহাংগাড]], [[কাছাৰগোড]], [[কন্নুৰ]], [[মংগালোৰ]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ }} [[File:Inside Bekal Fort.jpg|alt=Inside Bekal Fort|thumb|বেকাল দুৰ্গৰপৰা সাগৰলৈ মেল খোৱা সৰু সৰু খিৰিকীবোৰ]] '''বেকাল দুৰ্গ''' {{en|Bekal Fort}} ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত কেলাডীৰ শিৱাপ্পা নায়কে নিৰ্মাণ কৰা এটা মধ্যযুগীয় দুৰ্গ। এই দুৰ্গটো বেকাল নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। ই [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্গ। ই প্ৰায় ৪০ একৰ মাটিত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Bekal Fort - largest and best preserved forts in Kerala {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://incredibleindia.gov.in |title=About Bekal Fort Bekal: Bekal Fort Photos, History & Significance |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref> [[File:Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg|thumbnail|বেকাল দুৰ্গৰ সাগৰীয় তীৰ। ই কেৰালাৰ এক অতি জনপ্ৰিয় তীৰ। ]] [[File:Bakel fort from beach.jpg|thumb|সাগৰীয় তীৰৰপৰা দেখা দুৰ্গৰ দৃশ্য]] [[File:Bekalfortviewofsea.jpg|thumb|পশ্চিম দিশৰ দৃশ্য]] [[File:Bekal-1.jpg|thumb|বেকাল দুৰ্গ]] [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|দুৰ্গৰ তলত থকা সাগৰীয় সৈকত]] [[File:Bekalfort 2.jpg|thumb|সাগৰৰ বুকুলৈ সোমাই যোৱা দুৰ্গৰ অংশ]] [[File:Bekalfort 1.jpg|thumb|দুৰ্গৰ ভিতৰৰ খট‌খটী]] == গাঁথনি == এই দুৰ্গটো সাগৰৰ বুকুৰপৰা ওলাই অহা যেন লাগে। ইয়াৰ বাহিৰৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ অংশ পানীৰ সংস্পৰ্শত আছে। বেকাল দুৰ্গ কোনো প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল। সেইবাবে ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজপ্ৰাসাদ বা ডাঙৰ অট্টালিকা নাই। ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে এটা পুখুৰী, বাৰুদ ভঁৰাল আৰু এটা নিৰীক্ষণ স্তম্ভলৈ যোৱা খট‌খটী। এই নিৰীক্ষণ স্তম্ভটো [[টিপু চুলতান]]ৰ দিনত সজা হৈছিল। দুৰ্গৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা এই স্তম্ভৰপৰা সাগৰীয় উপকূল আৰু [[কানহাংগাড]] চহৰৰ সুন্দৰ দৃশ্য দেখা পোৱা যায়। দুৰ্গৰ একা-বেঁকা প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা পৰীখাবোৰে ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা কৌশল প্ৰকাশ কৰে। বাহিৰৰ দেৱালত থকা ফুটা বা বিন্ধাবোৰ সাগৰীয় আক্ৰমণৰপৰা সুৰক্ষা পাবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ ফুটাবোৰ দূৰৈৰ শত্ৰুক লক্ষ্য কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মাজৰ ফুটাবোৰ ওচৰৰ শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আছিল। একেবাৰে তলৰ ফুটাবোৰ দুৰ্গৰ একেবাৰে কাষ চাপি অহা শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সজা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title = Bekal Beach in Kasaragod}}</ref> ইয়াৰ মজপুত গাঁথনিটো ডাচসকলে সজা [[থালাছেৰী]] দুৰ্গ আৰু [[কন্নুৰ]]ৰ চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গৰ সৈতে বহুখিনি মিলে। == ইতিহাস == পুৰণি কালত বেকাল অঞ্চলটো মহোদয়াপুৰম সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ ছিল। এই সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত দ্বাদশ শতিকাত বেকাল অঞ্চলটো চিৰাক্কাল ৰাজপৰিয়ালৰ অধীনলৈ আহে।<ref name=FbtS>[[#FbtS|The Hindu, 22 Oct 2005]]</ref> তেওঁলোকৰ দিনত সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে এই অঞ্চলৰ গুৰুত্ব বহুত বাঢ়ি যায়। ই এক প্ৰধান বন্দৰ চহৰ হৈ পৰে। ১৫৬৫ চনত তালিকোটাৰ যুদ্ধৰ পিছত কেলাডীৰ নায়কসকল এই অঞ্চলত শক্তিশালী হৈ পৰে। তেওঁলোকে মালাবাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বেকালক এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই বন্দৰ চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বৰ বাবেই নায়কসকলে ইয়াক এটা মজপুত দুৰ্গলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। হীৰিয়া ভেংকটপ্পা নায়কে দুৰ্গৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শিৱাপ্পা নায়কৰ দিনত ই সম্পূৰ্ণ হয়। এই সময়ছোৱাতে কাছাৰগোডৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত হায়দৰ আলীয়ে নায়কসকলক পৰাস্ত কৰে। ইয়াৰ লগে লগে বেকাল অঞ্চলটো মহীশূৰ ৰাজ্যৰ হাতলৈ যায়। টিপু চুলতানে যেতিয়া মালাবাৰ উপকূল জয় কৰিবলৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁৰ বাবে এই দুৰ্গটো এটা প্ৰধান সামৰিক শিবিৰ আছিল। ইয়াত চলোৱা খনন কাৰ্যত পোৱা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰীসমূহে ইয়াৰ প্ৰমাণ দিয়ে। ১৭৯৯ চনত চতুৰ্থ এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধত টিপু চুলতানৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ লগে লগে মহীশূৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ শেষ হয়। এই দুৰ্গটো ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়।<ref name="khas" /> তেতিয়াৰপৰা বেকালৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব লাহে লাহে ক’ми আহে। == পৰ্যটন == ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯২ চনত বেকাল দুৰ্গ অঞ্চলটোক এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name=Deccan>{{cite news|title=Bastions of valour and victory|url=http://deccanherald.com|access-date=19 January 2015|issue=Bangalore|work=Deccan Herald|date=29 July 2014}}</ref> ইয়াৰ তিনি বছৰ পাছত ইয়াৰ বিকাশৰ বাবে বেকাল পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম গঠন কৰা হয়। এই দুৰ্গটো বিখ্যাত হিন্দী ছবি 'বম্বে'ৰ "উইৰে" গীতটোত দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি মালায়ালম চিনেমা 'মধুৰানোম্বৰাকাত্তু'ৰ এটা গীতৰ শ্বুটিং ইয়াত কৰা হৈছিল। == পৰিবহণ == স্থানীয় পথসমূহে ইয়াক উত্তৰৰ মংগালোৰ আৰু দক্ষিণৰ কেলিকট চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে বেকাল দুৰ্গ ৰেল ষ্টেচন। আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰ কেইটা হৈছে মংগালোৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (৭১ কিলোমিটাৰ) আৰু কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (১০১ কিলোমিটাৰ)। {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰপৰা দেখা সাগৰৰ এক আকৰ্ষণীয় দৃশ্য। }} == জনপ্ৰিয় মাধ্যমত == মণি ৰত্নমৰ পৰিচালনাত মুক্তি পোৱা 'বম্বে' (১৯৯৫) ছবিৰ বিখ্যাত গীত "উইৰে উইৰে" (তু হি ৰে) সম্পূৰ্ণৰূপে বেকাল দুৰ্গত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref name="HT">{{cite news |last= Bari|first= Prachi|date=3 July 2010|title=Indian locations provide stunning backdrops for film shoots|url=https://thehindu.com|newspaper=The Hindu| access-date= 29 October 2022}}</ref> == প্ৰশাসন আৰু গুৰুত্ব == বেকাল দুৰ্গ কেতিয়াও কোনো স্থায়ী প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল বৰং ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে এক সামৰিক চকী বা প্ৰতিৰক্ষা স্তম্ভ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজকীয় প্ৰাসাদ বা বিলাসিতামূলক অট্টালিকা নথকাটোৱে স্পষ্ট কৰে যে ই কেৱল শত্ৰুৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কেলাডীৰ নায়ক আৰু পিছলৈ মহীশূৰৰ চুলতানসকলৰদ্বাৰা এক সুৰক্ষিত সামৰিক ঘাটি হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery> File:Bekal fort kasaragod 01.jpg|বেকাল দুৰ্গৰ নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ এক দৃশ্য File:Bekal fort kasaragod 15.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 21.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 25.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 26.jpg|বেকাল দুৰ্গত সংৰক্ষিত টোপৰ গোলাসমূহ File:Bekal fort kasaragod 16.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 11.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰপৰা দেখা দুৰ্গৰ এক দৃশ্য File:Bekal Fort watch tower view.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰপৰা দেখা সাগৰৰ দৃশ্য </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Bekal Fort}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] 0uetw9n22njtixvh0q8vxaguj905qbk 626723 626720 2026-08-13T06:17:04Z AjayDas 12623 /* */ 626723 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বেকাল দুৰ্গ | official_name = বেকাল দুৰ্গ | native_name = | other_name = | settlement_type = | image_skyline = Bakel Fort Beach Kasaragod7.jpg | image_alt = | image_caption = কেৰালাৰ কাছাৰগোডত অৱস্থিত বেকাল দুৰ্গ | image_seal = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|12.3667|N|75.05|E|display=inline}} | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type4 = তালুক | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = কাছাৰগোড জিলা | subdivision_name3 = উত্তৰ মালাবাৰ | subdivision_name4 = হচদুৰ্গ | subdivision_type5 = ভাষা | subdivision_name5 = [[মালায়ালম ভাষা]], [[কন্নড় ভাষা]], [[টুলু ভাষা]] | subdivision_type6 = নিকটৱৰ্তী চহৰসমূহ | subdivision_name6 = [[কানহাংগাড]], [[কাছাৰগোড]], [[কন্নুৰ]], [[মেংগালোৰ]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ }} [[File:Inside Bekal Fort.jpg|alt=Inside Bekal Fort|thumb|বেকাল দুৰ্গৰপৰা সাগৰলৈ মেল খোৱা সৰু সৰু খিৰিকীবোৰ]] '''বেকাল দুৰ্গ''' {{en|Bekal Fort}} ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত কেলাডীৰ শিৱাপ্পা নায়কে নিৰ্মাণ কৰা এটা মধ্যযুগীয় দুৰ্গ। এই দুৰ্গটো বেকাল নামৰ ঠাইত অৱস্থিত। ই [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্গ। ই প্ৰায় ৪০ একৰ মাটিত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://keralatourism.org |title=Bekal Fort - largest and best preserved forts in Kerala {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://incredibleindia.gov.in |title=About Bekal Fort Bekal: Bekal Fort Photos, History & Significance |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-08-03}}</ref> [[File:Bakel Fort Beach Kasaragod4.jpg|thumbnail|বেকাল দুৰ্গৰ সাগৰীয় তীৰ। ই কেৰালাৰ এক অতি জনপ্ৰিয় তীৰ। ]] [[File:Bakel fort from beach.jpg|thumb|সাগৰীয় তীৰৰপৰা দেখা দুৰ্গৰ দৃশ্য]] [[File:Bekalfortviewofsea.jpg|thumb|পশ্চিম দিশৰ দৃশ্য]] [[File:Bekal-1.jpg|thumb|বেকাল দুৰ্গ]] [[File:Bekalfortbeach.JPG|thumb|দুৰ্গৰ তলত থকা সাগৰীয় সৈকত]] [[File:Bekalfort 2.jpg|thumb|সাগৰৰ বুকুলৈ সোমাই যোৱা দুৰ্গৰ অংশ]] [[File:Bekalfort 1.jpg|thumb|দুৰ্গৰ ভিতৰৰ খট‌খটী]] == গাঁথনি == এই দুৰ্গটো সাগৰৰ বুকুৰপৰা ওলাই অহা যেন লাগে। ইয়াৰ বাহিৰৰ প্ৰায় তিনি চতুৰ্থাংশ অংশ পানীৰ সংস্পৰ্শত আছে। বেকাল দুৰ্গ কোনো প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল। সেইবাবে ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজপ্ৰাসাদ বা ডাঙৰ অট্টালিকা নাই। ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে এটা পুখুৰী, বাৰুদ ভঁৰাল আৰু এটা নিৰীক্ষণ স্তম্ভলৈ যোৱা খট‌খটী। এই নিৰীক্ষণ স্তম্ভটো [[টিপু চুলতান]]ৰ দিনত সজা হৈছিল। দুৰ্গৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা এই স্তম্ভৰপৰা সাগৰীয় উপকূল আৰু [[কানহাংগাড]] চহৰৰ সুন্দৰ দৃশ্য দেখা পোৱা যায়। দুৰ্গৰ একা-বেঁকা প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা পৰীখাবোৰে ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা কৌশল প্ৰকাশ কৰে। বাহিৰৰ দেৱালত থকা ফুটা বা বিন্ধাবোৰ সাগৰীয় আক্ৰমণৰপৰা সুৰক্ষা পাবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ ফুটাবোৰ দূৰৈৰ শত্ৰুক লক্ষ্য কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মাজৰ ফুটাবোৰ ওচৰৰ শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আছিল। একেবাৰে তলৰ ফুটাবোৰ দুৰ্গৰ একেবাৰে কাষ চাপি অহা শত্ৰুক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সজা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title = Bekal Beach in Kasaragod}}</ref> ইয়াৰ মজপুত গাঁথনিটো ডাচসকলে সজা [[থালাছেৰী]] দুৰ্গ আৰু [[কন্নুৰ]]ৰ চেইণ্ট এঞ্জেলো দুৰ্গৰ সৈতে বহুখিনি মিলে। == ইতিহাস == পুৰণি কালত বেকাল অঞ্চলটো মহোদয়াপুৰম সাম্ৰাজ্যৰ এক অংশ ছিল। এই সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত দ্বাদশ শতিকাত বেকাল অঞ্চলটো চিৰাক্কাল ৰাজপৰিয়ালৰ অধীনলৈ আহে।<ref name=FbtS>[[#FbtS|The Hindu, 22 Oct 2005]]</ref> তেওঁলোকৰ দিনত সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ বাবে এই অঞ্চলৰ গুৰুত্ব বহুত বাঢ়ি যায়। ই এক প্ৰধান বন্দৰ চহৰ হৈ পৰে। ১৫৬৫ চনত তালিকোটাৰ যুদ্ধৰ পিছত কেলাডীৰ নায়কসকল এই অঞ্চলত শক্তিশালী হৈ পৰে। তেওঁলোকে মালাবাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ বেকালক এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই বন্দৰ চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্বৰ বাবেই নায়কসকলে ইয়াক এটা মজপুত দুৰ্গলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। হীৰিয়া ভেংকটপ্পা নায়কে দুৰ্গৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। ১৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত শিৱাপ্পা নায়কৰ দিনত ই সম্পূৰ্ণ হয়। এই সময়ছোৱাতে কাছাৰগোডৰ ওচৰৰ চন্দ্ৰগিৰি দুৰ্গও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত হায়দৰ আলীয়ে নায়কসকলক পৰাস্ত কৰে। ইয়াৰ লগে লগে বেকাল অঞ্চলটো মহীশূৰ ৰাজ্যৰ হাতলৈ যায়। টিপু চুলতানে যেতিয়া মালাবাৰ উপকূল জয় কৰিবলৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁৰ বাবে এই দুৰ্গটো এটা প্ৰধান সামৰিক শিবিৰ আছিল। ইয়াত চলোৱা খনন কাৰ্যত পোৱা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰীসমূহে ইয়াৰ প্ৰমাণ দিয়ে। ১৭৯৯ চনত চতুৰ্থ এংলো-মহীশূৰ যুদ্ধত টিপু চুলতানৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ লগে লগে মহীশূৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ শেষ হয়। এই দুৰ্গটো ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনলৈ যায়।<ref name="khas" /> তেতিয়াৰপৰা বেকালৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব লাহে লাহে ক’ми আহে। == পৰ্যটন == ভাৰত চৰকাৰে ১৯৯২ চনত বেকাল দুৰ্গ অঞ্চলটোক এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name=Deccan>{{cite news|title=Bastions of valour and victory|url=http://deccanherald.com|access-date=19 January 2015|issue=Bangalore|work=Deccan Herald|date=29 July 2014}}</ref> ইয়াৰ তিনি বছৰ পাছত ইয়াৰ বিকাশৰ বাবে বেকাল পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম গঠন কৰা হয়। এই দুৰ্গটো বিখ্যাত হিন্দী ছবি 'বম্বে'ৰ "উইৰে" গীতটোত দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি মালায়ালম চিনেমা 'মধুৰানোম্বৰাকাত্তু'ৰ এটা গীতৰ শ্বুটিং ইয়াত কৰা হৈছিল। == পৰিবহণ == স্থানীয় পথসমূহে ইয়াক উত্তৰৰ মংগালোৰ আৰু দক্ষিণৰ কেলিকট চহৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনটো হৈছে বেকাল দুৰ্গ ৰেল ষ্টেচন। আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমান বন্দৰ কেইটা হৈছে মংগালোৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (৭১ কিলোমিটাৰ) আৰু কন্নুৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ (১০১ কিলোমিটাৰ)। {{wide image|SeaFromBakel.jpg|1200px|বেকাল দুৰ্গৰ ভিতৰৰপৰা দেখা সাগৰৰ এক আকৰ্ষণীয় দৃশ্য। }} == জনপ্ৰিয় মাধ্যমত == মণি ৰত্নমৰ পৰিচালনাত মুক্তি পোৱা 'বম্বে' (১৯৯৫) ছবিৰ বিখ্যাত গীত "উইৰে উইৰে" (তু হি ৰে) সম্পূৰ্ণৰূপে বেকাল দুৰ্গত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref name="HT">{{cite news |last= Bari|first= Prachi|date=3 July 2010|title=Indian locations provide stunning backdrops for film shoots|url=https://thehindu.com|newspaper=The Hindu| access-date= 29 October 2022}}</ref> == প্ৰশাসন আৰু গুৰুত্ব == বেকাল দুৰ্গ কেতিয়াও কোনো স্থায়ী প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ নাছিল বৰং ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে এক সামৰিক চকী বা প্ৰতিৰক্ষা স্তম্ভ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কোনো ৰাজকীয় প্ৰাসাদ বা বিলাসিতামূলক অট্টালিকা নথকাটোৱে স্পষ্ট কৰে যে ই কেৱল শত্ৰুৰ আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কেলাডীৰ নায়ক আৰু পিছলৈ মহীশূৰৰ চুলতানসকলৰদ্বাৰা এক সুৰক্ষিত সামৰিক ঘাটি হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref name="khas">[[#KHaS|Kasargod: History &amp; Society]]</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery> File:Bekal fort kasaragod 01.jpg|বেকাল দুৰ্গৰ নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰ এক দৃশ্য File:Bekal fort kasaragod 15.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 21.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 25.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 26.jpg|বেকাল দুৰ্গত সংৰক্ষিত টোপৰ গোলাসমূহ File:Bekal fort kasaragod 16.jpg|দুৰ্গৰপৰা দেখা সাগৰৰ পাৰ File:Bekal fort kasaragod 11.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰপৰা দেখা দুৰ্গৰ এক দৃশ্য File:Bekal Fort watch tower view.jpg|নিৰীক্ষণ স্তম্ভৰপৰা দেখা সাগৰৰ দৃশ্য </gallery> == তথ‍্য উৎস == {{Reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{commons category|Bekal Fort}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা পৰ্যটন]] 21jn6iwb1bywxegzzvj4xp6qrhhay2v 0 138674 626722 2026-08-13T06:15:39Z AjayDas 12623 [[বেকাল দুৰ্গ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626722 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বেকাল দুৰ্গ]] 3yi86yz3doxub90eiblpbqqibjwcu54 0 138675 626726 2026-08-13T06:48:14Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivisio... 626726 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|[[Bhavanisagar Dam]]]] The Bhavanisagar Dam is located on the Bhavani River in [[Erode district]].<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> The dam is one of the largest [[earthen dam]]s in the world.<ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> The dam is situated some {{cvt|16|km}} west of [[Sathyamangalam]].<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> The [[Lower Bhavani Project Canal|Lower Bhavani Project]] was the first major irrigation project initiated in independent India in 1948. The dam was completed in 1955 at a cost of {{INRconvert|210|m|year=1955}} and was opened in 1956.<ref name="CSTI"/> The dam is {{cvt|8|km}} long and {{cvt|40|m}} high, with a full reservoir level of {{cvt|120|ft}} and a capacity of {{cvt|32.8|e9cuft}}. The dam has two [[Hydroelectricity|hydel]] [[power station]]s, one on the east bank canal and the other on the river. Each has a capacity of {{cvt|16|MW}} for a total capacity of {{cvt|32|MW}}.<ref name="CSTI"/> ===কডিবৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[Kodiveri Dam]]]] The [[Kodiveri Dam]] is located on the Bhavani River near [[Gobichettipalayam]] in Erode district. A channel was excavated at [[Akkarai Kodiveri|Kodiveri]] in 1125 CE by Kongalvan, a chieftain under the rule of [[Chola]] king [[Kulottunga I]].<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> The dam was constructed in the 17th century by [[Kingdom of Mysore|Maharaja of Mysore]].<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> The dam feeds the Arakkankottai and Thadappalli canals constructed for irrigation.<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} 9x1yeybcxv9bmh1ouzlg8qlhigqjy3g 626727 626726 2026-08-13T06:53:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[ভবানী নদী]]ৰ পৰা [[ভৱানী নদী]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626726 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|[[Bhavanisagar Dam]]]] The Bhavanisagar Dam is located on the Bhavani River in [[Erode district]].<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> The dam is one of the largest [[earthen dam]]s in the world.<ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> The dam is situated some {{cvt|16|km}} west of [[Sathyamangalam]].<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> The [[Lower Bhavani Project Canal|Lower Bhavani Project]] was the first major irrigation project initiated in independent India in 1948. The dam was completed in 1955 at a cost of {{INRconvert|210|m|year=1955}} and was opened in 1956.<ref name="CSTI"/> The dam is {{cvt|8|km}} long and {{cvt|40|m}} high, with a full reservoir level of {{cvt|120|ft}} and a capacity of {{cvt|32.8|e9cuft}}. The dam has two [[Hydroelectricity|hydel]] [[power station]]s, one on the east bank canal and the other on the river. Each has a capacity of {{cvt|16|MW}} for a total capacity of {{cvt|32|MW}}.<ref name="CSTI"/> ===কডিবৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[Kodiveri Dam]]]] The [[Kodiveri Dam]] is located on the Bhavani River near [[Gobichettipalayam]] in Erode district. A channel was excavated at [[Akkarai Kodiveri|Kodiveri]] in 1125 CE by Kongalvan, a chieftain under the rule of [[Chola]] king [[Kulottunga I]].<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> The dam was constructed in the 17th century by [[Kingdom of Mysore|Maharaja of Mysore]].<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> The dam feeds the Arakkankottai and Thadappalli canals constructed for irrigation.<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} 9x1yeybcxv9bmh1ouzlg8qlhigqjy3g 626729 626727 2026-08-13T06:59:16Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভৱানী সাগৰ বান্ধ */ 626729 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> The dam is {{cvt|8|km}} long and {{cvt|40|m}} high, with a full reservoir level of {{cvt|120|ft}} and a capacity of {{cvt|32.8|e9cuft}}. The dam has two [[Hydroelectricity|hydel]] [[power station]]s, one on the east bank canal and the other on the river. Each has a capacity of {{cvt|16|MW}} for a total capacity of {{cvt|32|MW}}.<ref name="CSTI"/> ===কডিবৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[Kodiveri Dam]]]] The [[Kodiveri Dam]] is located on the Bhavani River near [[Gobichettipalayam]] in Erode district. A channel was excavated at [[Akkarai Kodiveri|Kodiveri]] in 1125 CE by Kongalvan, a chieftain under the rule of [[Chola]] king [[Kulottunga I]].<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> The dam was constructed in the 17th century by [[Kingdom of Mysore|Maharaja of Mysore]].<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> The dam feeds the Arakkankottai and Thadappalli canals constructed for irrigation.<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} du0oplsz7z7mu7phcqu1ad0afnzjf1e 626733 626729 2026-08-13T07:13:55Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভৱানী সাগৰ বান্ধ */ 626733 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে । এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[Kodiveri Dam]]]] The [[Kodiveri Dam]] is located on the Bhavani River near [[Gobichettipalayam]] in Erode district. A channel was excavated at [[Akkarai Kodiveri|Kodiveri]] in 1125 CE by Kongalvan, a chieftain under the rule of [[Chola]] king [[Kulottunga I]].<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> The dam was constructed in the 17th century by [[Kingdom of Mysore|Maharaja of Mysore]].<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> The dam feeds the Arakkankottai and Thadappalli canals constructed for irrigation.<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} 2bqoyjcdprms5cde2trvgukqfwzv2i4 626734 626733 2026-08-13T07:19:28Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* কডিবৰী বান্ধ */ 626734 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে । এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰ পৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} f4yug78lj9jxp75gyf7vnieuu0uqs55 626735 626734 2026-08-13T07:19:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626735 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে । এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰ পৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] 2xid0sqzn82lfma7j3s5tmcfgwuv9b0 626736 626735 2026-08-13T07:20:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ভাৰতৰ নদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 626736 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে । এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰ পৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== [[Kalingarayan Anicut]] is located near [[Bhavani, Erode|Bhavani]] in Erode district. The {{cvt|90.5|km}} long [[Kalingarayan Canal]], originating from the anicut, irrigates about {{cvt|15,743|acre}} of [[agricultural]] land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> The project, including construction of the dam and canal, started in 1271 and was completed in 1283. It was constructed by [[Kongu Nadu|Kongu]] chieftain [[Kalingarayan]].<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] aqs47924lblyqftpvlzeug86il1g5oj 626737 626736 2026-08-13T07:22:58Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626737 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল।]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰবাহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰবাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰ পৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে । এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰ পৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] fredqam68zgrbrxt98ewuv93765pmti 626738 626737 2026-08-13T07:23:11Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626738 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = Bhavani River | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[Kaveri]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল। ]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰৱহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰৱাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে। এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰপৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] 7noqehneevml0i52bkakyrrxv6gzkmo 626740 626738 2026-08-13T07:23:52Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626740 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভৱানী নদী | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[কাবেৰী]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' ভাৰতৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ কেৰালাত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত কাবেৰী নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই তামিলনাডুৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল। ]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰৱহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত নীলগিৰিত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰৱাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, কেৰালাত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত তামিলনাডুৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন ভাৰতত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে। এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰপৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] cv3o7p7l48g4x037vdx0ks80nb3ohbv 626741 626740 2026-08-13T07:26:31Z নৰুনা বৰুৱা 44897 626741 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভৱানী নদী | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[কাবেৰী]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' [[ভাৰত]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ [[কেৰালা]]ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত [[কাবেৰী]] নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই [[তামিলনাডু]]ৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল। ]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰৱহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ আগবাঢ়ে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ যায়।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত [[নীলগিৰি]]ত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰৱাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, [[কেৰালা]]ত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত [[তামিলনাডু]]ৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন [[ভাৰত]]ত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে। এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰপৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] ioh201h1ti7hwbeh0h7keitgdmaqbuk 626743 626741 2026-08-13T07:27:39Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* জলপ্ৰণালী */ 626743 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভৱানী নদী | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[কাবেৰী]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' [[ভাৰত]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ [[কেৰালা]]ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত [[কাবেৰী]] নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই [[তামিলনাডু]]ৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল। ]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰৱহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি তামিলনাডুৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ নীলগিৰি অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ প্ৰবাহিত হৈছে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত [[নীলগিৰি]]ত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰৱাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, [[কেৰালা]]ত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত [[তামিলনাডু]]ৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন [[ভাৰত]]ত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে। এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰপৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] rw7f1hakreiin38hnj64wmkgidgph3m 626744 626743 2026-08-13T07:28:13Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* জলপ্ৰণালী */ 626744 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in India}} {{Infobox river | name = ভৱানী নদী | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = Bhavani River | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = Headwaters of the Bhavani River | source1_location = [[Western Ghats]] | mouth_location = [[কাবেৰী]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = India | subdivision_type2 = States | subdivision_name2 = {{hlist|[[Kerala]] |[[Tamil Nadu]] }} | subdivision_type3 = Districts | subdivision_name3 = {{hlist|[[Palakkad district|Palakkad]] |[[Nilgiris district|Nilgiris]] ||[[Coimbatore district|Coimbatore]] || [[Erode district|Erode]]}} | subdivision_type4 = Cities | subdivision_name4 = {{hlist|[[Mettupalayam, Coimbatore|Mettupalayam]]|[[Sathyamangalam]] |[[Gobichettipalayam]] |[[Bhavani, Tamil Nadu|Bhavani]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ভৱানী নদী ({{lang-en|Bhavani river}})''' [[ভাৰত]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী, যি কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ইয়াৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ নীলগিৰি অঞ্চলত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কিছু দূৰ [[কেৰালা]]ত প্ৰৱেশ কৰে আৰু তাৰ পিছত দিশ সলাই পূবফালে বৈ পুনৰ তামিলনাডুলৈ ঘূৰি আহে। ভৱানী নদীৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল)। ই কুডুথুৰাইত [[কাবেৰী]] নদীৰ সৈতে মিলিত হয়। নদীখনৰ অৱবাহিকাই [[তামিলনাডু]]ৰ তিনিখন জিলাত প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে। ভৱানী নদীৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য। নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত আপাৰ ভৱানী বান্ধ, ভৱানীসাগৰ বান্ধ আৰু কোডিভেৰী বান্ধ প্ৰধান। ==জলপ্ৰণালী== [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগমস্থল। ]] ভৱানী নদী ২৩৪ কিলোমিটাৰ (১৪৫ মাইল) দীঘল এখন বৰ্ষাপুষ্ট চিৰপ্ৰৱহমান নদী।<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}</ref> ইয়াৰ উৎপত্তি [[তামিলনাডু]]ৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ [[নীলগিৰি]] অঞ্চলৰ বিল্লিমালা পৰ্বতশ্ৰেণীত,<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২,৬৩৪ মিটাৰ (৮,৬৪২ ফুট) উচ্চতাত। নদীখন প্ৰথমে পশ্চিম দিশে বৈ কেৰালাৰ চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দিশলৈ প্ৰবাহিত হৈছে। তাৰ পিছত পূব দিশলৈ গতি সলাই পালাক্কাড জিলাৰ আট্টাপ্পাডী উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ যায়। পাছত নদীখন পুনৰ তামিলনাডুত প্ৰৱেশ কৰি নীলগিৰি, কোয়েম্বাটুৰ আৰু ইৰোড জিলাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে।<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ভৱানী নদীৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ১,৪১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> নদীখনৰ গতিপথত বহুতো সৰু সুঁতি আৰু উপনদী ইয়াৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰ প্ৰধান উপনদীসমূহৰ ভিতৰত মোয়াৰ নদী আৰু চিৰুভানি নদী উল্লেখযোগ্য।<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ভৱানী নদী কাবেৰী নদীৰ অন্যতম প্ৰধান উপনদী।<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> তামিলনাডুৰ ভৱানী নগৰৰ ওচৰৰ কুডুথুৰাইত ভৱানী আৰু কাবেৰী নদীৰ সংগম ঘটে। নদীখনত ঔদ্যোগিক, পৌৰসভাজনিত আৰু কৃষিজাত প্ৰদূষণৰ ফলত পানীৰ গুণমান অৱনতি ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত নদীৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল মানুহ, উদ্ভিদ আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰতো নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল== ভৱানী নদীৰ উৎসৰ ওচৰত [[নীলগিৰি]]ত আপাৰ ভৱানী বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> আনহাতে, সমভূমি অঞ্চলত নদীখনৰ নিম্ন প্ৰৱাহত ভৱানীসাগৰ বান্ধ অৱস্থিত। ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰাই কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল যদিও ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আপাৰ ভৱানী আৰু ল’ৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ইয়াৰ উপৰি, [[কেৰালা]]ত নদীখনৰ ওপৰত কেইবাটাও সৰু চেক বান্ধ আৰু জলসিঞ্চন খাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ অধিকাংশই ২১ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা।<ref name="Dam"/> ===ভৱানী সাগৰ বান্ধ=== [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|ভৱানীসাগৰ বান্ধ]] ভৱানীসাগৰ বান্ধ ভৱানী নদীৰ ওপৰত [[তামিলনাডু]]ৰ ইৰোড জিলাত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধটো বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ মাটিৰে নিৰ্মিত বান্ধ। <ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> এই বান্ধ সত্যমঙ্গলমৰপৰা প্ৰায় ১৬ কিলোমিটাৰ (৯.৯ মাইল) পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> লৱাৰ ভৱানী প্ৰকল্প স্বাধীন [[ভাৰত]]ত ১৯৪৮ চনত আৰম্ভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আছিল। বান্ধটোৰ নিৰ্মাণ ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৯৫৬ চনত ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref name="CSTI"/> বান্ধটো ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ৪০ মিটাৰ ওখ। ইয়াৰ পূৰ্ণ জলাধাৰৰ জলস্তৰ ১২০ ফুট আৰু জলধাৰণ ক্ষমতা ৩২.৮ বিলিয়ন ঘনফুট। বান্ধটোত দুটা জলবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আছে। এটা পূব পাৰৰ খালত আৰু আনটো নদীৰ ওপৰত। প্ৰতিটো কেন্দ্ৰৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ১৬ মেগাৱাট, অৰ্থাৎ মুঠ স্থাপন ক্ষমতা ৩২ মেগাৱাট।<ref name="CSTI"/> ===কডিবেৰী বান্ধ=== [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|কডিবেৰী বান্ধ]] কোডিভেৰী বান্ধ এৰোড জিলাৰ গোবিচেট্টিপালায়মৰ ওচৰত ভৱানী নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ১১২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত চোল ৰজা কুলোট্টুংগা প্ৰথমৰ শাসনকালত তেওঁৰ অধীনস্থ সামন্ত কোংগালভানে কোডিভেৰীত এটা খাল খনন কৰাইছিল।<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ১৭শ শতিকাত মহীশুৰৰ মহাৰজাই এই বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। <ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> বান্ধটোৰপৰা জলসিঞ্চনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা আৰক্কানকোট্টাই আৰু থাডাপল্লী খাললৈ পানী যোগান ধৰা হয়।<ref name="ASI"/> ===কলিংগাৰায়ণ অনিকুট=== ভৱানী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত কলিংগৰায়ন আনিকাট ইৰোড জিলাৰ Bhavaniৰ ওচৰত অৱস্থিত। আনিকাটৰপৰা আৰম্ভ হোৱা ৯০.৫ কিলোমিটাৰ (৫৬.২ মাইল) দীঘল কলিংগৰায়ন খালে প্ৰায় ১৫,৭৪৩ একৰ (৬,৩৭১ হেক্টৰ) কৃষিভূমিত জলসিঞ্চনৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। land.<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref>আনিকুট আৰু খাল নিৰ্মাণকে ধৰি এই প্ৰকল্পৰ কাম ১২৭১ চনত আৰম্ভ হৈ ১২৮৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। এই নিৰ্মাণকাৰ্য কংগু অঞ্চলৰ শাসক কলিংগৰায়নে সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bhavani River}} {{Authority control}} {{Coord|11|26|N|77|41|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:নদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] sbco7itxwi0pkij4ry0a4trx3uawemw 0 138676 626728 2026-08-13T06:53:49Z নৰুনা বৰুৱা 44897 পৃষ্ঠা [[ভবানী নদী]]ৰ পৰা [[ভৱানী নদী]]লৈ নৰুনা বৰুৱায়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 626728 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ভৱানী নদী]] 3llc1j0v01exnyhm23wdbhhjnlx0kfh 828 138677 626730 2026-08-13T07:10:02Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা: {{রাজনৈতিক দল নথি}} 626730 wikitext text/x-wiki {{রাজনৈতিক দল নথি}} nqdvihwagxkthc2t3yd0fkeh98uxcsl 626731 626730 2026-08-13T07:10:25Z ManjurKhan 18997 /* */ 626731 wikitext text/x-wiki {{ৰাজনৈতিক দল নথি}} sqipjyi78yplrkc5zflxvy63d128w93 10 138678 626732 2026-08-13T07:13:33Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা: <includeonly>{| class="wikitable sortable" |- ! ৰাজনৈতিক দলৰ নাম !! ৰং !! সংক্ষেপ !! সংক্ষিপ্ত নাম {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল/doc|main}} |}</includeonly><noinclude> এইটো [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]-ৰ বাবে ব্যৱহৃত নথি সাঁচ। </noinclude> 626732 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="wikitable sortable" |- ! ৰাজনৈতিক দলৰ নাম !! ৰং !! সংক্ষেপ !! সংক্ষিপ্ত নাম {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল/doc|main}} |}</includeonly><noinclude> এইটো [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]-ৰ বাবে ব্যৱহৃত নথি সাঁচ। </noinclude> 2eyc0jzc3l9i7scex5na4ecybvgbtrg 626747 626732 2026-08-13T07:31:47Z ManjurKhan 18997 /* */ 626747 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="wikitable sortable" |- ! ৰাজনৈতিক দলৰ নাম !! ৰং !! সংক্ষেপ !! সংক্ষিপ্ত নাম {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল/নথি|main}} |}</includeonly><noinclude> এইটো [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]-ৰ বাবে ব্যৱহৃত নথি সাঁচ। </noinclude> 8k8zpuqyq1wgv3fu8lsnwp705kp2mlu 626751 626747 2026-08-13T07:53:10Z ManjurKhan 18997 /* */ 626751 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="wikitable sortable" |- ! ৰাজনৈতিক দলৰ নাম !! ৰং !! সংক্ষেপ !! সংক্ষিপ্ত নাম {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল/doc|main}} |}</includeonly><noinclude> এইটো [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]-ৰ বাবে ব্যৱহৃত নথি সাঁচ। </noinclude> 2eyc0jzc3l9i7scex5na4ecybvgbtrg 626753 626751 2026-08-13T08:03:09Z ManjurKhan 18997 /* */ 626753 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="wikitable sortable" |- ! ৰাজনৈতিক দলৰ নাম !! ৰং !! সংক্ষেপ !! সংক্ষিপ্ত নাম {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল/নথি|main}} |}</includeonly><noinclude> এইটো [[Module:ৰাজনৈতিক দল]]-ৰ বাবে ব্যৱহৃত নথি সাঁচ। </noinclude> 8k8zpuqyq1wgv3fu8lsnwp705kp2mlu 828 138679 626746 2026-08-13T07:30:47Z ManjurKhan 18997 নতুন পৃষ্ঠা: local p = {} function p.main(frame) local modName = frame:getParent():getTitle() local dataData = require(modName) local full = dataData.full local alternate = dataData.alternate local res = {} for key, val in pairs(full) do local altList = {} for altKey, mainKey in pairs(alternate) do if mainKey == key then table.insert(altList, altKey) end end local altStr = "" if #altList > 0 then altStr = table.concat(altList, "<br />... 626746 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local modName = frame:getParent():getTitle() local dataData = require(modName) local full = dataData.full local alternate = dataData.alternate local res = {} for key, val in pairs(full) do local altList = {} for altKey, mainKey in pairs(alternate) do if mainKey == key then table.insert(altList, altKey) end end local altStr = "" if #altList > 0 then altStr = table.concat(altList, "<br />") end local colorBox = '<div style="width:25px; height:20px; background-color:' .. (val.color or "transparent") .. '; border:1px solid #ccc;"></div>' local row = "|-\n" .. "| [[" .. key .. "]]\n" .. "| " .. colorBox .. "\n" .. "| " .. (val.abbrev or "") .. "\n" .. "| " .. (val.shortname or "") .. "\n" table.insert(res, {key = key, html = row}) end table.sort(res, function(a, b) return a.key < b.key end) local output = {} for _, item in ipairs(res) do table.insert(output, item.html) end return table.concat(output, "") end return p e39553ainc0smc6wz7qf7ntvuhz42xs 626748 626746 2026-08-13T07:34:43Z ManjurKhan 18997 626748 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) -- parent title (e.g. Module:ৰাজনৈতিক দল/আ) থেকে মূল মডিউল লোড করা local modName = frame:getParent():getTitle() local dataData = require(modName) local full = dataData.full or {} local alternate = dataData.alternate or {} local res = {} for key, val in pairs(full) do local colorBox = '<div style="width:25px; height:20px; background-color:' .. (val.color or "transparent") .. '; border:1px solid #ccc;"></div>' local row = "|-\n" .. "| [[" .. key .. "]]\n" .. "| " .. colorBox .. "\n" .. "| " .. (val.abbrev or "") .. "\n" .. "| " .. (val.shortname or "") .. "\n" table.insert(res, {key = key, html = row}) end table.sort(res, function(a, b) return a.key < b.key end) local output = {} for _, item in ipairs(res) do table.insert(output, item.html) end return table.concat(output, "") end return p 1e6569f1p9w1382of55688i7gnydt3a 626749 626748 2026-08-13T07:35:46Z ManjurKhan 18997 626749 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) -- পিতৃ পৃষ্ঠাৰ পৰা মডিউলৰ নাম সংগ্ৰহ কৰা (যেনে: Module:ৰাজনৈতিক দল/আ) local modName = frame:getParent():getTitle() local dataData = require(modName) local full = dataData.full or {} local alternate = dataData.alternate or {} local res = {} for key, val in pairs(full) do local colorBox = '<div style="width:25px; height:20px; background-color:' .. (val.color or "transparent") .. '; border:1px solid #ccc;"></div>' local row = "|-\n" .. "| [[" .. key .. "]]\n" .. "| " .. colorBox .. "\n" .. "| " .. (val.abbrev or "") .. "\n" .. "| " .. (val.shortname or "") .. "\n" table.insert(res, {key = key, html = row}) end table.sort(res, function(a, b) return a.key < b.key end) local output = {} for _, item in ipairs(res) do table.insert(output, item.html) end return table.concat(output, "") end return p elui1v7dk9p9bd3gp57w3u1o7139lqo 626750 626749 2026-08-13T07:43:51Z ManjurKhan 18997 626750 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local modName = frame:getParent():getTitle() local dataData = require(modName) local full = dataData.full or {} local alternate = dataData.alternate or {} local res = {} for key, val in pairs(full) do local colorBox = '<div style="width:25px; height:20px; background-color:' .. (val.color or "transparent") .. '; border:1px solid #ccc;"></div>' local row = "|-\n" .. "| [[" .. key .. "]]\n" .. "| " .. colorBox .. "\n" .. "| " .. (val.abbrev or "") .. "\n" .. "| " .. (val.shortname or "") .. "\n" table.insert(res, {key = key, html = row}) end table.sort(res, function(a, b) return a.key < b.key end) local output = {} for _, item in ipairs(res) do table.insert(output, item.html) end return table.concat(output, "") end return p tou1n4j60veb2bm7lg408mkbh592xqs 626752 626750 2026-08-13T07:57:12Z ManjurKhan 18997 626752 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local modName = frame:getParent():getTitle() local dataData = require(modName) local full = dataData.full or {} local res = {} for key, val in pairs(full) do local colorBox = '<div style="width:25px; height:20px; background-color:' .. (val.color or "transparent") .. '; border:1px solid #ccc;"></div>' local row = "|-\n" .. "| [[" .. key .. "]]\n" .. "| " .. colorBox .. "\n" .. "| " .. (val.abbrev or "") .. "\n" .. "| " .. (val.shortname or "") .. "\n" table.insert(res, {key = key, html = row}) end table.sort(res, function(a, b) return a.key < b.key end) local output = {} for _, item in ipairs(res) do table.insert(output, item.html) end return table.concat(output, "") end return p ht6tyy4nrxvbzkj2wq7xa030bwytbw2 0 138680 626756 2026-08-13T09:51:47Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626756 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = মালামপুঝা বান্ধ | name_official = [[File:Malampuzha-dam-2019.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ দৃশ্য]] | image = File:Malampuzha Dam Navas 10.jpg | dam_crosses = [[মালামপুঝা নদী]] | res_name = মালামপুঝা জলাশয় | location = [[পালঘাট জিলা]], [[কেৰালা]] | dam_length = {{cvt|2,069|m}} | dam_height = {{cvt|115.06|m}} | dam_width_base = | construction_began = মাৰ্চ ১৯৪৯ | opening = ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ | res_capacity_total = ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ<ref name="Brief about project">{{cite web|title=Malampuzha Dam, Brief about project|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Malampuzha_Major_Irrigation_Project_JI02667|website=India-WRIS, National Remote Sensing Centre}}</ref> (৮ tmc ft) | res_catchment = ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিঃমিঃ | res_surface = | coordinates = {{coord|10|49|49.8|N|76|41|1.5|E|type:landmark|display=inline,title}} }} '''মালামপুঝা বান্ধ''' {{en|Malampuzha Dam}} [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু জলাশয়]]।<ref>{{Cite web|title=National Register of Large Dams {{!}} Central Water Commission, Ministry of jal shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation, GoI|url=http://cwc.gov.in/national-register-large-dams|website=cwc.gov.in|access-date=2020-05-28}}</ref> ই দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালঘাটৰ ওচৰত অৱস্থিত। স্বাধীনতাৰ পিছত সেই সময়ৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰদ্বাৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ মায়াবী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত এই বান্ধটো হৈছে ১৮৪৯ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পকা বান্ধ আৰু ২২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মাটিৰ বান্ধৰ সংমিশ্ৰণ।<ref name=hindu>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091107154830/http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-11-07 |title=Malampuzha dam to celebrate Golden Jubilee |access-date=2008-02-05 |location=চেন্নাই, ভাৰত |work=[[The Hindu]] |date=2005-08-19 }} </ref> এই বান্ধটো ৩৫৫ ফুট উচ্চতাৰ আৰু ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]]ৰ উপনৈ মালামপুঝা নদীৰ পানী বান্ধি ৰাখে।<ref name=malampuzha>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/about-malampuzha.php |title=About Malampuzha Dam }} </ref> ==নিৰ্মাণ== এই বান্ধৰ প্ৰকল্পটো ১৯৪৯ চনত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ১৯৪৯ চনৰ ২৭ মাৰ্চত তেতিয়াৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ গণ নিৰ্মাণ মন্ত্ৰী শ্ৰী এম. ভক্তিৱৎসলমে এই প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ চনত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী থিৰু কে. কামৰাজে এই বান্ধটো উদ্বোধন কৰে। ইয়াৰ মুঠ জলগ্ৰহণ ক্ষমতা ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলাশয়টোৰ পানী ধাৰণ ক্ষমতা ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Malampuzha Project {{!}} Irrigation-kerala |url=https://irrigation-kerala.org/malampuzha-project |access-date=2023-09-17 |website=irrigation-kerala.org}}{{dead link|date=December 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> খেতি মাটিলৈ পানী যোগান ধৰাৰ লগতে পালঘাট চহৰ আৰু কাষৰীয়া গাঁৱসমূহলৈ খোৱাপানী যোগান ধৰাত এই জলাশয়ে সহায় কৰে। ==অৱস্থান== উত্তৰ কেৰালাৰ পালঘাট চহৰৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৰ্ষণসমূহ হ'ল: বান্ধ, উদ্যান, নাও চলোৱাৰ সুবিধা, মালামপুঝা ৰক গাৰ্ডেন আৰু ৰোপৱে। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== * নিকটতম ৰেেেৱ ষ্টেচন: পালঘাট জংচন - ১৪ কিঃমিঃ<ref name=distance>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/how-to-reach.php |title=How to Reach Malampuzha Dam }} </ref> * নিকটতম বিমানবন্দৰ: কোয়েম্বাটুৰ, মালামপুঝা বান্ধৰপৰা ৫৫ কিঃমিঃ দূৰত্বত অৱস্থিত।<ref name=malampuzha1>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/ |title=Malampuzha Dam - Distance from Towns }} </ref> [[File:MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ জলনিৰ্গমন নলা]] ==প্ৰধান আকৰ্ষণসমূহ== [[File:Malampuzha Garden 10.jpg|thumbnail|মাছৰ আকৃতিৰ একোৱাৰিয়াম]] * প্ৰৱেশ দ্বাৰৰ উদ্যান * যক্ষী উদ্যান * যক্ষী প্ৰতিমূৰ্তি * জাপানী উদ্যান * ওপৰৰ উদ্যান আৰু দৰ্শন স্থান * কেবুল কাৰ যাত্ৰা * মাছৰ আকৃতিৰ একোৱাৰিয়াম * শিশুৰ বাবে খেলনা ৰে’ল * ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক * মচলাজাতীয় ফলৰ শিবিৰ * ট্ৰেকিং পথ * নদীৰ স্নানাগাৰ ==চিত্ৰ মালা== <gallery mode=packed> File:Malampuzha-dam-2019.jpg File:Anaikkattu 01.jpg File:Anaikkattu 02.jpg File:Anaikkattu 03.jpg File:Anaikkattu 04.jpg File:Anaikkattu 05.jpg File:Anaikkattu 06.jpg File:Anaikkattu 07.jpg File:Anaikkattu 08.jpg File:Anaikkattu 09.jpg File:Anaikkattu 10.jpg File:Malampuzha Dam Reservoir 1.jpg|মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয় ১ File:Malampuzha, Palakkad, India. 4.jpg|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden 4.jpg|পাহাৰৰ পৃষ্ঠভূমি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden 8.jpg|বিস্তৃত দৃশ্য File:Malampuzha Garden Chess Board Park.JPG|chessboard পাৰ্ক File:Malampuzha Garden Japaneese Garden 1.JPG|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden Maze Park.JPG|ধাঁধাসদৃশ উদ্যান File:Malampuzha Garden Sunken Garden.JPG|ডুবি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden Swimming Pool Board.JPG|ষাঁতৰ পুখুৰী File:Malampuzha Snake park.JPG|সাপৰ উদ্যান File:Malampuzha panchayat community hall.JPG|গাওঁ ভৱন File:Boomerango.JPG|ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক File:Malampuzha dam.jpg|মালামপুঝা বান্ধ File:Malampuzha Garden2.jpg|মালামপুঝা উদ্যান File:Malampuzha Garden 3.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden4.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden Entrance.JPG|মালামপুঝা বান্ধৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Dam3.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Garden2.jpg|উদ্যান File:Yakshi scuplture.jpg|যক্ষী ভাস্কৰ্য </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Malampuzha Dam|মালামপুঝা বান্ধ}}{{commons category|Malampuzha Garden|মালামপুঝা উদ্যান}} *[http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills মালামপুঝা - পাহাৰীয়া নদী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117034405/http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills |date=17 November 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20080907133549/http://www.growfish.com.au/cat_content.asp?contentid=9299&catid=116 পানীপথৰ মাছ ধৰা ২০০৬-২০০৭] *[https://web.archive.org/web/20121107021305/http://www.hindu.com/2006/08/05/stories/2006080503390500.htm ২০০৬ চনত মালামপুঝা বান্ধত ৰেকৰ্ড পানী সংৰক্ষণ] *[http://www.rainwaterharvesting.org/resources/statistics/stat233.htm ডাঙৰ বান্ধসমূহৰ ৰাজ্যভিত্তিক আৰু নদীভিত্তিক বিতৰণ] bjxfhw65hzypzp3jv2mjvpkz9yfzgks 626758 626756 2026-08-13T09:54:21Z AjayDas 12623 /* প্ৰধান আকৰ্ষণসমূহ */ 626758 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = মালামপুঝা বান্ধ | name_official = [[File:Malampuzha-dam-2019.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ দৃশ্য]] | image = File:Malampuzha Dam Navas 10.jpg | dam_crosses = [[মালামপুঝা নদী]] | res_name = মালামপুঝা জলাশয় | location = [[পালঘাট জিলা]], [[কেৰালা]] | dam_length = {{cvt|2,069|m}} | dam_height = {{cvt|115.06|m}} | dam_width_base = | construction_began = মাৰ্চ ১৯৪৯ | opening = ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ | res_capacity_total = ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ<ref name="Brief about project">{{cite web|title=Malampuzha Dam, Brief about project|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Malampuzha_Major_Irrigation_Project_JI02667|website=India-WRIS, National Remote Sensing Centre}}</ref> (৮ tmc ft) | res_catchment = ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিঃমিঃ | res_surface = | coordinates = {{coord|10|49|49.8|N|76|41|1.5|E|type:landmark|display=inline,title}} }} '''মালামপুঝা বান্ধ''' {{en|Malampuzha Dam}} [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু জলাশয়]]।<ref>{{Cite web|title=National Register of Large Dams {{!}} Central Water Commission, Ministry of jal shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation, GoI|url=http://cwc.gov.in/national-register-large-dams|website=cwc.gov.in|access-date=2020-05-28}}</ref> ই দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালঘাটৰ ওচৰত অৱস্থিত। স্বাধীনতাৰ পিছত সেই সময়ৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰদ্বাৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ মায়াবী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত এই বান্ধটো হৈছে ১৮৪৯ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পকা বান্ধ আৰু ২২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মাটিৰ বান্ধৰ সংমিশ্ৰণ।<ref name=hindu>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091107154830/http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-11-07 |title=Malampuzha dam to celebrate Golden Jubilee |access-date=2008-02-05 |location=চেন্নাই, ভাৰত |work=[[The Hindu]] |date=2005-08-19 }} </ref> এই বান্ধটো ৩৫৫ ফুট উচ্চতাৰ আৰু ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]]ৰ উপনৈ মালামপুঝা নদীৰ পানী বান্ধি ৰাখে।<ref name=malampuzha>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/about-malampuzha.php |title=About Malampuzha Dam }} </ref> ==নিৰ্মাণ== এই বান্ধৰ প্ৰকল্পটো ১৯৪৯ চনত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ১৯৪৯ চনৰ ২৭ মাৰ্চত তেতিয়াৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ গণ নিৰ্মাণ মন্ত্ৰী শ্ৰী এম. ভক্তিৱৎসলমে এই প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ চনত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী থিৰু কে. কামৰাজে এই বান্ধটো উদ্বোধন কৰে। ইয়াৰ মুঠ জলগ্ৰহণ ক্ষমতা ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলাশয়টোৰ পানী ধাৰণ ক্ষমতা ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Malampuzha Project {{!}} Irrigation-kerala |url=https://irrigation-kerala.org/malampuzha-project |access-date=2023-09-17 |website=irrigation-kerala.org}}{{dead link|date=December 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> খেতি মাটিলৈ পানী যোগান ধৰাৰ লগতে পালঘাট চহৰ আৰু কাষৰীয়া গাঁৱসমূহলৈ খোৱাপানী যোগান ধৰাত এই জলাশয়ে সহায় কৰে। ==অৱস্থান== উত্তৰ কেৰালাৰ পালঘাট চহৰৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৰ্ষণসমূহ হ'ল: বান্ধ, উদ্যান, নাও চলোৱাৰ সুবিধা, মালামপুঝা ৰক গাৰ্ডেন আৰু ৰোপৱে। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== * নিকটতম ৰেেেৱ ষ্টেচন: পালঘাট জংচন - ১৪ কিঃমিঃ<ref name=distance>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/how-to-reach.php |title=How to Reach Malampuzha Dam }} </ref> * নিকটতম বিমানবন্দৰ: কোয়েম্বাটুৰ, মালামপুঝা বান্ধৰপৰা ৫৫ কিঃমিঃ দূৰত্বত অৱস্থিত।<ref name=malampuzha1>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/ |title=Malampuzha Dam - Distance from Towns }} </ref> [[File:MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ জলনিৰ্গমন নলা]] ==প্ৰধান আকৰ্ষণসমূহ== [[File:Malampuzha Garden 10.jpg|thumbnail|মাছৰ আকৃতিৰ একোৱাৰিয়াম]] * প্ৰৱেশ দ্বাৰৰ উদ্যান * যক্ষী উদ্যান * [[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী প্ৰতিমূৰ্তি]] * জাপানী উদ্যান * ওপৰৰ উদ্যান আৰু দৰ্শন স্থান * কেবুল কাৰ যাত্ৰা * মাছৰ আকৃতিৰ একোৱাৰিয়াম * শিশুৰ বাবে খেলনা ৰে’ল * ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক * মচলাজাতীয় ফলৰ শিবিৰ * ট্ৰেকিং পথ * নদীৰ স্নানাগাৰ ==চিত্ৰ মালা== <gallery mode=packed> File:Malampuzha-dam-2019.jpg File:Anaikkattu 01.jpg File:Anaikkattu 02.jpg File:Anaikkattu 03.jpg File:Anaikkattu 04.jpg File:Anaikkattu 05.jpg File:Anaikkattu 06.jpg File:Anaikkattu 07.jpg File:Anaikkattu 08.jpg File:Anaikkattu 09.jpg File:Anaikkattu 10.jpg File:Malampuzha Dam Reservoir 1.jpg|মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয় ১ File:Malampuzha, Palakkad, India. 4.jpg|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden 4.jpg|পাহাৰৰ পৃষ্ঠভূমি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden 8.jpg|বিস্তৃত দৃশ্য File:Malampuzha Garden Chess Board Park.JPG|chessboard পাৰ্ক File:Malampuzha Garden Japaneese Garden 1.JPG|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden Maze Park.JPG|ধাঁধাসদৃশ উদ্যান File:Malampuzha Garden Sunken Garden.JPG|ডুবি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden Swimming Pool Board.JPG|ষাঁতৰ পুখুৰী File:Malampuzha Snake park.JPG|সাপৰ উদ্যান File:Malampuzha panchayat community hall.JPG|গাওঁ ভৱন File:Boomerango.JPG|ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক File:Malampuzha dam.jpg|মালামপুঝা বান্ধ File:Malampuzha Garden2.jpg|মালামপুঝা উদ্যান File:Malampuzha Garden 3.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden4.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden Entrance.JPG|মালামপুঝা বান্ধৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Dam3.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Garden2.jpg|উদ্যান File:Yakshi scuplture.jpg|যক্ষী ভাস্কৰ্য </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Malampuzha Dam|মালামপুঝা বান্ধ}}{{commons category|Malampuzha Garden|মালামপুঝা উদ্যান}} *[http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills মালামপুঝা - পাহাৰীয়া নদী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117034405/http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills |date=17 November 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20080907133549/http://www.growfish.com.au/cat_content.asp?contentid=9299&catid=116 পানীপথৰ মাছ ধৰা ২০০৬-২০০৭] *[https://web.archive.org/web/20121107021305/http://www.hindu.com/2006/08/05/stories/2006080503390500.htm ২০০৬ চনত মালামপুঝা বান্ধত ৰেকৰ্ড পানী সংৰক্ষণ] *[http://www.rainwaterharvesting.org/resources/statistics/stat233.htm ডাঙৰ বান্ধসমূহৰ ৰাজ্যভিত্তিক আৰু নদীভিত্তিক বিতৰণ] 1nph0t7xfa46kd874ixqvp1i72aa4jw 626767 626758 2026-08-13T10:16:06Z AjayDas 12623 626767 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = মালামপুঝা বান্ধ | name_official = | image = File:Malampuzha Dam Navas 10.jpg | dam_crosses = [[মালামপুঝা নদী]] | res_name = মালামপুঝা জলাশয় | location = [[পালঘাট জিলা]], [[কেৰালা]] | dam_length = {{cvt|2,069|m}} | dam_height = {{cvt|115.06|m}} | dam_width_base = | construction_began = মাৰ্চ ১৯৪৯ | opening = ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ | res_capacity_total = ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ<ref name="Brief about project">{{cite web|title=Malampuzha Dam, Brief about project|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Malampuzha_Major_Irrigation_Project_JI02667|website=India-WRIS, National Remote Sensing Centre}}</ref> (৮ tmc ft) | res_catchment = ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিঃমিঃ | res_surface = | coordinates = {{coord|10|49|49.8|N|76|41|1.5|E|type:landmark|display=inline,title}} }} '''মালামপুঝা বান্ধ''' {{en|Malampuzha Dam}} [[কেৰালা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ আৰু জলাশয়]]।<ref>{{Cite web|title=National Register of Large Dams {{!}} Central Water Commission, Ministry of jal shakti, Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation, GoI|url=http://cwc.gov.in/national-register-large-dams|website=cwc.gov.in|access-date=2020-05-28}}</ref> ই দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ পালঘাটৰ ওচৰত অৱস্থিত। স্বাধীনতাৰ পিছত সেই সময়ৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰদ্বাৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ মায়াবী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত এই বান্ধটো হৈছে ১৮৪৯ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পকা বান্ধ আৰু ২২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মাটিৰ বান্ধৰ সংমিশ্ৰণ।<ref name=hindu>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091107154830/http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-11-07 |title=Malampuzha dam to celebrate Golden Jubilee |access-date=2008-02-05 |location=চেন্নাই, ভাৰত |work=[[The Hindu]] |date=2005-08-19 }} </ref> এই বান্ধটো ৩৫৫ ফুট উচ্চতাৰ আৰু ই কেৰালাৰ দ্বিতীয় দীঘল নদী [[ভাৰতপুঝা নদী|ভাৰতপুঝা]]ৰ উপনৈ মালামপুঝা নদীৰ পানী বান্ধি ৰাখে।<ref name=malampuzha>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/about-malampuzha.php |title=About Malampuzha Dam }} </ref> [[File:Malampuzha-dam-2019.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ দৃশ্য]] ==নিৰ্মাণ== এই বান্ধৰ প্ৰকল্পটো ১৯৪৯ চনত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ১৯৫৫ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ১৯৪৯ চনৰ ২৭ মাৰ্চত তেতিয়াৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ গণ নিৰ্মাণ মন্ত্ৰী শ্ৰী এম. ভক্তিৱৎসলমে এই প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল। ৯ অক্টোবৰ ১৯৫৫ চনত মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী থিৰু কে. কামৰাজে এই বান্ধটো উদ্বোধন কৰে। ইয়াৰ মুঠ জলগ্ৰহণ ক্ষমতা ১৪৭.৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলাশয়টোৰ পানী ধাৰণ ক্ষমতা ২২৬ নিযুত ঘন মিটাৰ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Malampuzha Project {{!}} Irrigation-kerala |url=https://irrigation-kerala.org/malampuzha-project |access-date=2023-09-17 |website=irrigation-kerala.org}}{{dead link|date=December 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> খেতি মাটিলৈ পানী যোগান ধৰাৰ লগতে পালঘাট চহৰ আৰু কাষৰীয়া গাঁৱসমূহলৈ খোৱাপানী যোগান ধৰাত এই জলাশয়ে সহায় কৰে। ==অৱস্থান== উত্তৰ কেৰালাৰ পালঘাট চহৰৰপৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৰ্ষণসমূহ হ'ল: বান্ধ, উদ্যান, নাও চলোৱাৰ সুবিধা, মালামপুঝা ৰক গাৰ্ডেন আৰু ৰোপৱে। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== * নিকটতম ৰেলৱে ষ্টেচন: পালঘাট জংচন - ১৪ কিঃমিঃ<ref name=distance>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/how-to-reach.php |title=How to Reach Malampuzha Dam }} </ref> * নিকটতম বিমানবন্দৰ: কোয়েম্বাটুৰ, মালামপুঝা বান্ধৰপৰা ৫৫ কিঃমিঃ দূৰত্বত অৱস্থিত।<ref name=malampuzha1>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/ |title=Malampuzha Dam - Distance from Towns }} </ref> [[File:MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg|thumb|মালামপুঝা বান্ধৰ জলনিৰ্গমন নলা]] ==প্ৰধান আকৰ্ষণসমূহ== [[File:Malampuzha Garden 10.jpg|thumbnail|মাছৰ আকৃতিৰ একুৱাৰিয়াম]] * প্ৰৱেশ দ্বাৰৰ উদ্যান * যক্ষী উদ্যান * [[যক্ষী (ভাস্কৰ্য)|যক্ষী প্ৰতিমূৰ্তি]] * জাপানী উদ্যান * ওপৰৰ উদ্যান আৰু দৰ্শন স্থান * কেবুল কাৰ যাত্ৰা * মাছৰ আকৃতিৰ একোৱাৰিয়াম * শিশুৰ বাবে খেলনা ৰে’ল * ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক * মচলাজাতীয় ফলৰ শিবিৰ * ট্ৰেকিং পথ * নদীৰ স্নানাগাৰ ==চিত্ৰ মালা== <gallery mode=packed> File:Malampuzha-dam-2019.jpg File:Anaikkattu 01.jpg File:Anaikkattu 02.jpg File:Anaikkattu 03.jpg File:Anaikkattu 04.jpg File:Anaikkattu 05.jpg File:Anaikkattu 06.jpg File:Anaikkattu 07.jpg File:Anaikkattu 08.jpg File:Anaikkattu 09.jpg File:Anaikkattu 10.jpg File:Malampuzha Dam Reservoir 1.jpg|মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয় ১ File:Malampuzha, Palakkad, India. 4.jpg|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden 4.jpg|পাহাৰৰ পৃষ্ঠভূমি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden 8.jpg|বিস্তৃত দৃশ্য File:Malampuzha Garden Chess Board Park.JPG|chessboard পাৰ্ক File:Malampuzha Garden Japaneese Garden 1.JPG|জাপানী উদ্যান File:Malampuzha Garden Maze Park.JPG|ধাঁধাসদৃশ উদ্যান File:Malampuzha Garden Sunken Garden.JPG|ডুবি থকা উদ্যান File:Malampuzha Garden Swimming Pool Board.JPG|ষাঁতৰ পুখুৰী File:Malampuzha Snake park.JPG|সাপৰ উদ্যান File:Malampuzha panchayat community hall.JPG|গাওঁ ভৱন File:Boomerango.JPG|ফ্যাণ্টাচি পাৰ্ক File:Malampuzha dam.jpg|মালামপুঝা বান্ধ File:Malampuzha Garden2.jpg|মালামপুঝা উদ্যান File:Malampuzha Garden 3.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden4.jpg|উদ্যান File:Malampuzha Garden Entrance.JPG|মালামপুঝা বান্ধৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Dam3.jpg|প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Malampuzha Garden2.jpg|উদ্যান File:Yakshi scuplture.jpg|যক্ষী ভাস্কৰ্য </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Malampuzha Dam|মালামপুঝা বান্ধ}}{{commons category|Malampuzha Garden|মালামপুঝা উদ্যান}} *[http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills মালামপুঝা - পাহাৰীয়া নদী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117034405/http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills |date=17 November 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20080907133549/http://www.growfish.com.au/cat_content.asp?contentid=9299&catid=116 পানীপথৰ মাছ ধৰা ২০০৬-২০০৭] *[https://web.archive.org/web/20121107021305/http://www.hindu.com/2006/08/05/stories/2006080503390500.htm ২০০৬ চনত মালামপুঝা বান্ধত ৰেকৰ্ড পানী সংৰক্ষণ] *[http://www.rainwaterharvesting.org/resources/statistics/stat233.htm ডাঙৰ বান্ধসমূহৰ ৰাজ্যভিত্তিক আৰু নদীভিত্তিক বিতৰণ] szpccv994nux5l5o53kpd5qklz1jnej 0 138681 626757 2026-08-13T09:53:27Z AjayDas 12623 [[মালামপুঝা বান্ধ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626757 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মালামপুঝা বান্ধ]] hjgjobbu7ljs6xa9meqpztnwipsc0zf 0 138682 626760 2026-08-13T09:58:02Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা সৃষ্টি 626760 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী | native_name = {{ubl|{{lang|bn|{{nobold|হোসেন শহীদ সোহরাওয়ার্দী}}}}|{{lang|ur|{{nobold|حسین شہید سہروردی}}}}}} | image = H S Suhrawardy PM.jpg | image_size = 250px | caption = ১৯৫৬-১৯৫৭ চনৰ সময়ছোৱাত ছুহৰৱৰ্দী | order = ৫ম | office = পাকিস্তানৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী | term_start = ১২ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৬ | term_end = ১৭ অক্টোবৰ ১৯৫৭ | president = [[ইস্কন্দৰ মিৰ্জা]] | predecessor = [[চৌধুৰী মহম্মদ আলী]] | successor = [[আই. আই. চুন্দ্ৰীগৰ]] | office1 = [[Leader of the Opposition (Pakistan)|পাকিস্তানৰ বিৰোধী দলৰ নেতা]] | term_start1 = ৭ জুলাই ১৯৫৫ | term_end1 = ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৬ | leader1 = [[মহম্মদ আলী বগুৰা]]<br/>[[চৌধুৰী মহম্মদ আলী]] | predecessor1 = [[ধীৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত]] | successor1 = আই আই চুন্দ্ৰীগৰ | office2 = ৩য় [[Prime Minister of Bengal|বাংলাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] | term_start2 = ২৩ এপ্ৰিল ১৯৪৬ | term_end2 = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ | monarch2 = [[ষষ্ঠ জৰ্জ]] | governor_general2 = [[আৰ্ল ৱাভেল]]<br /> [[আৰ্ল মাউণ্টবেটেন]] | predecessor2 = [[খাজা নাজিমুদ্দিন]] | successor2 = {{ubl|''পদটো বিলুপ্ত কৰা হ’ল''<br /> ([[পূৰ্ব বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে খৱাজা নাজিমুদ্দিন)<br /> ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে [[প্ৰফু্ল্ল চন্দ্ৰ ঘোষ]])}} | office3 = [[All-Pakistan Awami League|পাকিস্তান আৱামী লিগৰ সভাপতি]] | predecessor3 = [[মৌলানা আব্দুল হামিদ খান ভাসানী]] | successor3 = [[আব্দুৰ ৰশ্বীদ তৰ্কবাগীশ]] | 1blankname3 = সাধাৰণ সম্পাদক | 1namedata3 = [[শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান]] | term_start3 = ২৭ জুলাই ১৯৫৬ | term_end3 = ১৭ অক্টোবৰ ১৯৫৭ | office4 = স্বাধীনতা-পূৰ্ব পদৱীসমূহ | subterm5 = ১৯৩৭-১৯৩৮ | suboffice5 = [[Bengal Presidency|বেঙ্গলৰ উদ্যোগ, বাণিজ্য, বিত্ত, সাধাৰণ পৰিষদ, পৰিকল্পনা আৰু শ্ৰম আৰু যোগান মন্ত্ৰী]] | prime_minister5 = [[এ. কে. ফজলুল হক]] | monarch5 = [[ষষ্ঠ জৰ্জ]] | subterm6 = ১৯৫৪-১৯৫৫ | suboffice6 = [[Minister for Law and Justice (Pakistan)| পাকিস্তানৰ কেন্দ্ৰীয় আইন আৰু ন্যায় বিভাগৰ মন্ত্ৰী]] | prime_minister6 = [[মহম্মদ আলী বগুড়া]] | monarch6 = [[দ্বিতীয় এলিজাবেথ]] | successor6 = আই আই চুন্দ্ৰীগৰ | birth_date = {{birth date|1892|9|8|df=y}} | birth_place = [[মেদিনীপুৰ]], [[বেঙ্গল প্ৰেচিডেঞ্চি]], ব্ৰিটিছ ভাৰত | death_date = {{death date and age|1963|12|5|1892|9|8|df=y}} | death_place = [[বেইৰুত|বৈৰূত]], লেবানন | death_cause = [[হৃদয়ঘাত]] | resting_place = [[জাতীয় তিনি নেতাৰ মাজাৰ]] | citizenship = [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] {{small|(১৯৪৭ লৈ)}}<br />[[পাকিস্তানী]] {{small|(১৯৪৭-ৰ পৰা)}} | party = [[National Democratic Front (Pakistan)|নেচনেল ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (১৯৬২–১৯৬৩) | other_party = [[All-Pakistan Awami League|নিখিল-পাকিস্তান আৱামী লীগ]] (১৯৫০–১৯৫৮)<br />[[Muslim League (Pakistan)|পাকিস্তান মুছলিম লীগ]] (১৯৪৭–১৯৪৯)<br />[[All-India Muslim League|নিখিল ভাৰত মুছলিম লীগ]] (১৯২৬–১৯৪৭)<br />[[Swaraj Party|স্বৰাজ পাৰ্টি]] (১৯২২–১৯২৬)<br /> | spouse = {{marriage|বেগম নিয়াজ ফাতিমা|1920|1922|end=died}}<br />{{marriage|ৱেৰা আলেক্সান্দ্ৰৱনা তিচেঙ্ক' কেলদাৰ|1940|1951|end=div}} | children = [[বেগম আখতাৰ চুলেইমান]] (কন্যা)<br />[[Robert Ashby|ৰশ্বীদ ছুহৰৱৰ্দী]] (পুত্ৰ) | father = [[Zahid Suhrawardy|জাহিদ ছুহৰৱৰ্দী]] | mother = [[খুজিস্তা আখতাৰ বানু]] | relatives = [[Suhrawardy family|ছুহৰৱৰ্দী পৰিয়াল]], [[Hasan Shaheed Suhrawardy|হাছান শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী]] (ভায়েক)<br /> [[Shaista Suhrawardy Ikramullah|শ্বাইস্তা ছুহৰৱৰ্দী ইক্ৰামুল্লাহ]] (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী)<br /> [[Naz Ikramullah|নাজ ইক্ৰামুল্লাহ]] (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী)<br /> [[Salma Sobhan|ছালমা ছোবহান]] (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী)<br /> [[Princess Sarvath El Hassan|প্ৰিন্সেছ ছাৰভাথ আল হাছান]] (সম্পৰ্কীয় ভগ্নী)<br /> [[Shahida Jamil|শ্বাহিদা জামিল]] (নাতিনী) | alma_mater = [[University of Calcutta|কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]]<br />{{small|([[Bachelor of Science|বিজ্ঞানৰ স্নাতক]], [[Master of Arts|আৰবী ভাষাত স্নাতকোত্তৰ]])}}<br />[[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]<br />{{small|([[Master of Arts|ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ]] আৰু [[Bachelor of Civil Law|বি চি এল]])}} | profession = {{hlist|উকী‌ল|ৰাজনীতিবিদ}} }} '''হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী'''{{efn|{{langx|bn|হোসেন শহীদ সোহরাওয়ার্দী|Hōsēn Śôhīd Sōhrāōẏārdī}}, {{IPA|bn|ˈɦoˌsen ˈʃoɦiːd ˈsoɦˌraˌwaɾdi|pron}}<br />{{langx|ur|حسین شہید سہروردی|Husain Śahīd Suhrvardī}}, {{IPA|ur|ɦʊˈseːn ʃəˈhiːd soːɦrəˈʋərdi|pron}}}} (৮ ছেপ্টেম্বৰ ১৮৯২{{snd}}৫ ডিচেম্বৰ ১৯৬৩) এজন পাকিস্তানি ৰাজনীতিবিদ আৰু ৰাষ্ট্ৰনীতিজ্ঞ আছিল যিয়ে ১৯৫৬ চনৰ পৰা ১৯৫৭ চনলৈ পাকিস্তানৰ পঞ্চম [[Prime Minister of Pakistan|প্ৰধানমন্ত্ৰী]] হিচাপে আৰু তাৰ পূৰ্বে ১৯৪৬ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনলৈ [[Prime Minister of Bengal|বেঙ্গলৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁক [[South Asia|দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ মুছলিমসকলৰ বাবে এটা [[Two-Nation Theory|স্বতন্ত্ৰ বাসভূমি]]ৰ পৃষ্ঠপোষক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যার বাবে তেওঁক পাকিস্তানৰ অন্যতম [[List of Pakistan Movement activists|প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক ৰাষ্ট্ৰনীতিজ্ঞ]] হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা হয়; আৰু বাংলাদেশৰ [[Bengali language movement|বঙালী নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলন]]ৰো পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ১৮৯২ চনত [[Midnapore|বেঙ্গলৰ মেদিনীপুৰ]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰা ছুহৰৱৰ্দী আছিল বেঙ্গলৰ অন্যতম প্ৰধান মুছলিম পৰিয়াল [[Suhrawardy family|ছুহৰৱৰ্দী পৰিয়াল]]ৰ সন্তান। তেওঁ [[University of Oxford|অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আইন অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু ১৯২০-ৰ দশকত [[Calcutta|কলিকতা]]ত এজন শ্ৰমিক সংঘৰ নেতা হিচাপে [[Indian independence movement|ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ত যোগ দিছিল, প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ [[Swaraj Party|স্বৰাজ পাৰ্টি]]ৰ সৈতে জৰিত আছিল। তেওঁ [[All-India Muslim League|অল ইণ্ডিয়া মুছলিম লিগ]]ত যোগ দিয়ে আৰু ইয়াৰ [[Bengal Provincial Muslim League|বেঙ্গল প্ৰাদেশিক শাখা]]ৰ অন্যতম নেতা হৈ পৰে। ছুহৰৱৰ্দী ১৯৩৭ চনত [[Bengal Legislative Assembly (1937—1947)|বেঙ্গল বিধানসভালৈ]] নিৰ্বাচিত হয় আৰু ১৯৪৬ চনৰ [[Indian provincial elections, 1946|প্ৰাদেশিক সাধাৰণ নিৰ্বাচনত]] মুছলিম লিগক নিৰ্ণায়কভাৱে বিজয়ী কৰাত নেতৃত্ব দিয়ে, [[Partition of India|ভাৰত বিভাজন]]ৰ সময়লৈকে বেঙ্গলৰ অন্তিমজন প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যকাল এক [[United Bengal|স্বতন্ত্ৰ আৰু একত্ৰিত বেঙ্গল]] গঠনৰ প্ৰস্তাৱৰ বাবে উল্লেখযোগ্য আছিল — যাক মুছলিম লিগে সমৰ্থন কৰিছিল কিন্তু [[Indian National Congress|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে]] বিৰোধিতা কৰিছিল — আৰু [[Great Calcutta Killings|কলিকতাৰ ভয়াবহ হত্যা]] প্ৰতিহত কৰাত ব্যৰ্থ হৈছিল।<ref name="ie7Feb2020">{{cite news |author=Neha Banka |date=7 February 2020 |title=Streetwise Kolkata: Suhrawardy Avenue... no, not named after the 'Butcher Of Bengal' |url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/streetwise-kolkata-suhrawardy-avenue-no-not-named-after-the-butcher-of-bengal-6255737/ |work=The Indian Express}}</ref><ref name="Jalal1994p265">{{cite book |author=Ayesha Jalal |author-link=Ayesha Jalal |year=1994 |title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan |url=https://books.google.com/books?id=D63KMRN1SJ8C&pg=PA265 |publisher=Cambridge University Press |page=265 |isbn=978-0-521-45850-4 |quote=The Hindu Mahasabha's demand for partition ... Suhrawardy's only hope was ... asking for {{not a typo|an}} united and independent Bengal. Paradoxically he had a greater chance of getting Jinnah's endorsement for this scheme than of getting it ratified by the Congress High Command ... Jinnah told Mountbatten ... 'What is the use of Bengal without Calcutta; they had better remain united and independent.'}}</ref><ref name="Chatterjee2010"/><ref name="Dutta2003"/> ১৯৪৭ চনত বেঙ্গল বিধানসভাই প্ৰদেশখন বিভাজন কৰাৰ সপক্ষে ভোট দিয়ে। বিভাজনৰ পিছত ছুহৰৱৰ্দীয়ে তেওঁৰ ৰুগীয়া পিতৃৰ যত্ন ল’বলৈ আৰু পৰিয়ালৰ সম্পত্তি পৰিচালনা কৰিবলৈ কিছু সময় ভাৰতত থাকে। অৱশেষত তেওঁ পাকিস্তানলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু তেওঁৰ সময়খিনি [[Karachi|কৰাচী]] (পাকিস্তানৰ ফেডাৰেagency ৰাজধানী) আৰু [[Dhaka|ঢাকা]]ৰ ( [[East Pakistan|পূৰ্ব পাকিস্তান]]ৰ ৰাজধানী) মাজত ভগাই লয়। ঢাকাত ছুহৰৱৰ্দী বঙালীপ্ৰধান [[All-Pakistan Awami League|আৱামী লিগ]]ৰ নেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে যিটো [[Muslim League (Pakistan)|পাকিস্তান মুছলিম লিগ]]ৰ মুখ্য বিৰোধী দল হৈ পৰে। ১৯৫৬ চনত আৱামী লিগে মুছলিম লিগক উৎখাত কৰিবলৈ [[Republican Party (Pakistan)|ৰিপাব্লিকান পাৰ্টি]]ৰ সৈতে এক [[coalition government|মিত্ৰজোঁটৰ চৰকাৰ]] গঠন কৰে। ছুহৰৱৰ্দী মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হয় আৰু [[SEATO]] তথা [[CENTO]] ত পাকিস্তানৰ কূটনীতিৰ নেতৃত্ব দি [[United States|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় কৰে। তেওঁ [[History of the People's Republic of China (1949–1976)|সাম্যবাদী চীন]] ভ্ৰমণ কৰা প্ৰথমজনপাকিস্তানী প্ৰধানমন্ত্ৰীও হয়। তেওঁৰ আমেৰিকা সমৰ্থক বৈদেশিক নীতিৰ বাবে [[East Pakistan|পূৰ্ব পাকিস্তান]]ত আৱামী লিগৰ বিভাজন ঘটে, য’ত [[Maulana Bhashani|মাওলানা ভাষানী]]য়ে দলৰ পৰা আঁতৰি আহি মাওবাদী সমৰ্থক [[National Awami Party|নেচনেল আৱামী পাৰ্টি]] গঠন কৰে। ছুহৰৱৰ্দীৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীত্বৰ কাৰ্যকাল এ বছৰ ধৰি চলিছিল। তেওঁৰ কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাত [[Minister for Foreign Affairs (Pakistan)|বৈদেশিক মন্ত্ৰী]] হিচাপে [[Feroz Khan Noon|ফিৰোজ খান নুন]] আৰু [[Ministry of Commerce (Pakistan)|বাণিজ্য মন্ত্ৰী]] হিচাপে [[Abul Mansur Ahmad|আবুল মনচুৰ আহমেদ]]ৰ দৰে ব্যক্তিসকল আছিল। [[Sheikh Mujibur Rahman|শ্বেইখ মুজিবুৰ ৰহমানক]] ছুহৰৱৰ্দীৰ মুখ্য ৰাজনৈতিক শিষ্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="BS">{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/2019/12/06/an-unlikely-partnership-bangabandhu-and-suhrawardy |title=An unlikely partnership: Bangabandhu and Suhrawardy |date=6 December 2019 |work=Dhaka Tribune |type=opinion}}</ref> ছুহৰৱৰ্দী পাকিস্তানৰ প্ৰথম [[1956 Constitution of Pakistan|প্ৰজাতান্ত্ৰিক সংবিধান]]ৰ অধীনত প্ৰধানমন্ত্ৰী আছিল আৰু ১৯৪৬ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ [[Direct Action Day|ডাইৰেক্ট একশ্বন ডে]]ৰো মূল পৰিকল্পনাকাৰী আছিল। [[Noakhali riots|নোৱাখালীৰ দাঙ্গা]]ত বঙালী হিন্দুসকলৰ গণহত্যাও সংঘটিত হৈছিল, যাৰ সময়ত ছুহৰৱৰ্দীয়ে এই নৃশংসতাৰ খবৰ মাধ্যমৰ পৰা লুকুৱাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু গণহত্যাৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ বাবে বা ইয়াক ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে অভিযুক্ত হৈছিল।<ref>{{cite web | title=Legacy of Midnapore(Medinipur, Midnapur, Purba Medinipur, Paschim Medinipur, East Midnapore, West Midnapore)| website=MIDNAPORE | date=2012-06-23 | url=https://www.midnapore.in/people/huseyn_shaheed_suhrawardy.html | access-date=2025-09-19}}</ref> [[1958 Pakistani coup d'état|১৯৫৮ চনৰ সামৰিক অভ্যুত্থান]]ৰ সময়ত সামৰিক চৰকাৰে ছুহৰৱৰ্দীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ পাকিস্তানৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা বেৰিষ্টাৰ তেওঁৰ ভাগিনী [[Salma Sobhan|ছালমা ছোবহান]]ৰ বিবাহত উপস্থিত থাকিব পৰা নাছিল।<ref name="SS">{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/remembering-salma-sobhan-57453 |title=Remembering Salma Sobhan |date=29 December 2014 |work=The Daily Star}}</ref> তেওঁ ১৯৬২ চনত [[Ayub Khan|আয়ুব খান]]ৰ সামৰিক শাসকৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ এক ৰাজনৈতিক মিত্ৰজোঁট হিচাপে [[National Democratic Front (Pakistan)|নেচনেল ডেম'ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে কিন্তু এ বছৰৰ পিছত [[Beirut|বেইৰুট]]ত হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত আৱামী লিগে [[Bengali nationalism|বঙালী জাতীয়তাবাদ]]ৰ দিশে ধাৱমান হয় আৰু [[Six point movement|ছয় দফীয়া আন্দোলন]] আৰম্ভ কৰে, যিয়ে অৱশেষত [[Bangladesh Liberation War|পূৰ্ব পাকিস্তানত গৃহযুদ্ধ]]ৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ১৯৭১ চনত পাকিস্তানৰ পৰা বাংলাদেশ বিচ্ছিন্ন হয়। ছুহৰৱৰ্দীক [[Bengal famine of 1943|১৯৪৩ চনৰ বংগৰ দুৰ্ভিক্ষ]]ৰ সময়ত নাগৰিক যোগান মন্ত্ৰী হিচাপে পালন কৰা ভূমিকাৰ বাবেও মনত ৰখা হয়।<ref name="Chatterjee2010">{{cite book |author=Pranab Chatterjee |title=A Story of Ambivalent Modernization in Bangladesh and West Bengal: The Rise and Fall of Bengali Elitism in South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lAR1D0Wi2rsC |access-date=10 August 2021 |year=2010 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-4331-0820-4 |page=219}}</ref><ref name="Dutta2003">{{cite book |author=Krishna Dutta |title=Calcutta: A Cultural and Literary History |url=https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC |access-date=10 August 2021 |year=2003 |publisher=Signal Books |isbn=978-1-902669-59-5 |page=163}}</ref><ref name="BS"/><ref>{{cite book |title=Unfinished Memoirs |url=https://books.google.com/books?id=TTmywwEACAAJ |date=November 2013 |publisher=University Press Limited, Bangladesh |isbn=978-984-506-111-7}}</ref> ভাৰতৰ [[West Bengal|পশ্চিম বংগ]]ত তেওঁক '''বেঙ্গলৰ কচাই''' (Butcher of Bengal) আৰু ডাইৰেক্ট একশ্বন ডে’ৰ মূল পৰিকল্পনাকাৰী হিচাপে চোৱা হয়; যি [[Direct Action Day|১৯৪৬ চনৰ কলিকাতা হত্যাকাণ্ড]]ৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে দায়ী আছিল।<ref name="Bhave1995">{{cite book |author=Y.G. Bhave |url=https://books.google.com/books?id=Ye3VUMLhaz8C&pg=PA9 |title=The First Prime Minister of India |publisher=Northern Book Centre |year=1995 |isbn=978-81-7211-061-1 |pages=9–}}</ref><ref name="Hyde">{{cite journal |author=Tomasz Flasinski |title=Dr. Jekyll, Mr Hyde or Bengali Hamlet? Hussein Shaheed Suhrawardy as the last Prime Minister of undivided Bengal|url=https://journals.pan.pl/Content/118024/PDF/ROrient%2073%20z.%202-20%204Flasi%C5%84ski.pdf?handler=pdf |journal=Journals PAS}}</ref><ref name="Nayar2014">{{cite book |author=M K K Nayar |url=https://books.google.com/books?id=EvGvDQAAQBAJ |title=Story of an Era Told Without Ill-will |date=24 February 2014 |publisher=DC Books |isbn=978-93-81699-33-1 |page=113 |access-date=9 August 2021}}</ref><ref name="ie7Feb2020"/> ছুহৰৱৰ্দীৰ একমাত্ৰ কন্যা [[Begum Akhtar Sulaiman|বেগম আখতাৰ সুলেইমান]] পাকিস্তানৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু কাৰ্যকৰ্তা আছিল; তেওঁৰ দ্বিতীয় বিবাহৰ পুত্ৰ [[Vera Alexandrovna Tiscenko Calder|ভেৰা আলেকজেণ্ড্ৰভনা টিচেনকো কেলডাৰ]]ৰ ফালৰ পৰা [[Robert Ashby|ৰছিদ ছুহৰৱৰ্দী]] আছিল এজন ব্ৰিটিছ অভিনেতা যিয়ে ''[[Jinnah (film)|জিন্নাহ]]'' ছবিত অভিনয়ৰ বাবে জনাজাত আছিল। তেওঁৰ ভ্ৰাতৃ [[Hasan Shaheed Suhrawardy|হাছান শ্বহীদ ছুহৰৱৰ্দী]] আছিল এজন কূটনীতিবিদ, লেখক আৰু কলা-সমালোচক। দক্ষিণ এছিয়াৰ বহু ঠাই তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে, যিবোৰৰ ভিতৰত আছে [[Islamabad|ইছলামাবাদ]]ৰ এটা পথ, ঢাকাত থকা তেওঁৰ [[Mausoleum of three leaders|তিনি নেতাৰ মাজাৰ]]ৰ ওচৰৰ এটা [[Suhrawardy Udyan|ডাঙৰ উদ্যান]], আৰু সমগ্ৰ বাংলাদেশৰ পথ, ছাত্ৰাবাস আৰু স্মাৰকসমূহ। [[Kolkata|কলিকতা]]ত থকা ছুহৰৱৰ্দী পৰিয়ালৰ ঘৰটো চহৰখনৰ ৱাকফ ব’ৰ্ডে [[Bangladesh–India relations|ভাৰতস্থিত বাংলাদেশ হাই কমিছন]]ক পুথিভঁৰাল আৰু তথ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে লীজত দিছে। ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} fzbt5jpxieqgow6ei03rs5lnc1u2ce1 0 138683 626768 2026-08-13T10:32:50Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626768 wikitext text/x-wiki '''ৱাডাক্কান পাট্টুকল''' ({{lang-en|Vadakkan Pattukal}}, {{Literal translation|উত্তৰৰ মালিতাসমূহ}}) মধ্যযুগৰ দ্বাদশৰপৰা বিংশ শতিকালৈকে [[মালয়ালম ভাষা]]ৰ [[মালিতা|মালিতাসমূহৰ]] এটা সংগ্ৰহ।{{sfnp|Menon|2011|p=81}}{{sfnp|Narayanan|2003|p=20}} ইয়াৰ কাহিনীসমূহত "বীৰত্ব আৰু ত্যাগ" প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে মূলতঃ 'বীৰ ৰস' প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{cite book |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-0365-5 |url=https://google.com |language=en}}</ref> ==বিষয়-বস্তু== এই গীতবোৰত আৰোমল চেকাভাৰ, থাচোলী ওথেনান আদি বীৰ আৰু উন্নিয়াৰ্চাৰ দৰে বীৰাংগনাৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কাহিনীসমূহ মূলতঃ পুথুৰম আৰু থাচোলী মাণিকোথ নামৰ দুটা পৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। এই পৰিয়াল দুটা ক্ৰমে থিয়্যাৰ আৰু নায়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁলোকৰ সমৰ কলাৰ পৰম্পৰা একেই আছিল। পুথুৰম পৰিয়ালৰ থিয়্যাৰ মুৰব্বী আছিল আৰোমল চেকাভাৰ। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰথম দ্বৈত যুদ্ধত (আংকাম) নিজৰ সম্বন্ধীয় ভাই ককাণ চান্ধু চেকাভাৰে প্ৰতাৰণা কৰি হত্যা কৰিছিল। তেওঁৰ ভগ্নী আট্টুমানামেল উন্নিয়াৰ্চাও যুদ্ধ বিদ্যাত পাৰ্গত আছিল। থাচোলী বংশৰ নায়াৰ সেনাপতি থাচোলী ওথেনানৰ বীৰত্বক লৈও বহুতো গীত আছে। ওথেনানে তেওঁৰ শেষ দ্বৈত যুদ্ধখন নিজৰ গুৰু মাথিলুৰ গুৰুকলৰ সৈতে লঢ়িছিল, যি কানীয়াৰ জাতিৰ আছিল। ওথেনানৰ সৰ্বকালেৰ বন্ধু আছিল থান্দাচ্চেৰী চাপ্পান, যি থিয়্যাৰ জাতিৰ লোক আছিল। তেওঁলোকে সদায় একেলগে ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু যুদ্ধ কৰিছিল। ৱাডাক্কান পাট্টুকল পুমাথায়ী পonnamma আদি আন শক্তিশালী নাৰীসকলৰ কথাও কয়।<ref>{{Cite book|url=https://google.com|title = Medieval Indian Literature: Surveys and selections|isbn = 9788126003655|last1 = Ayyappa Paniker|first1 = K.|year = 1997}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://google.com|title = Jumbos and Jumping Devils: A Social History of Indian Circus|isbn = 9780190992071|last1 = Nisha|first1 = P. R.|date = 12 June 2020}}</ref> এই গীতবোৰ লোক-কবিত্তাৰ শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ আৰু কেতিয়াবা দেৱ-দেৱীৰ লগত জড়িত। এই সকলোবোৰ মালিতাই [[কালৰিপায়াট্টু]]ৰ লগত গভীৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। আটাইতকৈ পুৰণি ৰচনাবোৰ ষোড়শ শতিকাৰ আগৰ নহয়, কিন্তু সিহঁতৰ শব্দশৈলী আৰু শব্দভাণ্ডাৰ অধিক পুৰণি বুলি জনা যায়।<ref name = "Vada1">Sujit Mukherjee, A Dictionary of Indian Literature (Orient Longman Publications, 1998, {{ISBN|81-250-1453-5}}), page 406</ref><ref name = "vada2">Vadakkan and Thekkan Pattukal.(Sri Rama Vilasom Press, 1967), pages 128–148</ref> অৱশ্যে, বৰ্তমানো সম্প্ৰদায়সমূহে গোৱা মৌখিক সাংস্কৃতিক ৰূপৰ দৰেই এই গীতসমূহত এক নমনীয়তা আৰু লোকগীতৰ সৰলতা দেখা পোৱা যায়।<ref> Rakhava Warrier, Vadakkan pattukalude Paniyala 1982 Vallathol Vidhyapeedom Press</ref> ==ৰচনা আৰু কাল নিৰ্ণয়== এই মালিতাসমূহ সাধাৰণতে ১৬ শতিকাৰপৰা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত, থুনচাত্থু এঝুথাচ্চনৰ সময়ত বা তাৰ পিছত গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি ভবা হয়, যদিও ইয়াৰ বীৰসকল আগতে জীয়াই আছিল।<ref name="ijfmr">{{cite journal |title=A Study on Vadakkan Pattu |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=7 |issue=5 |year=2025 |url=https://ijfmr.com}}</ref> এইবোৰ উত্তৰ মালাবাৰৰ কথ্য মালয়ালম ভাষাত ৰচিত হৈছিল আৰু মৌখিকভাৱে প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মলৈ প্ৰৱাহিত হৈছিল।<ref name="ijfmr" /> ==শ্ৰেণীবিভাগ== এই মালিতাসমূহ সাধাৰণতে দুটা চক্ৰত বিভক্ত।<ref name="paniker">{{cite book |editor-last=Ayyappa Paniker |editor-first=K. |title=Medieval Indian Literature: An Anthology |publisher=Sahitya Akademi |year=1997 |isbn=978-81-260-0365-5}}</ref> '''পুথুৰম গীতসমূহ''' পুথুৰমৰ থিয়্যা চেকাভাৰ পৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত, য'ত আৰোমল চেকাভাৰ, তেওঁৰ সম্পৰ্কীয় ভগ্নী উন্নিয়াৰ্চা, পুত্ৰ আৰোমলুন্নি আৰু প্ৰতাৰক চান্ধুৰ কাহিনী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ijcrt">{{cite journal |title=Exploring Caste Dynamics in Vadakkan Pattukal |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org}}</ref><ref name="ijfmr" /> '''থাচোলী গীতসমূহ''' কাদাথানাদৰ থাচোলী মাণিকোথৰ নায়াৰ বংশক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত আৰু থাচোলী ওথেনানৰ চাৰিওফালে আৱৰ্তিত।<ref name="ijcrt" /> ==বিষয়-বস্তু আৰু সামাজিক পৃষ্ঠভূমি== উত্তৰ মালাবাৰৰ সামন্তবাদী সমাজত এই মালিতাসমূহৰ পটভূমি ৰচিত হৈছিল।<ref name="ijfmr" /> বাৰে বাৰে অহা এটা বিষয় হ'ল 'আংকাম', যিটো চেকাভাৰ নামৰ পেছাদাৰী যোদ্ধাসকলে পৰিয়াল বা মুৰব্বীৰ হৈ মৰণপণ যুদ্ধ কৰিছিল।<ref name="folklore">{{cite web |title=Kalaripayattu: The Mother of All Martial Arts |website=Kerala Folklore |url=https://keralafolklore.com |access-date=27 July 2026}}</ref><ref name="ijfmr" /> ==প্ৰদৰ্শন== এই গীতবোৰ ঘূৰি ফুৰা বাৰ্ড সম্প্ৰদায়ৰ পানানসকলে ছড়াই দিছিল।<ref name="ijfmr" /> কেইবাজনো বীৰক স্থানীয় দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয় আৰু উত্তৰ মালাবাৰৰ [[থেয়্যাম]] আচাৰ-অনুষ্ঠানত তেওঁলোকক আহ্বান কৰা হয়।<ref name="folklore" /> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি== এই মালিতাসমূহ মালয়ালম ছবিৰ বাবে উল্লেখযোগ্য উৎস।<ref name="ijfmr" /> ইয়াৰ এটা বিখ্যাত ছবি হ'ল 'অৰু ৱাডাক্কান বীৰাগথা' (১৯৮৯)।<ref name="gulfnews">{{cite news |agency=IANS |title=Aswathy Srikanth describes her father's masterpiece 'Oru Vadakkan Veeragatha' as 'iconic' |work=Gulf News |year=2025 |url=https://gulfnews.com |access-date=27 July 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎসসমূহ== {{refbegin}} * {{Cite book | last =Menon | first=A. Sreedhara | date =4 March 2011 | title =Kerala History and its Makers | publisher =D C Books | isbn =978-81-264-3782-5 | language =en | url =https://google.com | access-date =10 October 2021}} * {{Citation | last =Narayanan | first =M.T. | year =2003 | title =Agrarian Relations in Late Medieval Malabar | publisher =Northern Book Centre}} {{refend}} 0p5vamomvsi6axmcq4u7n964xfg9yq8 626769 626768 2026-08-13T10:33:42Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626769 wikitext text/x-wiki '''ৱাডাক্কান পাট্টুকল''' ({{lang-en|Vadakkan Pattukal}}, {{Literal translation|উত্তৰৰ মালিতাসমূহ}}) মধ্যযুগৰ দ্বাদশৰপৰা বিংশ শতিকালৈকে [[মালয়ালম ভাষা]]ৰ [[মালিতা|মালিতাসমূহৰ]] এটা সংগ্ৰহ।{{sfnp|Menon|2011|p=81}}{{sfnp|Narayanan|2003|p=20}} ইয়াৰ কাহিনীসমূহত "বীৰত্ব আৰু ত্যাগ" প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে মূলতঃ 'বীৰ ৰস' প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{cite book |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-0365-5 |url=https://google.com |language=en}}</ref> ==বিষয়-বস্তু== এই গীতবোৰত আৰোমল চেকাভাৰ, থাচোলী ওথেনান আদি বীৰ আৰু উন্নিয়াৰ্চাৰ দৰে বীৰাংগনাৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কাহিনীসমূহ মূলতঃ পুথুৰম আৰু থাচোলী মাণিকোথ নামৰ দুটা পৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। এই পৰিয়াল দুটা ক্ৰমে থিয়্যাৰ আৰু নায়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁলোকৰ সমৰ কলাৰ পৰম্পৰা একেই আছিল। পুথুৰম পৰিয়ালৰ থিয়্যাৰ মুৰব্বী আছিল আৰোমল চেকাভাৰ। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰথম দ্বৈত যুদ্ধত (আংকাম) নিজৰ সম্বন্ধীয় ভাই ককাণ চান্ধু চেকাভাৰে প্ৰতাৰণা কৰি হত্যা কৰিছিল। তেওঁৰ ভগ্নী আট্টুমানামেল উন্নিয়াৰ্চাও যুদ্ধ বিদ্যাত পাৰ্গত আছিল। থাচোলী বংশৰ নায়াৰ সেনাপতি থাচোলী ওথেনানৰ বীৰত্বক লৈও বহুতো গীত আছে। ওথেনানে তেওঁৰ শেষ দ্বৈত যুদ্ধখন নিজৰ গুৰু মাথিলুৰ গুৰুকলৰ সৈতে লঢ়িছিল, যি কানীয়াৰ জাতিৰ আছিল। ওথেনানৰ সৰ্বকালেৰ বন্ধু আছিল থান্দাচ্চেৰী চাপ্পান, যি থিয়্যাৰ জাতিৰ লোক আছিল। তেওঁলোকে সদায় একেলগে ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু যুদ্ধ কৰিছিল। ৱাডাক্কান পাট্টুকল পুমাথায়ী পন্নাম্মা আদি আন শক্তিশালী নাৰীসকলৰ কথাও কয়।<ref>{{Cite book|url=https://google.com|title = Medieval Indian Literature: Surveys and selections|isbn = 9788126003655|last1 = Ayyappa Paniker|first1 = K.|year = 1997}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://google.com|title = Jumbos and Jumping Devils: A Social History of Indian Circus|isbn = 9780190992071|last1 = Nisha|first1 = P. R.|date = 12 June 2020}}</ref> এই গীতবোৰ লোক-কবিত্তাৰ শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ আৰু কেতিয়াবা দেৱ-দেৱীৰ লগত জড়িত। এই সকলোবোৰ মালিতাই [[কালৰিপায়াট্টু]]ৰ লগত গভীৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। আটাইতকৈ পুৰণি ৰচনাবোৰ ষোড়শ শতিকাৰ আগৰ নহয়, কিন্তু সিহঁতৰ শব্দশৈলী আৰু শব্দভাণ্ডাৰ অধিক পুৰণি বুলি জনা যায়।<ref name = "Vada1">Sujit Mukherjee, A Dictionary of Indian Literature (Orient Longman Publications, 1998, {{ISBN|81-250-1453-5}}), page 406</ref><ref name = "vada2">Vadakkan and Thekkan Pattukal.(Sri Rama Vilasom Press, 1967), pages 128–148</ref> অৱশ্যে, বৰ্তমানো সম্প্ৰদায়সমূহে গোৱা মৌখিক সাংস্কৃতিক ৰূপৰ দৰেই এই গীতসমূহত এক নমনীয়তা আৰু লোকগীতৰ সৰলতা দেখা পোৱা যায়।<ref> Rakhava Warrier, Vadakkan pattukalude Paniyala 1982 Vallathol Vidhyapeedom Press</ref> ==ৰচনা আৰু কাল নিৰ্ণয়== এই মালিতাসমূহ সাধাৰণতে ১৬ শতিকাৰপৰা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত, থুনচাত্থু এঝুথাচ্চনৰ সময়ত বা তাৰ পিছত গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি ভবা হয়, যদিও ইয়াৰ বীৰসকল আগতে জীয়াই আছিল।<ref name="ijfmr">{{cite journal |title=A Study on Vadakkan Pattu |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=7 |issue=5 |year=2025 |url=https://ijfmr.com}}</ref> এইবোৰ উত্তৰ মালাবাৰৰ কথ্য মালয়ালম ভাষাত ৰচিত হৈছিল আৰু মৌখিকভাৱে প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মলৈ প্ৰৱাহিত হৈছিল।<ref name="ijfmr" /> ==শ্ৰেণীবিভাগ== এই মালিতাসমূহ সাধাৰণতে দুটা চক্ৰত বিভক্ত।<ref name="paniker">{{cite book |editor-last=Ayyappa Paniker |editor-first=K. |title=Medieval Indian Literature: An Anthology |publisher=Sahitya Akademi |year=1997 |isbn=978-81-260-0365-5}}</ref> '''পুথুৰম গীতসমূহ''' পুথুৰমৰ থিয়্যা চেকাভাৰ পৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত, য'ত আৰোমল চেকাভাৰ, তেওঁৰ সম্পৰ্কীয় ভগ্নী উন্নিয়াৰ্চা, পুত্ৰ আৰোমলুন্নি আৰু প্ৰতাৰক চান্ধুৰ কাহিনী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ijcrt">{{cite journal |title=Exploring Caste Dynamics in Vadakkan Pattukal |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org}}</ref><ref name="ijfmr" /> '''থাচোলী গীতসমূহ''' কাদাথানাদৰ থাচোলী মাণিকোথৰ নায়াৰ বংশক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত আৰু থাচোলী ওথেনানৰ চাৰিওফালে আৱৰ্তিত।<ref name="ijcrt" /> ==বিষয়-বস্তু আৰু সামাজিক পৃষ্ঠভূমি== উত্তৰ মালাবাৰৰ সামন্তবাদী সমাজত এই মালিতাসমূহৰ পটভূমি ৰচিত হৈছিল।<ref name="ijfmr" /> বাৰে বাৰে অহা এটা বিষয় হ'ল 'আংকাম', যিটো চেকাভাৰ নামৰ পেছাদাৰী যোদ্ধাসকলে পৰিয়াল বা মুৰব্বীৰ হৈ মৰণপণ যুদ্ধ কৰিছিল।<ref name="folklore">{{cite web |title=Kalaripayattu: The Mother of All Martial Arts |website=Kerala Folklore |url=https://keralafolklore.com |access-date=27 July 2026}}</ref><ref name="ijfmr" /> ==প্ৰদৰ্শন== এই গীতবোৰ ঘূৰি ফুৰা বাৰ্ড সম্প্ৰদায়ৰ পানানসকলে ছড়াই দিছিল।<ref name="ijfmr" /> কেইবাজনো বীৰক স্থানীয় দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয় আৰু উত্তৰ মালাবাৰৰ [[থেয়্যাম]] আচাৰ-অনুষ্ঠানত তেওঁলোকক আহ্বান কৰা হয়।<ref name="folklore" /> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি== এই মালিতাসমূহ মালয়ালম ছবিৰ বাবে উল্লেখযোগ্য উৎস।<ref name="ijfmr" /> ইয়াৰ এটা বিখ্যাত ছবি হ'ল 'অৰু ৱাডাক্কান বীৰাগথা' (১৯৮৯)।<ref name="gulfnews">{{cite news |agency=IANS |title=Aswathy Srikanth describes her father's masterpiece 'Oru Vadakkan Veeragatha' as 'iconic' |work=Gulf News |year=2025 |url=https://gulfnews.com |access-date=27 July 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎসসমূহ== {{refbegin}} * {{Cite book | last =Menon | first=A. Sreedhara | date =4 March 2011 | title =Kerala History and its Makers | publisher =D C Books | isbn =978-81-264-3782-5 | language =en | url =https://google.com | access-date =10 October 2021}} * {{Citation | last =Narayanan | first =M.T. | year =2003 | title =Agrarian Relations in Late Medieval Malabar | publisher =Northern Book Centre}} {{refend}} 3wyc5zspdcu752goujw55n0e5fcl8i9 626771 626769 2026-08-13T10:35:41Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 626771 wikitext text/x-wiki '''ৱাডাক্কান পাট্টুকল''' ({{lang-en|Vadakkan Pattukal}}, {{Literal translation|উত্তৰৰ মালিতাসমূহ}}) মধ্যযুগৰ দ্বাদশৰপৰা বিংশ শতিকালৈকে [[মালয়ালম ভাষা]]ৰ [[মালিতা|মালিতাসমূহৰ]] এটা সংগ্ৰহ।{{sfnp|Menon|2011|p=81}}{{sfnp|Narayanan|2003|p=20}} ইয়াৰ কাহিনীসমূহত "বীৰত্ব আৰু ত্যাগ" প্ৰদৰ্শনৰ জৰিয়তে মূলতঃ 'বীৰ ৰস' প্ৰকাশ পাইছে।<ref>{{cite book |title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |date=1997 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-81-260-0365-5 |url=https://google.com |language=en}}</ref> ==বিষয়-বস্তু== এই গীতবোৰত আৰোমল চেকাভাৰ, থাচোলী ওথেনান আদি বীৰ আৰু উন্নিয়াৰ্চাৰ দৰে বীৰাংগনাৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কাহিনীসমূহ মূলতঃ পুথুৰম আৰু থাচোলী মাণিকোথ নামৰ দুটা পৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। এই পৰিয়াল দুটা ক্ৰমে থিয়্যাৰ আৰু নায়াৰ সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁলোকৰ সমৰ কলাৰ পৰম্পৰা একেই আছিল। পুথুৰম পৰিয়ালৰ থিয়্যাৰ মুৰব্বী আছিল আৰোমল চেকাভাৰ। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰথম দ্বৈত যুদ্ধত (আংকাম) নিজৰ সম্বন্ধীয় ভাই ককাণ চান্ধু চেকাভাৰে প্ৰতাৰণা কৰি হত্যা কৰিছিল। তেওঁৰ ভগ্নী আট্টুমানামেল উন্নিয়াৰ্চাও যুদ্ধ বিদ্যাত পাৰ্গত আছিল। থাচোলী বংশৰ নায়াৰ সেনাপতি থাচোলী ওথেনানৰ বীৰত্বক লৈও বহুতো গীত আছে। ওথেনানে তেওঁৰ শেষ দ্বৈত যুদ্ধখন নিজৰ গুৰু মাথিলুৰ গুৰুকলৰ সৈতে লঢ়িছিল, যি কানীয়াৰ জাতিৰ আছিল। ওথেনানৰ সৰ্বকালেৰ বন্ধু আছিল থান্দাচ্চেৰী চাপ্পান, যি থিয়্যাৰ জাতিৰ লোক আছিল। তেওঁলোকে সদায় একেলগে ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু যুদ্ধ কৰিছিল। ৱাডাক্কান পাট্টুকল পুমাথায়ী পন্নাম্মা আদি আন শক্তিশালী নাৰীসকলৰ কথাও কয়।<ref>{{Cite book|url=https://google.com|title = Medieval Indian Literature: Surveys and selections|isbn = 9788126003655|last1 = Ayyappa Paniker|first1 = K.|year = 1997}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://google.com|title = Jumbos and Jumping Devils: A Social History of Indian Circus|isbn = 9780190992071|last1 = Nisha|first1 = P. R.|date = 12 June 2020}}</ref> এই গীতবোৰ লোক-কবিত্তাৰ শ্ৰেষ্ঠ উদাহৰণ আৰু কেতিয়াবা দেৱ-দেৱীৰ লগত জড়িত। এই সকলোবোৰ মালিতাই [[কালৰিপায়াট্টু]]ৰ লগত গভীৰ সম্পৰ্ক দেখুৱায়। আটাইতকৈ পুৰণি ৰচনাবোৰ ষোড়শ শতিকাৰ আগৰ নহয়, কিন্তু সিহঁতৰ শব্দশৈলী আৰু শব্দভাণ্ডাৰ অধিক পুৰণি বুলি জনা যায়।<ref name = "Vada1">Sujit Mukherjee, A Dictionary of Indian Literature (Orient Longman Publications, 1998, {{ISBN|81-250-1453-5}}), page 406</ref><ref name = "vada2">Vadakkan and Thekkan Pattukal.(Sri Rama Vilasom Press, 1967), pages 128–148</ref> অৱশ্যে, বৰ্তমানো সম্প্ৰদায়সমূহে গোৱা মৌখিক সাংস্কৃতিক ৰূপৰ দৰেই এই গীতসমূহত এক নমনীয়তা আৰু লোকগীতৰ সৰলতা দেখা পোৱা যায়।<ref> Rakhava Warrier, Vadakkan pattukalude Paniyala 1982 Vallathol Vidhyapeedom Press</ref> ==ৰচনা আৰু কাল নিৰ্ণয়== এই মালিতাসমূহ সাধাৰণতে ১৬ শতিকাৰপৰা ১৮ শতিকাৰ ভিতৰত, থুনচাত্থু এঝুথাচ্চনৰ সময়ত বা তাৰ পিছত গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি ভবা হয়, যদিও ইয়াৰ বীৰসকল আগতে জীয়াই আছিল।<ref name="ijfmr">{{cite journal |title=A Study on Vadakkan Pattu |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=7 |issue=5 |year=2025 |url=https://ijfmr.com}}</ref> এইবোৰ উত্তৰ মালাবাৰৰ কথ্য মালয়ালম ভাষাত ৰচিত হৈছিল আৰু মৌখিকভাৱে প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মলৈ প্ৰৱাহিত হৈছিল।<ref name="ijfmr" /> ==শ্ৰেণীবিভাগ== এই মালিতাসমূহ সাধাৰণতে দুটা চক্ৰত বিভক্ত।<ref name="paniker">{{cite book |editor-last=Ayyappa Paniker |editor-first=K. |title=Medieval Indian Literature: An Anthology |publisher=Sahitya Akademi |year=1997 |isbn=978-81-260-0365-5}}</ref> '''পুথুৰম গীতসমূহ''' পুথুৰমৰ থিয়্যা চেকাভাৰ পৰিয়ালক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত, য'ত আৰোমল চেকাভাৰ, তেওঁৰ সম্পৰ্কীয় ভগ্নী উন্নিয়াৰ্চা, পুত্ৰ আৰোমলুন্নি আৰু প্ৰতাৰক চান্ধুৰ কাহিনী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="ijcrt">{{cite journal |title=Exploring Caste Dynamics in Vadakkan Pattukal |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=13 |issue=7 |year=2025 |url=https://ijcrt.org}}</ref><ref name="ijfmr" /> '''থাচোলী গীতসমূহ''' কাদাথানাদৰ থাচোলী মাণিকোথৰ নায়াৰ বংশক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত আৰু থাচোলী ওথেনানৰ চাৰিওফালে আৱৰ্তিত।<ref name="ijcrt" /> ==বিষয়-বস্তু আৰু সামাজিক পৃষ্ঠভূমি== উত্তৰ মালাবাৰৰ সামন্তবাদী সমাজত এই মালিতাসমূহৰ পটভূমি ৰচিত হৈছিল।<ref name="ijfmr" /> বাৰে বাৰে অহা এটা বিষয় হ'ল 'আংকাম', যিটো চেকাভাৰ নামৰ পেছাদাৰী যোদ্ধাসকলে পৰিয়াল বা মুৰব্বীৰ হৈ মৰণপণ যুদ্ধ কৰিছিল।<ref name="folklore">{{cite web |title=Kalaripayattu: The Mother of All Martial Arts |website=Kerala Folklore |url=https://keralafolklore.com |access-date=27 July 2026}}</ref><ref name="ijfmr" /> ==প্ৰদৰ্শন== এই গীতবোৰ ঘূৰি ফুৰা বাৰ্ড সম্প্ৰদায়ৰ পানানসকলে ছড়াই দিছিল।<ref name="ijfmr" /> কেইবাজনো বীৰক স্থানীয় দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয় আৰু উত্তৰ মালাবাৰৰ [[থেয়্যাম]] আচাৰ-অনুষ্ঠানত তেওঁলোকক আহ্বান কৰা হয়।<ref name="folklore" /> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি== এই মালিতাসমূহ মালয়ালম ছবিৰ বাবে উল্লেখযোগ্য উৎস।<ref name="ijfmr" /> ইয়াৰ এটা বিখ্যাত ছবি হ'ল 'অৰু ৱাডাক্কান বীৰাগথা' (১৯৮৯)।<ref name="gulfnews">{{cite news |agency=IANS |title=Aswathy Srikanth describes her father's masterpiece 'Oru Vadakkan Veeragatha' as 'iconic' |work=Gulf News |year=2025 |url=https://gulfnews.com |access-date=27 July 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎসসমূহ== {{refbegin}} * {{Cite book | last =Menon | first=A. Sreedhara | date =4 March 2011 | title =Kerala History and its Makers | publisher =D C Books | isbn =978-81-264-3782-5 | language =en | url =https://google.com | access-date =10 October 2021}} * {{Citation | last =Narayanan | first =M.T. | year =2003 | title =Agrarian Relations in Late Medieval Malabar | publisher =Northern Book Centre}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] 4as8spw6ctkar35kwnb08v7nnomgxc8 0 138684 626770 2026-08-13T10:34:54Z AjayDas 12623 [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626770 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৱাডাক্কান পাট্টুকল]] 04bnupzg2q9ruo1x1zq628npi18xeig 0 138685 626772 2026-08-13T11:07:49Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626772 wikitext text/x-wiki [[File:Krishnanattam (théâtre rituel du Kerala).jpg|thumb|কৃষ্ণনাট্টম]] '''কৃষ্ণনাট্টম''' ({{IAST|Kṛṣṇanāṭṭaṃ}}) ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰৰ এবিধ নৃত্য-নাট্য [[কলা]]।<ref name="chintha.com">{{cite web|url=http://chintha.com|title=Krishnanattam - History and Origin - chintha|publisher=|access-date=18 December 2009|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> । ইয়াত [[কৃষ্ণ|কৃষ্ণৰ]] কাহিনী অভিনয় কৰি দেখুওৱা হয়। কেৰালাৰ [[কোঝিকোড]]ৰ ৰজা মানৱেদে ইয়াক সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name="chintha.com"/> ইয়াৰ নাটসমূহ আঠটা ভাগত বিভক্ত। নাটক কেইখন হ'ল: অৱতাৰ, কালিয়মৰ্দন, ৰাসক্ৰীডা, কংসবধ, স্বয়ম্বৰ, বাণযুদ্ধ, বিবিধাবধ আৰু স্বৰ্গাৰোহণ।<ref>Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture, Volume 11, page 228</ref> কেৰালাৰ [[ত্ৰিশূৰ]]ৰ জিলাৰ গুৰুৱায়ুৰ শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰত এই শিল্প আজীৱন জীয়াই আছে। ই [[কথাকলি]] নৃত্যৰ মূল প্ৰাচীন ৰূপ। ১৯৫৮ চনত ৰজাৰ শিল্পী দলটো গুৰুৱায়ুৰ দেৱস্বমলৈ যায়।<ref>{{cite web|url=http://guruvayurdevaswom.nic.in|title=[www.guruvayurdevaswom.org] - KRISHNANATTAM|publisher=}}</ref> বৰ্তমানো এই দলটোৱে মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়াই আহিছে। ==উৎপত্তি== ৰজা মানৱেদে লিখা 'কৃষ্ণগীতি' নামৰ পুথিখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষ্ণনাট্টম তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>History of Indian theatre, vol 1, page 93</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ৰজাই ভগৱান [[কৃষ্ণ]]ক সপোনেৰে দৰ্শন পাইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই ৰজাক এটা ম'ৰাৰ পাখী দিছিল। সেই কাৰণে এই নৃত্যৰ শিল্পাসকলে মুকুটত ম'ৰাৰ পাখী পিন্ধে।<ref>The Contribution of Kerala to Sanskrit Literature, K. Kunjunni Raja - 1980, page 99</ref> ==কিংবদন্তি== [[File:Krishnanattam Mudra.jpg|thumb|কৃষ্ণনাট্টম মুদ্ৰা]] ৰজা মানৱেদৰ ইচ্ছা আছিল তেওঁ কৃষ্ণক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখিব। এদিন তেওঁ এজন গুৰুৰ কথামতে পুৱতি নিশা ইলাঞ্জি গছৰ তলত কৃষ্ণক ৰূপ দেখা পালে।<ref>{{cite web|url=http://blogspot.in|title=Manavedan's 'Krishnageethi'-the story|date=5 August 2010|publisher=}}</ref> আনন্দতে ৰজাই কৃষ্ণক আকোৱালি ধৰিবলৈ খোজ আগবঢ়ালে। তেতিয়া লগে লগে কৃষ্ণ অন্তৰ্ধান হ'ল। কিন্তু ৰজাই ভগৱানৰ মুকুটৰ পৰা এটা ম'ৰাৰ পাখী পালে।<ref name="chintha.com"/> সেই ম'ৰাৰ পাখীটো [[কৃষ্ণ]] চৰিত্ৰৰ মুকুটত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নৱম দিনা অৱতাৰ নাটখন পুনৰ অভিনয় কৰা হয়। কিয়নো ভগৱানৰ মৃত্যুৰে নাটকৰ অন্ত পেলোৱা অশুভ বুলি ভৱা হয়।<ref>Bhavan's journal, vol 33, page 97</ref> ভক্তসকলে মনৰ কামনা পূৰণৰ বাবে এতিয়াও এই নৃত্য দান হিচাপে দিয়ে।<ref>{{cite book|url=https://google.com|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections|last=Ayyappappanikkar|date=1 January 1997|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126003655|via=Google Books}}</ref> <gallery> File:Monument of Manaveda in Guruvayur.jpg|গুৰুৱায়ুৰত থকা মানৱেদৰ মূৰ্তি File:Krishnanattam kalari.jpg|গুৰুৱায়ুৰত কৃষ্ণনাট্টম শিক্ষা দিয়া স্থান </gallery> ==লেখক== ৰজা মানৱেদন ৰাজাই ১৫৮৫ চনৰ পৰা ১৬৫৮ চনলৈ জীয়াই আছিল। তেওঁ ১৬৪৩ চনত পূৰ্ব ভাৰত চম্পু নামৰ গ্ৰন্থখন লিখে।<ref>Krsngitih of Manaveda, Indira Gandhi National Center for Arts, page 56</ref> তেওঁ ১৬৫৩ চনৰ ১৬ নৱেম্বৰত কৃষ্ণনাট্টম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="malayalamresourcecentre1">{{cite web |url=http://malayalamresourcecentre.org |title=The Art Forms of Kerala - Krishnanaattam |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https:///20130704045348/http://malayalamresourcecentre.org |archivedate=4 July 2013 |df=dmy-all }}</ref> গুৰুৱায়ুৰত তেওঁৰ এটা মূৰ্তি সজা হৈছে। ==কৃষ্ণগীতি== ১৬৫৩ চনত ৰচিত [[সংস্কৃত]] গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষ্ণনাট্টম কৰা হৈছিল।<ref>Martin Banham - 1995, The Cambridge Guide to Theatre, page 614</ref> ইয়াৰ আঠটা ভাগ আছে। ই [[ভাগৱত পুৰাণৰ]] কৃষ্ণৰ কাহিনীৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।<ref>Martha Bush Ashton-Sikora, Robert Peter Sikora, Krishnattam, page 201</ref> ইয়াত জয়দেৱৰ [[গীত গোবিন্দ]] [[মহাকাব্য]] আদিৰ প্ৰভাৱ আছে।<ref>{{cite web|url=http://guruvayur.com|title=Welcome to Guruvayur.. The Bhooloka vaikunda ....|publisher=}}</ref> কৃষ্ণনাট্টমৰ প্ৰথম শ্লোক হ'ল: *{{transliteration|sa|Jagathi sukritilokai: nandithaananthidaasa}} *{{transliteration|sa|Kalaviranithavamsiibhasamanaasamana}} *{{transliteration|sa|Pashupayuvathibhogya devathaadevathaa saa}} *{{transliteration|sa|Sajalajaladhapaliimechaka me chakaasthu}}<ref name="malayalamresourcecentre1"/> ==কাহিনীসমূহ== [[File:Krishnanattam 1.ogg|thumb|উৎসৱত পৰিৱেশন কৰা দৃশ্য]] আঠখন নাটকৰ নাম হ'ল: অৱতাৰ, কালিয়মৰ্দন, ৰাসক্ৰীডা, কংসবধ, স্বয়ম্বৰ, বাণযুদ্ধ, বিবিধবধ আৰু স্বৰ্গৰোহণ।<ref>{{cite web |url=http://kerala.me |title=Krishnanattam, Krishnanattam Dance, Traditional Dance of Kerala, Kerala, Kerala.me |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811155136/http://kerala.me |archivedate=11 August 2013 |df=dmy-all }}</ref> এই নাটসমূহৰ ফলসমূহ তলত দিয়া হ’ল: #সন্তান লাভৰ বাবে অৱতাৰ। #বিষৰ প্ৰভাৱ শেষ কৰিবলৈ কালিয়মৰ্দন। #অবিবাহিত ছোৱালীৰ মংগলৰ বাবে ৰাসক্ৰীডা। #শত্ৰু নাশ কৰিবলৈ কংসবধ। #সুখী বিবাহিত জীৱনৰ বাবে স্বয়ম্বৰ। #দৰিদ্ৰতা গুচাবলৈ আৰু খেতি ভাল হ'বলৈ বাণযুদ্ধ। #দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কৰিবলৈ বিবিধবধ। #মৃত আত্মাৰ শান্তিৰ বাবে স্বৰ্গাৰোহণ।<ref>{{Cite web | title=Krishnanattam | url=http://guruvayuronline.com | archive-url=https://archive.org | access-date=2025-11-25 | archive-date=2016-03-12}}</ref> ==পোশাক, মেকআপ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান== [[ভৰত মুনি]]য়ে কোৱাৰ দৰে নাটকৰ চাৰিটা ভাগ—অংগিক, বাচিক, আহাৰ্য আৰু সাত্বিক ইয়াত সুন্দৰকৈ মিলাই লোৱা হয়। শিক্ষক আৰু শিল্পীসকলে নিজেই পোচাক তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |author=Ayyappappanikkar |page=223 |url=https://google.com|isbn=9788126003655 |year=1997 |publisher=Sahitya Akademi }}</ref> পুৰুষ আৰু মহিলা চৰিত্ৰৰ পোচাক বেলেগ বেলেগ হয়। পুৰুষ চৰিত্ৰৰ পোচাকত থাকে— # এটা ডাঠ ঘূৰণীয়া পেটিকোট # তলৰ অংশত কমলা বা কমলা-ৰঙা আৰু ক'লা দাগ থকা বগা স্কাৰ্ট # আঁঠুৰ তলত বান্ধিবলৈ চামৰাৰ ওপৰত লগোৱা ঘণ্টি # পিছফালে খোলা থকা দীঘল হাতৰ চাৰ্ট # বুকুৰ আভৰণ # মুকুতা আৰু ফুলৰ বুকুৰ অলংকাৰ # কঁকালৰ বান্ধ # হাতৰ ওপৰভাগৰ অলংকাৰ # প্ৰতিটো মূৰত আইনা থকা চাদৰ # কান আৰু কপালৰ অলংকাৰ; আৰু # মুকুট।<ref>{{cite web|url=http://justkerala.in|title=Krishnanattam Temple Dance Kerala - Krishnattam Traditional Dance of Kerala|publisher=}}</ref> মহিলা চৰিত্ৰৰ পোচাকত থাকে— # ৰঙা পাৰ থকা বগা দীঘল স্কাৰ্ট # পিছফালে খোলা দীঘল হাতৰ ব্লাউজ # কঁকালৰ বান্ধ # হাতৰ অলংকাৰ # ৰঙা কাপোৰেৰে ঢকা কাঠৰ বুকুৰ আভৰণ মহিলা চৰিত্ৰসমূহে গোৰোহাত ঘণ্টা বান্ধে। ইয়াক চিলংকা বোলে।<ref>{{cite web |url=http://planetsinfolab.com |title=Krishnanattam |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https:///20130411160507/http://planetsinfolab.com |archivedate=11 April 2013 |df=dmy-all }}</ref> শিল্পীসকলে মুখৰ ৰং কৰিবলৈ তিনিটা ৰং ব্যৱহাৰ কৰে— # পাজুপ্পু: হালধিয়াৰ সৈতে ৰঙা কমলা ৰং # মিনুক্কু: ৰঙাৰ সৈতে হালধীয়া কমলা ৰং # পাচ্চা: ই এটা বিশেষ সেউজীয়া ৰং। এই ৰঙত নীলাতকৈ হালধীয়া বেছি থাকে। অভিনেতাজনে যদি চুটী পিন্ধে, তেন্তে চুটী শিল্পীজনে ইয়াক লগাই দিয়ে। চুটী হ'ল দুডাল বগা আৰু ওলাই থকা অংশ। এই অংশ কানৰ পৰা কানলৈ মুখৰ চোতাল আৰু ঠুতৰিৰ কাষেৰে থাকে।<ref>''Annals of Oriental Research'', Volume 12, মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়, page 223-229</ref> শিশু কৃষ্ণৰ সেউজীয়া ৰংটোত নীলাতকৈ হালধীয়া বেছি থাকে। মেকআপ কৰাৰ আগতে অভিনেতাজনে তেলৰ চাকিৰ সামনে সেৱা জনায় আৰু ভগৱান গুৰুৱায়ুৰপ্পানক স্মৰণ কৰে।<ref name="books.google.co.in">{{cite book|url=https://google.com|title=Dance Dialects of India|first=Ragini|last=Devi|date=1 January 1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120806740|via=Google Books}}</ref> কৃষ্ণনাট্টমৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ অংশটো হ'ল মূৰৰ মুকুট।<ref>A panorama of Indian dances, Yu. Es Kr̥ṣṇarāv, Yu. Ke Candrabhāgādēvi, 1983, page 43</ref> ইয়াত মুডি অৰ্থাৎ খোপা আৰু কিৰীটম অৰ্থাৎ মুকুট থাকে।<ref>{{cite web|url=http://harekrsna.com|title=The Sampradaya Sun - Independent Vaisnava News - Feature Stories - December 2009|publisher=}}</ref> ==প্ৰশিক্ষণ== শিল্পীসকলৰ প্ৰশিক্ষণ ১০ বছৰ বয়সৰ পৰা আৰম্ভ হয়। মাদলম আৰু চুট্টি শিকিবলৈ ৫ বছৰ লাগে। ==প্ৰদৰ্শন== গুৰুৱায়ুৰ মন্দিৰত নিশা ভকতসকলৰ দান হিচাপে এই নৃত্য হয়। ভাৰতৰ উপৰিও ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাতো ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন হৈছে। [[ইউৰোপ]]-১৯৮০, [[আমেৰিকা]]-১৯৮৫, [[ছিংগাপুৰ]], [[পেৰিছ]]। ==বৰ্তমানৰ অৱস্থা== গুৰুৱায়ুৰ দেৱস্বমৰ অধীনত ৭০ জনতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী আছে। দেৱস্বমৰ জৰিয়তে টিকট কাটিব লাগে। মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা সাধাৰণ নাটৰ দাম ৩০০০ টকা।<ref>{{cite news|url=http://thehindu.com*|title=Krishnanattam|newspaper=The Hindu|date=27 October 2012|publisher=}}</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery caption="কৃষ্ণনাট্টম" widths="200px" heights="150px" perrow="5"> File:Krishnanattam_gryr_1.jpg| File:Krishnanattam_gryr_2.jpg| File:Krishnanattam_gryr_3.jpg| File:Krishnanattam_1.jpg| File:കൃഷ്ണനാട്ടം_.jpg| </gallery> ==লগতে চাওক== *[[ভৰত মুনি]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category-inline|Krishnanattam|কৃষ্ণনাট্টম}} *[http://guruvayurdevaswom.nic.in guruvayurdevaswom.nic.in] *[http://dvaipayana.net Krishnattam] *[http://neokerala.com Neokerala.com] *[http://thehindu.com thehindu.com] *[http://indianclassicals.com ://indianclassicals.com] *[http://guruvayur.com guruvayur.com] 590as2y9ixp8ld8iznhtojo1d6y0vs9 626773 626772 2026-08-13T11:08:21Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 626773 wikitext text/x-wiki [[File:Krishnanattam (théâtre rituel du Kerala).jpg|thumb|কৃষ্ণনাট্টম]] '''কৃষ্ণনাট্টম''' ({{IAST|Kṛṣṇanāṭṭaṃ}}) ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰৰ এবিধ নৃত্য-নাট্য [[কলা]]।<ref name="chintha.com">{{cite web|url=http://chintha.com|title=Krishnanattam - History and Origin - chintha|publisher=|access-date=18 December 2009|archive-date=29 October 2018|archive-url=https://archive.org|url-status=dead}}</ref> । ইয়াত [[কৃষ্ণ|কৃষ্ণৰ]] কাহিনী অভিনয় কৰি দেখুওৱা হয়। কেৰালাৰ [[কোঝিকোড]]ৰ ৰজা মানৱেদে ইয়াক সৃষ্টি কৰিছিল।<ref name="chintha.com"/> ইয়াৰ নাটসমূহ আঠটা ভাগত বিভক্ত। নাটক কেইখন হ'ল: অৱতাৰ, কালিয়মৰ্দন, ৰাসক্ৰীডা, কংসবধ, স্বয়ম্বৰ, বাণযুদ্ধ, বিবিধাবধ আৰু স্বৰ্গাৰোহণ।<ref>Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture, Volume 11, page 228</ref> কেৰালাৰ [[ত্ৰিশূৰ]]ৰ জিলাৰ গুৰুৱায়ুৰ শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰত এই শিল্প আজীৱন জীয়াই আছে। ই [[কথাকলি]] নৃত্যৰ মূল প্ৰাচীন ৰূপ। ১৯৫৮ চনত ৰজাৰ শিল্পী দলটো গুৰুৱায়ুৰ দেৱস্বমলৈ যায়।<ref>{{cite web|url=http://guruvayurdevaswom.nic.in|title=[www.guruvayurdevaswom.org] - KRISHNANATTAM|publisher=}}</ref> বৰ্তমানো এই দলটোৱে মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়াই আহিছে। ==উৎপত্তি== ৰজা মানৱেদে লিখা 'কৃষ্ণগীতি' নামৰ পুথিখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষ্ণনাট্টম তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>History of Indian theatre, vol 1, page 93</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে ৰজাই ভগৱান [[কৃষ্ণ]]ক সপোনেৰে দৰ্শন পাইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই ৰজাক এটা ম'ৰাৰ পাখী দিছিল। সেই কাৰণে এই নৃত্যৰ শিল্পাসকলে মুকুটত ম'ৰাৰ পাখী পিন্ধে।<ref>The Contribution of Kerala to Sanskrit Literature, K. Kunjunni Raja - 1980, page 99</ref> ==কিংবদন্তি== [[File:Krishnanattam Mudra.jpg|thumb|কৃষ্ণনাট্টম মুদ্ৰা]] ৰজা মানৱেদৰ ইচ্ছা আছিল তেওঁ কৃষ্ণক প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখিব। এদিন তেওঁ এজন গুৰুৰ কথামতে পুৱতি নিশা ইলাঞ্জি গছৰ তলত কৃষ্ণক ৰূপ দেখা পালে।<ref>{{cite web|url=http://blogspot.in|title=Manavedan's 'Krishnageethi'-the story|date=5 August 2010|publisher=}}</ref> আনন্দতে ৰজাই কৃষ্ণক আকোৱালি ধৰিবলৈ খোজ আগবঢ়ালে। তেতিয়া লগে লগে কৃষ্ণ অন্তৰ্ধান হ'ল। কিন্তু ৰজাই ভগৱানৰ মুকুটৰ পৰা এটা ম'ৰাৰ পাখী পালে।<ref name="chintha.com"/> সেই ম'ৰাৰ পাখীটো [[কৃষ্ণ]] চৰিত্ৰৰ মুকুটত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নৱম দিনা অৱতাৰ নাটখন পুনৰ অভিনয় কৰা হয়। কিয়নো ভগৱানৰ মৃত্যুৰে নাটকৰ অন্ত পেলোৱা অশুভ বুলি ভৱা হয়।<ref>Bhavan's journal, vol 33, page 97</ref> ভক্তসকলে মনৰ কামনা পূৰণৰ বাবে এতিয়াও এই নৃত্য দান হিচাপে দিয়ে।<ref>{{cite book|url=https://google.com|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections|last=Ayyappappanikkar|date=1 January 1997|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126003655|via=Google Books}}</ref> <gallery> File:Monument of Manaveda in Guruvayur.jpg|গুৰুৱায়ুৰত থকা মানৱেদৰ মূৰ্তি File:Krishnanattam kalari.jpg|গুৰুৱায়ুৰত কৃষ্ণনাট্টম শিক্ষা দিয়া স্থান </gallery> ==লেখক== ৰজা মানৱেদন ৰাজাই ১৫৮৫ চনৰ পৰা ১৬৫৮ চনলৈ জীয়াই আছিল। তেওঁ ১৬৪৩ চনত পূৰ্ব ভাৰত চম্পু নামৰ গ্ৰন্থখন লিখে।<ref>Krsngitih of Manaveda, Indira Gandhi National Center for Arts, page 56</ref> তেওঁ ১৬৫৩ চনৰ ১৬ নৱেম্বৰত কৃষ্ণনাট্টম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="malayalamresourcecentre1">{{cite web |url=http://malayalamresourcecentre.org |title=The Art Forms of Kerala - Krishnanaattam |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https:///20130704045348/http://malayalamresourcecentre.org |archivedate=4 July 2013 |df=dmy-all }}</ref> গুৰুৱায়ুৰত তেওঁৰ এটা মূৰ্তি সজা হৈছে। ==কৃষ্ণগীতি== ১৬৫৩ চনত ৰচিত [[সংস্কৃত]] গ্ৰন্থৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষ্ণনাট্টম কৰা হৈছিল।<ref>Martin Banham - 1995, The Cambridge Guide to Theatre, page 614</ref> ইয়াৰ আঠটা ভাগ আছে। ই [[ভাগৱত পুৰাণৰ]] কৃষ্ণৰ কাহিনীৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।<ref>Martha Bush Ashton-Sikora, Robert Peter Sikora, Krishnattam, page 201</ref> ইয়াত জয়দেৱৰ [[গীত গোবিন্দ]] [[মহাকাব্য]] আদিৰ প্ৰভাৱ আছে।<ref>{{cite web|url=http://guruvayur.com|title=Welcome to Guruvayur.. The Bhooloka vaikunda ....|publisher=}}</ref> কৃষ্ণনাট্টমৰ প্ৰথম শ্লোক হ'ল: *{{transliteration|sa|Jagathi sukritilokai: nandithaananthidaasa}} *{{transliteration|sa|Kalaviranithavamsiibhasamanaasamana}} *{{transliteration|sa|Pashupayuvathibhogya devathaadevathaa saa}} *{{transliteration|sa|Sajalajaladhapaliimechaka me chakaasthu}}<ref name="malayalamresourcecentre1"/> ==কাহিনীসমূহ== [[File:Krishnanattam 1.ogg|thumb|উৎসৱত পৰিৱেশন কৰা দৃশ্য]] আঠখন নাটকৰ নাম হ'ল: অৱতাৰ, কালিয়মৰ্দন, ৰাসক্ৰীডা, কংসবধ, স্বয়ম্বৰ, বাণযুদ্ধ, বিবিধবধ আৰু স্বৰ্গৰোহণ।<ref>{{cite web |url=http://kerala.me |title=Krishnanattam, Krishnanattam Dance, Traditional Dance of Kerala, Kerala, Kerala.me |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130811155136/http://kerala.me |archivedate=11 August 2013 |df=dmy-all }}</ref> এই নাটসমূহৰ ফলসমূহ তলত দিয়া হ’ল: #সন্তান লাভৰ বাবে অৱতাৰ। #বিষৰ প্ৰভাৱ শেষ কৰিবলৈ কালিয়মৰ্দন। #অবিবাহিত ছোৱালীৰ মংগলৰ বাবে ৰাসক্ৰীডা। #শত্ৰু নাশ কৰিবলৈ কংসবধ। #সুখী বিবাহিত জীৱনৰ বাবে স্বয়ম্বৰ। #দৰিদ্ৰতা গুচাবলৈ আৰু খেতি ভাল হ'বলৈ বাণযুদ্ধ। #দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কৰিবলৈ বিবিধবধ। #মৃত আত্মাৰ শান্তিৰ বাবে স্বৰ্গাৰোহণ।<ref>{{Cite web | title=Krishnanattam | url=http://guruvayuronline.com | archive-url=https://archive.org | access-date=2025-11-25 | archive-date=2016-03-12}}</ref> ==পোশাক, মেকআপ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠান== [[ভৰত মুনি]]য়ে কোৱাৰ দৰে নাটকৰ চাৰিটা ভাগ—অংগিক, বাচিক, আহাৰ্য আৰু সাত্বিক ইয়াত সুন্দৰকৈ মিলাই লোৱা হয়। শিক্ষক আৰু শিল্পীসকলে নিজেই পোচাক তৈয়াৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book|title=Medieval Indian Literature: Surveys and selections |author=Ayyappappanikkar |page=223 |url=https://google.com|isbn=9788126003655 |year=1997 |publisher=Sahitya Akademi }}</ref> পুৰুষ আৰু মহিলা চৰিত্ৰৰ পোচাক বেলেগ বেলেগ হয়। পুৰুষ চৰিত্ৰৰ পোচাকত থাকে— # এটা ডাঠ ঘূৰণীয়া পেটিকোট # তলৰ অংশত কমলা বা কমলা-ৰঙা আৰু ক'লা দাগ থকা বগা স্কাৰ্ট # আঁঠুৰ তলত বান্ধিবলৈ চামৰাৰ ওপৰত লগোৱা ঘণ্টি # পিছফালে খোলা থকা দীঘল হাতৰ চাৰ্ট # বুকুৰ আভৰণ # মুকুতা আৰু ফুলৰ বুকুৰ অলংকাৰ # কঁকালৰ বান্ধ # হাতৰ ওপৰভাগৰ অলংকাৰ # প্ৰতিটো মূৰত আইনা থকা চাদৰ # কান আৰু কপালৰ অলংকাৰ; আৰু # মুকুট।<ref>{{cite web|url=http://justkerala.in|title=Krishnanattam Temple Dance Kerala - Krishnattam Traditional Dance of Kerala|publisher=}}</ref> মহিলা চৰিত্ৰৰ পোচাকত থাকে— # ৰঙা পাৰ থকা বগা দীঘল স্কাৰ্ট # পিছফালে খোলা দীঘল হাতৰ ব্লাউজ # কঁকালৰ বান্ধ # হাতৰ অলংকাৰ # ৰঙা কাপোৰেৰে ঢকা কাঠৰ বুকুৰ আভৰণ মহিলা চৰিত্ৰসমূহে গোৰোহাত ঘণ্টা বান্ধে। ইয়াক চিলংকা বোলে।<ref>{{cite web |url=http://planetsinfolab.com |title=Krishnanattam |accessdate=2013-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https:///20130411160507/http://planetsinfolab.com |archivedate=11 April 2013 |df=dmy-all }}</ref> শিল্পীসকলে মুখৰ ৰং কৰিবলৈ তিনিটা ৰং ব্যৱহাৰ কৰে— # পাজুপ্পু: হালধিয়াৰ সৈতে ৰঙা কমলা ৰং # মিনুক্কু: ৰঙাৰ সৈতে হালধীয়া কমলা ৰং # পাচ্চা: ই এটা বিশেষ সেউজীয়া ৰং। এই ৰঙত নীলাতকৈ হালধীয়া বেছি থাকে। অভিনেতাজনে যদি চুটী পিন্ধে, তেন্তে চুটী শিল্পীজনে ইয়াক লগাই দিয়ে। চুটী হ'ল দুডাল বগা আৰু ওলাই থকা অংশ। এই অংশ কানৰ পৰা কানলৈ মুখৰ চোতাল আৰু ঠুতৰিৰ কাষেৰে থাকে।<ref>''Annals of Oriental Research'', Volume 12, মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়, page 223-229</ref> শিশু কৃষ্ণৰ সেউজীয়া ৰংটোত নীলাতকৈ হালধীয়া বেছি থাকে। মেকআপ কৰাৰ আগতে অভিনেতাজনে তেলৰ চাকিৰ সামনে সেৱা জনায় আৰু ভগৱান গুৰুৱায়ুৰপ্পানক স্মৰণ কৰে।<ref name="books.google.co.in">{{cite book|url=https://google.com|title=Dance Dialects of India|first=Ragini|last=Devi|date=1 January 1990|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120806740|via=Google Books}}</ref> কৃষ্ণনাট্টমৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ অংশটো হ'ল মূৰৰ মুকুট।<ref>A panorama of Indian dances, Yu. Es Kr̥ṣṇarāv, Yu. Ke Candrabhāgādēvi, 1983, page 43</ref> ইয়াত মুডি অৰ্থাৎ খোপা আৰু কিৰীটম অৰ্থাৎ মুকুট থাকে।<ref>{{cite web|url=http://harekrsna.com|title=The Sampradaya Sun - Independent Vaisnava News - Feature Stories - December 2009|publisher=}}</ref> ==প্ৰশিক্ষণ== শিল্পীসকলৰ প্ৰশিক্ষণ ১০ বছৰ বয়সৰ পৰা আৰম্ভ হয়। মাদলম আৰু চুট্টি শিকিবলৈ ৫ বছৰ লাগে। ==প্ৰদৰ্শন== গুৰুৱায়ুৰ মন্দিৰত নিশা ভকতসকলৰ দান হিচাপে এই নৃত্য হয়। ভাৰতৰ উপৰিও ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাতো ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন হৈছে। [[ইউৰোপ]]-১৯৮০, [[আমেৰিকা]]-১৯৮৫, [[ছিংগাপুৰ]], [[পেৰিছ]]। ==বৰ্তমানৰ অৱস্থা== গুৰুৱায়ুৰ দেৱস্বমৰ অধীনত ৭০ জনতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী আছে। দেৱস্বমৰ জৰিয়তে টিকট কাটিব লাগে। মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা সাধাৰণ নাটৰ দাম ৩০০০ টকা।<ref>{{cite news|url=http://thehindu.com*|title=Krishnanattam|newspaper=The Hindu|date=27 October 2012|publisher=}}</ref> ==চিত্ৰ মালা== <gallery caption="কৃষ্ণনাট্টম" widths="200px" heights="150px" perrow="5"> File:Krishnanattam_gryr_1.jpg| File:Krishnanattam_gryr_2.jpg| File:Krishnanattam_gryr_3.jpg| File:Krishnanattam_1.jpg| File:കൃഷ്ണനാട്ടം_.jpg| </gallery> ==লগতে চাওক== *[[ভৰত মুনি]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category-inline|Krishnanattam|কৃষ্ণনাট্টম}} *[http://guruvayurdevaswom.nic.in guruvayurdevaswom.nic.in] *[http://dvaipayana.net Krishnattam] *[http://neokerala.com Neokerala.com] *[http://thehindu.com thehindu.com] *[http://indianclassicals.com ://indianclassicals.com] *[http://guruvayur.com guruvayur.com] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] ebr6j9fmnbm3zjsf9d2yj60db9grkau 0 138686 626774 2026-08-13T11:08:50Z AjayDas 12623 [[কৃষ্ণনাট্টম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626774 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[কৃষ্ণনাট্টম]] koab28bp07q295vwsy25gmgys02vpda 0 138687 626775 2026-08-13T11:26:29Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox Instrument |name=উডুক্কু |image=Udukku.jpg |image_capt=উডুক্কু (উডুক্কাই) |background= |names= |classification= অনৱদ্ধ বাদ্য |range= |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |related= *[[ডম্বৰু]] *[[এডাক্কা]] }} '''উডুক্কু''', যাক ''উডুক্কাই'' বুলিও জনা যায়, দক্ষিণ ভাৰতৰ... 626775 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument |name=উডুক্কু |image=Udukku.jpg |image_capt=উডুক্কু (উডুক্কাই) |background= |names= |classification= অনৱদ্ধ বাদ্য |range= |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |related= *[[ডম্বৰু]] *[[এডাক্কা]] }} '''উডুক্কু''', যাক ''উডুক্কাই'' বুলিও জনা যায়, দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ। কেৰালা, তামিলনাডু আৰু শ্ৰীলংকাৰ উত্তৰ আৰু পূব অংশত ই জনপ্ৰিয়। ই [[ডম্বৰু]] আৰু [[এডাক্কা]]ৰ দৰে একে। আকৃতিৰ ফালৰ পৰা ই ডম্বৰুতকৈ ডাঙৰ, কিন্তু এডাক্কাতকৈ সৰু। [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|উডুক্কু]] {{Indian music}} == নামৰ উৎপত্তি == মালয়ালম শব্দ 'উডুক্কু' বা তামিল শব্দ 'উডুক্কাই' সংস্কৃত শব্দ 'হুডুক্কঃ' (Hudukkaḥ) ৰ পৰা আহিছে। সংস্কৃতত হুডুক্কঃক এটা দুমহলীয়া ঢোল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে 'হুডুক' শব্দ কৰে।<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == পৰিচয় == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|উডুক্কু]] উডুক্কু হ'ল এডাক্কাৰ এটা সৰু ৰূপ। বালিঘড়ীৰ দৰে ইয়াৰ আকৃতি।<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> বাদ্যযন্ত্ৰটো প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ১০ ইঞ্চি দীঘল। ইয়াৰ দুয়োটা মূৰৰ পৰিসৰ ৬ ৰ পৰা ৮ ইঞ্চি আৰু মাজ অংশ সৰু।<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> পুৰণি কালত মাটিৰে ইয়াৰ শৰীৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ কাঠ বা কঁঠাল কাঠৰ এটা খালী টুকুৰাৰে ইয়াক বনোৱা হয়। কিছুমান ঠাইত পিতলৰ শৰীৰো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Milapfest" /> বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মুখৰ অংশ শুকান ছালেৰে ঢাকি ৰখা হয়, সাধাৰণতে ছাগলীৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূৰৰ চাৰিওফালে সূতাৰে ছালখন টান কৰি বান্ধি ৰখা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মাজভাগত ধৰি ৰাখিবলৈ এটা কাপোৰৰ ফিটা থাকে। সজ্জাৰ বাবে কপাহী সূতাৰ ৰঙীন বল ঝুমি থাকে।<ref name="Nathalaya" /> উডুক্কু মন্দিৰৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান বা লোকসংস্কৃতিত বজোৱা হয়।<ref name="India 9" /> কেৰালাৰ শৱৰিমালা মন্দিৰত আয়াপ্পা দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে গোৱা 'আয়াপ্পান পাট্টু' গীতত উডুক্কু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ইয়াক 'উডুক্কু পাট্টু' বোলে।<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> 'উডুক্কু কত্তি পাট্টু' কেৰালাৰ এটা পৰম্পৰাগত শিল্প। ইয়াত গানৰ সুৰৰ লগত উডুক্কু বজোৱা হয়।<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ৯ম শতিকাতো [[শ্ৰীলংকা]]ৰ জাফনাত উডুক্কু জনপ্ৰিয় আছিল।<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == বজোৱাৰ শৈলী == উডুক্কু মাজভাগত পথালিকৈ ধৰি বজোৱা হয়। সাধাৰণতে সোঁফালে বজোৱা হয় আৰু বাঁওহাতেৰে কাপোৰৰ ফিটাডাল ধৰি ৰখা হয়।<ref name="India 9" /> আঙুলি আৰু তলুৱা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক বজোৱা হয়। ফিটাডাল টানি বা এৰি ছালখনৰ টান কম-বেছি কৰি সুৰ সলনি কৰা হয়।<ref name="India 9"/> সূতাবোৰ পোনপটীয়াকৈ টানিও বাঁওহাতেৰে সুৰ ঠিক কৰা হয়।<ref name="Nathalaya" /> == পৰিচিত বাদকসকল == * কালিয়মুৰ্তি পুছাৰি<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * কাৰিভেলি্ল ৰাধাকৃষ্ণণ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ডম্বৰু]] * [[উড়ুক্কাই (বাদ্য)|উড়ুক্কাই]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == *[https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ শ্ৰীলংকাৰ বাদকে বজোৱা উডুক্কু] *[https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU উডুক্কু প্ৰদৰ্শন] *[http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w উডুক্কু কত্তি পাত্তু] 32g60pfeqaw6ok73bvdkf1hgz4nq994 626776 626775 2026-08-13T11:26:49Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626776 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument |name=উডুক্কু |image=Udukku.jpg |image_capt=উডুক্কু (উডুক্কাই) |background= |names= |classification= অনৱদ্ধ বাদ্য |range= |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |related= *[[ডম্বৰু]] *[[এডাক্কা]] }} '''উডুক্কু''', যাক ''উডুক্কাই'' বুলিও জনা যায়, দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ। কেৰালা, তামিলনাডু আৰু শ্ৰীলংকাৰ উত্তৰ আৰু পূব অংশত ই জনপ্ৰিয়। ই [[ডম্বৰু]] আৰু [[এডাক্কা]]ৰ দৰে একে। আকৃতিৰ ফালৰ পৰা ই ডম্বৰুতকৈ ডাঙৰ, কিন্তু এডাক্কাতকৈ সৰু। [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|উডুক্কু]] {{Indian music}} == নামৰ উৎপত্তি == মালয়ালম শব্দ 'উডুক্কু' বা তামিল শব্দ 'উডুক্কাই' সংস্কৃত শব্দ 'হুডুক্কঃ' (Hudukkaḥ) ৰ পৰা আহিছে। সংস্কৃতত হুডুক্কঃক এটা দুমহলীয়া ঢোল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে 'হুডুক' শব্দ কৰে।<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == পৰিচয় == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|উডুক্কু]] উডুক্কু হ'ল এডাক্কাৰ এটা সৰু ৰূপ। বালিঘড়ীৰ দৰে ইয়াৰ আকৃতি।<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> বাদ্যযন্ত্ৰটো প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ১০ ইঞ্চি দীঘল। ইয়াৰ দুয়োটা মূৰৰ পৰিসৰ ৬ ৰ পৰা ৮ ইঞ্চি আৰু মাজ অংশ সৰু।<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> পুৰণি কালত মাটিৰে ইয়াৰ শৰীৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ কাঠ বা কঁঠাল কাঠৰ এটা খালী টুকুৰাৰে ইয়াক বনোৱা হয়। কিছুমান ঠাইত পিতলৰ শৰীৰো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Milapfest" /> বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মুখৰ অংশ শুকান ছালেৰে ঢাকি ৰখা হয়, সাধাৰণতে ছাগলীৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূৰৰ চাৰিওফালে সূতাৰে ছালখন টান কৰি বান্ধি ৰখা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মাজভাগত ধৰি ৰাখিবলৈ এটা কাপোৰৰ ফিটা থাকে। সজ্জাৰ বাবে কপাহী সূতাৰ ৰঙীন বল ঝুমি থাকে।<ref name="Nathalaya" /> উডুক্কু মন্দিৰৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান বা লোকসংস্কৃতিত বজোৱা হয়।<ref name="India 9" /> কেৰালাৰ শৱৰিমালা মন্দিৰত আয়াপ্পা দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে গোৱা 'আয়াপ্পান পাট্টু' গীতত উডুক্কু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ইয়াক 'উডুক্কু পাট্টু' বোলে।<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> 'উডুক্কু কত্তি পাট্টু' কেৰালাৰ এটা পৰম্পৰাগত শিল্প। ইয়াত গানৰ সুৰৰ লগত উডুক্কু বজোৱা হয়।<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ৯ম শতিকাতো [[শ্ৰীলংকা]]ৰ জাফনাত উডুক্কু জনপ্ৰিয় আছিল।<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == বজোৱাৰ শৈলী == উডুক্কু মাজভাগত পথালিকৈ ধৰি বজোৱা হয়। সাধাৰণতে সোঁফালে বজোৱা হয় আৰু বাঁওহাতেৰে কাপোৰৰ ফিটাডাল ধৰি ৰখা হয়।<ref name="India 9" /> আঙুলি আৰু তলুৱা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক বজোৱা হয়। ফিটাডাল টানি বা এৰি ছালখনৰ টান কম-বেছি কৰি সুৰ সলনি কৰা হয়।<ref name="India 9"/> সূতাবোৰ পোনপটীয়াকৈ টানিও বাঁওহাতেৰে সুৰ ঠিক কৰা হয়।<ref name="Nathalaya" /> == পৰিচিত বাদকসকল == * কালিয়মুৰ্তি পুছাৰি<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * কাৰিভেলি্ল ৰাধাকৃষ্ণণ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ডম্বৰু]] * [[উড়ুক্কাই (বাদ্য)|উড়ুক্কাই]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == *[https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ শ্ৰীলংকাৰ বাদকে বজোৱা উডুক্কু] *[https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU উডুক্কু প্ৰদৰ্শন] *[http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w উডুক্কু কত্তি পাত্তু] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] bxfqmtdg547mnu6wpub9893e2eaefip 626777 626776 2026-08-13T11:27:58Z AjayDas 12623 626777 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument |name=উডুক্কু |image=Udukku.jpg |image_capt=উডুক্কু (উডুক্কাই) |background= |names= |classification= অনৱদ্ধ বাদ্য |range= |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |related= *[[ডম্বৰু]] *[[এডাক্কা]] }} '''উডুক্কু''' {{en|Udukku}} বা ''উডুক্কাই'' দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ। কেৰালা, তামিলনাডু আৰু শ্ৰীলংকাৰ উত্তৰ আৰু পূব অংশত ই জনপ্ৰিয়। ই [[ডম্বৰু]] আৰু এডাক্কাৰ দৰে একে। আকৃতিৰ ফালৰ পৰা ই ডম্বৰুতকৈ ডাঙৰ, কিন্তু এডাক্কাতকৈ সৰু। [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|উডুক্কু]] {{Indian music}} == নামৰ উৎপত্তি == মালয়ালম শব্দ 'উডুক্কু' বা তামিল শব্দ 'উডুক্কাই' সংস্কৃত শব্দ 'হুডুক্কঃ' (Hudukkaḥ) ৰ পৰা আহিছে। সংস্কৃতত হুডুক্কঃক এটা দুমহলীয়া ঢোল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে 'হুডুক' শব্দ কৰে।<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == পৰিচয় == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|উডুক্কু]] উডুক্কু হ'ল এডাক্কাৰ এটা সৰু ৰূপ। বালিঘড়ীৰ দৰে ইয়াৰ আকৃতি।<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> বাদ্যযন্ত্ৰটো প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ১০ ইঞ্চি দীঘল। ইয়াৰ দুয়োটা মূৰৰ পৰিসৰ ৬ ৰ পৰা ৮ ইঞ্চি আৰু মাজ অংশ সৰু।<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> পুৰণি কালত মাটিৰে ইয়াৰ শৰীৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ কাঠ বা কঁঠাল কাঠৰ এটা খালী টুকুৰাৰে ইয়াক বনোৱা হয়। কিছুমান ঠাইত পিতলৰ শৰীৰো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Milapfest" /> বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মুখৰ অংশ শুকান ছালেৰে ঢাকি ৰখা হয়, সাধাৰণতে ছাগলীৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূৰৰ চাৰিওফালে সূতাৰে ছালখন টান কৰি বান্ধি ৰখা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মাজভাগত ধৰি ৰাখিবলৈ এটা কাপোৰৰ ফিটা থাকে। সজ্জাৰ বাবে কপাহী সূতাৰ ৰঙীন বল ঝুমি থাকে।<ref name="Nathalaya" /> উডুক্কু মন্দিৰৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান বা লোকসংস্কৃতিত বজোৱা হয়।<ref name="India 9" /> কেৰালাৰ শৱৰিমালা মন্দিৰত আয়াপ্পা দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে গোৱা 'আয়াপ্পান পাট্টু' গীতত উডুক্কু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ইয়াক 'উডুক্কু পাট্টু' বোলে।<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> 'উডুক্কু কত্তি পাট্টু' কেৰালাৰ এটা পৰম্পৰাগত শিল্প। ইয়াত গানৰ সুৰৰ লগত উডুক্কু বজোৱা হয়।<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ৯ম শতিকাতো [[শ্ৰীলংকা]]ৰ জাফনাত উডুক্কু জনপ্ৰিয় আছিল।<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == বজোৱাৰ শৈলী == উডুক্কু মাজভাগত পথালিকৈ ধৰি বজোৱা হয়। সাধাৰণতে সোঁফালে বজোৱা হয় আৰু বাঁওহাতেৰে কাপোৰৰ ফিটাডাল ধৰি ৰখা হয়।<ref name="India 9" /> আঙুলি আৰু তলুৱা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক বজোৱা হয়। ফিটাডাল টানি বা এৰি ছালখনৰ টান কম-বেছি কৰি সুৰ সলনি কৰা হয়।<ref name="India 9"/> সূতাবোৰ পোনপটীয়াকৈ টানিও বাঁওহাতেৰে সুৰ ঠিক কৰা হয়।<ref name="Nathalaya" /> == পৰিচিত বাদকসকল == * কালিয়মুৰ্তি পুছাৰি<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * কাৰিভেলি্ল ৰাধাকৃষ্ণণ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ডম্বৰু]] * [[উড়ুক্কাই (বাদ্য)|উড়ুক্কাই]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == *[https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ শ্ৰীলংকাৰ বাদকে বজোৱা উডুক্কু] *[https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU উডুক্কু প্ৰদৰ্শন] *[http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w উডুক্কু কত্তি পাত্তু] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] 01p5wmh6m39ldt8ibc9sg430se3mx5q 0 138688 626778 2026-08-13T11:43:12Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:ഓണവില്ല് ഉപയോഗിച്ചുള്ള പാട്ട്൧.resized.jpg|thumb]] [[Image:Onavillu.jpg|thumb|300px|অনাভিল্লু]] '''অনাভিল্লু''' ({{en|Onavillu}}) কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত ধেনুৰ আকৃতিৰ এটা সৰু আৰু সৰল [[বাদ্যযন্ত্ৰ]]। কেৰালাৰ [[ওনাম]] উৎসৱ... 626778 wikitext text/x-wiki [[File:ഓണവില്ല് ഉപയോഗിച്ചുള്ള പാട്ട്൧.resized.jpg|thumb]] [[Image:Onavillu.jpg|thumb|300px|অনাভিল্লু]] '''অনাভিল্লু''' ({{en|Onavillu}}) কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত ধেনুৰ আকৃতিৰ এটা সৰু আৰু সৰল [[বাদ্যযন্ত্ৰ]]। কেৰালাৰ [[ওনাম]] উৎসৱৰ পৰা ইয়াৰ নাম আহিছে। এই উৎসৱত নৃত্য কৰাৰ সময়ত এই বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। মালয়ালম ভাষাত 'ভিল্লু' মানে ধেনু। গ্ৰাম্য লোকশিল্পত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ এতিয়াও আছে, কিন্তু ক্ৰমে ই কমি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://india9.com|title=Onavillu in India|website=India9.com|access-date=19 April 2021}}</ref> 'অনাভিল্লু' বুলি ক'লে ৰঙীন সূতাৰে সজোৱা চেপেটা আৰু দীঘলীয়া কাঠৰ শিল্পকৰ্মকো বুজায়। [[বিষ্ণু|ভগৱান বিষ্ণুৰ]] প্ৰতি ভক্তি জনাবলৈ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বাদ্যযন্ত্ৰ== [[File:ഓണവില്ല്.jpg|thumb]] [[কুম্মাট্টিকলি]] আৰু অন্যান্য লোকনৃত্যত অনাভিল্লু বজোৱা হয়। তাল বা বাঁহৰ পৰা ইয়াক ধেনুৰ আকৃতিত তৈয়াৰ কৰা হয়। ধেনুৰ সূতাৰ বাবে বাঁহৰ পাতলীয়া অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title=Video gallery - Videos on Kerala|website=Keralatourism.org|access-date=19 April 2021}}</ref> পেঞ্চিলৰ নিচিনা এটা সৰু কাঠৰ কাঠিৰে আঘাত কৰিলে এই ধেনুৰ সূতাৰ পৰা শব্দ ওলায়। সূতাডালত আঙুলিৰে হেঁচা দি শব্দৰ উচ্চতা সলনি কৰিব পাৰি। ==ধৰ্মীয় ধেনু== এই ধেনুবিধ কোনো বাদ্যযন্ত্ৰ নহয়, ইয়াক কেৱল ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰায় আধা ইঞ্চি ডাঠ কাঠৰ চেপেটা টুকুৰাৰ পৰা ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ আকাৰ ৩.৫ ফুটৰ পৰা ৪.৫ ফুট পৰ্যন্ত হয়। কদম, মাৰুথু, কঁঠাল আৰু আঞ্জিলি কাঠ ইয়াৰ বাবে উপযোগী। কাঠ কটাৰ পিছত তাত ভগৱান বিষ্ণুর অনন্তশয়ন (শয়নমূৰ্তি), দশৱতাৰ, শ্ৰীৰামৰ ৰাজ্যাভিষেক আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলাৰ ছবি অঁকা হয়। ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ পুজাপুৰাৰ আশাৰী পৰিয়ালে এই ধেনুত লগোৱা ৰঙা সূতাৰ কাম কৰে। এই ধেনু বনোৱাৰ দায়িত্ব কেৱল এটা বিশেষ স্থানীয় পৰিয়ালৰ হাতত থাকে।<ref>{{Cite web|url=http://indiavideo.org|title=Onavillu: the ceremonial bows, India, Kerala Videos|website=Indiavideo.org|access-date=19 April 2021}}</ref> ===কিংবদন্তি=== কিংবদন্তি মতে, ৰজা মহাবলীক বামন দেৱতাই পাতাললৈ পঠিওৱাৰ সময়ত ভগৱান বিষ্ণু প্ৰকট হৈছিল। মহাবলীয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল যাতে তেওঁ প্ৰতিবছৰে নিজৰ জন্মভূলিলৈ আহি ভগৱানক দৰ্শন কৰিব পাৰে। ভগৱানে তেওঁক বৰদান দিছিল, কিন্তু কৈছিল যে ৰজাই কেৱল অঁকা ছবিৰ ৰূপতহে তেওঁক আৰু তেওঁৰ অৱতাৰসমূহক দেখিবলৈ পাব। বিশ্বকৰ্মাক কদম কাঠত দশৱতাৰৰ ছবি আঁকিবলৈ কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ পৰাই অনাভিল্লুৰ সৃষ্টি হয়, যিটো মহাৱলীৰ দৰ্শনৰ বাবে প্ৰতিবছৰে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ==ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰ== তীৰুওণম দিনটোত, অৰ্থাৎ ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ জন্মতিথিত, বহুভক্তই কেৰালাৰ ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]লৈ আহে। তাত এই বৰ্ণিল ধেনু উৎসৰ্গিত কৰা হয়, যাক 'অনাভিল্লু চাৰ্থল' বোলে। মন্দিৰটো বিষ্ণুৰ ১০৮ খন পবিত্ৰ মন্দিৰৰ এটা। এই ধেনুবোৰ নাটকত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ পিছত দেৱতাক উচৰ্গা কৰা হয়। পদ্মনাভৰ বাবে অনন্তশয়ন সংস্কৰণ, নৰসিংহৰ বাবে দশৱতাৰ, কৃষ্ণৰ বাবে কৃষ্ণলীলা আৰু ৰামৰ বাবে শ্ৰীৰাম ৰাজ্যাভিষেকৰ ছবি থকা ধেনু উচৰ্গা কৰা হয়। তৃতীয় দিনা এই অনাভিল্লুবোৰ নমাই লোৱা হয়। মন্দিৰ ট্ৰাষ্টে ভক্তসকলক এইবোৰ বিক্রী কৰে। ভক্তসকলে ইয়াক সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite web |url=http://hindu.com |title=The Hindu : Kerala / Thiruvananthapuram News : 'Onavillu': A spiritual tradition revered through the ages |website=://hindu.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080713030903/http://hindu.com |archive-date=13 July 2008 |url-status=dead}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 900amarqw6l1gdm7r9hntbxioj45k5o 626779 626778 2026-08-13T11:45:27Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 626779 wikitext text/x-wiki [[File:ഓണവില്ല് ഉപയോഗിച്ചുള്ള പാട്ട്൧.resized.jpg|thumb]] [[Image:Onavillu.jpg|thumb|300px|অনাভিল্লু]] '''অনাভিল্লু''' {{en|Onavillu}} কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত ধেনুৰ আকৃতিৰ এটা সৰু আৰু সৰল [[বাদ্যযন্ত্ৰ]]। কেৰালাৰ [[ওনাম]] উৎসৱৰপৰা ইয়াৰ নাম আহিছে। এই উৎসৱত নৃত্য কৰাৰ সময়ত এই বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। মালয়ালম ভাষাত 'ভিল্লু' মানে ধেনু। গ্ৰাম্য লোকশিল্পত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ এতিয়াও আছে, কিন্তু ক্ৰমে ই কমি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://india9.com|title=Onavillu in India|website=India9.com|access-date=19 April 2021}}</ref> 'অনাভিল্লু' বুলি ক'লে ৰঙীন সূতাৰে সজোৱা চেপেটা আৰু দীঘলীয়া কাঠৰ শিল্পকৰ্মকো বুজায়। [[বিষ্ণু|ভগৱান বিষ্ণুৰ]] প্ৰতি ভক্তি জনাবলৈ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বাদ্যযন্ত্ৰ== [[File:ഓണവില്ല്.jpg|thumb|90px]] [[কুম্মাট্টিকলি]] আৰু অন্যান্য লোকনৃত্যত অনাভিল্লু বজোৱা হয়। তাল বা বাঁহৰপৰা ইয়াক ধেনুৰ আকৃতিত তৈয়াৰ কৰা হয়। ধেনুৰ সূতাৰ বাবে বাঁহৰ পাতলীয়া অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title=Video gallery - Videos on Kerala|website=Keralatourism.org|access-date=19 April 2021}}</ref> পেঞ্চিলৰ নিচিনা এটা সৰু কাঠৰ কাঠিৰে আঘাত কৰিলে এই ধেনুৰ সূতাৰপৰা শব্দ ওলায়। সূতাডালত আঙুলিৰে হেঁচা দি শব্দৰ উচ্চতা সলনি কৰিব পাৰি। ==ধৰ্মীয় ধেনু== এই ধেনুবিধ কোনো বাদ্যযন্ত্ৰ নহয়, ইয়াক কেৱল ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰায় আধা ইঞ্চি ডাঠ কাঠৰ চেপেটা টুকুৰাৰপৰা ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ আকাৰ ৩.৫ ফুটৰপৰা ৪.৫ ফুট পৰ্যন্ত হয়। কদম, মাৰুথু, কঁঠাল আৰু আঞ্জিলি কাঠ ইয়াৰ বাবে উপযোগী। কাঠ কটাৰ পিছত তাত ভগৱান বিষ্ণুৰ অনন্তশয়ন (শয়নমূৰ্তি), দশৱতাৰ, শ্ৰীৰামৰ ৰাজ্যাভিষেক আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলাৰ ছবি অঁকা হয়। ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ পূজাপুৰাৰ আশাৰী পৰিয়ালে এই ধেনুত লগোৱা ৰঙা সূতাৰ কাম কৰে। এই ধেনু বনোৱাৰ দায়িত্ব কেৱল এটা বিশেষ স্থানীয় পৰিয়ালৰ হাতত থাকে।<ref>{{Cite web|url=http://indiavideo.org|title=Onavillu: the ceremonial bows, India, Kerala Videos|website=Indiavideo.org|access-date=19 April 2021}}</ref> ===কিংবদন্তি=== কিংবদন্তি মতে, ৰজা মহাবলীক বামন দেৱতাই পাতাললৈ পঠিওৱাৰ সময়ত ভগৱান বিষ্ণু প্ৰকট হৈছিল। মহাবলীয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল যাতে তেওঁ প্ৰতিবছৰে নিজৰ জন্মভুলিলৈ আহি ভগৱানক দৰ্শন কৰিব পাৰে। ভগৱানে তেওঁক বৰদান দিছিল, কিন্তু কৈছিল যে ৰজাই কেৱল অঁকা ছবিৰ ৰূপতহে তেওঁক আৰু তেওঁৰ অৱতাৰসমূহক দেখিবলৈ পাব। বিশ্বকৰ্মাক কদম কাঠত দশৱতাৰৰ ছবি আঁকিবলৈ কোৱা হৈছিল। ইয়াৰপৰাই অনাভিল্লুৰ সৃষ্টি হয়, যিটো মহাৱলীৰ দৰ্শনৰ বাবে প্ৰতিবছৰে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ==ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰ== তীৰুওণম দিনটোত, অৰ্থাৎ ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ জন্মতিথিত, বহুভক্তই কেৰালাৰ ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]লৈ আহে। তাত এই বৰ্ণিল ধেনু উৎসৰ্গিত কৰা হয়, যাক 'অনাভিল্লু চাৰ্থল' বোলে। মন্দিৰটো বিষ্ণুৰ ১০৮খন পৱিত্ৰ মন্দিৰৰ এটা। এই ধেনুবোৰ নাটকত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ পাছত দেৱতাক উছৰ্গা কৰা হয়। পদ্মনাভৰ বাবে অনন্তশয়ন সংস্কৰণ, নৰসিংহৰ বাবে দশৱতাৰ, কৃষ্ণৰ বাবে কৃষ্ণলীলা আৰু ৰামৰ বাবে শ্ৰীৰাম ৰাজ্যাভিষেকৰ ছবি থকা ধেনু উছৰ্গা কৰা হয়। তৃতীয় দিনা এই অনাভিল্লুবোৰ নমাই লোৱা হয়। মন্দিৰ ট্ৰাষ্টে ভক্তসকলক এইবোৰ বিক্ৰী কৰে। ভক্তসকলে ইয়াক সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite web |url=http://hindu.com |title=The Hindu : Kerala / Thiruvananthapuram News : 'Onavillu': A spiritual tradition revered through the ages |website=://hindu.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080713030903/http://hindu.com |archive-date=13 July 2008 |url-status=dead}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} q7mip873w50d3g786cv6dmf03jsaa9z 626780 626779 2026-08-13T11:45:52Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626780 wikitext text/x-wiki [[File:ഓണവില്ല് ഉപയോഗിച്ചുള്ള പാട്ട്൧.resized.jpg|thumb]] [[Image:Onavillu.jpg|thumb|300px|অনাভিল্লু]] '''অনাভিল্লু''' {{en|Onavillu}} কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত ধেনুৰ আকৃতিৰ এটা সৰু আৰু সৰল [[বাদ্যযন্ত্ৰ]]। কেৰালাৰ [[ওনাম]] উৎসৱৰপৰা ইয়াৰ নাম আহিছে। এই উৎসৱত নৃত্য কৰাৰ সময়ত এই বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হয়। মালয়ালম ভাষাত 'ভিল্লু' মানে ধেনু। গ্ৰাম্য লোকশিল্পত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ এতিয়াও আছে, কিন্তু ক্ৰমে ই কমি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://india9.com|title=Onavillu in India|website=India9.com|access-date=19 April 2021}}</ref> 'অনাভিল্লু' বুলি ক'লে ৰঙীন সূতাৰে সজোৱা চেপেটা আৰু দীঘলীয়া কাঠৰ শিল্পকৰ্মকো বুজায়। [[বিষ্ণু|ভগৱান বিষ্ণুৰ]] প্ৰতি ভক্তি জনাবলৈ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==বাদ্যযন্ত্ৰ== [[File:ഓണവില്ല്.jpg|thumb|90px]] [[কুম্মাট্টিকলি]] আৰু অন্যান্য লোকনৃত্যত অনাভিল্লু বজোৱা হয়। তাল বা বাঁহৰপৰা ইয়াক ধেনুৰ আকৃতিত তৈয়াৰ কৰা হয়। ধেনুৰ সূতাৰ বাবে বাঁহৰ পাতলীয়া অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://keralatourism.org|title=Video gallery - Videos on Kerala|website=Keralatourism.org|access-date=19 April 2021}}</ref> পেঞ্চিলৰ নিচিনা এটা সৰু কাঠৰ কাঠিৰে আঘাত কৰিলে এই ধেনুৰ সূতাৰপৰা শব্দ ওলায়। সূতাডালত আঙুলিৰে হেঁচা দি শব্দৰ উচ্চতা সলনি কৰিব পাৰি। ==ধৰ্মীয় ধেনু== এই ধেনুবিধ কোনো বাদ্যযন্ত্ৰ নহয়, ইয়াক কেৱল ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰায় আধা ইঞ্চি ডাঠ কাঠৰ চেপেটা টুকুৰাৰপৰা ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ আকাৰ ৩.৫ ফুটৰপৰা ৪.৫ ফুট পৰ্যন্ত হয়। কদম, মাৰুথু, কঁঠাল আৰু আঞ্জিলি কাঠ ইয়াৰ বাবে উপযোগী। কাঠ কটাৰ পিছত তাত ভগৱান বিষ্ণুৰ অনন্তশয়ন (শয়নমূৰ্তি), দশৱতাৰ, শ্ৰীৰামৰ ৰাজ্যাভিষেক আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ লীলাৰ ছবি অঁকা হয়। ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ পূজাপুৰাৰ আশাৰী পৰিয়ালে এই ধেনুত লগোৱা ৰঙা সূতাৰ কাম কৰে। এই ধেনু বনোৱাৰ দায়িত্ব কেৱল এটা বিশেষ স্থানীয় পৰিয়ালৰ হাতত থাকে।<ref>{{Cite web|url=http://indiavideo.org|title=Onavillu: the ceremonial bows, India, Kerala Videos|website=Indiavideo.org|access-date=19 April 2021}}</ref> ===কিংবদন্তি=== কিংবদন্তি মতে, ৰজা মহাবলীক বামন দেৱতাই পাতাললৈ পঠিওৱাৰ সময়ত ভগৱান বিষ্ণু প্ৰকট হৈছিল। মহাবলীয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল যাতে তেওঁ প্ৰতিবছৰে নিজৰ জন্মভুলিলৈ আহি ভগৱানক দৰ্শন কৰিব পাৰে। ভগৱানে তেওঁক বৰদান দিছিল, কিন্তু কৈছিল যে ৰজাই কেৱল অঁকা ছবিৰ ৰূপতহে তেওঁক আৰু তেওঁৰ অৱতাৰসমূহক দেখিবলৈ পাব। বিশ্বকৰ্মাক কদম কাঠত দশৱতাৰৰ ছবি আঁকিবলৈ কোৱা হৈছিল। ইয়াৰপৰাই অনাভিল্লুৰ সৃষ্টি হয়, যিটো মহাৱলীৰ দৰ্শনৰ বাবে প্ৰতিবছৰে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ==ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰ== তীৰুওণম দিনটোত, অৰ্থাৎ ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ জন্মতিথিত, বহুভক্তই কেৰালাৰ ত্ৰিভন্দ্ৰমৰ [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]]লৈ আহে। তাত এই বৰ্ণিল ধেনু উৎসৰ্গিত কৰা হয়, যাক 'অনাভিল্লু চাৰ্থল' বোলে। মন্দিৰটো বিষ্ণুৰ ১০৮খন পৱিত্ৰ মন্দিৰৰ এটা। এই ধেনুবোৰ নাটকত প্ৰদৰ্শন কৰাৰ পাছত দেৱতাক উছৰ্গা কৰা হয়। পদ্মনাভৰ বাবে অনন্তশয়ন সংস্কৰণ, নৰসিংহৰ বাবে দশৱতাৰ, কৃষ্ণৰ বাবে কৃষ্ণলীলা আৰু ৰামৰ বাবে শ্ৰীৰাম ৰাজ্যাভিষেকৰ ছবি থকা ধেনু উছৰ্গা কৰা হয়। তৃতীয় দিনা এই অনাভিল্লুবোৰ নমাই লোৱা হয়। মন্দিৰ ট্ৰাষ্টে ভক্তসকলক এইবোৰ বিক্ৰী কৰে। ভক্তসকলে ইয়াক সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite web |url=http://hindu.com |title=The Hindu : Kerala / Thiruvananthapuram News : 'Onavillu': A spiritual tradition revered through the ages |website=://hindu.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080713030903/http://hindu.com |archive-date=13 July 2008 |url-status=dead}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] 53n97qw48ffcvtxvq3je1ik1rd9oh96 0 138689 626782 2026-08-13T11:49:40Z AjayDas 12623 [[অনাভিল্লু]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626782 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[অনাভিল্লু]] jmzrzlyl42mii7slqe6f75nlz3wn0uc 0 138690 626784 2026-08-13T11:55:46Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Drummer plying Madhalam BNC.jpg|thumb|মাদ্দলম বজোৱা বাদক]] [[File:Maddalam.jpg|thumb|right|মাদ্দলম]] '''মাদ্দলম''' (ইংৰাজী: Maddalam, মালয়ালম: മദ്ദളം) কঁঠাল কাঠৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা এটা বাদ্যযন্ত্ৰ। ইয়াৰ দুয়োকাষে চামৰাৰ আৱৰণ থাক... 626784 wikitext text/x-wiki [[File:Drummer plying Madhalam BNC.jpg|thumb|মাদ্দলম বজোৱা বাদক]] [[File:Maddalam.jpg|thumb|right|মাদ্দলম]] '''মাদ্দলম''' (ইংৰাজী: Maddalam, মালয়ালম: മദ്ദളം) কঁঠাল কাঠৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা এটা বাদ্যযন্ত্ৰ। ইয়াৰ দুয়োকাষে চামৰাৰ আৱৰণ থাকে। দুয়োটা কাষৰ শব্দ বেলেগ বেলেগ হয়। মাদ্দলম এটা গধুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ। এই বাদ্যযন্ত্ৰ বাদকৰ কঁকালত বান্ধি ৰখা হয়। বাদকে প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত থিয় হৈ ইয়াক বজায়। কেৰালাৰ [[পঞ্চবাদ্যম]], কেলি আৰু কথাকলি আদি পৰম্পৰাগত সংগীত দলত মাদ্দলম এটা প্ৰয়োজনীয় বাদ্যযন্ত্ৰ।<ref name="Melody on the maddalam">{{cite news |title=Melody on the maddalam |url=https://thehindu.com |access-date=31 August 2020 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="TNM">{{Cite web|url=https://thenewsminute.com|title=Keeping craft alive: A Kerala village has been making maddalam, mridangam for 200 yrs|date=26 March 2018|website=The News Minute|access-date=19 April 2021}}</ref> মাজৰ অংশটো বাদ দি মাদ্দলমৰ আকৃতি [[মৃদংগ]]ৰ দৰে একে।<ref name=":0">{{Cite web|title=Shudda Maddalam - A percussion instrument|url=https://keralaculture.org|access-date=2022-01-30|website=www.keralaculture.org|language=en}}</ref> == নামৰ উৎপত্তি == 'মাদ্দলম' নামটো 'মৰ্ধলম' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল 'যি হেঁচা গ্ৰহণ কৰে'।<ref name=":0"/> সংস্কৃত ভাষাত এই বাদ্যযন্ত্ৰটোক মৰ্ধলম বুলি কোৱা হয়।<ref name=":0"/> == নিৰ্মাণ শৈলী == এই ঢোলৰ শৰীৰটো কঁঠাল কাঠৰ এটা টুকুৰা খোদিত কৰি বনোৱা হয়। কাঠখিনি খোলোচা কৰাৰ আগতে প্ৰায় এমাহ শুকুৱাই লোৱা হয়। ইয়াৰ মূৰ দুটা প্ৰাণীৰ চামৰাৰে ঢকা হয়। এটা সম্পূৰ্ণ বাদ্যযন্ত্ৰৰ ওজন প্ৰায় ২০ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="TNM" /> কৰিংগালী আৰু চেম্পাকম কাঠো ইয়াৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চামৰাখন কাঠৰ লগত জোৰা লাগাবলৈ উতলোৱা ভাত আৰু কয়লাৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Outlook">{{cite web |title=The GI-Tagged Maddalam Drum Of Palakkad In Kerala |url=https://outlooktraveller.com |website=Outlook Traveller |access-date=2 August 2026}}</ref> পলঘাট চহৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা পেৰুভেম্বা গাঁৱত ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য অধিক হয়। এই গাঁৱৰ কোল্লন সম্প্ৰদায়ৰ পৰিয়ালসমূহে দুশ বছৰতকৈ অধিক সময় ধৰি মাদ্দলম আৰু অন্যান্য বাদ্যযন্ত্ৰ বনাই আহিছে।<ref name="TNM" /> পলঘাটৰ মাদ্দলম ভাৰতৰ হস্তশিল্প শ্ৰেণীৰ এটা ভৌগোলিক নিৰ্দেশক হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে।<ref name="GIList">{{cite web |title=Registration details of Geographical Indications |url=https://dpiit.gov.in |website=Department for Promotion of Industry and Internal Trade, Government of India |access-date=2 August 2026}}</ref> == প্ৰকাৰ == এই বাদ্যযন্ত্ৰৰ দুটা ৰূপ আছে। ডাঙৰ 'শুদ্ধ মাদ্দলম' কঁকালত বান্ধি বজোৱা হয়। সৰু 'টপ্পী মাদ্দলম' বাদকৰ ডিঙিত আঁউজি দিয়া হৈছিল।<ref name="KTPancha">{{cite web |title=Panchavadhyam - Pulsating Temple Art |url=https://keralatourism.org |website=Kerala Tourism |access-date=2 August 2026}}</ref> টপ্পী মাদ্দলম এক সময়ত কত্থাকলি দলৰ অংশ আছিল যদিও এতিয়া ই ব্যৱহাৰ নহয়। বৰ্তমান শুদ্ধ মাদ্দলমহে বজোৱা হয়।<ref name="Kalamandalam">{{cite web |title=Maddalam |url=https://kalamandalam.ac.in |website=Kerala Kalamandalam |access-date=2 August 2026}}</ref> == প্ৰদৰ্শন == কেৰালাৰ পঞ্চবাদ্যমত মাদ্দলম থিমিলি, এডাক্কা, [[ইলাতালম]] আৰু কম্বুৰ লগত বজোৱা হয়।<ref name="KTPancha" /> কত্থাকলিত চেণ্ডাৰ লগত মাদ্দলম বজোৱা হয়। মহিলা চৰিত্ৰ মঞ্চত থাকোঁতে ইয়াৰ মধুৰ শব্দ বেছিকৈ শুনা যায়।<ref name="Kalamandalam" /> কেৰালা কালামণ্ডলমত মাদ্দলম শিকোৱা হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰথমে কাঠৰ বৰ্ডত হাতৰ চাপ অনুশীলন কৰে। বাদকসকলে আঙুলিত সুৰক্ষাৰ বাবে 'ছুট্টু' পিন্ধে।<ref name="Kalamandalam" /> == বজোৱাৰ শৈলী == পুৰণি কালত মাদ্দলম ডিঙিত আঁউজি বজোৱা হৈছিল। পিছলৈ ১৯২০ৰ দশকত মাদ্দলম বাদক ভেঞ্চিচন স্বামীয়ে ইয়াক কঁকালত বান্ধি বজোৱাৰ নিয়ম প্ৰচলন কৰে।<ref name=":0"/> == লগতে চাওক == * [[পঞ্চবাদ্যম]] * [[কথাকলি]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} j745mi5u4pimy4hivli9vehw48pyfdw 626787 626784 2026-08-13T11:57:02Z AjayDas 12623 added [[Category:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 626787 wikitext text/x-wiki [[File:Drummer plying Madhalam BNC.jpg|thumb|মাদ্দলম বজোৱা বাদক]] [[File:Maddalam.jpg|thumb|right|মাদ্দলম]] '''মাদ্দলম''' (ইংৰাজী: Maddalam, মালয়ালম: മദ്ദളം) কঁঠাল কাঠৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা এটা বাদ্যযন্ত্ৰ। ইয়াৰ দুয়োকাষে চামৰাৰ আৱৰণ থাকে। দুয়োটা কাষৰ শব্দ বেলেগ বেলেগ হয়। মাদ্দলম এটা গধুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ। এই বাদ্যযন্ত্ৰ বাদকৰ কঁকালত বান্ধি ৰখা হয়। বাদকে প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত থিয় হৈ ইয়াক বজায়। কেৰালাৰ [[পঞ্চবাদ্যম]], কেলি আৰু কথাকলি আদি পৰম্পৰাগত সংগীত দলত মাদ্দলম এটা প্ৰয়োজনীয় বাদ্যযন্ত্ৰ।<ref name="Melody on the maddalam">{{cite news |title=Melody on the maddalam |url=https://thehindu.com |access-date=31 August 2020 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="TNM">{{Cite web|url=https://thenewsminute.com|title=Keeping craft alive: A Kerala village has been making maddalam, mridangam for 200 yrs|date=26 March 2018|website=The News Minute|access-date=19 April 2021}}</ref> মাজৰ অংশটো বাদ দি মাদ্দলমৰ আকৃতি [[মৃদংগ]]ৰ দৰে একে।<ref name=":0">{{Cite web|title=Shudda Maddalam - A percussion instrument|url=https://keralaculture.org|access-date=2022-01-30|website=www.keralaculture.org|language=en}}</ref> == নামৰ উৎপত্তি == 'মাদ্দলম' নামটো 'মৰ্ধলম' শব্দৰ পৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল 'যি হেঁচা গ্ৰহণ কৰে'।<ref name=":0"/> সংস্কৃত ভাষাত এই বাদ্যযন্ত্ৰটোক মৰ্ধলম বুলি কোৱা হয়।<ref name=":0"/> == নিৰ্মাণ শৈলী == এই ঢোলৰ শৰীৰটো কঁঠাল কাঠৰ এটা টুকুৰা খোদিত কৰি বনোৱা হয়। কাঠখিনি খোলোচা কৰাৰ আগতে প্ৰায় এমাহ শুকুৱাই লোৱা হয়। ইয়াৰ মূৰ দুটা প্ৰাণীৰ চামৰাৰে ঢকা হয়। এটা সম্পূৰ্ণ বাদ্যযন্ত্ৰৰ ওজন প্ৰায় ২০ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="TNM" /> কৰিংগালী আৰু চেম্পাকম কাঠো ইয়াৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চামৰাখন কাঠৰ লগত জোৰা লাগাবলৈ উতলোৱা ভাত আৰু কয়লাৰ পেষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Outlook">{{cite web |title=The GI-Tagged Maddalam Drum Of Palakkad In Kerala |url=https://outlooktraveller.com |website=Outlook Traveller |access-date=2 August 2026}}</ref> পলঘাট চহৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা পেৰুভেম্বা গাঁৱত ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য অধিক হয়। এই গাঁৱৰ কোল্লন সম্প্ৰদায়ৰ পৰিয়ালসমূহে দুশ বছৰতকৈ অধিক সময় ধৰি মাদ্দলম আৰু অন্যান্য বাদ্যযন্ত্ৰ বনাই আহিছে।<ref name="TNM" /> পলঘাটৰ মাদ্দলম ভাৰতৰ হস্তশিল্প শ্ৰেণীৰ এটা ভৌগোলিক নিৰ্দেশক হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে।<ref name="GIList">{{cite web |title=Registration details of Geographical Indications |url=https://dpiit.gov.in |website=Department for Promotion of Industry and Internal Trade, Government of India |access-date=2 August 2026}}</ref> == প্ৰকাৰ == এই বাদ্যযন্ত্ৰৰ দুটা ৰূপ আছে। ডাঙৰ 'শুদ্ধ মাদ্দলম' কঁকালত বান্ধি বজোৱা হয়। সৰু 'টপ্পী মাদ্দলম' বাদকৰ ডিঙিত আঁউজি দিয়া হৈছিল।<ref name="KTPancha">{{cite web |title=Panchavadhyam - Pulsating Temple Art |url=https://keralatourism.org |website=Kerala Tourism |access-date=2 August 2026}}</ref> টপ্পী মাদ্দলম এক সময়ত কত্থাকলি দলৰ অংশ আছিল যদিও এতিয়া ই ব্যৱহাৰ নহয়। বৰ্তমান শুদ্ধ মাদ্দলমহে বজোৱা হয়।<ref name="Kalamandalam">{{cite web |title=Maddalam |url=https://kalamandalam.ac.in |website=Kerala Kalamandalam |access-date=2 August 2026}}</ref> == প্ৰদৰ্শন == কেৰালাৰ পঞ্চবাদ্যমত মাদ্দলম থিমিলি, এডাক্কা, [[ইলাতালম]] আৰু কম্বুৰ লগত বজোৱা হয়।<ref name="KTPancha" /> কত্থাকলিত চেণ্ডাৰ লগত মাদ্দলম বজোৱা হয়। মহিলা চৰিত্ৰ মঞ্চত থাকোঁতে ইয়াৰ মধুৰ শব্দ বেছিকৈ শুনা যায়।<ref name="Kalamandalam" /> কেৰালা কালামণ্ডলমত মাদ্দলম শিকোৱা হয়। শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰথমে কাঠৰ বৰ্ডত হাতৰ চাপ অনুশীলন কৰে। বাদকসকলে আঙুলিত সুৰক্ষাৰ বাবে 'ছুট্টু' পিন্ধে।<ref name="Kalamandalam" /> == বজোৱাৰ শৈলী == পুৰণি কালত মাদ্দলম ডিঙিত আঁউজি বজোৱা হৈছিল। পিছলৈ ১৯২০ৰ দশকত মাদ্দলম বাদক ভেঞ্চিচন স্বামীয়ে ইয়াক কঁকালত বান্ধি বজোৱাৰ নিয়ম প্ৰচলন কৰে।<ref name=":0"/> == লগতে চাওক == * [[পঞ্চবাদ্যম]] * [[কথাকলি]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] 9gkk7w0nzyia5k3mhxjl33dnz2b1tu3 0 138691 626785 2026-08-13T11:56:37Z AjayDas 12623 [[মাদ্দলম]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 626785 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মাদ্দলম]] e6mc4v37stvk9d7hjfdvc02mv5gop3b