অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 11045 634437 632431 2026-09-06T08:21:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634437 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease |Name=হেপাটাইটিছ বি (Hepatitis B) |ICD10={{ICD10|B|16||b|15}},<br />{{ICD10|B|18|0|b|15}}-{{ICD10|B|18|1|b|15}} |ICD9={{ICD9|070.2}}-{{ICD9|070.3}} |Image=Hepatitis-B virions.jpg |Caption=[[:en:Transmission electron microscopy|ইলেক্‌ট্ৰন অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰে]] [[হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ]] |DiseasesDB=5765 |MedlinePlus=000279 |eMedicineSubj=med |eMedicineTopic=992 |eMedicine_mult={{eMedicine2|ped|978}} |MeshID=D006509 |OMIM=610424 }} '''হেপাটাইটিছ বি''' হৈছে [[হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ]]ৰ সংক্ৰমণৰ ফলত হোৱা [[যকৃৎ]]ৰ প্ৰদাহ (Inflammation) সৃষ্টিকাৰী ৰোগ। পূৰ্বে "ছিৰাম হেপাটাইটিছ" (serum hepatitis) নামৰে জনা যোৱা<ref name="pmid8769597">{{Cite doi|10.1001/jama.276.10.841}}</ref> এই ৰোগে [[এছিয়া]] আৰু [[আফ্ৰিকা]]ৰ কোনো কোনো অঞ্চলত মহামাৰীৰ সৃষ্টি কৰিছে, আৰু [[চীন]]ত ইয়াৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বেছি।<ref name="pmid16941687">{{Cite doi|10.1002/hep.21347}}</ref> বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ এক-তৃতীয়াংশৰ জীৱনকালত এবাৰ হ'লেও সংক্ৰমণ হয়।<ref name=WHOfactsheet>{{Cite web|title=Hepatitis B|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs204/en/index.html|publisher=World Health Organization|accessdate=2009-09-19}}</ref> ইয়াৰে ৩৫০ নিযুত লোক ৰোগটোৰ দীৰ্ঘদিনীয়া বাহক (carrier) হিছাপে থাকে।<ref>{{Cite web|title=FAQ about Hepatitis B|url=http://liver.stanford.edu/Education/faq.html|publisher=Stanford School of Medicine|date=2008-07-10|accessdate=2009-09-19}}</ref> [[ভাৰত]]ত এই ৰোগৰ বাহকৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪০ নিযুত।<ref name="faq">{{cite web | url=http://www.whoindia.org/EN/Section6/Section8_26.htm | title=Frequently Asked Questions about Hepatitis B Disease & Vaccine | publisher=WHO India | date=August 7, 2008 | accessdate=March 19, 2012}}</ref> সংক্ৰামক [[তেজ]] বা [[শৰীৰ ৰস]] (body fluids) যেনে বীৰ্য আৰু যোনী ৰসৰ জৰিয়তে (অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্ক) ভাইৰাছটো দেহত প্ৰবেশ কৰে। দীৰ্ঘদিনীয়া বাহকৰ লেলাউটি, চকুপানী আৰু প্ৰস্ৰাৱত ভাইৰাছৰ ডি এন এ ধৰা পেলোৱা হৈছে। উন্নয়নশীল দেশসমূহত মাকৰ পৰাও সন্তানলৈ প্ৰসৱকালত ভাইৰাছবিধ যাব পাৰে।<ref>{{cite book|last=Coopstead|first=Lee-Ellen C.|title=Pathophysiology|url=https://archive.org/details/pathophysiology0000cops|year=2010|publisher=Saunders|location=Missouri|isbn=978-1-4160-5543-3|pages=886–887}}</ref> সংক্ৰমণৰ আন কাৰকসমূহ হ'ল চিকিৎসাক্ষেত্ৰত জড়িত থকা, [[ৰক্ত সঞ্চাৰণ]] (blood transfusion) আৰু [[ডায়ালাইচিছ]], [[আকুপাংচাৰ]], টাটুকৰণ, দীঘলীয়া বিদেশ ভ্ৰমণ আৰু কোনো চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানত বসতি।<ref name=WHOfactsheet/><ref>{{cite book|last=Sleisenger|first=MH|title=Fordtran's gastrointestinal and liver disease: pathophysiology, diagnosis, management|year=2006|publisher=Saunders|location=Philadelphia|edition=8th|coauthors=Feldman M, Friedman LS}}</ref><ref name="pmid17046105">{{cite journal |author=Kidd-Ljunggren K, Holmberg A, Bläckberg J, Lindqvist B |title=High levels of hepatitis B virus DNA in body fluids from chronic carriers |journal=The Journal of Hospital Infection |volume=64 |issue=4 |pages=352–7 |year=2006 |month=December |pmid=17046105 |doi=10.1016/j.jhin.2006.06.029 }}</ref> হাতেৰে চুলে, লগে-ভাগে খালে, চুমা খালে, সৱাটিলে, কাঁহ মাৰিলে, হাঁচি মাৰিলে আৰু দুগ্ধপান কৰালে হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ নহয়।<ref name="PubMed Health">{{Cite web|title=Hepatitis B|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001324|publisher=National Institute of Health|accessdate=2010-11-23}}</ref><ref name="CDC HBV Transmission">{{Cite web|title=Hepatitis B FAQ — Transmission|url=http://www.cdc.gov/hepatitis/B/bFAQ.htm#transmission|publisher=U.S. Centers for Disease Control and Prevention|accessdate=2011-11-29}}</ref> ৰোগ আৰম্ভ হোৱাৰ ছমাহলৈকে ইয়াক "একিউট" (Acute) সংক্ৰমণ বোলা হয় কাৰণ ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য হোৱা গড় সময় ইমানেই। ৬ মাহতকৈ বেছি সময় তেজত ভাইৰাছতো থাকিলে (HBsAg+) তাক "ক্ৰ'নিক" (Chronic) সংক্ৰমণ বুলি কোৱা হয়।<ref name="iiving">{{cite web | url=http://www.hepb.org/patients/living_with_hepatitis_b.htm | title=Living with Hepatitis B: FAQ | publisher=Hepatitis B Foundation | date=October 21, 2009 | accessdate=March 20, 2012}}</ref> একিউট ৰোগৰ ফলত যকৃতৰ প্ৰদাহ, বমি, [[পাণ্ডুৰোগ]], আৰু কাচিৎ মৃত্যু হ'ব পাৰে। ক্ৰ'নিক হেপাটাইটিছ বি-ৰ ফলত পিছলৈ [[চিৰ'চিছ]] আৰু [[যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগ]] হ'ব পাৰে।<ref name="pmid17336170">{{Cite doi|10.1016/j.siny.2007.01.013}}</ref> [[হেপাটাইটিছ বি প্ৰতিষেধক]]ৰ জৰিয়তে সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিব পাৰি।<ref name="pmid17673066">{{Cite doi|10.4065/82.8.967}}</ref> হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ এবিধ [[:en:hepadnavirus|hepadnavirus]]—''hepatotropic'' (যকৃতৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত)ৰ পৰা ''hepa'', আৰু ''dna'' কাৰণ এইটো এটা [[ডি এন এ ভাইৰাছ]]<ref name=Baron/>। ইয়াৰ বৃত্তাকাৰ জিন'ম আংশিক দ্বিসূত্ৰীয় (Double stranded) [[ডি এন এ]]ৰে গঠিত। পৰিৱৰ্তিত লিপ্যন্তৰৰ (Reverse transcription) জৰিয়তে এটা মধ্যৱৰ্তী [[আৰ এন এ]]ৰ যোগেদি ভাইৰাছটোৰ অণুকৃত্যায়ন ঘটে। এই প্ৰক্ৰিয়া [[ৰেট্ৰ'ভাইৰাছ]]ৰ লগত মিলে।<ref name="pmid15192795"/> অণুকৃত্যায়ন যকৃতত ঘটে যদিও ভাইৰাছটো তেজৰে গোটেই শৰীৰত বিয়পি পৰে। সংক্ৰমণ হোৱা ব্যক্তিৰ তেজ পৰীক্ষা কৰিলে ভাইৰেল প্ৰ'টিন আৰু তাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিকণা পোৱা যায়।<ref>http://www.hepb.org/patients/hepatitis_b_blood_tests.htm</ref> ==চিহ্ন আৰু লক্ষণসমূহ== হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ একিউট সংক্ৰমণৰ পৰা একিউট ভাইৰেল হেপাটাইটিছ হয়। প্ৰথমতে অৰুচি, আভোক, বমি ভাৱ, বমি, অৱসাদ, গাৰ বিষ, পাতলীয়া জ্বৰ, আৰু গাঢ় ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱৰ পৰা গৈ [[জণ্ডিছ]] হয়। সকলো প্ৰকাৰৰ হেপাটাইটিছতে গাৰ খজুৱতি হ'ব পাৰে। কেইসপ্তাহমানৰ পিছত বেছিভাগ মানুহেই আৰোগ্য লাভ কৰে। কেইজনমানৰ ৰোগ বাঢ়ি গৈ যকৃতৰ অসমৰ্থতা আৰু মৃত্যু পৰ্যন্ত ঘটিব পাৰে। কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত সংক্ৰমণ লক্ষণমুক্তও হ'ব পাৰে।<ref>{{cite journal |author=Terrault N, Roche B, Samuel D |title=Management of the hepatitis B virus in the liver transplantation setting: a European and an American perspective |journal=Liver Transpl. |volume=11 |issue=7 |pages=716–32 |year=2005 |month=July |pmid=15973718 |doi=10.1002/lt.20492 |url=http://dx.doi.org/10.1002/lt.20492}}</ref> হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ ক্ৰ'নিক সংক্ৰমণ লক্ষণমুক্ত হ'ব পাৰে নাইবা যকৃতৰ ক্ৰ'নিক প্ৰদাহে (ক্ৰ'নিক হেপাটাইটিছ) পিছলৈ [[চিৰ'চিছ]]ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ই [[যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগ]] হোৱাৰো সম্ভাৱনা বঢ়াই তোলে। ক্ৰ'নিক বাহকসকলক মদ্যপানৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ কোৱা হয় কাৰণ ই চিৰ'চিছ আৰু যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগৰ সম্ভাৱনা বঢ়ায়। হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছে [[:en:Membranous glomerulonephritis|মেম্‌ব্ৰেনাছ গ্ল'মেৰুল'নেফ্ৰাইটিছ]] (MGN)ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref>{{cite journal|pmid=16247526 | volume=19 | issue=10 | title=Lamivudine for the treatment of membranous glomerulopathy secondary to chronic Hepatitis B infection | year=2005 | month=October | author=Gan SI, Devlin SM, Scott-Douglas NW, Burak KW | pages=625–9|journal=Canadian journal of gastroenterology = Journal canadien de gastroenterologie}}</ref> ১-১০% মানুহৰ যকৃতৰ বাহিৰত অঙ্গত লক্ষণে দেখা দিব পাৰে। সেইসমূহ হ'ল- [[:en:serum-sickness–like syndrome|ছিৰাম চিক্‌নেছ সদৃশ লক্ষণ]], [[:en:acute necrotizing vasculitis|একিউট নেক্ৰ'টাইজিং ভাচ্‌কুলাইটিছ]] (polyarteritis nodosa, এবিধ ৰক্তনলীকাৰ প্ৰদাহ), [[:en:membranous glomerulonephritis|মেম্‌ব্ৰেনাছ গ্ল'মেৰুল'নেফ্ৰাইটিছ]] (বৃক্কৰ প্ৰদাহ), আৰু [[:en:papular acrodermatitis of childhood|পেপিউলাৰ এক্ৰ'ডাৰ্মাটাইটিছ অৱ চাইল্ডহুড]] (Gianotti-Crosti syndrome, শিশুকালত হোৱা চালৰ এবিধ ৰোগ)।<ref name="pmid6126007">{{cite journal | author = Dienstag JL | title = Hepatitis B as an immune complex disease | journal = Seminars in Liver Disease | volume = 1 | issue = 1 | pages = 45–57 | year = 1981 | month = February | pmid = 6126007 | doi = 10.1055/s-2008-1063929 | url = http://www.thieme-connect.com/DOI/DOI?10.1055/s-2008-1063929 }}</ref><ref name="pmid11334492">{{cite journal | author = Trepo C, Guillevin L | title = Polyarteritis nodosa and extrahepatic manifestations of HBV infection: the case against autoimmune intervention in pathogenesis | journal = Journal of Autoimmunity | volume = 16 | issue = 3 | pages = 269–74 | year = 2001 | month = May | pmid = 11334492 | doi = 10.1006/jaut.2000.0502 | url = http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0896-8411(00)90502-X }}</ref> একিউট হেপাটাইটিছ বি-ত ছিৰাম চিক্‌নেছ সদৃশ লক্ষণ জণ্ডিছ হোৱাৰ আগতেই হ'ব পাৰে।<ref name="pmid4996611">{{cite journal | author = Alpert E, Isselbacher KJ, Schur PH | title = The pathogenesis of arthritis associated with viral hepatitis. Complement-component studies | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 285 | issue = 4 | pages = 185–9 | year = 1971 | month = July | pmid = 4996611 | doi = 10.1056/NEJM197107222850401 | url = http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM197107222850401?url_ver=Z39.88-2003&rfr_id=ori:rid:crossref.org&rfr_dat=cr_pub%3dpubmed }}</ref> ইয়াৰ ক্লিনিকেল চিহ্নসমূহ হৈছে [[জ্বৰ]], চাল ৰঙা পৰা আৰু [[:en:polyarteritis|ৰক্তনলীকাৰ প্ৰদাহ]]। লক্ষণসমূহ জণ্ডিছ হোৱাৰ পিছত কমি যাব পাৰে বা গোটেই একিউট হেপাটাইটিছৰ সময়ছোৱাজুৰি থাকিব পাৰে।<ref name="pmid19399811">{{cite journal | author = Liang TJ | title = Hepatitis B: the virus and disease | journal = Hepatology (Baltimore, Md.) | volume = 49 | issue = 5 Suppl | pages = S13–21 | year = 2009 | month = May | pmid = 19399811 | pmc = 2809016 | doi = 10.1002/hep.22881 | url = http://dx.doi.org/10.1002/hep.22881 }}</ref> একিউট নেক্ৰ'টাইজিং ভাচ্‌কুলাইটিছ থকা ৩০-৫০% মানুহ হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ (HBV)ৰ বাহক।<ref name="pmid4098431">{{cite journal | author = Gocke DJ, Hsu K, Morgan C, Bombardieri S, Lockshin M, Christian CL | title = Association between polyarteritis and Australia antigen | journal = Lancet | volume = 2 | issue = 7684 | pages = 1149–53 | year = 1970 | month = December | pmid = 4098431 }}</ref> HBV-ৰ লগত যুক্ত বৃক্কৰ ৰোগ প্ৰাপ্তবয়স্কতো হয় যদিও ইয়াৰ পৰিঘটনা শিশুত বেছি।<ref name="pmid2023605">{{cite journal | author = Lai KN, Li PK, Lui SF, ''et al.'' | title = Membranous nephropathy related to hepatitis B virus in adults | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 324 | issue = 21 | pages = 1457–63 | year = 1991 | month = May | pmid = 2023605 | doi = 10.1056/NEJM199105233242103 | url = http://dx.doi.org/10.1056/NEJM199105233242103 }}</ref><ref name="pmid82085">{{cite journal | author = Takekoshi Y, Tanaka M, Shida N, Satake Y, Saheki Y, Matsumoto S | title = Strong association between membranous nephropathy and hepatitis-B surface antigenaemia in Japanese children | journal = Lancet | volume = 2 | issue = 8099 | pages = 1065–8 | year = 1978 | month = November | pmid = 82085 }}</ref> [[:en:membranous glomerulonephritis|মেম্‌ব্ৰেনাছ গ্ল'মেৰুল'নেফ্ৰাইটিছ]] ৰোগ ইয়াৰ ভিতৰত বেছিকৈ হয়।<ref name="pmid19399811"/> শৰীৰৰ প্ৰতিৰক্ষা তন্ত্ৰৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ফলত আন কিছুমান তেজৰ ৰোগ যেনে এচেন্‌ছিয়েল মিক্স্‌ড [[:en:cryoglobulinemia|ক্ৰায়'গ্ল'বুলিনেমিয়া]] আৰু [[:en:aplastic anemia|এপ্লাষ্টিক এনিমিয়া]] হ'ব পাৰে।<ref name="pmid19399811"/> ==ভাইৰাছবিধ== {{Main|হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ}} ===গঠন=== [[File:HBV Genome.svg|thumb|HBVৰ জিন'মৰ গঠন। ]] হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ (HBV) "হেপাড্‌নাভাইৰাছ" পৰিয়ালৰ সদস্য।<ref name=Baron>{{Cite book |author=Zuckerman AJ |chapter=Hepatitis Viruses |title=Baron's Medical Microbiology |editor=Baron S, ''et al'' |edition=4th |publisher=University of Texas Medical Branch |year=1996|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed.section.3738|isbn=0-9631172-1-1 }}</ref> ভাইৰাছটোৰ কণা ([[ভিৰিঅ'ন]]) বাহিৰৰ এখন স্নেহ পদাৰ্থৰ আৱৰণ আৰু প্ৰ'টিনেৰে তৈয়াৰী নিউক্লিঅ'কেপ্‌চিড কেন্দ্ৰৰে গঠিত। এই নিউক্লিঅ'কেপ্‌চিডে ভাইৰেল ডি এন এ আৰু পৰিৱৰ্তিত লিপ্যন্তৰৰ ক্ষমতা থকা ডি এন এ পলীমেৰেজক আৱৰি ৰাখে।<ref name="pmid15192795">{{Cite doi|10.1055/s-2004-828672}}</ref> বাহিৰৰ আৱৰণখনত থকা প্ৰ'টিনবোৰে ভাইৰাছটোক আক্ৰান্ত কোষত লাগি ধৰাত আৰু সোমোৱাত সহায় কৰে। ৪২ nm ব্যাসৰ ভিৰিঅ'নবিশিষ্ট এই ভাইৰাছটো প্ৰাণীজগতৰ সৰু আৱৰণযুক্ত ভাইৰাছৰ অন্যতম। ইয়াৰ আঁহৰ দৰে আৰু গোলাকাৰ বহুৰূপো পোৱা যায়। এই কণাবোৰ সংক্ৰামক নহয়। এইবোৰ স্নেহ পদাৰ্থ আৰু প্ৰ'টিনেৰে গঠিত যি ভিৰিঅ'নৰ উপৰিভাগত থাকে। এইবোৰক পৃষ্ঠ প্ৰতিজনক (surface antigen বা HBsAg) বুলি কোৱা হয়; ভাইৰাছটোৰ জীৱন-চক্ৰত এইবোৰ বেছিকৈ উৎপন্ন হয়।<ref name="pmid3014045">{{Cite doi|10.1099/0022-1317-67-7-1215}}</ref> ===জিন'ম=== HBVৰ [[জিন'ম]] বৃত্তাকাৰ ডি এন এ'ৰে গঠিত, কিন্তু এয়া অস্বাভাৱিক কাৰণ ডি এন এটো সম্পূৰ্ণ দ্বিসূত্ৰীয় (double-stranded) নহয়। সম্পূৰ্ণ দৈৰ্ঘ্যৰ এডাল সূত্ৰ ভাইৰেল ডি এন এ পলীমেৰেজৰ লগত যুক্ত। জিন'মটো ৩০২০-৩৩২০ নিউক্লিঅ'টাইড দীঘল (সম্পূৰ্ণ দৈৰ্ঘ্যৰ সূত্ৰৰ বাবে) বা ১৭০০-২৮০০ নিউক্লিঅ'টাইড দীঘল (চুটি দৈৰ্ঘ্যৰ গুণৰ বাবে)।<ref>{{Cite doi|10.1016/j.virusres.2007.02.021}}</ref> ঋণাত্মক-ভাৱ (কডিং নকৰা) সূত্ৰ ভাইৰেল [[:en:Messenger RNA|বাৰ্তাবাহী আৰ এন এ]]ৰ পৰিপূৰক। কোষৰ সংক্ৰমণৰ পিছতেই [[কোষকেন্দ্ৰ]]ত ভাইৰেল ডি এন এ পোৱা যায়। ধনাত্মক-ভাৱ সূত্ৰৰ পৰা আৰ এন এৰ চুটি অংশ এটা আঁতৰি গৈ সম্পূৰ্ণ হ'লে আৰু ঋণাত্মক-ভাৱ সূত্ৰৰ পৰা এটা প্ৰ'টিন অণু আঁতৰি গ'লে আংশিকভাৱে দ্বিসূত্ৰীয় ডি এন এ সম্পূৰ্ণ দ্বিসূত্ৰীয় ডি এন এলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। সংকেত বহন নকৰা ক্ষাৰক (base) ঋণাত্মক-ভাৱ সূত্ৰৰ পৰা আঁতৰ কৰা হয় আৰু মূৰ দুটা লগ লগোৱা হয়। জিন'মটোৱে সংকেত বহন কৰা চাৰিটা জিনৰ কথা জনা যায়- C, X, P, আৰু S। জিন Cয়ে (HBcAg) কেন্দ্ৰীয় প্ৰ'টিনৰ সংকেত দিয়ে। ইয়াৰ সংকেত আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে AUG ত্ৰয়ীসংকেতে পূৰ্ব-কেন্দ্ৰীয় প্ৰ'টিন প্ৰস্তুত কৰে। পূৰ্ব-কেন্দ্ৰীয় প্ৰ'টিনৰ ভংগন প্ৰক্ৰিয়াৰে HBeAgৰ সৃষ্টি হয়। P জিনে ডি এন এ পলীমেৰেজৰ সংকেত বহন কৰে। S জিনে HBsAgৰ সংকেত দিয়ে। HBsAg জিনটোত তিনিটা "আৰম্ভণি" (ATG) সংকেত থাকে যি জিনটোক তিনিটা ভাগত ভগায়, pre-S1, pre-S2, আৰু S। একাধিক আৰম্ভণি সংকেত থকা বাবে প্ৰস্তুত হোৱা পলীপেপ্‌টাইডো তিনিটা আকাৰৰ হয়- ডাঙৰ, মজলীয়া আৰু সৰু (pre-S1 + pre-S2 + S, pre-S2 + S, বা S)।<ref name="pmid17206754">{{Cite pmid|17206754}}</ref> X জিনে প্ৰস্তুত কৰা প্ৰ'টিনৰ কাম ভালদৰে জনা নাযায় কিন্তু ই যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিকাশৰ লগত যুক্ত। ই কোষৰ বৰ্ধনত সহায় কৰে আৰু কোষৰ বৰ্ধন নিয়ন্ত্ৰণ কৰা মৌলবোৰ নিষ্ক্ৰিয় কৰে।<ref>{{cite journal |author=Li W, Miao X, Qi Z, Zeng W, Liang J, Liang Z |title=Hepatitis B virus X protein upregulates HSP90alpha expression via activation of c-Myc in human hepatocarcinoma cell line, HepG2 |journal=Virol. J. |volume=7 |pages=45 |year=2010 |pmid=20170530 |pmc=2841080 |doi=10.1186/1743-422X-7-45 |url=http://www.virologyj.com/content/7//45 |access-date=2012-02-21 |archivedate=2012-03-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120313101838/http://www.virologyj.com/content/7/45 |deadurl=yes }}</ref> ===অনুকৃত্যায়ন (Replication)=== [[File:HBV replication.png|thumb|Hepatitis B virus replication.]] হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ জীৱন চক্ৰ জটিল। হেপাটাইটিছ বি হৈছে জ্ঞাত "পাৰাৰেট্ৰ'ভাইৰাছ"সমূহৰ এবিধ: ৰেট্ৰ'ভাইৰাছৰ দৰে যি পৰিৱৰ্তিত লিপ্যন্তৰকৰ (Reverse transcriptase) ব্যৱহাৰ কৰে। ভাইৰাছবিধে এক অজ্ঞাত গ্ৰাহকৰ লগ লাগি কোষত প্ৰবেশ কৰে। ভাইৰেল ডি এন এক কোষকেন্দ্ৰলৈ 'চেপাৰন' নামৰ এবিধ প্ৰ'টিনে স্থানান্তৰ কৰে। আংশিকভাৱে দ্বিসূত্ৰীয় ডি এন এ সম্পূৰ্ণ দ্বিসূত্ৰীয় ডি এন এ হোৱাৰ পিছত বন্ধ বৃত্তাকাৰ ডি এন এলৈ (closed circular DNA -cccDNA) ৰূপান্তৰ হয়। ই চাৰিটা ভাইৰেল এম আৰ এন এ সৃষ্টি কৰা কামত সাঁচ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। আটাইতকৈ দীঘল এম আৰ এন এ-টো জিন'মৰ নতুন কপী, কেপ্‌চিড কেন্দ্ৰীয় প্ৰ'টিন আৰু ভাইৰেল ডি এন এ পলীমেৰেজ সৃষ্টিৰ কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আৰু কিছু সালসলনিৰ পিছত এই চাৰিটা ভাইৰেল ট্ৰান্সক্ৰীপ্ট সন্তান ভিৰিঅ'নলৈ ৰূপান্তৰ হয় আৰু কোষৰ পৰা ওলাই যায়। এইবোৰে পুনৰ একেটা প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিব পাৰে।<ref name="pmid17206754" /><ref name="pmid17206755">{{Cite pmid|17206755}}</ref> দীঘল এম আৰ এন এ-টো কোষপ্ৰৰসলৈ ঘূৰি আহি ভিৰিঅ'ন পি প্ৰ'টিনে পৰিৱৰ্তিত লিপ্যন্তৰেৰে ডি এন এ সৃষ্টি কৰা কামত সহায় কৰে। ===চিৰ'টাইপ আৰু জিন'টাইপ === ভাইৰাছটোক ইয়াৰ আৱৰণী প্ৰ'টিনৰ এপীট'পক ভিত্তি কৰি চাৰিটা প্ৰধান ছিৰ'টাইপত (serotype) ভগোৱা হৈছে (adr, adw, ayr, ayw)। আনহাতে জিন'মৰ নিউক্লিঅ'টাইড শৃংখলৰ তাৰতম্যক ভিত্তিম কৰি আঠপ্ৰকাৰৰ জিন'টাইপত ভগোৱা হৈছে (A-H)। জিন'টাইপবোৰৰ নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক বিতৰণ আছে। গতিকে সেই কথাক ভাইৰাছটোৰ ক্ৰমবিকাশ আৰু সংচাৰণৰ তথ্য উলিয়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। জিন'টাইপ বেলেগ বেলগ হ'লে ৰোগৰ তীব্ৰতা, সময়, জটিলতা আৰু চিকিৎসাৰ পদ্ধতিও বেলেগ হ'ব পাৰে।<ref name="pmid15752827">{{Cite doi|10.1016/j.vaccine.2004.10.045}}</ref><ref name="pmid8666521">{{Cite pmid|8666521}}</ref> জিন'টাইপবোৰত শৃংখলৰ ৮% তাৰতম্য থাকিব পাৰে। ১৯৮৮ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৬ প্ৰকাৰ আৱিষ্কাৰ হৈছিল: (A-F)<ref name="Norder1994">{{cite journal | author = Norder H, Courouce AM, Magnius LO | year = 1994 | title = Complete genomes, phylogenic relatedness and structural proteins of six strains of the hepatitis B virus, four of which represent two new genotypes | url = https://archive.org/details/virology_1994-02_198_2/page/489 | journal = Virology | volume = 198 | issue = 2| pages = 489–503 | doi = 10.1006/viro.1994.1060 | pmid = 8291231 }}</ref> আৰু পিছলৈ দুটা প্ৰকাৰ আৱিষ্কাৰ হয় (G and H)।<ref name="pmid15779062">{{cite journal |author=Shibayama T, Masuda G, Ajisawa A, Hiruma K, Tsuda F, Nishizawa T, Takahashi M, Okamoto H |title=Characterization of seven genotypes (A to E, G and H) of hepatitis B virus recovered from Japanese patients infected with human immunodeficiency virus type 1 |journal=Journal of Medical Virology |volume=76 |issue=1 |pages=24–32 |year=2005 |month=May |pmid=15779062 |doi=10.1002/jmv.20319 }}</ref> আজিকালি বেছিভাগ জিন'টাইপক উপভাগতো ভগোৱা হয়।<ref name="pmid17206751">{{cite journal |author=Schaefer S |title=Hepatitis B virus taxonomy and hepatitis B virus genotypes |journal=World Journal of Gastroenterology : WJG |volume=13 |issue=1 |pages=14–21 |year=2007 |month=January |pmid=17206751 |url=http://www.wjgnet.com/1007-9327/13/14.asp |access-date=2012-02-21 |archivedate=2010-11-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117055738/http://www.wjgnet.com/1007-9327/13/14.asp |deadurl=yes }}</ref> জিন'টাইপ A বেছিকৈ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[আফ্ৰিকা]], [[ভাৰত]] আৰু পশ্চিম [[ইউৰোপ]]ত পোৱা যায়। জিন'টাইপ B বেছিকৈ [[এছিয়া]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ত পোৱা যায়। জিন'টাইপ B1ৰ বিতৰণ [[জাপান]]ত, B2ৰ [[চীন]] আৰু [[ভিয়েটনাম]]ত, B3ৰ [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ত আৰু B4ৰ বিতৰণ ভিয়েটনামত বেছি। এই সকলোবোৰ প্ৰকাৰৰ চিৰ'টাইপ ayw1। B5 [[ফিলিপাইন]]ত বেছিকৈ পোৱা যায়। জিন'টাইপ C এছিয়া আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত বেছি। উপজিন'টাইপ C1 জাপান, কোৰিয়া আৰু চীনত সচৰাচৰ দেখা যায়। C2 উপজিন'টাইপ চীন, দক্ষিণ পূব এছিয়া আৰু বাংলাদেশত, আৰু C3 ওচেনিয়াত দেখা যায়। C4 নিৰ্দিষ্ট ayw3 অষ্ট্ৰেলিয়াৰ থলুৱা লোকত পোৱা যায়।<ref name="pmid20156297">{{cite journal |author=Kurbanov F, Tanaka Y, Mizokami M |title=Geographical and genetic diversity of the human hepatitis B virus |journal=Hepatology Research : the Official Journal of the Japan Society of Hepatology |volume=40 |issue=1 |pages=14–30 |year=2010 |month=January |pmid=20156297 |doi=10.1111/j.1872-034X.2009.00601.x }}</ref> জিন'টাইপ D দক্ষিণ ইউৰোপ, ভাৰত আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত পোৱা যায়। ইয়াক আঠটা উপপ্ৰকাৰত (D1–D8) ভগোৱা হৈছে। তুৰ্কীত জিন'টাইপ D বেছিকৈ দেখা যায়। জিন'টাইপ E বেছিকৈ পশ্চিম আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়। (F1 and F2) উপভাগত ভগোৱা F প্ৰকাৰৰ প্ৰভাৱ মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাত বেছি। কেন্দ্ৰীয় জিনত ৩৬টা নিউক্লিঅ'টাইড সোমাই থকা জিন'টাইপ G ফ্ৰান্স আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত পোৱা যায়।<ref name="Stuyver2000">{{cite journal |author=Stuyver L, De Gendt S, Van Geyt C, ''et al.'' |title=A new genotype of hepatitis B virus: complete genome and phylogenetic relatedness |journal=J. Gen. Virol. |volume=81 |issue=Pt 1 |pages=67–74 |year=2000 |month=January |pmid=10640543 |url=http://vir.sgmjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10640543 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> জিন'টাইপ Hৰ বিতৰণ মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকা আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কেলিফ'ৰ্নিয়াত বেছি। আফ্ৰিকাত পাঁচটা জিন'টাইপ (A-E) পোৱা যায়। ইয়াৰে কেনিয়াত A , ইজিপ্তত B আৰু D, টিউনিছিয়াত D, দক্ষিণ আফ্ৰিকাত A-D আৰু নাইজেৰিয়াত E পোৱা যায়।<ref name="pmid20156297"/> নতুন বিশ্বত সম্ভৱ H জিন'টাইপ Fৰ পৰা পৃথক হৈছে।<ref name="Arauz-Ruiz2002">{{cite journal |author=Arauz-Ruiz P, Norder H, Robertson BH, Magnius LO |title=Genotype H: a new Amerindian genotype of hepatitis B virus revealed in Central America |journal=J. Gen. Virol. |volume=83 |issue=Pt 8 |pages=2059–73 |year=2002 |month=August |pmid=12124470 |url=http://vir.sgmjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12124470 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==প্ৰক্ৰিয়া== ===ৰোগ-জনন (Pathogenesis)=== হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছে যকৃত কোষ বা হেপাট'চাইটৰ ভিতৰত ন-ন ভাইৰাছ সৃষ্টি কৰি কামত বিঘিণি জন্মায় আৰু যিটো কোষত থাকে তাকে ধ্বংস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোষৰ আৱৰণত থকা ইয়াৰ গ্ৰাহকৰ বিষয়ে জনা নাযায়, কিন্তু হাঁহৰ একেধৰণৰ হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ বাবে গ্ৰাহক "কাৰ্বক্সীপেপ্‌টিডেইজ" বুলি ভবা হয়।<ref name="pmid10482623">{{Cite pmc|112890}}</ref><ref name="pmid17206752">{{Cite pmid|17206752}}</ref> HBV ভিৰিঅ'নে (DANE কণা) ভাইৰেল পৃষ্ঠ প্ৰতিজনকৰ preS ড'মেইনৰ জৰিয়তে কোষত খোপনি পুটে আৰু এণ্ড'চাইট'চিছেৰে ভিতৰলৈ সোমায়। এই কামত PreS আৰু IgA গ্ৰাহকৰ অৱদান বেছি। HBV-preS-নিৰ্দিষ্ট গ্ৰাহকবোৰ মূলতঃ যকৃত কোষত থাকে, কিন্তু যকৃতৰ বাহিৰৰ ঠাইতো কোষীয় গ্ৰাহক থাকিব পাৰে কাৰণ ভাইৰেল ডি এন এ আৰু প্ৰ'টিন সেইবোৰ ঠাইতো পোৱা যায়।<ref name="pmid21462295">{{cite journal |author=Coffin CS, Mulrooney-Cousins PM, van Marle G, Roberts JP, Michalak TI, Terrault NA |title=Hepatitis B virus (HBV) quasispecies in hepatic and extrahepatic viral reservoirs in liver transplant recipients on prophylactic therapy |journal=Liver Transpl |year=2011 |month=April |pmid=21462295 |doi=10.1002/lt.22312 |volume=17 |issue=8}}</ref> HBV সংক্ৰমণত দেহৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাই এহাতে ভাইৰাছটোক নিৰ্মূল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলেও এই ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াৰ ফলত যকৃতৰ কোষৰ ক্ষতি হয়। জন্মগত অসংক্ৰাম্যতাৰ (Innate immunity) অৱদান ইয়াত কম, পিছত সৃষ্টি হোৱা অভিযোজিত অসংক্ৰাম্যতাইহে (Adaptive immunity) ঘাতক T লিম্ফ'চাইটেৰে (CTLs) যকৃতৰ ক্ষতি কৰে। CTLবোৰে সংক্ৰমিত কোষবোৰ মাৰি আৰু এণ্টিভাইৰেল চাইট'কাইন প্ৰস্তুত কৰি HBV সংক্ৰমণ কমায়।<ref name="Iannacone 2007">{{Cite doi|10.1016/j.jhep.2007.01.007}}</ref> যদিও প্ৰথম অৱস্থাত CTLবোৰে যকৃতৰ ক্ষতি কৰে, পিছলৈ প্ৰতিজনক অনিৰ্দিষ্ট প্ৰদাহ কোষবোৰেহে বেছিকৈ এই কামত হাত উজান দিয়ে। ঘটনাস্থলীত সক্ৰিয় হোৱা [[অণুচক্ৰিকা]]বোৰে যকৃতত CTLজমা হোৱাত সহায় কৰে<ref name=Iannacone_2005>{{Cite doi|10.1038/nm1317}}</ref> ===সংচাৰণ=== সংক্ৰমিত তেজ বা শৰীৰ ৰসৰ জৰিয়তে হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ সংচাৰণ হয়। সংচাৰণৰ সম্ভাব্য কাৰণ হ'ব পাৰে অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্ক, ৰক্ত সঞ্চাৰণ, সংক্ৰামক বেজীৰ ব্যৱহাৰ আৰু জন্মৰ সময়ত মাকৰ পৰা সন্তানলৈ ওলম্ব সৰবৰাহ। কোনো ব্যৱস্থা নল'লে তেজত HBsAg থকা মাকৰ পৰা সন্তানলৈ জন্মৰ সময়ত ভাইৰাছটো যোৱাৰ ২০% সম্ভাৱনা থাকে। তেজত HBeAgও থাকিলে এই হাৰ ৯০%। HBV থকা লেলাউটি আৰু কটা-চিঙা থকা ছাল বা মিউকাছ আৱৰণৰ সংস্পৰ্শ হ'লেও ভাইৰাছবিধ ঘৰৰ মানুহৰ মাজত সৰবৰাহ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref name="pmid791124">{{Cite pmid|791124}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hepatitis B – the facts: IDEAS –Victorian Government Health Information, Australia|url=http://www.health.vic.gov.au/ideas/diseases/hepb|publisher=State of Victoria|date=2009-07-28|accessdate=2009-09-19|archivedate=2009-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228122854/http://www.health.vic.gov.au/ideas/diseases/hepb|deadurl=yes}}</ref> তথাপিও প্ৰায় ৩০% হেপাটাইটিছ বি ৰোগৰ ঘটনাক কোনো সম্ভাব্য কাৰকৰ লগত যুক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="pmid8392167">{{Cite pmid|8392167}}</ref> প্ৰতিকাৰৰ অৰ্থে দৰব-জাৰি খোৱাৰ পিছত মাকৰ পৰা সন্তানলৈ এই ভাইৰাছ নাযায় বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।<ref name="pmid21536948">{{Cite pmid|21536948}}</ref> ==ৰোগনিৰ্ণয়== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | image1 =HBV serum markers.png | caption1 = একিউট সংক্ৰমণৰ পিছত তেজত হেপাটাইটিছ বি ভাইৰেল [[প্ৰতিজনক]] আৰু [[প্ৰতিদেহ]]। | image2 = Chronic HBV Diagram-Vector.svg | caption2 = ক্ৰ'নিক সংক্ৰমণত তেজত পোৱা হেপাটাইটিছ বি ভাইৰেল প্ৰতিজনক আৰু প্ৰতিদেহ। }} এনে ৰোগ নিৰ্ণয়ৰ বাবে কৰা তেজৰ পৰীক্ষাবোৰক "Assay" বুলি কোৱা হয়। ইয়াত তেজ বা চিৰামত ভাইৰেল প্ৰতিজনক (Antigen) বা আক্ৰান্তৰ দেহত সৃষ্টি হোৱা প্ৰতিদেহ (Antibody) ধৰা পেলোৱা হয়। এই পৰীক্ষাবোৰৰ অৰ্থ উলিওৱাটো অলপ জটিল।<ref name="pmid3331068">{{Cite pmid|3331068}}</ref> হেপাটাইটিছ বি পৃষ্ঠ প্ৰতিজনকক (''HBsAg'') সচৰাচৰ এই ভাইৰাছ সংক্ৰমণৰ সম্ভেদ পাবৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই সংক্ৰমণকালত তেজত ধৰা পৰা প্ৰথম ভাইৰেল এণ্টিজেন। কিন্তু সংক্ৰমণৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত আৰু পিছৰফালে ই ধৰা নপৰিব পাৰে। ভিৰিঅ'নটোত এটা "কেন্দ্ৰীয় কণা"ই ভাইৰেল জিন'মক আৱৰি থাকে। এই কেন্দ্ৰীয় কণা ১৮০-২৪০ কপী কেন্দ্ৰীয় প্ৰ'টিন বা হেপাটাইটিছ বি ক'ৰ (Core) এণ্টিজেন (''HBcAg'') বুলি কোৱা হয়। আন মাৰ্কাৰ ধৰা নপৰা ৱিণ্ড' সময়ছোৱাত হেপাটাইটিছ বি ক'ৰ এণ্টিজেনৰ IgM এণ্টিবডী ৰোগটোৰ একমাত্ৰ ছিৰ'ল'জিকেল প্ৰমাণ হ'ব পাৰে। HBsAgৰ আৱিৰ্ভাৱৰ কিছুসময় পিছতেই হেপাটাইটিছ বি 'ই' প্ৰতিজনকে (''HBeAg'') ভূমুকি মাৰে। আক্ৰান্তৰ ছিৰামত HBeAg ওলোৱা মানে ন-ন ভাইৰাছৰ সৃষ্টি আৰু বৰ্দ্ধিত সংক্ৰমণ। কিন্তু হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছৰ কিছুমান পৰিৱৰ্তিত ৰূপে 'e' এণ্টিজেন প্ৰস্তুত নকৰে, গতিকে এই নিয়মটোও সদায় নাখাটে। সংক্ৰমণৰ প্ৰাকৃতিক গতিত HBeAgক দেহে চাফা কৰি গৈ থাকিব পাৰে আৰু তাৰপিছত 'e' প্ৰতিজনকৰ প্ৰতিদেহৰ মাত্ৰা (''anti-HBe'') ততালিকে বাঢ়িব। এই ঘটনাৰ লগে লগে সাধাৰণতে ভাইৰাছৰ অনুকৃত্যায়ন কমিবলৈ ধৰে। [[File:Ground glass hepatocytes high mag cropped.jpg|thumb|left|ক্ৰ'নিক হেপাটাইটিছ বি'ত দেখা যোৱা [[:en:Ground glass hepatocytes|গ্ৰাউণ্ড গ্লাছ হেপাট'চাইট]]]] যদি আক্ৰান্তজনে সংক্ৰমণ আঁতৰাই গৈ থাকিব পাৰে, তেতিয়া ৰHBsA মাত্ৰা কমি ধৰা নপৰা হ'ব, লগতে হেপাটাইটিছ বি পৃষ্ঠ প্ৰতিজনকৰ IgG প্ৰতিদেহ (''anti-HBs'') আৰু কেন্দ্ৰীয় প্ৰতিজনকৰ প্ৰতিদেহৰ ("anti HBc IgG'') মাত্ৰা বাঢ়িব।<ref name=Baron /> HBsAg আঁতৰ হোৱা সময় আৰু anti-HBsএ দেখা দিয়া সময়ৰ মাজছোৱাক window period বুলি কোৱা হয়। তেজত HBsAg নথকা কিন্তু anti-HBs থকা মানুহ এজনৰ হয় সংক্ৰমণ নোহোৱা হৈছে বা তেওঁক পূৰ্বে প্ৰতিষেধক দিয়া হৈছে। তেজত HBsAg ছমাহ পৰ্যন্ত ধৰা পৰা ব্যক্তিক হেপাটাটিছ বি'ৰ বাহক (carrier) বোলা হয়।<ref name="pmid17256718">{{Cite doi|10.1002/hep.21513}}</ref> ভাইৰাছটোৰ বাহকজনৰ ক্ৰ'নিক হেপাটাটিছ বি থাকিব পাৰে যাক তেজত ছিৰাম [[:en:alanine aminotransferase|এলেনাইন এমিন'ট্ৰান্সফাৰেজ]]ৰ উচ্চ মাত্ৰা আৰু বায়'প্‌চীত যকৃতৰ প্ৰদাহৰ চিনেৰে ধৰিব পৰা যায়। HBeAg নোহোৱা হৈ পৰা বাহক, বিশেষকৈ সংক্ৰমণ হোৱা প্ৰাপ্তবয়স্ক সকলৰ গাত ভাইৰাছৰ প্ৰজননৰ মাত্ৰা অতি কম আৰু সেইবাবে তেওঁলোকৰ দীৰ্ঘদিনীয়া জটিলতা হ'ব পৰা বা তেওঁলোকে ভাইৰাছটো বিয়পাব পৰা আশঙ্কা কম।<ref name="pmid17935720">{{Cite doi|10.1053/j.gastro.2007.08.039}}</ref> [[:en:PCR|পি চি আৰ]] পৰীক্ষাবোৰে HBV DNAৰ মাত্ৰা বা "ভাইৰেল বোজা" ধৰা পেলাই জুখিব পাৰে। ব্যক্তিজনৰ সংক্ৰমণৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসাৰ ফলাফল এই পৰীক্ষাইদি জানিব পাৰি।<ref name="pmid17051445">{{Cite doi|10.1055/s-2006-951602}}</ref> ভাইৰেল বোজা বেছি থকা মানুহৰ যকৃতৰ বায়'প্‌চীত সচৰাচৰ গ্ৰাউণ্ড গ্লাছ হেপাট'চাইট দেখা পোৱা যায়। ==প্ৰতিকাৰ== {{Main|হেপাটাইটিছ বি প্ৰতিষেধক}} হেপাটাইটিছ বি প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ বিভিন্ন [[প্ৰতিষেধক]] আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। এইবোৰে ভাইৰেল পৃষ্ঠ প্ৰ'টিনৰ (hepatitis B surface antigen বা HBsAg) কোনো এটাক ব্যৱহাৰ কৰে। পূৰ্বে এই প্ৰতিষেধকবোৰ দীৰ্ঘদিনীয়া হেপাটাইটিছ বি সংক্ৰমণত ভুগি থকা মানুহৰ প্লাজমাৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। কিন্তু আজিকালি তেজৰ অংশ নথকা সাংশ্লেষিক (synthetic) [[ৰিকম্‌বিনেণ্ট ডি এন এ প্ৰযুক্তি]]ৰে প্ৰতিষেধক প্ৰস্তুত কৰা হয়। এনে প্ৰতিষেধক লৈ হেপাটাইটিছ বি সংক্ৰমণৰ পৰা বাছি থাকিব পাৰি।<ref>{{Cite web|url=http://www.hepb.org/professionals/hepatitis_b_vaccine.htm|title=Hepatitis B Vaccine|date=2009-01-31|publisher=Hepatitis B Foundation|location=Doylestown, Pennsylvania|accessdate=2010-03-13}}</ref> নৱজাতকক জন্মৰ ১২ ঘণ্টাৰ ভিতৰত হেপাটাইটিছ বি প্ৰতিষেধক (HBV 1) আৰু হেপাটাইটিছ বি ইমিউন'গ্ল'বুলিন (HBIG), ১-২ মাহ পিছত প্ৰতিষেধকৰ দ্বিতীয় পালি (HBV 2) আৰু ৬ মাহ (২৪ সপ্তাহ) পিছত তৃতীয় পালি দি মাকৰ পৰা হ'ব পৰা সংক্ৰমণৰ হাৰ ২০-৯০%ৰ পৰা ৫-১০% লৈ হ্ৰাস কৰিব পাৰি। ২% নৱজাতকৰ তিনি পালি প্ৰতিষেধক লোৱাৰ পিছতো প্ৰতিৰক্ষা ক্ষমতা সক্ৰিয় নহয়। গতিকে হেপাটাইটিছ বি'ত আক্ৰান্ত হোৱা মাতৃক ৯ মাহত HBsAg আৰু তাৰ প্ৰতিদেহ anti-HBsৰ বাবে পৰীক্ষা কৰা হয়। এই পৰীক্ষাত যদি সন্তান আক্ৰান্ত হ'ব পৰা সম্ভাৱনা ধৰা পৰে তেতিয়া তিনিপালি প্ৰতিষেধক দ্বিতীয়বাৰলৈ দিয়া হয় (০, ১ আৰু ৬ মাহ)। ইয়াৰ পিছত আশঙ্কা থাকিলেও তৃতীয়বাৰলৈ প্ৰতিষেধক দিয়া নহয়।<ref>{{cite journal |title=Hepatitis B virus: a comprehensive strategy for eliminating transmission in the United States through universal childhood vaccination. Recommendations of the Immunization Practices Advisory Committee (ACIP) |journal=MMWR Recomm Rep |volume=40 |issue=RR-13 |pages=1–25 |year=1991 |month=November |pmid=1835756 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00033405.htm}}</ref><ref name="pmid19573214">{{vcite journal | author = Libbus MK, Phillips LM | title = Public health management of perinatal hepatitis B virus | journal = Public Health Nursing (Boston, Mass.) | volume = 26 | issue = 4 | pages = 353–61 | year = 2009 | pmid = 19573214 | doi = 10.1111/j.1525-1446.2009.00790.x | url = http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0737-1209&date=2009&volume=26&issue=4&spage=353 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ভাৰতীয় শিশুচিকিৎসা পৰিষদৰ অনুমোদিত প্ৰতিষেধক সূচীমতে মাকৰ তেজত HBsAg নাথাকিলে কেঁচুৱাক হেপাটাইটিছ বি'ৰ ছিটা DPTৰ লগতে ৬ সপ্তাহ, ১০ সপ্তাহ আৰু ১৪ সপ্তাহ/৬ মাহত দিয়া হয়। মাকৰ HBsAg মাত্ৰা গম পোৱা নগ'লে কেঁচুৱাৰ জন্মৰ পিছতে প্ৰথমটো ছিটা দিব লাগে।<ref name="IAP">{{cite web | url=http://www.iapindia.org/immunisation/immunisation-schedule | title=Immunisation Schedule | publisher=Indian Academy of Pediatrics | date=March 1, 2012 | accessdate=March 19, 2012 | archivedate=March 19, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319222955/http://www.iapindia.org/immunisation/immunisation-schedule | deadurl=yes }}</ref> প্ৰতিষেধক দিয়াৰ পিছত ছিৰামত হেপাটাইটিছ বি পৃষ্ঠ প্ৰতিজনক কেইবাদিনলৈকো বাঢ়ি থাকে। এইটোক "ভেক্‌চিন এণ্টিজেনিমিয়া" বুলি কোৱা হয়।<ref name="pmid15301037">{{Cite doi|10.1086/502449}}</ref> প্ৰতিষেধকটো দুই, তিনি বা চাৰিটা পালিৰ সময়তালিকা অনুসৰি শিশু আৰু বয়স্কক দিয়া হয়। ই ৮৫-৯০% সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।<ref name="isbn0113225288 ">{{Cite book|author=Joint Committee on Vaccination and Immunisation|title=Immunisation Against Infectious Disease 2006 ("The Green Book")|edition=3rd edition (Chapter 18 revised 10 October 2007)|chapter=Chapter 18 Hepatitis B|chapterurl=http://www.dh.gov.uk/en/Publichealth/Healthprotection/Immunisation/Greenbook/DH_4097254?IdcService=GET_FILE&dID=152019&Rendition=Web|format=PDF|publisher=Stationery Office|location=Edinburgh|year=2006|pages=164|isbn=0113225288|access-date=21 February 2012|archivedate=7 January 2013|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130107105354/http://www.dh.gov.uk/en/Publichealth/Healthprotection/Immunisation/Greenbook/DH_4097254?IdcService=GET_FILE&dID=152019&Rendition=Web}}</ref> প্ৰতিষেধকৰ প্ৰাথমিক সেৱাৰ পিছত ভাল সঁহাৰি জনোৱা ব্যক্তিৰ ১২ বছৰলৈকে সুৰক্ষা বৰ্তি থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে আৰু অন্ততঃ ২৫ বছৰলৈকে সেই প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা থকাৰ আশা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite doi|10.1016/j.tmaid.2006.04.004}}</ref> [[হেপাটাইটিছ এ]]ৰ দৰে হেপাটাইটিছ বি পানী আৰু খাদ্যৰ পৰা নিবিয়পে। ই শৰীৰ ৰসেৰেহে বিয়পে। গতিকে প্ৰতিকাৰৰ বাবে তেনে সংচাৰণৰ কাৰক এৰাই চলিলেই হ'ল। অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্ক, দূষিত বেজীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ আৰু সন্তান জন্মৰ সময়ত ভাইৰাছৰ সৰবৰাহ পৰিহাৰ কৰি হেপাটাইটিছ বি'ক বাধা দিব পাৰি। কেঁচুৱাক জন্মতে প্ৰতিষেধক দিবও পাৰি।<ref>{{Cite web|url=http://www.thebody.com/content/art17089.html|title=Hepatitis B Prevention – The Body|accessdate=2009-01-30|last=O'Connor|first=John|date=2008-10-03|publisher=Body Health Resources Corporation}}</ref> এইবোৰৰ বাহিৰেও [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই যুটীয়া ইমিউন'প্ৰ'ফাইলেক্সীছৰ পৰামৰ্শ দিছে। নৱজাতকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি [[:en:hepatitis B immune globulin|হেপাটাইটিছ বি ইমিউন'গ্ল'বুলিন]]ৰ একাধিক সৰু সৰু পালি দিয়ালে<ref name="pmid20106694">{{cite journal |author=Shi Z, Li X, Ma L, Yang Y |title=Hepatitis B immunoglobulin injection in pregnancy to interrupt hepatitis B virus mother-to-child transmission-a meta-analysis |journal=International Journal of Infectious Diseases : IJID : Official Publication of the International Society for Infectious Diseases |volume=14 |issue=7 |pages=e622–34 |year=2010 |month=July |pmid=20106694 |doi=10.1016/j.ijid.2009.09.008 }}</ref><ref name="pmid15457579">{{cite journal |author=Li XM, Shi MF, Yang YB, Shi ZJ, Hou HY, Shen HM, Teng BQ |title=Effect of hepatitis B immunoglobulin on interruption of HBV intrauterine infection |journal=World J Gastroenterol |volume=10 |issue=21 |pages=3215–7 |year=2004 |month=November |pmid=15457579}}</ref> বা উচ্চ মাত্ৰাৰ সংক্ৰমিত অৱস্থা থকা HBV কেৰিয়াৰ মাতৃক লেমিভুডিন (lamivudine) গৰ্ভাৱস্থাৰ শেষৰফালে (গৰ্ভধাৰণৰ শেষৰ তিনি মাহ) >১০^৬ কপী/মিলি),<ref name="pmid12854150">{{cite journal |author=Li XM, Yang YB, Hou HY, Shi ZJ, Shen HM, Teng BQ, Li AM, Shi MF, Zou L|title=Interruption of HBV intrauterine transmission: a clinical study |journal=World J Gastroenterol |volume=9 |issue=7 |pages=1501–3 |year=2003 |month=July |pmid=12854150 }}</ref><ref name="pmid20567182">{{cite journal |doi=10.1097/AOG.0b013e3181e45951 |author=Shi Z, Yang Y, Ma L, Li X, Schreiber A|title=Lamivudine in late pregnancy to interrupt in utero transmission of hepatitis B virus: a systematic review and meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2010-07_116_1/page/147 |journal=Obstet Gynecol|volume=116 |issue=1 |pages=147–59 |year=2010 |month=July |pmid=20567182 }}</ref> খুৱালে গৰ্ভাৱস্থাত HBV সংচাৰণ সুন্দৰকৈ প্ৰতিহত কৰিব পাৰি। ==চিকিৎসা== একিউট হেপাটাইটিছ বি সংক্ৰমণত সাধাৰণতে কোনো চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন নহয় কাৰণ বেছিভাগ বয়স্ক মানুহৰ প্ৰতিৰোধী ক্ষমতাই নিজে নিজে সংক্ৰমণ আঁতৰ কৰিব পাৰে।<ref name="pmid17129820">{{vcite journal | author = Hollinger FB, Lau DT | title = Hepatitis B: the pathway to recovery through treatment | journal = Gastroenterology Clinics of North America | volume = 35 | issue = 4 | pages = 895–931 | year = 2006 | month = December | pmid = 17129820 | doi = 10.1016/j.gtc.2006.10.002 | url = http://journals.elsevierhealth.com/retrieve/pii/S0889-8553(06)00102-6 }}</ref> সংক্ৰমণ খুব বেছি হ'লে (fulminant হেপাটাইটিছ) বা প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা কম থকা অৱস্থাত (immunocompromised) ১%তকৈও কম মানুহৰ ক্ষেত্ৰত সোনকালে ভাইৰাছ নাশক (এণ্টিভাইৰেল) চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে। আনহাতে চিৰ'চিছ আৰু যকৃতৰ কৰ্কটৰ আশঙ্কা কমাবলৈ ক্ৰ'নিক সংক্ৰমণত চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন। দীৰ্ঘদিনীয়া সংক্ৰমণত ভোগা মানুহৰ তেজত ছিৰাম ALT (যকৃতৰ ক্ষতিৰ ইংগিতবাহক) আৰু HBV DNA ৰ উচ্চ মাত্ৰা দেখিলে ততালিকে চিকিৎসা কৰা উচিত।<ref name="pmid17606962">{{vcite journal | author = Lai CL, Yuen MF | title = The natural history and treatment of chronic hepatitis B: a critical evaluation of standard treatment criteria and end points | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 147 | issue = 1 | pages = 58–61 | year = 2007 | month = July | pmid = 17606962 }}</ref> দৰব আৰু জিন'টাইপৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চিকিৎসাৰ সময় ছমাহৰ পৰা এবছৰলৈ হ'ব পাৰে।<ref name="pmid21195373">{{cite journal |author=Alberti A, Caporaso N |title=HBV therapy: guidelines and open issues |journal=Digestive and Liver Disease : Official Journal of the Italian Society of Gastroenterology and the Italian Association for the Study of the Liver |volume=43 |issue=Suppl 1 |pages=S57–63 |year=2011 |month=January|pmid=21195373 |doi=10.1016/S1590-8658(10)60693-7 }}</ref> উপলব্ধ এটাও দৰবে সংক্ৰমণ নোহোৱা কৰিব নোৱাৰে, সেইবোৰে ভাইৰাছৰ বংশ বৃদ্ধি বন্ধ কৰি যকৃতৰ ক্ষতি কমাবহে পাৰে। বৰ্তমান USFDA সংস্থাই হেপাটাইটিছ বি'ৰ সংক্ৰমণৰ বাবে সাতপ্ৰকাৰৰ ঔষধ ব্যৱহাৰৰ অনুমতি দিছে। সেইবোৰ হৈছে ভাইৰাছ নাশক ঔষধ লেমিভুডিন, এডিফ'ভিৰ, টিন'ফ'ভিৰ আৰু এণ্টেকেভিৰ; আৰু প্ৰতিৰোধী তন্ত্ৰক সবল কৰা ইণ্টাৰফেৰ'ন আলফা-2a আৰু পেগীলেটেড আলফা-2a। সপ্তাহত দুবাৰ বা তিনিবাৰ বেজী দিবলগীয়া ইণ্টাৰফেৰ'নৰ ঠাইত আজিকালি দীৰ্ঘকাল কাম কৰা পেগীলেটেড (PEGylated) ইণ্টাফেৰ'ন ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাক সপ্তাহত এবাৰ বেজী দিলেই হয়।<ref name=" Dienstag"/> কিন্তু ভাইৰাছটোৰ জিন'টাইপ আৰু ব্যক্তিজনৰ বংশগতিক ভিত্তি কৰি চিকিৎসাৰ প্ৰতি সঁহাৰি কম-বেছি হ'ব পাৰে। এই চিকিৎসাৰ ফলত যকৃতত ভাইৰাছৰ বংশবৃদ্ধি কমে আৰু ভাইৰেল বোজা (তেজত পোৱা ভাইৰেল কণাৰ সংখ্যা) কম হয়।<ref name="pmid12000599">{{vcite journal | author = Pramoolsinsup C | title = Management of viral hepatitis B | journal = Journal of Gastroenterology and Hepatology | volume = 17 | issue = Suppl | pages = S125–45 | year = 2002 | month = February | pmid = 12000599 | url = http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0815-9319&date=2002&volume=17&issue=&spage=S125 | doi = 10.1046/j.1440-1746.17.s1.3.x }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[:en:Interferon|ইণ্টাৰফেৰ'ন]] চিকিৎসাই জিন'টাইপ Aত ৩৭% "e" এণ্টিজেন চিৰ'কন্‌ভাৰ্চন সৃষ্টি কৰিব পাৰে কিন্তু "C" প্ৰকাৰত এই হাৰ মাত্ৰ ১৫%। চিকিৎসাৰ পাছত e এণ্টিজেন বিলোপৰ হাৰ A প্ৰকাৰৰ ক্ষেত্ৰত ~৪৫% কিন্তু C আৰু D প্ৰকাৰত ২৫-৩০%।<ref name="pmid19998495">{{vcite journal | author = Cao GW | title = Clinical relevance and public health significance of hepatitis B virus genomic variations | journal = World Journal of Gastroenterology : WJG | volume = 15 | issue = 46 | pages = 5761–9 | year = 2009 | month = December | pmid = 19998495 | pmc = 2791267 | url = http://www.wjgnet.com/1007-9327/15/5761.asp | accessdate = 2012-02-21 | archivedate = 2011-06-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110629013632/http://www.wjgnet.com/1007-9327/15/5761.asp }}</ref> ভাৰতত ইণ্টাৰফেৰ'ন আৰু লেমিভুডিনেৰে চিকিৎসাকাল দীঘলীয়া (প্ৰায় ২ বছৰ) হোৱাৰ লগতে খৰচো অত্যধিক বেছি (১,৭৫,০০০-২,০০,০০০ টকা পৰ্যন্ত)।<ref name="faq"/> ===ৰোগীৰ আহাৰ=== হেপাটাইটিছ বি ৰোগীয়ে যকৃতৰ অধিক ক্ষতি নহ'বৰ বাবে মদ্যপান কৰা মানা।<ref name="newsmax">{{cite web | url=http://www.newsmax.com/FastFeatures/Hepatitis-B-diet-diet/2011/02/04/id/385048 | title=Hepatitis B & The Role of Diet | publisher=Newsmax | date=Feb 4, 2011 | accessdate=March 20, 2012}}</ref> বেছিভাগ ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ কোনো আহাৰৰ প্ৰয়োজন নাই, পুষ্টিকৰ আহাৰ গ্ৰহণৰ লগতে শাৰীৰিক বিশ্ৰামহে মূল কথা। তথাপিও হেপাটাইটিছ ফাউণ্ডেশ্যন ইণ্টাৰনেচনেলে পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে যে ৰোগীয়ে বেছিকৈ প্ৰ'টিনযুক্ত আহাৰ (মাছ, মাংস, কণী) আদি খোৱা অনুচিত কাৰণ ই "হেপাটিক এন্‌চিফাল'পেথী" সৃষ্টি কৰি মগজুত প্ৰতিক্ৰিয়া কৰিব পাৰে।<ref name="HFI">{{cite web | url=http://www.livestrong.com/article/189423-diet-for-hepatitis-b/ | title=Diet for Hepatitis B | publisher=Livestrong.com | date=Jul 30, 2010 | accessdate=March 20, 2012 | author=Patricia A. Carter | archivedate=March 3, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303150730/http://www.livestrong.com/article/189423-diet-for-hepatitis-b/ | deadurl=yes }}</ref> খাদ্য কম কেল'ৰিযুক্ত হোৱাৰ লগতে স্নেহ পদাৰ্থ (Fat) আৰু নিমখৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা উচিত।<ref name="HFI"/> শৰ্কৰাযুক্ত আৰু আঁহযুক্ত খাদ্য তুলনামূলকভাৱে বেছি খাব লাগে। প্ৰতিজৱিক পদাৰ্থ (Antioxidant) বেছি থকা খাদ্য যেনে শাক-পাছলি আৰু ফলমূল খোৱা ভাল। চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ অবিহনে কোনো ঔষধ খোৱা অনুচিত, অন্যথা সাধাৰণ জ্বৰ-বিষৰ ঔষধেও যকৃতৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে। ==পূৰ্বানুমান== হেপাটাইটিছ বি ভাইৰাছ সংক্ৰমণ একিউট (আপোনাআপুনি ভাল হোৱা) বা ক্ৰ'নিক (দীৰ্ঘদিনীয়া) হ'ব পাৰে। একিউট সংক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত আক্ৰান্তজনে দুমাহমানৰ ভিতৰত ৰোগৰ পৰা ৰেহাই পায়। শিশুসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংক্ৰমণ কমোৱা সক্ষমতা বয়স্কতকৈ কম। ডাঙৰ শিশু বা বয়স্কৰ সংক্ৰমণ হ'লে ৯৫%তকৈও বেছিভাগে আৰোগ্য লাভ কৰি ভাইৰাছটোৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব। কিন্তু সৰু শিশুসকলৰ ক্ষেত্ৰত এই হাৰ মাত্ৰ ৩০% আৰু মাকৰ পৰা সংক্ৰমণ লাভ কৰা ৫% শিশুৱেহে ভাইৰাছটো আঁতৰাব পাৰিব।<ref>{{Cite journal|last1=Bell|first1=S J|last2=Nguyen|first2=T|year=2009|title=The management of hepatitis B|journal=Aust Prescr|volume=23|issue=4|pages=99–104|url=http://www.australianprescriber.com/magazine/32/4/99/104/|format=Free full text}}</ref> এওঁলোকৰ ৪০%ৰ চিৰ'চিছ বা যকৃতৰ কৰ্কট হৈ মৃত্যু হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref name="Dienstag">{{Cite doi|10.1056/NEJMra0801644}}</ref> একৰ পৰা ছয়বছৰ বয়সৰ ভিতৰত সংক্ৰমণ হ'লে ৭০% আক্ৰান্তই আৰোগ্য লাভ কৰিব।<ref name="pmid16176431">{{Cite doi|10.1111/j.1399-3046.2005.00393.x}}</ref> [[হেপাটাইটিছ ডি]] (HDV) সংক্ৰমণ কেৱল হেপাটাইটিছ বি'ৰ লগতহে হ'ব পাৰে। HDVয়ে HBVৰ পৃষ্ঠ প্ৰতিজনক ব্যৱহাৰ কৰি কেপ্‌চিড সৃষ্টি কৰে।<ref name="pmid16364738">{{Cite doi|10.1016/j.virol.2005.09.033}}</ref> হেপাটাইটিছ ডি'ৰ লগত সহ-সংক্ৰমণে যকৃতৰ চিৰ'চিছ আৰু কৰ্কটৰ আশঙ্কা বঢ়াই তোলে।<ref name="pmid1661197">{{Cite pmid|1661197}}</ref> ''[[:en:Polyarteritis nodosa|প'লীআৰ্‌টেৰাইটিছ ন'ড'ছা]]'' হেপাটাইটিছ বি হোৱা ব্যক্তিৰ গাত বেছিকৈ দেখা যায়। ===পুনৰ্সক্ৰিয়ন=== হেপটাইটিছ বি ভাইৰাছ ডি এন এ সংক্ৰমণৰ পিছতো গাত থাকি যায় আৰু সেইবাবে কিছুমান মানুহৰ পুনৰ এই ৰোগ হ'ব পাৰে।<ref name="pmid17981227">{{Cite doi|10.1016/j.cld.2007.08.001}}</ref> এনে ঘটনা কম দেখা গ'লেও শৰীৰৰ প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা কমি থকা মানুহৰ ক্ষেত্ৰত এই আশঙ্কা বেছি।<ref name="pmid18184191">{{Cite doi|10.1111/j.1365-2893.2007.00902.x}}</ref> HBVৰ পুনৰ অনুকৃত্যায়ন চক্ৰ আৰম্ভ হ'ব পাৰে। প্ৰায় ৫০% লোকৰ একিউট পুনৰ্সক্ৰিয়ন হয়। তেজত ALTৰ মাত্ৰা 200 UL/L থাকিলে কম মাত্ৰা থকা ব্যক্তিতকৈ এই সম্ভাৱনা তিনিগুণ বেছি। [[কীম'থেৰাপী]] গ্ৰহণ কৰি থকা ব্যক্তিৰো পুনৰ্সক্ৰিয়নৰ সম্ভাৱনা বেছি। প্ৰতিৰোধী ক্ষমতা কমোৱা ঔষধেও যকৃতত ঘাতক টি কোষৰ কামত বাধা জন্মাই HBVৰ বংশ বৃদ্ধিত সহায় কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.surgery.usc.edu/divisions/hep/livernewsletter-reactivationofhepatitisb.html|title=Hepatitis B Reactivation|accessdate=2009-01-24|last=Bonacini|first=Maurizio, MD|publisher=University of Southern California Department of Surgery|archivedate=2020-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200320130353/https://web.archive.org/web/20081127101705/http://www.surgery.usc.edu/divisions/hep/livernewsletter-reactivationofhepatitisb.html|deadurl=yes}}</ref> ==ৰোগবিতৰণ (Epidemiology)== [[File:Hepatitis B world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|২০০৪ চনৰ তথ্য অনুসৰি প্ৰতি ১,০০,০০০ বাসিন্দাৰ [[:en:disability-adjusted life year|অক্ষমতা বৰ্ষৰ]] (ৰোগৰ ফলত হেৰোৱা জীৱনৰ সময়) হিছাপ {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|তথ্য নাই}} {{legend|#ffff65|<১০}} {{legend|#fff200|১০-২০}} {{legend|#ffdc00|২০-৪০}} {{legend|#ffc600|৪০-৬০}} {{legend|#ffb000|৬০-৮০}} {{legend|#ff9a00|৮০-১০০}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|১০০-১২৫}} {{legend|#ff6e00|১২৫-১৫০}} {{legend|#ff5800|১৫০-২০০}} {{legend|#ff4200|২০০-২৫০}} {{legend|#ff2c00|২৫০-৫০০}} {{legend|#cb0000|>৫০০}} {{Multicol-end}} ]] ২০০৪ চনত পৃথিৱীজুৰি প্ৰায় ৩৫০ নিযুত মানুহ হেপাটাইটিছ বি'ত আক্ৰান্ত আছিল। এছিয়াত আক্ৰান্তৰ হাৰ ১০%তকৈও বেছি, আনহাতে উত্তৰ ইউৰোপ আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত এই হাৰ ০.৫%তকৈ কম। সংক্ৰমণৰ উপায়বোৰ হৈছে উলম্ব সৰবৰাহ বা vertical transmission (যেনে সন্তান জন্মৰ সময়ত), প্ৰাৰম্ভিক জীৱনৰ পথালি সৰবৰাহ বা horizontal transmission (কামোৰ, ক্ষত আৰু অনাময় অভ্যাস), আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ পথালি সৰবৰাহ (যৌন সম্পৰ্ক, সিৰাত নিচাযুক্ত ঔষধ লোৱা)।<ref>{{Cite pmid|15602165}}</ref> সৰবৰাহৰ প্ৰাথমিক পদ্ধতিয়ে নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত ক্ৰ'নিক HBV সংক্ৰমণৰ ব্যাপ্তি ফুটাই তোলে। কম ব্যাপ্তিৰ অঞ্চল যেনে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু পশ্চিম ইউৰোপত সংক্ৰমণৰ মুখ্য কাৰণ হৈছে সিৰাত ড্ৰাগ‌ছ ইন্‌জেক্‌চন আৰু অসুৰক্ষিত যৌন সম্পৰ্ক<ref>{{Cite doi|10.1086/513435}}</ref> মধ্যমীয়া ব্যাপ্তিৰ অঞ্চল যেনে পূব ইউৰোপ, [[ৰাছিয়া]], [[জাপান]] আদিত মূলতঃ শিশুসকলৰ জৰিয়তে সংক্ৰমণ বিয়পে আৰু জনসংখ্যাৰ ২-৭% লোক ক্ৰ'নিক সংক্ৰমণত ভোগে। উচ্চ ব্যাপ্তিৰ অঞ্চল যেনে [[চীন]], ভাৰতকে ধৰি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত সন্তান জন্মৰ সময়ত সংক্ৰমণ বেছিকৈ হয়।<ref name="pmid12616449">{{Cite doi|10.1055/s-2003-37583}}</ref> উচ্চ এণ্ডেমিচিটী বা ৰোগৰ নিৰন্তৰ প্ৰবাহ থকা অঞ্চলত ক্ৰ'নিক HBV সংক্ৰমণৰ হাৰ প্ৰায় ৮%। ২০১০ চনৰ তথ্য অনুসৰি কেৱল চীনতে ১২০ নিযুত মানুহ এই ৰোগত ভুগি আছে। ৪০ নিযুত সংক্ৰমিত মানুহেৰে ভাৰতৰ স্থান দ্বিতীয়<ref name="hindu">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/health/policy-and-issues/article2296173.ece | title=40 million infected with Hepatitis B in India | publisher=The Hindu | date=July 26, 2011 | accessdate=March 19, 2012}}</ref>। [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ৰ মতে প্ৰতিবছৰে প্ৰায় ৬,০০,০০০ লোক এই ৰোগত মৃত্যু বৰণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Healthcare stumbling in RI's Hepatitis fight |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/01/13/healthcare-stumbling-ri%E2%80%99s-hepatitis-fight.html |publisher=The Jakarta Post |date=2011-01-13 |access-date=2012-02-21 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304233039/http://www.thejakartapost.com/news/2011/01/13/healthcare-stumbling-ri%E2%80%99s-hepatitis-fight.html |deadurl=yes }}</ref> কেৱল ভাৰততে এই সংখ্যা প্ৰায় ১,০০,০০০ বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name="faq"/> ==ইতিহাস== ১৮৮৫ চনত প্ৰথমে লুৰ্মেনে হেপাটাইটিছ বি'ৰ মহামাৰীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |author=Lurman A |title=Eine icterus epidemic |journal=Berl Klin Woschenschr |volume=22 |pages=20–3 |year=1885 |language=German}}</ref> ১৮৮৩ চনত ব্ৰেমেনত [[বৰআই]]ৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ঘটিছিল আৰু ১,২৮৯ জন বন্দৰৰ কৰ্মচাৰীক আন মানুহৰ [[লসিকা]]ৰে প্ৰতিষেধক দিয়া হৈছিল। কেইবাসপ্তাহ পিছৰ পৰা আঠ মাহলৈকে তাৰে ১৯১ জন কৰ্মীয়ে [[জণ্ডিছ]]ত ভোগে আৰু তেওঁলোকৰ হেপাটাইটিছ বি হৈছে বুলি নিৰ্ণয় কৰা হয়। একে উৎসৰ লসিকাৰ প্ৰতিষেধক নোলোৱা আন মানুহবোৰ কিন্তু সুস্থ হৈ থাকিল। এপিডেমিয়'লজীৰ সম্পৰীক্ষাৰ দ্ৰুপদী উদাহৰণ বুলি গণ্য হোৱা লুৰ্মেনৰ নথিত এই কথা প্ৰমাণ হয় যে এই মহামাৰীৰ কাৰণ আছিল দূষিত লসিকা। ১৯০৯ চনত [[চীফিলিছ]]ৰ চিকিৎসাৰ বাবে আৰ্ছফেনামাইন বুলি ঔষধ এটা দিবলৈ হাইপ'ডাৰ্মিক বেজী ব্যৱহাৰ আৰু পুনৰ্ব্যৱহাৰ কৰোঁতে তেনে কেইবাটাও ঘটনা প্ৰত্যক্ষ কৰা হৈছিল। ১৯৬৫ চনত [[বাৰুছ ব্লাম্‌বাৰ্গ]] নামৰ বিজ্ঞানীজনে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ ভূমিপুত্ৰসকলৰ তেজত [[অষ্ট্ৰেলিয়া এণ্টিজেন]] (পিছলৈ হেপাটাইটিছ বি চাৰফেছ এণ্টিজেন বুলি নামাঙ্কিত) আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref name="pmid5930797">{{Cite pmid|5930797}}</ref> মেক্‌কালামে ১৯৪৭ চনতে ভাইৰাছটোৰ বিষয়ে সন্দেহ কৰে যদিও<ref>{{cite journal |author=MacCallum, F.O. |title=Homologous serum hepatitis |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1947-11-01_2_18/page/n64 |journal=Lancet |volume=2 |pages=691 |year=1947 }}</ref> ১৯৭০ চনতহে ডি.এছ. ডেন আৰু সতীৰ্থসকলে [[ইলেক্‌ট্ৰন অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ]]ৰে ভাইৰাছ কণাটো আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref name="pmid4190997">{{Cite doi|10.1016/S0140-6736(70)90926-8}}</ref> ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিত ভাইৰাছটোৰ জিন'ম শৃংখলিত কৰা হয়<ref>{{Cite doi|10.1038/281646a0}}</ref> আৰু প্ৰথম প্ৰতিষেধকৰ পৰীক্ষা কৰা হয়।<ref name="pmid6108398">{{Cite pmid|6108398}}</ref> ==সমাজ আৰু সংস্কৃতি== ২৮ জুলাইত পালন কৰা [[বিশ্ব হেপাটাইটিছ দিৱস]]ৰ জৰিয়তে হেপাটাইটিছ বি আৰু চি'ৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি আৰু প্ৰতিকাৰ, ৰোগনিৰ্ণয় তথা চিকিৎসাৰ বাবে উৎসাহ প্ৰদান কৰা হয়। বিশ্ব হেপাটাইটিছ যৌথমঞ্চই ২০০৭ চনৰেপৰা ইয়াৰ নেতৃত্ব লৈ আহিছে। ২০১০ চনৰ মে' মাহৰপৰা [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ইও ইয়াৰ প্ৰচাৰত পূৰ্ণ সহযোগ কৰি আহিছে।<ref>http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/EB126/B126_R16-en.pdf</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|colwidth=30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscat|Hepatitis B|হেপাটাইটিছ বি}} * [http://www.cdc.gov/hepatitis/B/ CDC webpage on Hepatitis B] * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hepatitisb.html NIH collection of links to relevant articles on Hepatitis B] * [http://www.hepbnet.org NIH Research Network on hepatitis B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317023754/http://www.hepbnet.org/ |date=2012-03-17 }} {{STD/STI}} {{Medical condition classification and resources}} {{Viral diseases}} {{good article}} [[শ্ৰেণী:সংক্ৰামক ৰোগ]] [[শ্ৰেণী:হেপাটাইটিছ|বি]] [[শ্ৰেণী:যৌন সংক্ৰামক ৰোগ]] [[শ্ৰেণী:ভাইৰাছজনিত ৰোগ]] kqyas3h8s2g0dpldy0w2e3rk2tlpxhh 0 18776 634427 569622 2026-09-06T06:39:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634427 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name=সুগৰী পহু |status=LC |status_system=IUCN3.1 |status_ref=<ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Muntiacus muntjak'' |author=Timmins, R.J. |author2=Duckworth, J.W. |author3=Hedges, S. |date=2016 |page=e.T42190A56005589 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T42190A56005589.en |access-date=19 November 2021}}</ref> |image=Red Muntjac (Muntiacus muntjak curvostylis) (6963743562).jpg |image_caption= | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Artiodactyla]] | subordo = [[Ruminantia]] | familia = [[Cervidae]] | subfamilia = '''muntiacinae''' | genus = ''[[Muntiacus]]'' | species = '''''M. muntjak''''' | binomial = ''Muntiacus muntjak'' | binomial_authority = [[Eberhard August Wilhelm von Zimmermann|Zimmermann]], 1780 |synonyms=*''Cervus muntjac'' | range_map=Muntjac distribution map.gif|200px |range_map_caption=সুগৰী পহুৰ বিস্তৃতি }} '''সুগৰী পহু'''<ref name="হেমকোষ">{{cite book|last=বৰুৱা|first=হেমচন্দ্ৰ|title=হেমকোষ|year=২০০৬|publisher=হেমকোষ প্ৰকাশন|edition=১২তম|pages=১০৫৩}}</ref><ref name="চন্দ্ৰকান্ত">{{cite book|last=|first=|title=চন্দ্ৰকান্ত অভিধান|year=২০০৬|publisher=গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|edition=৩য়|pages=৮৩৬, ৮৪৫}}</ref><ref name="গগৈ">{{cite book|last=গগৈ|first=ফটিক চন্দ্ৰ|title=ভাৰতৰ বনৰীয়া জন্তু |date=ডিচেম্বৰ, ১৯৮৮|publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ|pages=৯৩-৯৫}}</ref> বা '''সোগোৰা পহু'''<ref name="চন্দ্ৰকান্ত"></ref>({{Lang-en|Barking Deer বা Indian Muntjac}}, বৈজ্ঞানিক নামঃ ''Muntiacus muntjak'') এবিধ অতি সৰু হৰিণ। ইয়াক দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ পশ্চিম এছিয়াত পোৱা যায়। ইয়াৰ চুটি আৰু কোমল মটীয়া বা ৰঙচুৱা নোম থাকে। কেতিয়াবা মাখন ৰঙৰ দাগও দেখা যায়। ই প্ৰায় আটাইতকৈ সৰু হৰিণ। == উপজাতি সমূহৰ বিস্তৃতি == সুগৰী পহুৰ ১৫টা উপ প্ৰজাতি আছে:<ref name="msw3">{{MSW3 Artiodactyla|id=14200405|page=667|heading=''Muntiacus muntjak''}}</ref> * ''M. m. annamensis'', [[ইন্দোচীন]] * ''M. m. aureus'', peninsular [[ভাৰত]] * ''M. m. bancanus'', [[বেলিতুঙ্গ]] and [[বাঙ্গকা দ্বীপপুঞ্জ]] * ''M. m. curvostylis'', [[থাইলেণ্ড]] * ''M. m. grandicornis'', Burmese muntjac, [[ম্যানমাৰ]] * ''M. m. malabaricus'', South India and [[শ্ৰীলংকা]] * ''M. m. montanus'', Sumatran or mountain muntjac, [[সুমাত্ৰা]] * ''M. m. muntjak'', Javan muntjac, জাভা আৰু দক্ষিণ [[সুমাত্ৰা]] * ''M. m. nainggolani'', [[বালি, ইণ্ডোনেছিয়া]] আৰু [[লমবক]] দ্বীপ * ''M. m. nigripes'', black-footed or black-legged muntjac, [[ভিয়েটনাম]] আৰু [[হায়নান]] দ্বীপ * ''M. m. peninsulae'', [[মালয়েছিয়া]] * ''M. m. pleicharicus'', South [[বৰ্ণিয়’]] * ''M. m. robinsoni'', [[বিনতান দ্বীপ]] আৰু [[লিঙ্গা দ্বীপপুঞ্জ]] * ''M. m. rubidus'', উত্তৰ [[বৰ্ণিয়’]] * ''M. m. vaginalis'', [[ম্যানমাৰ]]ৰ পৰা [[চীন]]লৈ ==বিৱৰণ== [[File:Muntiacus muntjak 05 MWNH 152.jpg|thumb|লাওখোলা]] সুগৰী পহুৰ চুটি আৰু কোমল মটীয়া বা ৰঙচুৱা নোম থাকে। কেতিয়াবা মাখন ৰঙৰ দাগও দেখা যায়। ই প্ৰায় আটাইতকৈ সৰু হৰিণ। ঋতু বিশেষে ইয়াৰ দেহৰ বৰণ ডাঠ মটিয়াৰ পৰা হালধীয়া-মটীয়া হ’ব পাৰে। শীত অঞ্চলত ইয়াৰ নোমবোৰ ঘন হয়। কাণৰ কাষত নোম তেনেই কম। ঋতু অনুসৰি ইয়াৰ নোমৰ বৰণ গাঢ় মটীয়া পৰা হালধীয়া আৰু ৰঙা মটীয়া হয়। বুকু আৰু পেটৰ সমুখ ভাগ বগা হয়। মুখখন গাঢ় মটীয়া বৰণৰ। মতা প্ৰাণীবোৰ মাইকীত কৈ আকাৰত ডাঙৰ হয়। মতা সুগৰী পহুৰ মূৰত ১০ ছে: মি মান দৈৰ্ঘ্যৰ শিং থাকে। শিংটোৰ গূৰিতে এটা ঠাল থাকিব পাৰে। মাইকী জনীৰ শিংৰ পৰিৱৰ্তে কিছু ওলাই অহা হাড়ৰে একোটা নোমৰ সমষ্টি থাকে। মতাতোৰ কুকুৰ দাত থাকে। মতাটোৱে ইয়াৰ ২ ৰ পৰা ৪ ছে: মি: দীঘল বেকা ভাজৰ কুকুৰ দাত অন্য মতা সুগৰিৰ সৈতে যুজঁ কৰোঁতে ব‍্যৱহাৰ কৰে আৰু কেতিয়াবা গুৰুতৰ আঘাত হানিব পাৰে। ইয়াৰ ওজন ১৪-২৮ কি: গ্ৰা আৰু দৈৰ্ঘ্য ৮৯-১৩৫ ছে: মি:। সুগৰী পহুক সৰ্বভক্ষী বুলি গণ্য কৰা হয়। ই ঘাহ, বন, ঘাহৰ থোৰ(shoot), ফল, গছৰ গূটি, পাত, ডাল আৰু চৰাইৰ কণী খায়। কেতিয়াবা ইয়াক ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ প্ৰাণী আৰু মৃত জীব বা মৰাশও খোৱা দেখা যায়। ই কুকুৰে ভুকাৰ দৰে মাতে। বিশেষকৈ ভয় খালে এনে মাত মাতে। এইবাবে ইয়াক ইংৰাজীত barking deer বোলে। সীমা দখলৰ চিন দিয়া বাবে ইয়াৰ চকুৰ সমুখলৈ (postorbital) এটা ডাঙৰ গন্ধ গ্ৰন্থি থাকে।<ref>{{Cite web |url=http://animaldiversity.org|title=ADW: Home|website=animaldiversity.org|language=en|access-date=2017-12-02}}</ref> এইটো সুগৰীৰ সৈতে আন হৰিণতকৈ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য। মতাতোৰ গ্ৰন্থি মাইকী জনীতকৈ ডাঙৰ।<ref>{{Cite journal |last=Barrette |first=C. |date=1976 |title=Musculature of facial scent glands in the muntjac |url=http://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC1231931&blobtype=pdf |journal=[[Journal of Anatomy]] |volume=122 |issue=Pt 1 |pages=61–66 |pmid=977477 |pmc=1231931 |access-date=2022-05-23 |archivedate=2022-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220706084517/http://europepmc.org/backend/ptpmcrender.fcgi?accid=PMC1231931&blobtype=pdf |deadurl=yes }}</ref>সুগৰী পহু মাজত বহুপ্ৰজনন (polygamy) দেখা যায়। মাইকী প্ৰাণী প্ৰথম বা দ্বিতীয় বছৰ বয়সত প্ৰজননক্ষম হৈ উঠে। গৰ্ভধাৰণৰ সময় ৬-৭ মাহ। সাধাৰণতে এবাৰত এটাকৈ পোৱালিৰ জন্ম দিয়ে। মাক-পোৱালিৰ বাহিৰে সুগৰী পহুক সাধাৰণতে অকলশৰীয়া কৈ থকা দেখা যায়। ই দিন আৰু ৰাতি দুয়ো সময়তে চৰে। ==বসতিস্থল== সুগৰী পহু দক্ষিণ [[এছিয়া]]ৰ বহুল ভাবে বিস্তৃত অথচ সীমিত তথ্য থকা প্ৰাণী সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰজাতিটো [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]], [[শ্ৰীলংকা]], [[নেপাল]], [[পাকিস্তান]], দক্ষিণ [[চীন]], [[ভিয়েটনাম]], [[জাভা]], [[সুমাত্ৰা]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[কম্বোডিয়া]], আৰু [[বৰ্ণিয়’]] আদি দেশত পোৱা যায়। ই প্ৰধানকৈ ঘাঁহনি, চাভানা অঞ্চল, পৰ্ণপাতী আৰু কাইটীয়া অৰণ্যত থাকে। ==আলোকচিত্ৰ== <gallery mode="packed" heights="180px"> Barkingdeer by N A Nazeer.jpg| [[ভাৰত]]ৰ সুগৰী পহু Barking deer female chewing a Careya arborea fruit AJTJohnsingh.jpg|ভাৰতত ''[[Careya arborea]]'' ফল চোবাই থকা এজনী মাইকী সুগৰী Red Muntjac (Muntiacus muntjak curvostylis) (7109809349).jpg|[[থাইলেণ্ড]] ৰ [[Khao Yai National Park]]ত ''M. m. curvostylis''<br> Red muntjac (Muntiacus muntjak malabaricus) male head.jpg|[[কান্দি]], [[শ্ৰীলংকা]]ত মতা সুগৰী পহু ''M. m. malabaricus''<br> Indian Muntjac, Barking Deer 2.jpg|শ্ৰীলংকাৰ মাইকী সুগৰী পহু <br> Indian Muntjac, Barking deer 1.jpg|শ্ৰীলংকাৰ মতা সুগৰী পহু </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} *Hutchins, Michael, ed. "Muntjacs." Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 2nd ed. 15 vols. Detroit: The Gale Group Inc, 2004. *Kurt, Fred. "Muntjac Deer." Grzimek's Encyclopedia of Mammals. 1st ed. 5 vols. St. Louis: McGraw-Hill, 1990. *Nowak, Ronald M. "Muntjacs, or Barking Deer." Walker's Mammals of the World. 6th ed. 2 vols. Baltimore: The Johns Hopkins UP, 1999. [[শ্ৰেণী:তৃণভোজী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:পহু]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ স্তন্যপায়ী বন্যজন্তু]] 6qvdbfgpbscb9vp930c96xyosaofyl2 0 28564 634412 544625 2026-09-06T02:48:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634412 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = যাদৱ পায়েং |image = The Forest Man of India Jadav Payeng.jpg |imagesize =200px |caption = যাদৱ পায়েং |birth_name = যাদৱ পায়েং |birth_date = ৩১ অক্টোবৰ,১৯৫৯ |birth_place = [[অসম]], [[ভাৰত]] |other names = মুলাই |occupation = অৰণ্য নিৰ্মাতা |years active = ১৯৮০ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈ |spouse = বিনীতা পায়েং |children = |awards = [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] (২০১৫) </br> কমনৱেলথ পইণ্টছ্ অৱ লাইট বঁটা (২০২০) }} '''যাদৱ পায়েং''' ({{lang-en|Jadav Payeng}}) [[অসম]]ৰ এগৰাকী পৰিৱেশ কৰ্মী।<ref name="Jadav Molai Payeng – the 'Forest Man of India', কাৰেণ্ট চায়েন্স, ২৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪">{{cite web | url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/106/04/0499.pdf | title=Jadav Molai Payeng – the 'Forest Man of India', কাৰেণ্ট চায়েন্স, ২৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪ | accessdate=মাৰ্চ 21, 2014}}</ref> '''মুলাই''' তেওঁৰ উপনাম। তেওঁ [[অসম|অসমৰ]] [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট জিলাৰ]] ককিলামুখৰ ওচৰৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ঔনামুখ চাপৰিৰ এক বৃহৎ এলেকাত গছপুলি ৰোপণ কৰি এখন অৰণ্যলৈ ৰূপান্তৰ কৰিছিল। এই ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চল জুৰি থকা অৰণ্যখন যাদৱ পায়েঙৰ সন্মানাৰ্থে 'মুলাই কাঠনি' নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref name="দা চানডে ইণ্ডিয়ান"/> ঔনামুখ চাপৰিটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা বৃহৎ চৰ। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ আৰু বহলে প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ।<ref name="দা চানডে ইণ্ডিয়ান">[http://www.thesundayindian.com/as/story/%EF%BF%BD%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A7%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%B0-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A0%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A7%B0%EF%BF%BD/25/1522/ ঘাটৰ সিপাৰৰ কাঠনিবাৰী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508015812/https://www.thesundayindian.com/as/story/%EF%BF%BD%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A7%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%B0-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A0%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A7%B0%EF%BF%BD/25/1522/|date=2021-05-08}}, লিখক: হেমন্ত ফুকন, [[দা চানডে ইণ্ডিয়ান]] ৱেবছাইট</ref><ref name="huffingtonpost2012">{{cite web | url=http://www.huffingtonpost.com/2012/04/03/indian-man-jadav-molai-pa_n_1399930.html?utm_hp_ref=fb&src=sp&comm_ref=false | title=Indian Man, Jadav "Molai" Payeng, Single-Handedly Plants A 1,360 Acre Forest In Assam | publisher=huffingtonpost.com | accessdate=March 6, 2013}}</ref> ১৯৮০ চনত<ref>http://zeenews.india.com/news/eco-news/man-creates-forest-on-brahmaputra-sand-bar_765997.html</ref> তেওঁ অৰণ্য সৃষ্টিৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে। বৰ্তমান সেই অৰণ্যত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী দেখা যায়। কেইবিধমান মূল্যবান উদ্ভিদ হ'ল: [[অৰ্জুন গছ|অৰ্জুন]], [[এজাৰ]], গোলমোহৰ, কৰৈ, মজ, [[শিমলু]] আদি। প্ৰাণীৰ ভিতৰত [[এশিঙীয়া গঁড়|গঁড়]], [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], হৰিণা, বিভিন্ন ধৰণৰ পৰিভ্ৰমী চৰাই, শগুন আদিয়েই প্ৰধান।<ref>http://zeenews.india.com/news/eco-news/man-creates-forest-on-brahmaputra-sand-bar_765997.html</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/special-report/The-man-who-made-a-forest/articleshow/12488584.cms?intenttarget=no</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.ecotourismsociety.in/real-eco-heroes |access-date=2012-09-04 |archivedate=2012-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818134420/http://ecotourismsociety.in/real-eco-heroes |deadurl=yes }}</ref> [[নতুন দিল্লী]]ত অৱস্থিত [[জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়|জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ে]] তেওঁক ‘ভাৰতৰ অৰণ্য মানৱ’ (ফৰেষ্ট মেন অৱ ইণ্ডিয়া) উপাধি প্ৰদান কৰিছে।<ref name="দা চানডে ইণ্ডিয়ান"/> ২০১৫ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ দিনা [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটাৰে সন্মানিত কৰে।<ref name="print">{{cite web|title=Padma Awards 2015|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|accessdate=25 January 2015}}</ref> ==কৰ্ম জীৱন== ১৯৭৯ চনত ষোল্ল বছৰ বয়সত যাদৱ পায়েঙে বানপানীয়ে উটুৱাই অনা বহু সাপ মৃত্যুমুখত পৰা প্ৰত্যক্ষ কৰে আৰু অন্তৰত দুখ পায়। ১৯৮০ চনত [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ বন বিভাগে ককিলামুখৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত ঔনামুখ চাপৰিৰ ২০০ হেক্টৰ অঞ্চলত বৃক্ষৰোপণৰ আঁচনি গ্ৰহণ কৰে। পাঁচ বছৰত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰকল্পত মুলাইও আছিল এজন কৰ্মী। প্ৰকল্প শেষ হোৱাৰ পিছত আনবোৰ কৰ্মী গুছি গ'লেও মুলাইয়ে অধিক গছ ৰোৱা আৰু সেইবোৰৰ চোৱা-চিতা কৰা কাম আৰম্ভ কৰে। এতিয়া 'মুলাই কাঠনিবাৰী' নামৰে জনা যোৱা হাবিখনত [[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]], [[এশিঙীয়া গঁড়]], এশৰো অধিক হৰিণা, শহাপহু, বান্দৰ আৰু অনেক প্ৰজাতিৰ চৰাই আছে।<ref name="huffingtonpost2012"/> তাত থকা কেইবাহাজাৰো গছৰ ভিতৰত শিমলু, বাঁহ, শিশু, ডিমৰু, ভেলকৰ, অৰ্জুন, এজাৰ, বগৰী, গমাৰি, সোণাৰু, কৃষ্ণচূড়া, চেগুন আদি প্ৰধান। ৫৫০ হেক্টৰজুৰি কেৱল বাঁহ গছেই আছে।<ref name="asianagearchive">{{cite web | url=http://archive.asianage.com/india/man-creates-forest-single-handedly-brahmaputra-sand-bar-972 | title=Man creates forest single-handedly on Brahmaputra sand bar | publisher=[[The Asian Age]] | accessdate=March 6, 2013 | archivedate=July 18, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718092653/http://archive.asianage.com/india/man-creates-forest-single-handedly-brahmaputra-sand-bar-972 | deadurl=yes }}</ref> ১০০টা হাতীৰ এটা জাক প্ৰতিবছৰে হাবিখনলৈ আহে আৰু প্ৰায় ছমাহমান সময় থাকে। যোৱা কেইটামান বছৰত হাবিখনত জাকটোৰ ১০টা পোৱালিও জন্ম হৈছে।<ref name="asianagearchive"/> ২০০৮ চনত হাতীৰ এটা জাকে হাবিখনৰ পৰা প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দূৰৰ ঔনাচাপৰি গাঁৱত সম্পত্তিৰ হানি কৰিছিল আৰু সেই হাতীজাকৰ সন্ধান কৰোঁতেই বন বিভাগে এই হাবিখনৰ কথা জানিবলৈ পায়।<ref name="asianagearchive"/> কেইবছৰমান আগতে চোৰাং চিকাৰীয়ে হাবিখনত থকা গঁড় হত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা চলায় যদিও মুলাইয়ে বন বিষয়াক এই কথা জনায়। বন বিষয়া আহি চোৰাং চিকাৰীয়ে পাতি থোৱা বিভিন্ন বস্তু জব্দ কৰে।<ref name="asianagearchive"/> যাদৱ পায়েঙে হাবিখনৰ চোৱা-চিতা আৰু ভালকৈ কৰিবলৈ আৰু অসমৰ আন ঠাইত এনে কাম আৰম্ভ কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ আন এটা চাপৰিতো গছ ৰোৱা তেওঁৰ আন এটা লক্ষ্য।<ref name="ajithkumar.cc">{{cite web |url=http://www.ajithkumar.cc/my-thoughts/one-of-the-greatest-achievements-of-the-human-race-jadav-payeng/ |title=One of the Greatest Achievements of the Human Race – Jadav Payeng |publisher=Ajith Kumar. CC |date=2012-08-03 |accessdate=2012-12-31 |archivedate=2012-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719094107/http://www.ajithkumar.cc/my-thoughts/one-of-the-greatest-achievements-of-the-human-race-jadav-payeng/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ecotourismsociety.in/real-eco-heroes |title=Real Eco Heroes &#124; ecotourismsocietyofnortheast |publisher=Ecotourismsociety.in |date= |accessdate=2012-12-31 |archivedate=2012-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818134420/http://ecotourismsociety.in/real-eco-heroes |deadurl=yes }}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== 'মুলাই অৰণ্য'তে পঁজাঘৰ সাজি পত্নী বিনীতা পায়েং, দুজন পুত্ৰ আৰু এগৰাকী কন্যাৰ সৈতে [[মিচিং জনগোষ্ঠী]]য় যাদৱ পায়েঙে বাস কৰে।<ref name="huffingtonpost2012"/> গৰু আৰু ম'হৰ গাখীৰ বিক্ৰী কৰাই তেওঁৰ একমাত্ৰ জীৱিকা।<ref name="huffingtonpost2012"/> শেহতীয়া সাক্ষাৎকাৰ এটাত তেওঁ কয় যে তেওঁৰ প্ৰায় ১০০টা মান গৰু আৰু ম'হ বাঘে বধ কৰিছে। কিন্তু ইয়াৰ বাবে তেওঁ হাবি-বন ধ্বংস কৰা মানুহকহে দোষাৰোপ কৰে।<ref name="ajithkumar.cc"/> ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Jadav Payeng, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 08, 2015.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ ৮ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰণব মুখাৰ্জী]]ৰ পৰা পদ্মশ্ৰী সন্মান গ্ৰহণ কৰাৰ মুহূৰ্ত]] * ২০১২ চনৰ ২২ এপ্ৰিলৰ দিনা [[ধৰিত্ৰী দিৱস|ধৰিত্ৰী দিৱসৰ]] লগত সংগতি ৰাখি জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালৰ পৰিবেশ বিজ্ঞান বিভাগে যাদৱ পায়েঙক সন্মান জনাবলৈ এখন জনসভাৰ আয়োজন কৰে। সেইদিনা তেখেতে বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদত প্ৰতীকী ৰূপত পাঁচজোপা বৃক্ষৰোপণ কৰে। [[ৰমন মেগছেছে বঁটা]] বিজয়ী, জলমানৱ ৰূপে খ্যাত ৰাজেন্দ্ৰ সিং আৰু জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্য সুধীৰ কুমাৰ সোপোৰিয়ে অংশ লোৱা এটা প্ৰশ্নোত্তৰ অনুষ্ঠানত পায়েঙে তেখেতৰ অভিজ্ঞতাৰ বৰ্ণনা কৰে। এই অনুষ্ঠানতে উপাচাৰ্য সোপোৰিয়ে তেখেতক 'ভাৰতৰ অৰণ্য মানৱ' (Forest man of India) আখ্যা দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-24/delhi/31392426_1_jadav-payeng-jnu-vice-chancellor-sudhir-kumar-sopory |access-date=2012-09-04 |archivedate=2013-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104082300/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-24/delhi/31392426_1_jadav-payeng-jnu-vice-chancellor-sudhir-kumar-sopory |deadurl=yes }}</ref> * ২০১৫ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ দিনা ভাৰত চৰকাৰৰ তৰফৰ পৰা [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref name="print"/> * ২০২০ চনত যাদৱ পায়েঙক ১২৮ সংখ্যক "কমনৱেলথ পইণ্টছ্ অৱ লাইট এৱাৰ্ড" বঁটাৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। পৰিৱেশ সুৰক্ষালৈ আগবঢ়োৱা স্বেচ্ছামূলক অৱদানৰ বাবে ৰাণী দ্বিতীয় এলিজাবেথে তেওঁক এই স্বীকৃতি দিয়ে। ১১ মাৰ্চত হ'বলগীয়া এক অনুষ্ঠানত ব্ৰিটিছ উপ-উচ্চায়ুক্ত লিক্ লয়ে তেখেতক এই সন্মান প্ৰদান কৰিব।<ref name="বাৰ্তা">{{cite news | title=যাদৱ পায়েঙলৈ কমনৱেলথ পইণ্টছ অৱ লাইট এৱাৰ্ড | work=নিয়মীয়া বাৰ্তা | date=৪-৩-২০২০ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=4 March 2020 | pages=১,১২}}</ref> ===মেক্সিকোত বৃক্ষৰোপণ=== ২০২০ চনৰ ডিচেম্বৰত যাদৱ পায়েঙে [[মেক্সিকো]]ৰ 'আজটেকা'<ref>https://www.news18.com/news/india/forest-man-of-india-strives-to-make-mexico-greener-country-grants-him-visa-for-10-years-3821291.html</ref>নামৰ বেচৰকাৰী সংস্থা এটাৰ সৈতে এখন বিশেষ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তি অনুসৰি পায়েঙৰ সহযোগিতাত [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ মেক্সিকো দেশৰ আঠ লাখ হেক্টৰ ভূমিত সত্তৰ লাখ গছপুলি ৰোৱাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। ২০২১ চনত যাদৱ পায়েঙক মেক্সিকো চৰকাৰে দহবছৰৰ বাবে ভিছা প্ৰদান কৰে। বিশেষ কৰ্মটো সম্পাদন কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে পায়েঙে ২০২১ চনত মেক্সিকোলৈ তিনিমাহৰ বাবে গমন কৰিব। এই বিদেশ-যাত্ৰা বছৰেকীয়া হ'ব। মেক্সিকোৰ পৰিৱেশ আৰু জলবায়ু ছেপ্টেম্বৰ, অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহতহে গছ ৰোৱাৰ বাবে অনুকূল। পায়েঙৰ এই কৰ্মত দেশখনৰ এক লাখ শিক্ষাৰ্থীয়ে প্ৰতি দিনাই অংশগ্ৰহণ কৰিব।<ref name="IT">{{cite newsgroup | url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-forest-man-jadav-molai-payeng-mexico-forests-1812918-2021-06-09 | title=India's 'Forest Man' Jadav Payeng is on a new mission to make Mexico greener | date=10th June, 2021 | accessdate=10 June 2021 | author=Nath, Hemanta Kumar | newsgroup=India Today}}</ref> এই সন্দৰ্ভত পায়েঙে কয় যে, “{{Lang|en|The Mexico government has provided me visa for 10 years. I shall be in Mexico for three months every year -- September, October and November -- That time is suitable to plant trees in Mexico. I will have to involve myself with one lakh students per day for the massive plantation drive.}}” পায়েঙে অসমৰ পৰা মেক্সিকোত ৰুবৰ বাবে [[তামোল]] আৰু নাৰিকলৰ পুলি লৈ যাব।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://newznow.co.in/en_US/new-forest-man-of-assam-jadav-payeng-set-to-make-mexico-greener-granted-10-years-visa/ |access-date=2021-06-10 |archivedate=2021-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610181500/https://newznow.co.in/en_US/new-forest-man-of-assam-jadav-payeng-set-to-make-mexico-greener-granted-10-years-visa/ |deadurl=yes }}</ref> ==জনপ্ৰিয় মাধ্যমত== যাদৱ পায়েঙৰ জীৱন আৰু কৰ্ম-আধাৰিত এখনি সচিত্ৰ ইংৰাজী ভাষাৰ গ্ৰন্থ ২০১৯ চনৰ ১৫ মাৰ্চত প্ৰকাশ হৈ ওলায়। গ্ৰন্থখনৰ নাম হৈছে '{{Lang|en|The Boy who grew a forest: The True Story of Jadav Payeng}}' (অৰণ্য গঢ়া ল'ৰাজন: যাদৱ পায়েঙৰ সঁচা কাহিনী)। শিশু-কিশোৰৰ বাবে যুগুতোৱা এই বিশেষ গ্ৰন্থখনৰ লেখিকা হৈছে ছ'ফিয়া গোলজ্ (Sophia Gholz)।<ref>https://www.onlypicturebooks.com/2019/03/18/the-boy-who-grew-a-forest/</ref> ৩২ পৃষ্ঠাৰ এই গ্ৰন্থখনৰ ভিতৰৰ ছবিসমূহ আঁকিছে কায়লা হাৰেনে। গ্ৰন্থখনে কেইবাটাও পুৰস্কাৰ অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাৰে ভিতৰত ফ্লৰিডা ষ্টেট বুক বঁটা (সোণৰ পদক), গ্ৰীণ আৰ্থ বুক বঁটা, ইউৰেকা অকাহিনীমূলক শিশু গ্ৰন্থৰ সন্মান আদি প্ৰধান। গ্ৰন্থখনে পাঠক-সমালোচকৰ পৰাও ইতিবাচক মন্তব্য লাভ কৰে। [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকান]] আলোচনী "বুকলিষ্ট"-এ কয় যে, “পায়েঙৰ কাহিনীটো স্বতঃস্ফূৰ্ততাৰে কোৱা হৈছে আৰু সুন্দৰকৈ চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাঠকসকলে কিতাপখনৰ জৰিয়তে নিজস্ব দৃঢ়তাৰ শক্তিৰ উমান পাব।” (“{{Lang|en|Payeng’s story is eloquently told and beautifully illustrated. It will inspire readers to recognize the power of individual determination…}}”)</small>।<ref>https://www.sophiagholz.com/the-boy-who-grew-a-forest </ref> {{-}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{কমন্স শ্ৰেণী|Jadav Payeng|যাদৱ পায়েং}} *[http://xondhan.com/interview-jadav-payeng/ যাদৱ পায়েঙৰ সৈতে এটি সাক্ষাৎকাৰ]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}। * [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-25/the-good-earth/31236015_1_forest-gunin-saikia-plantation The man who made a forest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110071841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-25/the-good-earth/31236015_1_forest-gunin-saikia-plantation |date=2013-11-10 }} *[http://zeenews.india.com/news/eco-news/man-creates-forest-on-brahmaputra-sand-bar_765997.html Man creates forest on Brahmaputra sand bar] *[http://www.ajithkumar.cc/my-thoughts/one-of-the-greatest-achievements-of-the-human-race-jadav-payeng/ One of the Greatest Achievements of the Human Race] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719094107/http://www.ajithkumar.cc/my-thoughts/one-of-the-greatest-achievements-of-the-human-race-jadav-payeng/ |date=2012-07-19 }} *[http://www.xahitya.org/2013/08/14/chitrasombad_jadavpayeng/ চিত্ৰ সংবাদ: যাদৱ পায়েং] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007003943/http://www.xahitya.org/2013/08/14/chitrasombad_jadavpayeng/ |date=2016-10-07 }} {{পদ্ম বঁটা বিজয়ী অসমৰ ব্যক্তি}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ অৰণ্যসেৱক‎]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 8o7cd6cbgrsf33sldyj2isr5uj9i9qo 0 34640 634396 530469 2026-09-05T19:23:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634396 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = বুঢ়া চাপৰি অভয়াৰণ্য | alt_name = | iucn_category = IV | photo = Bura Chapori Wildlife Sanctuary in Assam.jpg | photo_alt = | photo_caption = | photo_width = | map = India Assam | map_alt = | map_caption = [[অসম]]তবুঢ়া চাপৰি অভয়াৰণ্যৰ অৱস্থিতি | map_width = | location = [[অসম]], [[ভাৰত]] | nearest_city = [[তেজপুৰ]] | lat_d = 26 | lat_m = 51 | lat_s = 57 | lat_NS = N | long_d = 92 | long_m = 50 | long_s = 53 | long_EW = E | coords = | coords_ref = | region = IN | area = ৪৪.০৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ<ref name=sanctuary>{{cite web |url=http://oldwww.wii.gov.in/nwdc/list_existing_wls.pdf |title=National Wildlife Database: List of Protected Areas in India |publisher=Wildlife Institute of India |accessdate=22 October 2010 |archivedate=19 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110919104925/http://oldwww.wii.gov.in/nwdc/list_existing_wls.pdf |deadurl=yes }}</ref> | established = 1974<ref name=sanctuary/> | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Department of Environment & Forests, Assam | world_heritage_site = | url = }} '''বুঢ়া চাপৰি অভয়াৰণ্য''' ({{lang-en|Bura Chapori Wildlife Sanctuary}}) [[অসম]]ৰ [[শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য। এই অভয়াৰণ্য লাওখোৱা-বুঢ়া চাপৰি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== এই বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]নদীৰ উত্তৰ পাৰে [[শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত। [[তেজপুৰ]] চহৰ আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা এই বনাঞ্চলৰ দুৰত্ব ক্ৰমে ৪০ কিমি আৰু ১৮১ কিমি। এই বনাঞ্চলৰ মাটিকালি প্ৰায় ৪৪.০৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.naturesafariindia.com/wildlife_parks_sanctuary/bura_chapori_sanctuary.html |access-date=2013-08-20 |archivedate=2013-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130730040531/http://www.naturesafariindia.com/wildlife_parks_sanctuary/bura_chapori_sanctuary.html |deadurl=yes }}</ref>। ইয়াত প্ৰধানকৈ ঘাঁহনি আৰু জলাহভূমি তথা অৰ্ধ চিৰসেউজীয়া বনাঞ্চল দেখা পোৱা যায়।<ref>http://www.assaminfo.com/tourist-places/18/burachapori-wildlife-sanctuary.htm</ref> ==ইতিহাস== ইয়াক ১৯৭৪ চনত সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু ১৯৯৫ চনত বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web |author=Wahid Saleh |url=http://www.indiawijzer.nl/index.htm?deeplink=/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/wildlife_sanctuaries/bura_chapori.htm |title=Indiawijzer |publisher=Indiawijzer.nl |date= |accessdate=2013-06-02 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402094132/http://www.indiawijzer.nl/index.htm?deeplink=/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/wildlife_sanctuaries/bura_chapori.htm |deadurl=yes }}</ref> ==জৈৱবৈচিত্ৰ্য== বুঢ়া-চাপৰি বনাঞ্চৰ জৈৱবৈচিত্ৰ্য খুবেই চহকী। বিশেষকৈ ইয়াক [[উলূম’ৰা]]ৰ বাবে অতি উপযোগী বনাঞ্চল বুলি গণ্য কৰা হয়। অন্যান্য প্ৰাণী তথা চৰাই চিৰিকটি সমূহ হ’ল- ; স্তন্যপায়ী প্ৰাণী: [[এশিঙীয়া গঁড়]], [[বনৰীয়া ম’হ]], [[অসমীয়া বান্দৰ]], [[দল-হৰিণা]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], [[বন-ৰৌ]], [[শিয়াল]], [[শৰপহু]], [[খটীয়া পহু]], [[সেন্দূৰী বান্দৰ]], [[হলৌ বান্দৰ]], [[বাদুলি]], [[মলুৱা বান্দৰ]], [[লাজুকী বান্দৰ]], [[সুগৰী পহু]], [[হেপা]], [[হাতী]] ইত্যাদি<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Burachapori.php |access-date=2013-08-20 |archivedate=2013-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130516063305/http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Burachapori.php |deadurl=yes }}</ref>। ; চৰাই-চিৰিকটি: [[আমৰ’লীয়া হাঁহ]], [[মাছোৰোকা]], [[মৌপিয়া]], [[লক্ষ্মী ফেঁচা]], [[লৰীয়তী]], [[শামুকভঙা]], [[শেন]], [[শৰালি হাঁহ]], [[দেওৰাজ হাঁহ]], [[নীলকণ্ঠ]], [[পাকৈঢোৰা]], [[ফেঁচু]], [[পাটিশগুণ]], [[পানী কাউৰী]], [[বতা চৰাই]], [[বনকুকুৰা]], [[বনচিৰিকা]], [[বামুণ বগলী]], [[বামুণী হাঁহ]], [[খন্তীয়া হাঁহ]], [[গলমণিকা]], [[সখিয়তী]], [[সাতভনী]], [[বৰ বগ]], [[বৰটোকোলা]], [[সোণ বাঢ়ৈটোকা]],[[সৰুমূগী হাঁহ]], [[হয়কলি]], [[হাইঠা]], [[হাড়গিলা]], [[ঘিলা হাঁহ]], [[চাকৈ-চকোৱা]], [[ৰাজ ভাটৌ]], [[ৰামপৰা]], [[কলীমূৰী হাঁহ]], [[ক পাকৈঢোৰা]], [[কাকলি হাঁহ]], [[কামচৰাই]], [[কুটুম চৰাই]]<ref>{{cite web |url=http://www.naturesafariindia.com/wildlife_parks_sanctuary/bura_chapori_sanctuary.html |title=Bura Chapori Wildlife Sanctuary, Wildlife Sanctuary Assam, Bura Chapori Wildlife Reserve, Wildlife Conservation Bura Chapori Assam, Wildlife Parks Bura Chapori, Bura Chapori Wildlife National Park |publisher=Naturesafariindia.com |date= |accessdate=2013-06-02 |archivedate=2013-07-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130730040531/http://www.naturesafariindia.com/wildlife_parks_sanctuary/bura_chapori_sanctuary.html |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Bura Chapori Wildlife Sanctuary}} *[http://www.assaminfo.com/tourist-places/18/burachapori-wildlife-sanctuary.htm Bura Chapori Wildlife Sanctuary] at assaminfo.com. *[http://wildlife-tours.tourtravelworld.com/wildlife-sanctuaries/bura-chapori-wildlife-sanctuary.htm Bura Chapori Wildlife Sanctuary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808153136/http://wildlife-tours.tourtravelworld.com/wildlife-sanctuaries/bura-chapori-wildlife-sanctuary.htm |date=2013-08-08 }} at Tour Travel World.com] *[http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Burachapori.php Burachapori Wildlife Sanctuary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516063305/http://assamforest.in/NP_Sanctuaries/wls_Burachapori.php |date=2013-05-16 }} at assamforest.in. *[https://assamintro.com/bura-chapori-abhayaranya-in-assamese/ বুঢ়াচাপৰি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ ইতিহাস (ৰচনা)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123161343/https://assamintro.com/bura-chapori-abhayaranya-in-assamese/ |date=2021-11-23 }} {{অসমৰ সংৰক্ষিত অঞ্চল}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু অভয়াৰণ্য]] bqvqjp5yw0cwzcrx23hbinwzj8g7q98 0 36197 634426 461197 2026-09-06T06:16:53Z Dev Kumar Rajak 51547 /* উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি */ 634426 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ৰঙাপাৰা | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[অসম]]ত অৱস্থান | latd = 26.82 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 92.65 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 206 | population_total = 18822 | population_as_of = 2003 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ৰঙাপাৰা''' (IPA: ˈræŋgəˌpɑːrə) ({{Lang-en|Rangapara}}) [[অসম]]ৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এখন নগৰ। ==ইতিহাস== ==ভৌগোলিক বিৱৰণ== ভৌগোলিকভাৱে ৰঙাপাৰা {{Coord|26.82|N|92.65|E|}} ত অৱস্থিত।<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/3/Rangapara.html Falling Rain Genomics, Inc - Rangapara]</ref> এই অঞ্চলৰ সাগৰৰ পৰা গড় উচ্চতা ২০৬ মিটাৰ ( ৬৭৫ ফুট)। ==আন্ত:গাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,<ref>{{GR|India}}</ref> ৰঙাপাৰাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১৮,৮২২ জন।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=Population Finder |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2012-09-30}}</ref> ইয়াৰে ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ৰঙাপাৰাৰ জনসংখ্যাৰ ১০% ছয় বছৰ বয়সৰ অনূৰ্ধ্বৰ। ৰঙাপাৰাৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৬%। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পৃথককৈ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ক্ৰমান্বয়ে ৮১ শং ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== ==শিক্ষা== ৰঙাপৰা হ'ল শিক্ষাপ্ৰাণ কেন্দ্ৰ। ৰঙাপৰাত বিভিন্ন শিক্ষা অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান আছে। তাৰে ভিতৰত অন্যতম শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠান হ'ল- *ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (১৯৭৯ চনত স্থাপন কৰা হয়) *শ্ৰী পি এম ৰঙাপৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *ৰঙাপৰা শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন *ৰঙাপৰা গ্ৰেণা ডীল ইংলিছ স্কুল *চেস্পল ইংলিছ স্কুল *ৰঙাপৰা বাঙালী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয় *হেম প্ৰভা শকীয়ানী হিন্দী বিদ্যালয় *ৰাজেন্দ্ৰজ্যোতি হিন্দী বিদ্যালয় *কস্তুৰবা গান্ধী বালিকা বিদ্যালয় [[চিত্ৰ:Rangapara_College_Gate.jpg|thumb|alt=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় তোৰণ|ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় নতুন তোৰণ]] *ৰঙাপৰা বালিকা বিদ্যালয় ৰঙাপৰা বিধানসভা হ'ল অসমৰ আন আন বিধানসভা ভিতৰত অন্যতম বিধানসভা বর্তমান ৰঙাপৰা বিধানসভা সমষ্টি অন্তগত কেইখনমান গাঁও / চাহ বাগিছা আছে । ==ৰাজনীতি== ৰঙাপাৰা [[তেজপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | title = List of Parliamentary & Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-06 | work = [[অসম]] | publisher = Election Commission of India | archivedate = 2006-05-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf | deadurl = yes }}</ref> ==উল্লেখযোগ্য অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== *ঠাকুৰবাৰী খেলপথাৰ *ধেন্দাই চাহ বাগিছা (ৰঙাপৰা পৰা ৯ কিলোমিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত) *মাঁ কালী মন্দিৰ (প্ৰাচীন মন্দিৰ) *নামনিগাঁও খেলপথাৰ *ৰঙাপৰা বৌদ্ধ মঠ ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[ৰজনী বসুমতাৰী]] - পৰিচালক, প্ৰযোজক, * কৃষা কমল তাঁতী , বিধায়ক ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টি । * ভূবেশ মিশ্ৰ - বিশিষ্ট ব্যক্তি *অজয় তাঁতী - সাংগঠনিক সস্পাদক, অসম জাতীয় পৰিষদ , এসময়ৰ আট্ছা নেতা *বাপন দাস বড়ো - সাংগঠনিক সস্পাদক, সদৌ শোণিতপুৰ জিলা ছাত্ৰ সন্থা। *অভিজিত হাজৰিকা - প্ৰাক্তন বিধায়ক। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলা]] run056ke4il210o2a9y6d6s26bszohr 0 38685 634428 407020 2026-09-06T06:49:41Z AjayDas 12623 /* গীতৰ ভাৱ-ভাষা */ 634428 wikitext text/x-wiki {{Infobox dance |title = বাগৰুম্বা নৃত্য |image = Bodo dance.jpg |imagesize = 200px |alt = |caption = |genre = [[লোক-নৃত্য]] |signature = |inventor = |year = |country = [[অসম]], [[ভাৰত]] }} '''বাগৰুম্বা''' ({{Lang-brx|बागुरुम्बा}}) হৈছে [[বড়ো]]সকলৰ বসন্তকালীন লোক-নৃত্য বিশেষ। মূলতঃ লোক-নৃত্য যদিও ইয়াত লাস্যময়ী নৃত্যৰ বহু উপাদান পৰিলক্ষিত হয়। 'বগ্ৰুম বাগ্ৰুম মৌছাদে' বাক্যাংশৰ অৰ্থ হ'ল দেও দি নাচা। লগ-সমনীয়াৰ লগত নৈসৰ্গিক পৰিৱেশত নিৰিবিলি ঠাইত গৈ চৰাই-চিৰিকতি বা পখিলা আদি উৰি ফুৰাৰ অংগী-ভংগীক অনুকৰণ কৰি নচা হয় বাবে এই নৃত্য-গীত বাগ্ৰুম্বা > বাগৰুম্বা নামেৰে জনাজাত। ==গীতৰ ভাৱ-ভাষা== [[File:Bagurumba Dance (Butterfly Dance of the Bodo People).webm|thumb|বাগৰুম্বা নৃত্য]] বাগৰুম্বা নৃত্যৰ লগত জড়িত গীতৰ ভাৱ-ভাষা অতি সৰল- <blockquote>"জিৰ্‌ জিৰ্‌কৈ বৈ যোৱা পানী যুঁৱলিত (দৈ জিৰি জিৰি) লানি নিছিগা শিকলি সদৃশ (ছোনানি জিঞ্জিৰি) নেগুৰীয়া শামুকৰ (ছাবো খিংখিৰি) দৰে আহা সমনীয়া আমিও উলাহতে নাচোহঁক। আমাৰ নৃত্য দেখি উলুৱনিত থকা সৰু চৰাইটি (থুৰি বাৰীনি দাওছেন) তুমিও ভয় নাখাবা। তুমি আমাৰ একে জাত-কুলৰ (প্ৰজাতিৰ) নহ'লা; নহ'লে তোমাকো বুকুত সাৱটি লৈ, সমনীয়া (লৌগৌ) আমিও প্ৰাণ খুলি নাচিলোঁহেতেন। " </blockquote> ==বৰ্তমানৰ বাগৰুম্বা== বাগৰুম্বা নৃত্য নাৰীকেন্দ্ৰিক যদিও বৰ্তমান মঞ্চত পৰিৱেশনৰ সময়ত কেইবাজনো পুৰুষ বাদকে খান, ছিফুং, জথা, ছেৰজা আদি লোকবাদ্যৰে গীতৰ সুৰ তুলি বাদ্য সংগত কৰে।<ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-১৪৭ (১)</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Commons category|Bagurumba|বাগৰুম্বা}} {{reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=collapsed}} {{ভাৰতীয় নৃত্য|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ নৃত্যসমূহ]] [[শ্ৰেণী:বড়ো জনগোষ্ঠী]] rlkx8z0zu82lcuz8ery8i5574pht4fz 0 45217 634421 630842 2026-09-06T05:50:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634421 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} {{Infobox medical condition (new) | name = সংক্ৰামক ৰোগ | image = Malaria.jpg | caption = ৰং কৰা এক ইলেক্‌ট্ৰন মাইক্ৰ'গ্ৰাফত এটা মেলেৰিয়া স্প'ৰ'জইট পেটৰ ভিতৰৰ আৱৰণীৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা দেখা গৈছে। | field = [[সংক্ৰামক ৰোগ (চিকিৎসা শাখা)|সংক্ৰামক ৰোগ]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} <!-- Definition --> '''সংক্ৰমণ''' বুলিলে জীৱৰ দেহত [[ৰোগ]] সৃষ্টিকাৰী বীজাণুৱে কৰা আক্ৰমণ, সংখ্যা বৃদ্ধি আৰু বীজাণু বা ইয়াৰ বিষাক্ত পদাৰ্থৰ প্ৰতি দেহৰ কলাৰ সঁহাৰিক বুজায়।<ref>[http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/infection Definition of "infection" from several medical dictionaries] – Retrieved on 2012-04-03</ref><ref name="News Ghana">{{cite news | url=http://newsghana.com.gh/?p=853675 | title=Utilizing antibiotics agents effectively will preserve present day medication| publisher=News Ghana | date=21 November 2015 | accessdate=21 November 2015}}</ref> সংক্ৰমণৰ পৰা হোৱা ৰোগক '''সংক্ৰামক ৰোগ''' বোলে। <!-- Cause --> [[ভাইৰাছ]], [[ভিৰইড]], [[প্ৰিয়ন]], ৰোগ সৃষ্টিকাৰী [[বেক্টেৰিয়া]], পৰজীৱী যেনে পেলু বা কৃমি, সন্ধিপদী প্ৰাণী যেনে [[চিকৰা]], [[চাহী]], [[ভেঁকুৰ]] যেনে খৰ আদিয়ে সংক্ৰমণ কৰে। জীৱই নিজৰ [[প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালী]] ব্যৱহাৰ কৰি সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিব পাৰে। [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী|স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]য়ে [[সহজাত প্ৰতিৰক্ষা]]ৰে সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যাৰ ফলত প্ৰায়েই [[প্ৰদাহ]] হৈ পাছলৈ [[লব্ধ প্ৰতিৰক্ষা]] সক্ৰিয় হয়।<ref>{{cite journal |author=Alberto Signore |title=About inflammation and infection |journal=EJNMMI Research |volume=8 |issue=3 |year=2013 |url=http://www.ejnmmires.com/content/pdf/2191-219X-3-8.pdf |access-date=2018-02-28 |archivedate=2015-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150718024416/http://www.ejnmmires.com/content/pdf/2191-219X-3-8.pdf |deadurl=yes }}</ref> <!-- Treatment and epidemiology --> সংক্ৰমণৰ চিকিৎসাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঔষধ যেনে এণ্টিবায়'টিক, এণ্টিভাইৰেল, এণ্টিফাংগেল, এণ্টিপ্ৰট'জ'ৱেল আৰু এণ্টিহেল্মিন্‌থিক্‌ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ২০১৩ চনত সংক্ৰমণৰ ফলত প্ৰায় ৯২ লাখ মানুহৰ মৃত্যু হৈছিল (সকলো মৃত্যুৰ প্ৰয় ১৭%)।<ref name=GDB2013>{{cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|volume=385|issue=9963|pages=117–71|pmc=4340604}}</ref> সংক্ৰমণক প্ৰাধান্য দিয়া চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শাখাটোক সংক্ৰামক ৰোগ বোলে।<ref>{{cite web |url=https://www.aamc.org/cim/specialty/list/us/339608/infectious_disease_-internal_medicine.html |title=Infectious Disease, Internal Medicine |publisher=Association of American Medical Colleges |access-date=2015-08-20 |quote=Infectious disease is the subspecialty of internal medicine dealing with the diagnosis and treatment of communicable diseases of all types, in all organs, and in all ages of patients. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206201010/https://www.aamc.org/cim/specialty/list/us/339608/infectious_disease_-internal_medicine.html |archivedate=2015-02-06 |df= }}</ref> {{TOC limit|3}} <!-- ==শ্ৰেণীবিভাজন== ===Subclinical versus clinical (latent versus apparent)=== লক্ষণ থকা সংক্ৰমণবোৰ ''দৃশ্যমান'' (apparent) আৰু ''ক্লিনিকেল'' (clinical), ইয়ৰ বিপৰীতে সক্ৰিয় কিন্তু লক্ষণ নেদেখুৱা সংক্ৰমণক ''অদৃশ্যমান'' (inapparent), ''নীৰৱ'' (silent), বা ''চাব্‌-ক্লিনিকেল'' বুলিব পাৰি। নিষ্ক্ৰিয় হৈ থকা সংক্ৰমণক ''[[সুপ্ত সংক্ৰমণ]]'' (Latent infection) বোলা হয়।<ref>{{cite book |author1=Kayser, Fritz H |author2=Kurt A Bienz |author3=Johannes Eckert |author4=Rolf M Zinkernagel | title = Medical microbiology |url=https://archive.org/details/medicalmicrobiol0000unse_f8m8 | publisher = Georg Thieme Verlag | location = Stuttgart | year = 2005 | page = [https://archive.org/details/medicalmicrobiol0000unse_f8m8/page/398 398] | isbn = 3-13-131991-7 | oclc = }}</ref> সুপ্ত বেক্টেৰীয়াজনিত সংক্ৰমণৰ উদাহৰণ [[সুপ্ত যক্ষ্মা]] (latent tuberculosis)। কিছুমান ভাইৰাছজনিত সংক্ৰমণো সুপ্ত হ'ব পাৰে, যেনে হাৰ্পিছ পৰিয়ালৰ ভাইৰাছে কৰা সংক্ৰমণ। ''সংক্ৰমণ'' শব্দটোৱে জীৱাণুৰ অৱস্থিতি সূচায় (সংখ্যা বা পৰিমাণ যিমানে কম নহওক) কিন্তু ইয়াক প্ৰায়েই সংক্ৰামক ৰোগ বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Dorlands">{{Citation |author=Elsevier |authorlink=Elsevier |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |publisher=Elsevier |url=http://dorlands.com/ |postscript=.}}</ref> ইয়াৰ বাবে কেতিয়াবা খেলিমেলি হ'ব পাৰে। <!-- To get around the usage annoyance, it is common for [[health professional]]s to speak of ''[[#Colonization|colonization]]'' (rather than ''infection'') when they mean that some of the pathogens are present but that no clinically apparent infection (no disease) is present. --> কম সময়ৰ বাবে হোৱা সংক্ৰমণক "একিউট" (acute) বা হস্ৰম্যাদী সংক্ৰমণ বোলে। বেছি দিনৰ বাবে হোৱা সংক্ৰমণক "ক্ৰ'নিক" (chronic) বা দীৰ্ঘম্যাদী সংক্ৰমণ বোলে। কাৰকৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি (যেনে বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ, ভেঁকুৰ, পৰজীৱী) আৰু প্ৰণালীগত লক্ষণ থকা-নথকাক লৈও সংক্ৰমণৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰিব পাৰি। ===প্ৰাথমিক বনাম সুযোগ সন্ধানী=== {{anchor|Primary versus secondary}} <!-- This section is linked from Primary infection, Secondary infection and Acute infection--> জীৱাণু অসংখ্য প্ৰকাৰ থাকিলেও সুস্থ মানুহৰ দেহত কেইটামানেহে ৰোগৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name=Baron>This section incorporates [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed public domain] materials included in the text: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?call=bv.View..ShowTOC&rid=mmed.TOC&depth=10 Medical Microbiology] Fourth Edition: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed.chapter.594 Chapter 8] (1996). Baron, Samuel MD. The University of Texas Medical Branch at Galveston. {{cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed |title=Archived copy |accessdate=2013-11-27 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090629132331/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mmed |archivedate=June 29, 2009 |df= }}</ref> জীৱাণুবিধে দেহত কৰা আক্ৰমণ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালীৰ প্ৰত্যাক্ৰমণৰ ওপৰত সংক্ৰমণৰ প্ৰাবল্য নিৰ্ভৰ কৰে। প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালীয়েও সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ গৈ দেহৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে। সেয়েহে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালীৰ স্থিতিলৈ চাই জীৱাণুবোৰক ''প্ৰাথমিক জীৱাণু'' আৰু ''সুযোগ সন্ধানী জীৱাণু'' বুলি ভাগ কৰা হয়। ; প্ৰাথমিক জীৱাণু : প্ৰাথমিক জীৱাণুবোৰে সুস্থ প্ৰাণীৰ দেহত ৰোগৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। এনে ৰোগৰ তীব্ৰতা সেই বীজাণুবোৰৰ সংখ্যা-বৃদ্ধি আৰু ব্যাপ্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। মানুহৰ বহু প্ৰাথমিক বীজাণুৱে কেৱল মানুহকে সংক্ৰমিত কৰে। কিন্তু পৰিবেশ বা অন্য প্ৰাণীক সংক্ৰমণ কৰা বীজাণুৱেও মানুহৰ কেইবাটাও জটিল ৰোগ কৰিব পাৰে। ; সুযোগ সন্ধানী জীৱাণু : সুযোগ সন্ধানী জীৱাণুৱে প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা কম হ'লে বা অস্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়াৰে শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিলে (যেনে আঘাত) ৰোগৰ সৃষ্টি কৰে। [[Opportunistic infection]] may be caused by microbes ordinarily in contact with the host, such as [[pathogenic bacteria]] or fungi in the [[gastrointestinal]] or the [[upper respiratory tract]], and they may also result from (otherwise innocuous) microbes acquired from other hosts (as in ''[[Clostridium difficile (bacteria)|Clostridium difficile]]'' [[colitis]]) or from the environment as a result of [[Physical trauma|traumatic]] introduction (as in [[surgical]] wound infections or [[compound fracture]]s). An opportunistic disease requires impairment of host defenses, which may occur as a result of [[genetic defect]]s (such as [[Chronic granulomatous disease]]), exposure to [[antimicrobial]] drugs or [[immunosuppressive]] chemicals (as might occur following [[poison]]ing or [[cancer]] [[chemotherapy]]), exposure to [[ionizing radiation]], or as a result of an infectious disease with immunosuppressive activity (such as with [[measles]], [[malaria]] or [[HIV disease]]). Primary pathogens may also cause more severe disease in a host with depressed resistance than would normally occur in an immunosufficient host.<ref name=Sherris/> ; প্ৰাথমিক সংক্ৰমণ বনাম গৌণ সংক্ৰমণ : প্ৰাথমিক সংক্ৰমণক স্বাস্থ্যৰ সমস্যাৰ মূল কাৰণ হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি। ইয়াৰ বিপৰীতে অপ্ৰধান সংক্ৰমণ মূল কাৰণৰ জটিলতাৰ পাছতহে হয়। যেনে- হাওঁফাওঁৰ যক্ষ্মাৰ প্ৰায়েই এটা প্ৰাথমিক সংক্ৰমণ, কিন্তু জুই লগাৰ পাছত বা দ আঘাত পোৱাৰ পাছত বীজাণু গাত প্ৰৱেশ কৰিলে সেয়া গৌণ সংক্ৰমণ। প্ৰাথমিক জীৱাণুবোৰে প্ৰায়েই প্ৰাথমিক সংক্ৰমণ আৰু গৌণ সংক্ৰমণ দুয়োটাই কৰে। সাধাৰণতে সুযোগ সন্ধানী সংক্ৰমণক গৌণ সংক্ৰমণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ===সংক্ৰমণ হয় নে নহয়=== One way of proving that a given disease is "infectious", is to satisfy [[Koch's postulates]] (first proposed by [[Robert Koch]]), which demands that the [[infectious agent]] be identified only in patients and not in healthy controls, and that patients who contract the agent also develop the disease. These postulates were first used in the discovery that [[Mycobacteria]] species cause [[tuberculosis]]. Koch's postulates can not be applied ethically for many human diseases because they require experimental infection of a healthy individual with a pathogen produced as a pure culture. Often, even clearly infectious diseases do not meet the infectious criteria. For example, ''[[Treponema pallidum]]'', the causative [[spirochete]] of [[syphilis]], cannot be [[microbiological culture|cultured]] ''in vitro'' – however the organism can be cultured in rabbit [[testes]]. It is less clear that a pure culture comes from an animal source serving as host than it is when derived from microbes derived from plate culture. [[Epidemiology]] is another important tool used to study disease in a population. For infectious diseases it helps to determine if a disease [[outbreak]] is sporadic (occasional occurrence), [[endemic (epidemiology)|endemic]] (regular cases often occurring in a region), [[epidemic]] (an unusually high number of cases in a region), or [[pandemic]] (a global epidemic). ===সোঁচৰা=== Infectious diseases are sometimes called [[contagious disease]] when they are easily transmitted by contact with an ill person or their secretions (e.g., influenza). Thus, a contagious disease is a subset of infectious disease that is especially infective or easily transmitted. Other types of infectious/transmissible/communicable diseases with more specialized routes of infection, such as vector transmission or sexual transmission, are usually not regarded as "contagious", and often do not require medical isolation (sometimes loosely called [[quarantine]]) of victims. However, this specialized connotation of the word "contagious" and "contagious disease" (easy transmissibility) is not always respected in popular use. Infectious diseases are commonly transmitted from person to person through direct contact. The types of contact are through person to person and droplet spread. Indirect contact such as airborne transmission, contaminated objects, food and drinking water, animal person contact, animal reservoirs, insect bites, and environmental reservoirs are another way infectious diseases are transmitted,<ref>(Higurea & Pietrangelo 2016).</ref> ===শৰীৰৰ স্থান অনুসৰি=== Infections can be classified by the anatomic location or [[organ system]] infected, including: * [[Urinary tract infection]] * [[Skin infection]] * [[Respiratory tract infection]] * [[Odontogenic infection]] (an infection that originates within a [[tooth]] or in the closely surrounding tissues) * [[Vaginal infections]] * [[Intra-amniotic infection]] In addition, locations of [[inflammation]] where infection is the most common cause include [[pneumonia]], [[meningitis]] and [[salpingitis]]. ==লক্ষণ আৰু চিহ্ন== The symptoms of an infection depend on the type of disease. Some signs of infection affect the whole body generally, such as [[Fatigue (medical)|fatigue]], loss of appetite, weight loss, [[fever]]s, night sweats, chills, aches and pains. Others are specific to individual body parts, such as [[skin rash]]es, [[coughing]], or a [[runny nose]]. In certain cases, infectious diseases may be [[asymptomatic]] for much or even all of their course in a given host. In the latter case, the disease may only be defined as a "disease" (which by definition means an illness) in hosts who secondarily become ill after contact with an asymptomatic carrier. An infection is not synonymous with an infectious disease, as some infections do not cause illness in a host.<ref name=Sherris/> ===বেক্টেৰিয়াজনিত বা ভাইৰাছজনিত=== Bacterial and viral infections can both cause the same kinds of symptoms. It can be difficult to distinguish which is the cause of a specific infection.<ref name=nipa>[http://www.antibiotics-info.org/bact02.asp "Bacterial vs. Viral Infections – Do You Know the Difference?"] National Information Program on Antibiotics</ref> It's important to distinguish, because viral infections cannot be cured by [[antibiotics]].<ref>{{cite book| title =The Truth About Illness and Disease|author1=Robert N. Golden |author2=Fred Peterson |publisher= Infobase Publishing, 2009|page=181|isbn= 1438126379}}</ref> {|class="wikitable" |+Comparison of viral and bacterial infection |- ! Characteristic ! [[Viral infection]] ! [[Bacterial infection]] |- || Typical symptoms | In general, viral infections are systemic. This means they involve many different parts of the body or more than one body system at the same time; i.e. a runny nose, sinus congestion, cough, body aches etc. They can be local at times as in viral [[conjunctivitis]] or "pink eye" and herpes. Only a few viral infections are painful, like herpes. The pain of viral infections is often described as itchy or burning.<ref name="nipa"/> | The classic symptoms of a bacterial infection are localized redness, heat, swelling and pain. One of the hallmarks of a bacterial infection is local pain, pain that is in a specific part of the body. For example, if a cut occurs and is infected with bacteria, pain occurs at the site of the infection. Bacterial throat pain is often characterized by more pain on one side of the throat. An [[ear infection]] is more likely to be diagnosed as bacterial if the pain occurs in only one ear.<ref name=nipa/> A cut that produces pus and milky-colored liquid is most likely {{clarify |date=October 2017 |reason= presumably, this ought to say 'infected by bacteria', but the source does not specify |text=infected.}}<ref>{{cite web|publisher=Rencare |url=http://www.rencareltd.com/conditions/infections/ |title=Infection |accessdate=4 July 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120305023556/http://www.rencareltd.com/conditions/infections/ |archivedate=March 5, 2012 }}</ref> |- | Cause || [[Pathogenic viruses]] || [[Pathogenic bacteria]] |} ==ৰোগ প্ৰক্ৰিয়া== There is a general chain of events that applies to infections.<ref>[http://www.infectioncycle.com/ Infection Cycle] – Retrieved on 2010-01-21 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140517095153/http://www.infectioncycle.com/ |date=May 17, 2014 }}</ref> The chain of events involves several steps—which include the infectious agent, reservoir, entering a susceptible host, exit and transmission to new hosts. Each of the links must be present in a chronological order for an infection to develop. Understanding these steps helps health care workers target the infection and prevent it from occurring in the first place.<ref>[http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/diseases/guide/understanding1.htm Understanding Infectious Diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924155111/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/diseases/guide/understanding1.htm |date=2009-09-24 }} Science.Education.Nih.Gov article – Retrieved on 2010-01-21</ref> ===Colonization=== [[File:Dit del peu gros infectat.jpg|thumb|Infection of a toe with an ingrown toenail; there is pus (yellow) and resultant inflammation (redness and swelling around the nail).]] Infection begins when an organism successfully enters the body, grows and multiplies. This is referred to as colonization. Most humans are not easily infected. Those who are weak, sick, malnourished, have cancer or are diabetic have increased susceptibility to chronic or persistent infections. Individuals who have a suppressed [[immune system]] are particularly susceptible to [[opportunistic infection]]s. Entrance to the host at [[host-pathogen interface]], generally occurs through the [[Mucous membrane|mucosa]] in orifices like the [[oral cavity]], nose, eyes, genitalia, anus, or the microbe can enter through open wounds. While a few organisms can grow at the initial site of entry, many migrate and cause systemic infection in different organs. Some pathogens grow within the host cells (intracellular) whereas others grow freely in bodily fluids. [[Wound]] colonization refers to nonreplicating microorganisms within the wound, while in infected wounds, replicating organisms exist and tissue is injured. All [[multicellular organism]]s are colonized to some degree by extrinsic organisms, and the vast majority of these exist in either a [[Mutualism (biology)|mutualistic]] or [[commensal]] relationship with the host. An example of the former is the [[Anaerobic organism|anaerobic bacteria]] species, which colonizes the [[mammal]]ian [[colon (anatomy)|colon]], and an example of the latter is various species of [[staphylococcus]] that exist on [[human skin]]. Neither of these colonizations are considered infections. The difference between an infection and a colonization is often only a matter of circumstance. Non-pathogenic organisms can become pathogenic given specific conditions, and even the most [[virulent]] organism requires certain circumstances to cause a compromising infection. Some colonizing bacteria, such as ''[[Corynebacteria]] sp.'' and ''[[viridans streptococci]]'', prevent the adhesion and colonization of pathogenic bacteria and thus have a symbiotic relationship with the host, preventing infection and speeding [[wound healing]]. [[File:Pathogenic Infection.png|thumb|<ref>{{Cite journal|last=Duerkop|first=Breck A|last2=Hooper|first2=Lora V|date=2013-07-01|title=Resident viruses and their interactions with the immune system|url=http://www.nature.com/ni/journal/v14/n7/fig_tab/ni.2614_F2.html|journal=Nature Immunology|language=en|volume=14|issue=7|pages=654–59|doi=10.1038/ni.2614|pmc=3760236|pmid=23778792}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.studyblue.com/notes/note/n/bacterial-pathogenesis/deck/11094651|title=Bacterial Pathogenesis at Washington University |location= St. Louis|website=StudyBlue|access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lifeextension.com/magazine/2014/6/the-dangers-of-using-antibiotics-to-prevent-urinary-tract-infections/page-01?p=1|title=Print Friendly|website=www.lifeextension.com|access-date=2016-12-02}}</ref> This image depicts the steps of pathogenic infection.]] The variables involved in the outcome of a host becoming inoculated by a pathogen and the ultimate outcome include: * the route of entry of the pathogen and the access to host regions that it gains * the intrinsic [[virulence]] of the particular organism * the quantity or load of the initial inoculant * the [[immune system|immune]] status of the host being colonized As an example, several [[staphylococcus|staphylococcal]] species remain harmless on the skin, but, when present in a normally [[sterile technique|sterile]] space, such as in the capsule of a [[joint]] or the [[peritoneum]], multiply without resistance and cause harm. An interesting fact that [[gas chromatography–mass spectrometry]], [[16S ribosomal RNA]] analysis, [[omics]], and other advanced technologies have made more apparent to humans in recent decades is that microbial colonization is very common even in environments that humans think of as being nearly [[asepsis|sterile]]. Because it is normal to have bacterial colonization, it is difficult to know which chronic wounds can be classified as infected and how much risk of progression exists. Despite the huge number of wounds seen in clinical practice, there are limited quality data for evaluated symptoms and signs. A review of chronic wounds in the Journal of the American Medical Association's "Rational Clinical Examination Series" quantified the importance of increased pain as an indicator of infection.<ref>{{cite journal |vauthors=Reddy M, Gill SS, Wu W | date = Feb 2012 | title = Does this patient have an infection of a chronic wound? | url =https://archive.org/details/sim_jama_2012-02-08_307_6/page/605| journal = JAMA | volume = 307 | issue = 6| pages = 605–11 | doi = 10.1001/jama.2012.98 | pmid = 22318282 |display-authors=etal}}</ref> The review showed that the most useful finding is an increase in the level of pain [likelihood ratio (LR) range, 11–20] makes infection much more likely, but the absence of pain (negative likelihood ratio range, 0.64–0.88) does not rule out infection (summary LR 0.64–0.88). ===Disease=== [[Disease]] can arise if the host's protective immune mechanisms are compromised and the organism inflicts damage on the host. [[Microorganism]]s can cause tissue damage by releasing a variety of toxins or destructive enzymes. For example, [[Clostridium tetani]] releases a toxin that paralyzes muscles, and [[staphylococcus]] releases toxins that produce shock and sepsis. Not all infectious agents cause disease in all hosts. For example, less than 5% of individuals infected with [[polio]] develop disease.<ref>http://www.immunize.org/catg.d/p4215.pdf</ref> On the other hand, some infectious agents are highly virulent. The [[prion]] causing [[Bovine spongiform encephalopathy|mad cow disease]] and [[Creutzfeldt–Jakob disease]] invariably kills all animals and people that are infected. Persistent infections occur because the body is unable to clear the organism after the initial infection. Persistent infections are characterized by the continual presence of the infectious organism, often as latent infection with occasional recurrent relapses of active infection. There are some viruses that can maintain a persistent infection by infecting different cells of the body. Some viruses once acquired never leave the body. A typical example is the herpes virus, which tends to hide in nerves and become reactivated when specific circumstances arise. Persistent infections cause millions of deaths globally each year.<ref>[http://www.persistentinfection.net/ Chronic Infection Information] Retrieved on 2010-01-14 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150722065612/http://www.persistentinfection.net/ |date=July 22, 2015 }}</ref> Chronic infections by parasites account for a high morbidity and mortality in many underdeveloped countries. ===Transmission<!--linked from 'Transmission (medicine)'-->=== {{Main|Transmission (medicine)}} For infecting organisms to survive and repeat the infection cycle in other hosts, they (or their progeny) must leave an existing reservoir and cause infection elsewhere. Infection transmission can take place via many potential routes: * '''Droplet contact''', also known as the ''respiratory route'', and the resultant infection can be termed [[airborne disease]]. If an infected person coughs or sneezes on another person the microorganisms, suspended in warm, moist droplets, may enter the body through the nose, mouth or eye surfaces. * '''Fecal-oral transmission''', wherein foodstuffs or water become contaminated (by people not washing their hands before preparing food, or untreated sewage being released into a drinking water supply) and the people who eat and drink them become infected. Common fecal-oral transmitted pathogens include ''[[Vibrio cholerae]]'', ''[[Giardia]]'' species, [[rotavirus]]es, ''[[Entameba histolytica]]'', ''[[Escherichia coli]]'', and [[tape worm]]s.<ref>[http://www.fungusfocus.com/html/flukes.htm Intestinal Parasites and Infection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028013944/http://fungusfocus.com/html/flukes.htm |date=2010-10-28 }} fungusfocus.com – Retrieved on 2010-01-21</ref> Most of these pathogens cause [[gastroenteritis]]. * '''Sexual transmission''', with the resulting disease being called [[sexually transmitted disease]] * '''Oral transmission''', Diseases that are transmitted primarily by oral means may be caught through direct oral contact such as [[kiss]]ing, or by indirect contact such as by sharing a drinking glass or a cigarette. * '''Transmission by direct contact''', Some diseases that are transmissible by direct contact include [[athlete's foot]], [[impetigo]] and [[wart]]s * '''Vehicle Transmission,''' transmission by an inanimate reservoir (food, water, soil).<ref>{{Cite web|url=http://www.microbiologybook.org/Infectious%20Disease/Infectious%20Disease%20Introduction.htm|title=Clinical Infectious Disease – Introduction|website=www.microbiologybook.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * '''[[Vertically transmitted infection|Vertical transmission]]''', directly from the mother to an [[embryo]], [[fetus]] or baby during [[pregnancy]] or [[childbirth]]. It can occur when the mother gets an infection as an [[intercurrent disease in pregnancy]]. * '''[[Iatrogenic]] transmission''', due to medical procedures such as [[Injection (medicine)|injection]] or [[organ transplant|transplantation]] of infected material. [[File:CulexNil.jpg|thumb|220px|left|Culex mosquitos (''[[Culex quinquefasciatus]]'' shown) are biological vectors that transmit [[West Nile Virus]].]] * '''Vector-borne transmission''', transmitted by a [[Vector (epidemiology)|vector]], which is an [[organism]] that does not cause [[disease]] itself but that transmits infection by conveying [[pathogen]]s from one [[Host (biology)|host]] to another.<ref>[http://www.metapathogen.com/ Pathogens and vectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005150918/http://www.metapathogen.com/ |date=2017-10-05 }}. ''MetaPathogen.com''.</ref> The relationship between ''[[optimal virulence|virulence versus transmissibility]]'' is complex; if a disease is rapidly fatal, the host may die before the microbe can be passed along to another host. ==ৰোগ নিৰ্ণয়কাৰী== Diagnosis of infectious disease sometimes involves identifying an infectious agent either directly or indirectly. In practice most minor infectious diseases such as [[wart]]s, [[cutaneous]] [[abscesses]], [[respiratory system]] infections and [[diarrheal diseases]] are diagnosed by their clinical presentation and treated without knowledge of the specific causative agent. Conclusions about the cause of the disease are based upon the likelihood that a patient came in contact with a particular agent, the presence of a microbe in a community, and other epidemiological considerations. Given sufficient effort, all known infectious agents can be specifically identified. The benefits of identification, however, are often greatly outweighed by the cost, as often there is no specific treatment, the cause is obvious, or the outcome of an infection is [[benign]]. Diagnosis of infectious disease is nearly always initiated by [[medical history]] and physical examination. More detailed identification techniques involve the culture of infectious agents isolated from a patient. Culture allows identification of infectious organisms by examining their microscopic features, by detecting the presence of substances produced by pathogens, and by directly identifying an organism by its genotype. Other techniques (such as [[X-ray]]s, [[CAT scans]], [[PET scan]]s or [[NMR]]) are used to produce images of internal abnormalities resulting from the growth of an infectious agent. The images are useful in detection of, for example, a bone [[abscess]] or a [[spongiform encephalopathy]] produced by a [[prion]]. ===Symptomatic diagnostics=== The diagnosis is aided by the presenting symptoms in any individual with an infectious disease, yet it usually needs additional diagnostic techniques to confirm the suspicion. Some signs are specifically characteristic and indicative of a disease and are called [[pathognomonic]] signs; but these are rare. Not all infections are symptomatic.<ref name=Sternak>{{cite journal|last1=Ljubin-Sternak|first1=Suncanica|last2=Mestrovic|first2=Tomislav|title=Review: Clamydia trachonmatis and Genital Mycoplasmias: Pathogens with an Impact on Human Reproductive Health|journal=Journal of Pathogens|page=3 |date=2014|volume=2014|issue=183167|doi=10.1155/2014/183167|pmid=25614838|pmc=4295611}}</ref> In children the presence of [[cyanosis]], rapid breathing, poor peripheral perfusion, or a [[petechial rash]] increases the risk of a serious infection by greater than 5 fold.<ref name=Lancet10>{{cite journal |vauthors=Van den Bruel A, Haj-Hassan T, Thompson M, Buntinx F, Mant D | title = Diagnostic value of clinical features at presentation to identify serious infection in children in developed countries: a systematic review | journal = Lancet | volume = 375 | issue = 9717 | pages = 834–45 | date = March 2010 | pmid = 20132979 | doi = 10.1016/S0140-6736(09)62000-6 | url =https://archive.org/details/sim_the-lancet_march-6-12-2010_375_9717/page/834}}</ref> Other important indicators include parental concern, clinical instinct, and temperature greater than 40&nbsp;°C.<ref name=Lancet10/> ===Microbial culture=== [[File:K pneumoniae M morganii providencia styphimuriuma.JPG|thumb|200px|Four [[nutrient agar]] plates growing colonies of common [[Gram negative]] bacteria.]] [[Microbiological culture]] is a principal tool used to diagnose infectious disease. In a microbial culture, a [[growth medium]] is provided for a specific agent. A sample taken from potentially diseased tissue or fluid is then tested for the presence of an infectious agent able to grow within that medium. Most pathogenic bacteria are easily grown on nutrient [[Agar#Microbiology|agar]], a form of solid medium that supplies carbohydrates and proteins necessary for growth of a [[bacterium]], along with copious amounts of water. A single bacterium will grow into a visible mound on the surface of the plate called a [[Colony (biology)|colony]], which may be separated from other colonies or melded together into a "lawn". The size, color, shape and form of a colony is characteristic of the bacterial species, its specific genetic makeup (its [[Strain (biology)|strain]]), and the environment that supports its growth. Other ingredients are often added to the plate to aid in identification. Plates may contain substances that permit the growth of some bacteria and not others, or that change color in response to certain bacteria and not others. Bacteriological plates such as these are commonly used in the clinical identification of infectious bacterium. Microbial culture may also be used in the identification of [[virus]]es: the medium in this case being cells grown in culture that the virus can infect, and then alter or kill. In the case of viral identification, a region of dead cells results from viral growth, and is called a "plaque". [[Eukaryotic]] [[parasites]] may also be grown in culture as a means of identifying a particular agent. In the absence of suitable plate culture techniques, some microbes require culture within live animals. Bacteria such as ''[[Mycobacterium leprae]]'' and ''[[Treponema pallidum]]'' can be grown in animals, although serological and microscopic techniques make the use of live animals unnecessary. Viruses are also usually identified using alternatives to growth in culture or animals. Some viruses may be grown in [[embryo]]nated eggs. Another useful identification method is Xenodiagnosis, or the use of a vector to support the growth of an infectious agent. [[Chagas disease]] is the most significant example, because it is difficult to directly demonstrate the presence of the causative agent, ''[[Trypanosoma cruzi]]'' in a patient, which therefore makes it difficult to definitively make a diagnosis. In this case, xenodiagnosis involves the use of the [[Vector (epidemiology)|vector]] of the Chagas agent ''T. cruzi'', an uninfected [[Triatominae|triatomine]] bug, which takes a blood meal from a person suspected of having been infected. The bug is later inspected for growth of ''T. cruzi'' within its gut. ===Microscopy=== Another principal tool in the diagnosis of infectious disease is [[microscopy]]. Virtually all of the culture techniques discussed above rely, at some point, on microscopic examination for definitive identification of the infectious agent. Microscopy may be carried out with simple instruments, such as the compound [[light microscope]], or with instruments as complex as an [[electron microscope]]. Samples obtained from patients may be viewed directly under the light microscope, and can often rapidly lead to identification. Microscopy is often also used in conjunction with [[biochemical]] [[staining]] techniques, and can be made exquisitely specific when used in combination with [[antibody]] based techniques. For example, the use of [[Antibody|antibodies]] made artificially [[fluorescent]] (fluorescently labeled antibodies) can be directed to bind to and identify a specific [[antigen]]s present on a pathogen. A [[fluorescence microscope]] is then used to detect fluorescently labeled antibodies bound to internalized antigens within clinical samples or cultured cells. This technique is especially useful in the diagnosis of viral diseases, where the light microscope is incapable of identifying a virus directly. Other microscopic procedures may also aid in identifying infectious agents. Almost all cells readily stain with a number of basic [[dye]]s due to the [[electrostatic]] attraction between negatively charged cellular molecules and the positive charge on the dye. A cell is normally transparent under a microscope, and using a stain increases the contrast of a cell with its background. Staining a cell with a dye such as [[Giemsa]] stain or [[crystal violet]] allows a microscopist to describe its size, shape, internal and external components and its associations with other cells. The response of bacteria to different staining procedures is used in the [[taxonomic classification]] of microbes as well. Two methods, the [[Gram stain]] and the [[acid-fast]] stain, are the standard approaches used to classify bacteria and to diagnosis of disease. The Gram stain identifies the bacterial groups [[Firmicutes]] and [[Actinobacteria]], both of which contain many significant human pathogens. The acid-fast staining procedure identifies the Actinobacterial genera ''[[Mycobacterium]]'' and ''[[Nocardia]]''. ===Biochemical tests=== Biochemical tests used in the identification of infectious agents include the detection of [[metabolic]] or [[enzymatic]] products characteristic of a particular infectious agent. Since bacteria ferment [[carbohydrate]]s in patterns characteristic of their [[genus]] and [[species]], the detection of [[Fermentation (biochemistry)|fermentation]] products is commonly used in bacterial identification. [[Acids]], [[alcohols]] and [[gases]] are usually detected in these tests when bacteria are grown in [[Growth medium#Selective media|selective]] liquid or solid media. The isolation of [[enzymes]] from infected tissue can also provide the basis of a biochemical diagnosis of an infectious disease. For example, humans can make neither [[RNA replicase]]s nor [[reverse transcriptase]], and the presence of these enzymes are characteristic of specific types of viral infections. The ability of the viral protein [[hemagglutinin]] to bind [[red blood cells]] together into a detectable matrix may also be characterized as a biochemical test for viral infection, although strictly speaking hemagglutinin is not an ''enzyme'' and has no metabolic function. [[Serological]] methods are highly sensitive, specific and often extremely rapid tests used to identify microorganisms. These tests are based upon the ability of an antibody to bind specifically to an antigen. The antigen, usually a protein or carbohydrate made by an infectious agent, is bound by the antibody. This binding then sets off a chain of events that can be visibly obvious in various ways, dependent upon the test. For example, "[[Strep throat]]" is often diagnosed within minutes, and is based on the appearance of antigens made by the causative agent, ''[[S. pyogenes]]'', that is retrieved from a patients throat with a cotton swab. Serological tests, if available, are usually the preferred route of identification, however the tests are costly to develop and the reagents used in the test often require [[refrigeration]]. Some serological methods are extremely costly, although when commonly used, such as with the "strep test", they can be inexpensive.<ref name=Sherris/> Complex serological techniques have been developed into what are known as [[Immunoassays]]. Immunoassays can use the basic antibody – antigen binding as the basis to produce an electro-magnetic or particle radiation signal, which can be detected by some form of instrumentation. Signal of unknowns can be compared to that of standards allowing quantitation of the target antigen. To aid in the diagnosis of infectious diseases, immunoassays can detect or measure antigens from either infectious agents or proteins generated by an infected organism in response to a foreign agent. For example, immunoassay A may detect the presence of a surface protein from a virus particle. Immunoassay B on the other hand may detect or measure antibodies produced by an organism's immune system that are made to neutralize and allow the destruction of the virus. Instrumentation can be used to read extremely small signals created by secondary reactions linked to the antibody – antigen binding. Instrumentation can control sampling, reagent use, reaction times, signal detection, calculation of results, and data management to yield a cost effective automated process for diagnosis of infectious disease. ===PCR-based diagnostics=== Technologies based upon the [[polymerase chain reaction]] (PCR) method will become nearly ubiquitous gold standards of diagnostics of the near future, for several reasons. First, the catalog of infectious agents has grown to the point that virtually all of the significant infectious agents of the human population have been identified. Second, an infectious agent must grow within the human body to cause disease; essentially it must amplify its own nucleic acids in order to cause a disease. This amplification of nucleic acid in infected tissue offers an opportunity to detect the infectious agent by using PCR. Third, the essential tools for directing PCR, [[Primer (molecular biology)|primers]], are derived from the [[genomes]] of infectious agents, and with time those genomes will be known, if they are not already. Thus, the technological ability to detect any infectious agent rapidly and specifically are currently available. The only remaining blockades to the use of PCR as a standard tool of diagnosis are in its cost and application, neither of which is insurmountable. The diagnosis of a few diseases will not benefit from the development of PCR methods, such as some of the [[clostridia]]l diseases ([[tetanus]] and [[botulism]]). These diseases are fundamentally biological poisonings by relatively small numbers of infectious bacteria that produce extremely potent [[neurotoxin]]s. A significant proliferation of the infectious agent does not occur, this limits the ability of PCR to detect the presence of any bacteria. ===Metagenomic sequencing=== Given the wide range of bacteria, viruses, and other pathogens that cause debilitating and life-threatening illness, the ability to quickly identify the cause of infection is important yet often challenging. For example, more than half of cases of [[encephalitis]], a severe illness affecting the brain, remain undiagnosed, despite extensive testing using state-of-the-art clinical laboratory methods. [[Metagenomics]] is currently being researched for clinical use, and shows promise as a sensitive and rapid way to diagnose infection using a single all-encompassing test. This test is similar to current PCR tests; however, amplification of genetic material is unbiased rather than using [[Primer (molecular biology)|primers]] for a specific infectious agent. This amplification step is followed by next-generation sequencing and [[Sequence alignment|alignment comparisons]] using large databases of thousands of organismic and viral genomes. Metagenomic sequencing could prove especially useful for diagnosis when the patient is [[immunocompromised]]. An ever-wider array of infectious agents can cause serious harm to individuals with immunosuppression, so clinical screening must often be broader. Additionally, the expression of symptoms is often atypical, making clinical diagnosis based on presentation more difficult. Thirdly, diagnostic methods that rely on the detection of antibodies are more likely to fail. A broad, sensitive test for pathogens that detects the presence of infectious material rather than antibodies is therefore highly desirable. ===Indication of tests=== There is usually an [[indication (medicine)|indication]] for a specific identification of an infectious agent only when such identification can aid in the treatment or prevention of the disease, or to advance knowledge of the course of an illness prior to the development of effective therapeutic or preventative measures. For example, in the early 1980s, prior to the appearance of [[Zidovudine|AZT]] for the treatment of [[AIDS]], the course of the disease was closely followed by monitoring the composition of patient blood samples, even though the outcome would not offer the patient any further treatment options. In part, these studies on the appearance of [[HIV]] in specific communities permitted the advancement of [[hypotheses]] as to the route of transmission of the virus. By understanding how the disease was transmitted, resources could be targeted to the communities at greatest risk in campaigns aimed at reducing the number of new infections. The specific [[serological]] diagnostic identification, and later [[genotypic]] or molecular identification, of HIV also enabled the development of hypotheses as to the [[Time|temporal]] and [[geographic]]al origins of the virus, as well as a myriad of other hypothesis.<ref name=Sherris/> The development of molecular diagnostic tools have enabled physicians and researchers to monitor the efficacy of treatment with [[anti-retroviral drugs]]. Molecular diagnostics are now commonly used to identify HIV in healthy people long before the onset of illness and have been used to demonstrate the existence of people who are genetically resistant to HIV infection. Thus, while there still is no cure for AIDS, there is great therapeutic and predictive benefit to identifying the virus and monitoring the virus levels within the blood of infected individuals, both for the patient and for the community at large. ==নিবাৰণ== [[File:OCD handwash.jpg|thumb|right|Washing one's hands, a form of [[hygiene]], is an effective way to prevent the spread of infectious disease.<ref name=handhygiene>{{cite journal|vauthors=Bloomfield SF, Aiello AE, Cookson B, O'Boyle C, Larson EL|url=http://www.ajicjournal.org/article/S0196-6553(07)00595-0/fulltext|title=The effectiveness of hand hygiene procedures including hand-washing and alcohol-based hand sanitizers in reducing the risks of infections in home and community settings|journal=American Journal of Infection Control|year=2007|volume=35|issue=10|pages=S27–S64|doi=10.1016/j.ajic.2007.07.001}}</ref>]] Techniques like hand washing, wearing gowns, and wearing face masks can help prevent infections from being passed from one person to another. [[Asepsis|Aseptic technique]] was introduced in medicine and surgery in the late 19th century and greatly reduced the incidence of infections caused by surgery. Frequent [[hand washing]] remains the most important defense against the spread of unwanted organisms.<ref>{{cite web|url=http://science.education.nih.gov/supplements/nih1/diseases/guide/fig4-longdesc.htm|title="Generalized Infectious Cycle" Diagram Illustration|website=science.education.nih.gov|accessdate=2010-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090924155114/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/diseases/guide/fig4-longdesc.htm|archivedate=2009-09-24}}</ref> There are other forms of prevention such as avoiding the use of illicit drugs, using a condom, and having a healthy lifestyle with a balanced diet and regular exercise. Cooking foods well and avoiding foods that have been left outside for a long time is also important. [[Antimicrobials|Antimicrobial substances]] used to prevent transmission of infections include: * [[antiseptics]], which are applied to living [[biological tissue|tissue]]/[[skin]] * [[disinfectant]]s, which destroy microorganisms found on non-living objects. * [[antibiotic]]s, called [[prophylactic]] when given as prevention rather as treatment of infection. However, long term use of antibiotics leads to resistance of bacteria. While humans do not become immune to antibiotics, the bacteria does. Thus, avoiding using antibiotics longer than necessary helps preventing bacteria from forming mutations that aide in antibiotic resistance. One of the ways to prevent or slow down the transmission of infectious diseases is to recognize the different characteristics of various diseases.<ref name=Watts>{{cite book |author=Watts, Duncan |title=Six degrees: the science of a connected age |publisher=William Heinemann |location=London |year=2003 |pages= |isbn=0-393-04142-5 }}</ref> Some critical disease characteristics that should be evaluated include [[virulence]], distance traveled by victims, and level of contagiousness. The human strains of [[Ebola]] virus, for example, incapacitate their victims extremely quickly and kill them soon after. As a result, the victims of this disease do not have the opportunity to travel very far from the initial infection zone.<ref>{{cite book |author=Preston, Richard |title=The hot zone |url=https://archive.org/details/hotzone00rich |publisher=Anchor Books |location=Garden City, N.Y. |year=1995 |pages= |isbn=0-385-49522-6 }}</ref> Also, this virus must spread through skin lesions or permeable membranes such as the eye. Thus, the initial stage of [[Ebola]] is not very contagious since its victims experience only internal hemorrhaging. As a result of the above features, the spread of Ebola is very rapid and usually stays within a relatively confined geographical area. In contrast, the [[Human Immunodeficiency Virus]] ([[HIV]]) kills its victims very slowly by attacking their immune system.<ref name=Sherris>{{cite book | author = Ryan KJ; Ray CG (editors) | title = Sherris Medical Microbiology | url = https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3 | edition = 4th | publisher = McGraw Hill | year = 2004 | isbn = 0-8385-8529-9 }}</ref> As a result, many of its victims transmit the virus to other individuals before even realizing that they are carrying the disease. Also, the relatively low virulence allows its victims to travel long distances, increasing the likelihood of an [[epidemic]]. Another effective way to decrease the transmission rate of infectious diseases is to recognize the effects of [[small-world networks]].<ref name=Watts/> In epidemics, there are often extensive interactions within hubs or groups of infected individuals and other interactions within discrete hubs of susceptible individuals. Despite the low interaction between discrete hubs, the disease can jump to and spread in a susceptible hub via a single or few interactions with an infected hub. Thus, infection rates in small-world networks can be reduced somewhat if interactions between individuals within infected hubs are eliminated (Figure 1). However, infection rates can be drastically reduced if the main focus is on the prevention of transmission jumps between hubs. The use of needle exchange programs in areas with a high density of drug users with HIV is an example of the successful implementation of this treatment method. ^[6] Another example is the use of ring culling or vaccination of potentially susceptible livestock in adjacent farms to prevent the spread of the [[foot-and-mouth]] virus in 2001.<ref>{{cite journal |vauthors=Ferguson NM, Donnelly CA, Anderson RM | title = The foot-and-mouth epidemic in Great Britain: pattern of spread and impact of interventions | journal = Science | volume = 292 | issue = 5519 | pages = 1155–60 | date = May 2001 | pmid = 11303090 | doi = 10.1126/science.1061020 | url = http://www.sciencemag.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11303090 | bibcode = 2001Sci...292.1155F }}</ref> A general method to prevent transmission of [[vector (epidemiology)|vector]]-borne pathogens is [[pest control]]. ===Immunity=== [[File:Mallon-Mary 01.jpg|thumb|[[Mary Mallon]] (a.k.a. Typhoid Mary) was an asymptomatic carrier of [[typhoid fever]]. Over the course of her career as a cook, she infected 53 people, three of whom died.]] Infection with most pathogens does not result in death of the host and the offending organism is ultimately cleared after the symptoms of the disease have waned.<ref name= Baron/> This process requires [[immune system|immune mechanisms]] to kill or inactivate the [[Inoculation|inoculum]] of the pathogen. Specific acquired [[immunity (medical)|immunity]] against infectious diseases may be mediated by [[Antibody|antibodies]] and/or [[T lymphocyte]]s. Immunity mediated by these two factors may be manifested by: * a direct effect upon a pathogen, such as antibody-initiated [[complement system|complement]]-dependent bacteriolysis, [[Opsonin|opsonoization]], [[phagocytosis]] and killing, as occurs for some bacteria, * neutralization of viruses so that these organisms cannot enter cells, * or by T lymphocytes, which will kill a cell parasitized by a microorganism. The immune system response to a microorganism often causes symptoms such as a high [[fever]] and [[inflammation]], and has the potential to be more devastating than direct damage caused by a microbe.<ref name=Sherris/> Resistance to infection ([[immunity (medical)|immunity]]) may be acquired following a disease, by [[asymptomatic carrier|asymptomatic carriage]] of the pathogen, by harboring an organism with a similar structure (crossreacting), or by [[vaccination]]. Knowledge of the protective antigens and specific acquired host immune factors is more complete for primary pathogens than for [[opportunistic pathogen]]s. There is also the phenomenon of [[herd immunity]] which offers a measure of protection to those otherwise vulnerable people when a large enough proportion of the population has acquired immunity from certain infections. Immune resistance to an infectious disease requires a critical level of either antigen-specific antibodies and/or T cells when the host encounters the pathogen. Some individuals develop natural [[blood plasma|serum]] antibodies to the surface [[polysaccharide]]s of some agents although they have had little or no contact with the agent, these natural antibodies confer specific protection to adults and are [[passive immunization|passively transmitted]] to newborns. ====Host genetic factors==== The organism that is the target of an infecting action of a specific infectious agent is called the host. The host harbors and agent in a mature, or sexually active stage phase called the definitive host. The intermediate host comes in contact during the larvae stage. A host can be anything living and can attain to asexual and sexual reproduction.<ref>{{cite journal|vauthors=Barreto ML, Teixeira MG, Carmo EH|year=2006|title=Infectious diseases epidemiology|journal=Journal of Epidemiology and Community Health|volume=60|issue=3|pages=192–95|doi=10.1136/jech.2003.011593|pmc=2465549|pmid=16476746}}</ref> The clearance of the pathogens, either treatment-induced or spontaneous, it can be influenced by the genetic variants carried by the individual patients. For instance, for genotype 1 hepatitis C treated with [[Pegylated interferon-alpha-2a]] or [[Pegylated interferon-alpha-2b]] (brand names Pegasys or PEG-Intron) combined with [[ribavirin]], it has been shown that genetic polymorphisms near the human IL28B gene, encoding interferon lambda 3, are associated with significant differences in the treatment-induced clearance of the virus. This finding, originally reported in Nature,<ref>{{cite journal |vauthors=Ge D, Fellay J, Thompson AJ, Simon JS, Shianna KV, Urban TJ, Heinzen EL, Qiu P, Bertelsen AH, Muir AJ, Sulkowski M, McHutchison JG, Goldstein DB | title = Genetic variation in IL28B predicts hepatitis C treatment-induced viral clearance |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-09-17_461_7262/page/399 | journal = Nature | volume = 461 | issue = 7262 | pages = 399–401 | year = 2009 | pmid = 19684573 | doi = 10.1038/nature08309 | bibcode = 2009Natur.461..399G }}</ref> showed that genotype 1 hepatitis C patients carrying certain genetic variant alleles near the IL28B gene are more possibly to achieve sustained virological response after the treatment than others. Later report from Nature<ref>{{cite journal |vauthors=Thomas DL, Thio CL, Martin MP, Qi Y, Ge D, O'Huigin C, Kidd J, Kidd K, Khakoo SI, Alexander G, Goedert JJ, Kirk GD, Donfield SM, Rosen HR, Tobler LH, Busch MP, McHutchison JG, Goldstein DB, Carrington M | title = Genetic variation in IL28B and spontaneous clearance of hepatitis C virus | journal = Nature | volume = 461 | issue = 7265 | pages = 798–801 | year = 2009 | pmid = 19759533 | pmc = 3172006 | doi = 10.1038/nature08463 | bibcode = 2009Natur.461..798T }}</ref> demonstrated that the same genetic variants are also associated with the natural clearance of the genotype 1 hepatitis C virus. ==চিকিৎসা== When infection attacks the body, ''anti-infective'' drugs can suppress the infection. Several broad types of anti-infective drugs exist, depending on the type of organism targeted; they include antibacterial ([[antibiotic]]; including [[Mycobacterium#Pathogenicity|antitubercular]]), [[Antiviral drug|antiviral]], [[Antifungal medication|antifungal]] and [[antiparasitic]] (including [[antiprotozoal]] and [[antihelminthic]]) agents. Depending on the severity and the type of infection, the antibiotic may be given by mouth or by injection, or may be applied [[topical]]ly. Severe infections of the [[Human brain|brain]] are usually treated with [[Intravenous therapy|intravenous]] antibiotics. Sometimes, multiple antibiotics are used in case there is [[Antibiotic resistance|resistance]] to one antibiotic. Antibiotics only work for bacteria and do not affect viruses. Antibiotics work by slowing down the multiplication of bacteria or killing the bacteria. The most common classes of antibiotics used in medicine include [[penicillin]], [[cephalosporin]]s, [[aminoglycoside]]s, [[macrolide]]s, [[Quinolone antibiotic|quinolones]] and [[tetracycline]]s.{{citation needed|date=February 2016}} Not all infections require treatment, and for many [[self-limiting (biology)|self-limiting]] infections the treatment may cause more side-effects than benefits. [[Antimicrobial stewardship]] is the concept that healthcare providers should treat an infection with an antimicrobial that specifically works well for the target pathogen for the shortest amount of time and to only treat when there is a known or highly suspected pathogen that will respond to the medication.<ref>{{cite journal|last1=O’Brien|first1=Deirdre J.|last2=Gould|first2=Ian M.|title=Maximizing the impact of antimicrobial stewardship|journal=Current Opinion in Infectious Diseases|date=August 2013|volume=26|issue=4|pages=352–58|doi=10.1097/QCO.0b013e3283631046|pmid=23806898}}</ref> ==ৰোগ বিতৰণ== [[File:Infectious and parasitic diseases world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|upright=1.3|thumb|Deaths due to infectious and parasitic diseases per million persons in 2012 {{refbegin|3}}{{legend|#ffff20|28-81}}{{legend|#ffe820|82-114}}{{legend|#ffd820|115-171}}{{legend|#ffc020|172-212}}{{legend|#ffa020|213-283}}{{legend|#ff9a20|284-516}}{{legend|#f08015|517-1,193}}{{legend|#e06815|1,194-2,476}}{{legend|#d85010|2,477-3,954}}{{legend|#d02010|3,955-6812}}{{refend}}]] [[File:Infectious and parasitic diseases world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|upright=1.3|[[Disability-adjusted life year]] for infectious and parasitic diseases per 100,000 inhabitants in 2004.<ref>{{cite web |url=http://www.who.int/entity/healthinfo/global_burden_disease/gbddeathdalycountryestimates2004.xls |title=Age-standardized DALYs per 100,000 by cause, and Member State, 2004 |author=World Health Organization |authorlink=World Health Organization |date=February 2009}} </ref>{{refbegin|2}} {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|≤250}} {{legend|#fff200|250–500}} {{legend|#ffdc00|500–1000}} {{legend|#ffc600|1000–2000}} {{legend|#ffb000|2000–3000}} {{legend|#ff9a00|3000–4000}} {{legend|#ff8400|4000–5000}} {{legend|#ff6e00|5000–6250}} {{legend|#ff5800|6250–12,500}} {{legend|#ff4200|12,500–25,000}} {{legend|#ff2c00|25,000–50,000}} {{legend|#cb0000|≥50,000}} {{refend}}]] In 2010 about 10 million people died of an infectious disease.<ref>{{cite news |url=http://www.cbc.ca/news/1.2802071 |title=Could Ebola rank among the deadliest communicable diseases? |publisher=CBC News |date=20 October 2014}}</ref> The [[World Health Organization]] collects information on global deaths by [[ICD|International Classification of Disease (ICD) code categories]]. The following table lists the top infectious disease by number of deaths in 2002. 1993 data is included for comparison. {| class="wikitable sortable" style="font-size:80%; " |+ '''Worldwide mortality due to infectious diseases'''<ref>{{cite web | title=The World Health Report (Annex Table 2) | url=http://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf |format=PDF | year=2004}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.who.int/whr/1995/en/whr95_ch1_en.pdf | year=1995 | title=Table 5 |format=PDF}}</ref> ! Rank|| Cause of death || Deaths 2002<br /> (in millions) || Percentage of<br /> all deaths || Deaths 1993<br /> (in millions)|| 1993 Rank |- style="background:#ffdead;" ||N/A|| style="background:#ffdead;"| All infectious diseases || style="background:#ffdead;"|14.7 || style="background:#ffdead; text-align:center;"|25.9% || style="background:#ffdead;"| 16.4 || style="background:#ffdead; text-align:center;"|32.2% |- | 1 ||[[Lower respiratory tract infection|Lower respiratory infections]]<ref>Lower respiratory infections include various [[Pneumonia|pneumonias]], [[Influenza|influenzas]] and [[acute bronchitis]].</ref> ||3.9 || style="text-align:center;"|6.9%||4.1||1 |- | 2 |||[[HIV]]/[[AIDS]] ||2.8 || style="text-align:center;"|4.9% || 0.7||7 |- | 3 ||[[Gastroenteritis|Diarrheal diseases]]<ref>Diarrheal diseases are caused by many different organisms, including [[cholera]], [[botulism]], and ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' <!-- THIS APPEARS TO BE A LIST OF TWO DISEASES and ONE ORGANISM -->to name a few. See also: [[ICD-10 Chapter I: Certain infectious and parasitic diseases#A00–A79 – Bacterial infections, and other intestinal infectious diseases, and STDs|Intestinal infectious diseases]]</ref>||1.8 || style="text-align:center;"|3.2% ||3.0||2 |- | 4 ||[[Tuberculosis]] (TB)|| 1.6 || style="text-align:center;"|2.7% ||2.7 ||3 |- | 5 ||[[Malaria]] ||1.3 || style="text-align:center;"|2.2% ||2.0 ||4 |- | 6 || [[Measles]] ||0.6 || style="text-align:center;"|1.1% ||1.1 ||5 |- | 7 ||[[Pertussis]] ||0.29|| style="text-align:center;"|0.5% ||0.36 ||7 |- | 8 ||[[Tetanus]] ||0.21 || style="text-align:center;"|0.4% ||0.15 ||12 |- | 9 ||[[Meningitis]]||0.17 || style="text-align:center;"|0.3% ||0.25 ||8 |- | 10 ||[[Syphilis]]||0.16 || style="text-align:center;"|0.3% ||0.19 || 11 |- | 11 ||[[Hepatitis B]] ||0.10 || style="text-align:center;"|0.2% ||0.93 || 6 |- | 12-17 ||[[Tropical disease]]s (6)<ref>Tropical diseases include [[Chagas disease]], [[dengue fever]], [[Filariasis|lymphatic filariasis]], [[leishmaniasis]], [[onchocerciasis]], [[schistosomiasis]] and [[trypanosomiasis]].</ref>||0.13 || style="text-align:center;"|0.2% ||0.53 ||9, 10, 16–18 |- | style="text-align:left;" colspan=6| {{small|''Note: Other causes of death include maternal and perinatal conditions (5.2%), nutritional deficiencies (0.9%),<br /> noncommunicable conditions (58.8%), and injuries (9.1%).''}} |} The top three single agent/disease killers are [[HIV]]/[[AIDS]], [[tuberculosis|TB]] and [[malaria]]. While the number of deaths due to nearly every disease have decreased, deaths due to HIV/AIDS have increased fourfold. Childhood diseases include [[pertussis]], [[poliomyelitis]], [[diphtheria]], [[measles]] and [[tetanus]]. Children also make up a large percentage of lower respiratory and diarrheal deaths. In 2012, approximately 3.1 million people have died due to lower respiratory infections, making it the number 4 leading cause of death in the world.<ref>{{Cite web|title = WHO {{!}} The top 10 causes of death|url = http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/ |publisher=WHO |accessdate = 2015-09-24}}</ref> ===Historic pandemics=== [[File:Marseille-peste-Serre.jpg|thumb|[[Great Plague of Marseille]] in 1720 killed 100,000 people in the city and the surrounding provinces]] A [[pandemic]] (or global [[epidemic]]) is a disease that affects people over an extensive geographical area. * [[Plague of Justinian]], from 541 to 542, killed between 50% and 60% of Europe's population.<ref>[http://eee.uci.edu/clients/bjbecker/PlaguesandPeople/lecture3.html "Infectious and Epidemic Disease in History"] {{webarchive |url=https://archive.is/20120712145547/http://eee.uci.edu/clients/bjbecker/PlaguesandPeople/lecture3.html |date=July 12, 2012 }}</ref> * The [[Black Death]] of 1347 to 1352 killed 25 million in Europe over 5 years. The plague reduced the old world population from an estimated 450 million to between 350 and 375 million in the 14th century. * The introduction of [[smallpox]], measles, and [[typhus]] to the areas of Central and South America by European explorers during the 15th and 16th centuries caused pandemics among the native inhabitants. Between 1518 and 1568 disease pandemics are said to have caused the population of [[Mexico]] to fall from 20 million to 3 million.<ref name= Dobson>{{cite journal| vauthors = Dobson AP, Carter ER| year = 1996| url = http://www.erin.utoronto.ca/~w3gwynne/BIO418/Dobson1996.pdf| title = Infectious Diseases and Human Population History| journal = BioScience| volume = 46| issue = 2| doi = 10.2307/1312814| pages = 115–26| jstor = 1312814| access-date = 2018-02-28| archivedate = 2016-03-03| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303231520/http://www.erin.utoronto.ca/~w3gwynne/BIO418/Dobson1996.pdf| deadurl = yes}}</ref> * The first European [[influenza]] epidemic occurred between 1556 and 1560, with an estimated mortality rate of 20%.<ref name= Dobson/> * [[Smallpox]] killed an estimated 60 million Europeans during the 18th century<ref>[http://www.learnnc.org/lp/editions/nchist-twoworlds/1696 "Smallpox"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129000337/http://www.learnnc.org/lp/editions/nchist-twoworlds/1696 |date=2018-01-29 }}. ''North Carolina Digital History.''</ref> (approximately 400,000 per year).<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3 Smallpox and Vaccinia]. ''National Center for Biotechnology Information.'' {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090601172056/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=vacc.chapter.3 |date=June 1, 2009 }}</ref> Up to 30% of those infected, including 80% of the children under 5 years of age, died from the disease, and one-third of the survivors went blind.<ref>[http://www.annals.org/cgi/content/full/127/8_Part_1/635 "Smallpox: The Triumph over the Most Terrible of the Ministers of Death"]</ref> * In the 19th century, [[tuberculosis]] killed an estimated one-quarter of the adult population of Europe;<ref>[https://www.cdc.gov/TB/pubs/mdrtb/default.htm Multidrug-Resistant "Tuberculosis"]. ''Centers for Disease Control and Prevention.'' {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100309043219/http://www.cdc.gov/TB/pubs/mdrtb/default.htm |date=March 9, 2010 }}</ref> by 1918 one in six deaths in France were still caused by TB. * The Influenza Pandemic of 1918 (or the [[Spanish Flu]]) killed 25–50 million people (about 2% of world population of 1.7 billion).<ref>[https://web.archive.org/web/20060220113240/http://www.history.navy.mil/library/online/influenza_main.htm "Influenza of 1918 (Spanish Flu) and the US Navy"]</ref> Today [[Influenza]] kills about 250,000 to 500,000 worldwide each year. ===Emerging diseases=== In most cases, microorganisms live in harmony with their hosts via [[mutualism (biology)|mutual]] or [[commensalism|commensal]] interactions. Diseases can emerge when existing parasites become pathogenic or when new pathogenic parasites enter a new host. # [[Coevolution]] between [[parasite]] and [[host (biology)|host]] can lead to hosts becoming [[Immune tolerance|resistant]] to the parasites or the parasites may evolve greater [[virulence]], leading to [[immunopathology|immunopathological disease]]. # Human activity is involved with many [[emerging infectious disease]]s, such as [[environment (ecology)|environmental change]] enabling a parasite to occupy new [[ecological niche|niches]]. When that happens, a [[pathogen]] that had been confined to a remote habitat has a wider distribution and possibly a new [[host (biology)|host organism]]. Parasites jumping from nonhuman to human hosts are known as [[zoonosis|zoonoses]]. Under disease invasion, when a parasite invades a new host species, it may become pathogenic in the new host.<ref name= Krauss>{{cite book |author=Krauss H |title=Zoonoses: Infectious Diseases Transmissible from Animals to Humans |url=https://archive.org/details/zoonosesinfectio0000unse |publisher=ASM Press |location=Washington, D.C. |year=2003 |edition=3rd |isbn=1-55581-236-8 |name-list-format=vanc|author2=Weber A |author3=Appel M }}</ref> Several human activities have led to the emergence of [[zoonotic]] human pathogens, including viruses, bacteria, protozoa, and rickettsia,<ref>{{cite journal | url=http://wwwnc.cdc.gov/eid/article/19/7/ac-1907_article.htm?s_cid=eid_cover_img#suggestedcitation | title=Summer buzz | author=Potter P | journal=Emerg Infect Dis |date=July 2013 | volume=19 | issue=3 | doi=10.3201/eid1907.AC1907 | page=1184| pmc=3903457 }}</ref> and spread of [[Vector (epidemiology)|vector-borne]] diseases,<ref name= Krauss /> see also [[globalization and disease]] and [[wildlife disease]]: * Encroachment on wildlife [[habitat]]s. The construction of new villages and housing developments in rural areas force animals to live in dense populations, creating opportunities for microbes to mutate and emerge.<ref>{{cite journal |author=Peter Daszak |author2=Andrew A. Cunningham |author3=Alex D. Hyatt |title=Emerging Infectious Diseases of Wildlife—Threats to Biodiversity and Human Health |journal=Science |volume=287 |issue=5452 |date=27 January 2000 |pages=443–49 |pmid= 10642539 |doi=10.1126/science.287.5452.443 |url=http://science.sciencemag.org/content/287/5452/443.full|bibcode=2000Sci...287..443D }}</ref> * Changes in [[agriculture]]. The introduction of new crops attracts new crop pests and the microbes they carry to farming communities, exposing people to unfamiliar diseases. * The destruction of [[rain forests]]. As countries make use of their rain forests, by building roads through forests and clearing areas for settlement or commercial ventures, people encounter insects and other animals harboring previously unknown microorganisms. * Uncontrolled [[urbanization]]. The rapid growth of cities in many developing countries tends to concentrate large numbers of people into crowded areas with poor sanitation. These conditions foster transmission of contagious diseases. * Modern [[transport]]. Ships and other cargo carriers often harbor unintended "passengers", that can spread diseases to faraway destinations. While with international jet-airplane travel, people infected with a disease can carry it to distant lands, or home to their families, before their first symptoms appear. ==ইতিহাস== Ideas of contagion became more popular in Europe during the [[Renaissance]], particularly through the writing of the Italian physician [[Girolamo Fracastoro]].<ref>{{cite journal | author = Beretta M | title = The revival of Lucretian atomism and contagious diseases during the renaissance | journal = Medicina nei secoli | volume = 15 | issue = 2 | pages = 129–54 | year = 2003 | pmid = 15309812 }}</ref> [[Anton van Leeuwenhoek]] (1632–1723) advanced the science of [[microscopy]] by being the first to observe microorganisms, allowing for easy visualization of bacteria. In the mid-19th century [[John Snow (physician)|John Snow]] and [[William Budd]] did important work demonstrating the contagiousness of typhoid and cholera through contaminated water. Both are credited with decreasing epidemics of cholera in their towns by implementing measures to prevent contamination of water.<ref>{{cite journal | author = Moorhead Robert | date = November 2002 | title = William Budd and typhoid fever | journal = J R Soc Med | volume = 95 | issue = 11| pages = 561–64 | pmc=1279260 | pmid=12411628 | doi=10.1258/jrsm.95.11.561}}</ref> [[Louis Pasteur]] proved beyond doubt that certain diseases are caused by infectious agents, and developed a vaccine for [[rabies]]. [[Robert Koch]], provided the study of infectious diseases with a scientific basis known as [[Koch's postulates]]. [[Edward Jenner]], [[Jonas Salk]] and [[Albert Sabin]] developed effective vaccines for [[smallpox]] and [[polio]], which would later result in the [[eradication of infectious diseases|eradication]] and near-eradication of these diseases, respectively. [[Alexander Fleming]] discovered the world's first [[antibiotic]], [[Penicillin]], which Florey and Chain then developed. [[Gerhard Domagk]] developed [[sulfonamide (medicine)|sulphonamides]], the first broad spectrum [[Chemical synthesis|synthetic]] antibacterial drugs. ===Medical specialists=== The [[medicine|medical treatment]] of infectious diseases falls into the [[specialty (medicine)|medical field]] of [[infectious disease (medical specialty)|Infectious Disease]] and in some cases the study of propagation pertains to the field of [[Epidemiology]]. Generally, infections are initially diagnosed by [[primary care]] physicians or [[internal medicine]] specialists. For example, an "uncomplicated" [[pneumonia]] will generally be treated by the [[internist]] or the [[pulmology|pulmonologist]] (lung physician). The work of the infectious diseases specialist therefore entails working with both patients and general practitioners, as well as [[Research|laboratory scientists]], [[immunology|immunologists]], [[bacteriology|bacteriologists]] and other specialists. An infectious disease team may be alerted when: * The disease has not been definitively diagnosed after an initial workup * The patient is [[immunocompromised]] (for example, in [[AIDS]] or after [[chemotherapy]]); * The [[infectious agent]] is of an uncommon nature (e.g. [[tropical disease]]s); * The disease has not responded to first line [[antibiotic]]s; * The disease might be dangerous to other patients, and the patient might have to be isolated ==Society and culture== A number of studies have reported associations between pathogen load in an area and human behavior. Higher pathogen load is associated with decreased size of ethnic and religious groups in an area. This may be due high pathogen load favoring avoidance of other groups, which may reduce pathogen transmission, or a high pathogen load preventing the creation of large settlements and armies that enforce a common culture. Higher pathogen load is also associated with more restricted sexual behavior, which may reduce pathogen transmission. It also associated with higher preferences for health and attractiveness in mates. Higher [[fertility rate]]s and shorter or less parental care per child is another association that may be a compensation for the higher mortality rate. There is also an association with [[polygyny]] which may be due to higher pathogen load, making selecting males with a high genetic resistance increasingly important. Higher pathogen load is also associated with more collectivism and less individualism, which may limit contacts with outside groups and infections. There are alternative explanations for at least some of the associations although some of these explanations may in turn ultimately be due to pathogen load. Thus, polygny may also be due to a lower male:female ratio in these areas but this may ultimately be due to male infants having increased mortality from infectious diseases. Another example is that poor socioeconomic factors may ultimately in part be due to high pathogen load preventing economic development.<ref name="pmid19683831">{{cite journal | author = Nettle D | title = Ecological influences on human behavioural diversity: a review of recent findings | journal = Trends Ecol. Evol. | volume = 24 | issue = 11 | pages = 618–24 | year = 2009 | pmid = 19683831 | doi = 10.1016/j.tree.2009.05.013 }}</ref> ==Fossil record== {{Main|Paleopathology}} [[File:Herrerasaurus1.JPG|thumb|150px|right|alt=Skull of dinosaur with long jaws and teeth.|''[[Herrerasaurus]]'' skull.]] Evidence of infection in fossil remains is a subject of interest for [[paleopathologists]], scientists who study occurrences of injuries and illness in extinct life forms. Signs of infection have been discovered in the bones of carnivorous dinosaurs. When present, however, these infections seem to tend to be confined to only small regions of the body. A skull attributed to the early carnivorous dinosaur ''[[Herrerasaurus ischigualastensis]]'' exhibits pit-like wounds surrounded by swollen and porous bone. The unusual texture of the bone around the wounds suggests they were afflicted by a short-lived, non-lethal infection. Scientists who studied the skull speculated that the bite marks were received in a fight with another ''Herrerasaurus''. Other carnivorous dinosaurs with documented evidence of infection include ''[[Acrocanthosaurus]]'', ''[[Allosaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus]]'' and a tyrannosaur from the [[Kirtland Formation]]. The infections from both tyrannosaurs were received by being bitten during a fight, like the ''Herrerasaurus'' specimen.<ref name="molnar-pathology">Molnar, R. E., 2001, "Theropod paleopathology: a literature survey": In: ''Mesozoic Vertebrate Life'', edited by Tanke, D. H., and Carpenter, K., Indiana University Press, pp. 337–63.</ref> ==Outer space== {{main|Effect of spaceflight on the human body|Medical treatment during spaceflight|Space medicine}} A 2006 Space Shuttle experiment found that ''[[Salmonella typhimurium]]'', a bacterium that can cause [[food poisoning]], became more virulent when cultivated in space.<ref name="ASU-20070923">{{cite web |last=Caspermeyer |first=Joe |title=Space flight shown to alter ability of bacteria to cause disease |url=https://biodesign.asu.edu/news/space-flight-shown-alter-ability-bacteria-cause-disease |date=23 September 2007 |work=[[Arizona State University]] |accessdate=14 September 2017 |archivedate=14 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914172718/https://biodesign.asu.edu/news/space-flight-shown-alter-ability-bacteria-cause-disease |deadurl=yes }}</ref> On April 29, 2013, scientists in Rensselaer Polytechnic Institute, funded by [[NASA]], reported that, during [[spaceflight]] on the [[International Space Station]], [[microbes]] seem to adapt to the [[space environment]] in ways "not observed on Earth" and in ways that "can lead to increases in growth and [[virulence]]".<ref name="PLos-20130429">{{cite journal |vauthors=Kim W, etal |title=Spaceflight Promotes Biofilm Formation by Pseudomonas aeruginosa |url=http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0062437 |date=April 29, 2013 |journal=[[PLOS One]] |volume=8 |issue=4 |page=e6237 |doi=10.1371/journal.pone.0062437 |accessdate=July 5, 2013 |bibcode=2013PLoSO...862437K }}</ref> More recently, in 2017, [[bacteria]] were found to be more resistant to [[antibiotic]]s and to thrive in the near-weightlessness of space.<ref name="GZM-20170913">{{cite web |last=Dvorsky |first=George |title=Alarming Study Indicates Why Certain Bacteria Are More Resistant to Drugs in Space |url=https://gizmodo.com/alarming-study-indicates-why-certain-bacteria-are-more-1805666249 |date=13 September 2017 |work=[[Gizmodo]] |accessdate=14 September 2017 }}</ref> [[Microorganism]]s have been observed to survive the [[vacuum]] of outer space.<ref name=Dose>{{cite journal | title=ERA-experiment "space biochemistry" | journal=Advances in Space Research | volume=16 | issue=8 | year= 1995 |pages=119–29 |doi=10.1016/0273-1177(95)00280-R | pmid=11542696| author1=Dose | first1=K. | last2=Bieger-Dose | first2=A. | last3=Dillmann | first3=R. | last4=Gill | first4=M. | last5=Kerz | first5=O. | last6=Klein | first6=A. | last7=Meinert | first7=H. | last8=Nawroth | first8=T. | last9=Risi | first9=S. | last10=Stridde | first10=C. | bibcode=1995AdSpR..16..119D }}</ref><ref name='Horneck'>{{cite journal | title=Biological responses to space: results of the experiment "Exobiological Unit" of ERA on EURECA I | journal=Adv Space Res. | year=1995 | first1=Horneck G. |last1=Vaisberg |author2=Eschweiler, U. |author3=Reitz, G. |author4=Wehner, J. |author5=Willimek, R. |author6=Strauch, K. | volume=16 | issue=8 | pages=105–18| pmid=11542695 | bibcode=1995AdSpR..16..105V |doi=10.1016/0273-1177(95)00279-N}}</ref> ==আৰু চাওক== {{div col|colwidth=30em}} * [[Bioinformatics Resource Centers]] for Infectious Diseases * [[Biological hazard]] * [[Blood-borne disease]] * [[Coinfection]] * [[Copenhagen Consensus]] * [[Cordon sanitaire]] * [[Disease diffusion mapping]] * [[Foodborne illness]] * [[History of medicine]] * [[Hospital-acquired infection]] * [[Eradication of infectious diseases]] * [[Human Microbiome Project]] * [[Infection control]] * [[Isolation (health care)]] * [[List of bacterial vaginosis microbiota]] * [[List of causes of death by rate]] * [[List of diseases caused by insects]] * [[List of epidemics]] * [[List of infectious diseases]] * [[Mathematical modelling of infectious disease]] * [[Membrane vesicle trafficking]] * [[Multiplicity of infection]] * [[Neglected tropical diseases]] * [[Social distancing]] * [[Spatiotemporal Epidemiological Modeler]] (STEM) * [[Spillover infection]] * [[Threshold host density]] * [[Transmission (medicine)]] * [[Ubi pus, ibi evacua]] (Latin: "where there is [[pus]], there evacuate it") * [[Vaccine-preventable diseases]] * [[Waterborne diseases]] {{div col end}} --> == টোকা আৰু তথ্য উৎস == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Medical resources | DiseasesDB =28832 | ICD10 = {{ICD10|A|00||a|00}}-{{ICD10|B|99||b|99}} | ICD9 = {{ICD9|001-139}} | ICDO = | OMIM = | OMIM_mult = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | eMedicine_mult = | MeshID = D003141 }} {{commons category|Infectious diseases and disorders}} * [http://ecdc.europa.eu/ European Center for Disease Prevention and Control] * [https://www.cdc.gov/ U.S. Centers for Disease Control and Prevention], * [http://www.idsociety.org/ Infectious Disease Society of America] (IDSA) * [http://www.msdsonline.com/resources/msds-resources/free-safety-data-sheet-index/ Infectious Disease Index] of the Public Health Agency of Canada (PHAC) * [https://web.archive.org/web/20070817112159/http://www.vrc.nih.gov/ Vaccine Research Center] Information concerning vaccine research clinical trials for Emerging and re-Emerging Infectious Diseases. * [http://www.infectionwatch.info/ Infection] Information Resource * ''[http://www.journals.elsevier.com/microbes-and-infection/ Microbes & Infection]'' (journal) * [http://www.woundsite.info/ Knowledge source for Health Care Professionals involved in Wound management]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} www.woundsite.info * [http://www.cbc.ca/news/1.2802071 Table: Global deaths from communicable diseases, 2010] – Canadian Broadcasting Corp. [[শ্ৰেণী:চিকিৎসা বিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:পোখালি]] bzkqsgznnj3zzjv00o5ro7dv97khfms 0 53992 634344 632086 2026-09-05T12:50:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634344 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = নাউৰু গণৰাজ্য | common_name = নাউৰু | native_name = {{native name|na|Repubrikin Naoero}} | image_flag = Flag of Nauru.svg | image_coat = Coat of arms of Nauru.svg | national_motto = "God's will first"<br/>{{small|"প্ৰথমে ভগবানৰ ইচ্ছা"}} | national_anthem = {{lang|na|Nauru Bwiema}}<br/>{{small|"নাউৰু, আমাৰ গৃহভূমি"}} | image_map = Nauru on the globe (Polynesia centered).svg | coordinates = {{coord|0|32|S|166|55|E|type:country|name=Nauru|display=inline,title}} | capital = নাই {{small|(''de jure'')}}<br/>য়াৰেন {{small|(''de facto'')}}{{ref label|capital|a|}} | largest_city = ডেনিগ'ম'ডু | official_languages = [[নাউৰুয়ান ভাষা]]<br>[[ইংৰাজী ভাষা]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ৫৮% নাউৰুয়ান জাতি | ২৬% আন প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপৰ অধিবাসী | ৮% ইউৰোপীয় লোক | ৮% চীনা লোক }} | demonym = নাউৰুয়ান | government_type = সংসদীয় গণতন্ত্ৰ | sovereignty_type = স্বাধীনতা | established_event1 = {{nowrap|প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ পৰা}}, <small>([[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ পৰা)</small> | established_date1 = ৩১ জানুৱাৰী ১৯৬৮ | area_km2 = 21 | area_rank = ১৯৩তম <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 8.1 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.57 <!--% of Nauru's area taken up by Buada Lagoon--> | population_census = 11,200<ref name="Nauru Census">{{cite web |title=National Report on Population ad Housing |url = http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |publisher=Nauru Bureau of Statistics |accessdate=9 June 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924120203/http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf |archive-date=24 September 2015 |url-status=dead }}</ref> | population_census_year = October 2018 | population_census_rank = 234th | population_density_km2 = 480 | population_density_sq_mi = 1,243 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 25th | GDP_PPP = ১৬&nbsp;কোটি&nbsp;ডলাৰ<ref name=imf>{{cite web |url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=58&pr.y=9&sy=2017&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=836&s=NGDPD,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,LP&grp=0&a= |title = Report for Selected Countries and Subjects |website=www.imf.org }}</ref> | GDP_PPP_year = ২০১৭ | GDP_PPP_rank = ১৯২তম | GDP_PPP_per_capita = ১২,০৫২&nbsp;ডলাৰ<ref name=imf/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ৯৪তম | GDP_nominal = ১১.৪&nbsp;কোটি&nbsp;ডলাৰ<ref name=imf/> | GDP_nominal_year = ২০১৭ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = ৮,৫৭০&nbsp;ডলাৰ<ref name=imf/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = <!--number only--> | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = অষ্ট্ৰেলিয়ান ডলাৰ | currency_code = AUD | time_zone = | utc_offset = +১২ | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = বাওঁফালে | calling_code = ৬৭৪ | cctld = .nr | footnote_a = {{note|capital}} নাউৰুৰ কোনো আৰিকাৰিক ৰাজধানী নাই, য়াৰেনত দেশখনৰ সংসদ আছে। }} '''নাউৰু''' (আধিকাৰিক নাম: '''নাউৰু গণৰাজ্য'''; নাউৰুয়ান ভাষাত: Repubrikin Naoero, ''ৰিপুব্ৰিকিন নাওয়েৰো''; [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী ভাষাত]]: Republic of Nauru, ''ৰিপাব্লিক অফ নাউৰু'') দক্ষিণ [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ|প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ]] মাইক্ৰ'নেছিয়া অঞ্চলৰ এক ক্ষুদ্ৰ দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰ। ইয়াৰ নিকটতম দ্বীপ হ'ল ৩০০ কিলোমিটাৰ পূব দিশে অৱস্থিত [[কিৰিবাছ]]ৰ [[বানাবা দ্বীপ]]। নাউৰু মাটিকালি মাত্ৰ ২১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ; ই [[ভেটিকান চিটি]] আৰু [[ম'ন'ক']]ৰ পাছতে পৃথিৱীৰ তৃতীয় ক্ষুদ্ৰতম ৰাষ্ট্ৰ। ই পৃথিৱীৰ ক্ষুদ্ৰতম গণতন্ত্ৰ আৰু দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰও; আৰু ইয়াৰ কোনো ৰাজধানী নাই।<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nr.html CIA World Fact Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501044259/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nr.html |date=2020-05-01 }} URL Accessed 2006-05-02</ref> জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা জুলাই ২০১৬-ৰ তথ্য অনুসৰি ১১,৩৪৭জন লোকেৰে নাউৰু ভেটিকান চিটি আৰু [[টুভালু]]ৰ পাছতে পৃথিৱীৰ তৃতীয় কম জনবহুল ৰাষ্ট্ৰ। নাউৰুৰ আদি বাসিন্দাসকল হৈছে মাইক্ৰ'নেছীয় আৰু পলিনেছীয় মূলৰ লোক। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত [[জাৰ্মানী|জাৰ্মানীয়ে]] ইয়াক দখল কৰে। [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পাছত ই [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ অধীনৰ এক ''লিগ অফ নেছন মেণ্ডেট'' বা প্ৰশাসনিক অঞ্চলত পৰিণত হয়। কিন্তু [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময় [[জাপান|জাপানে]] নাউৰু দখল কৰে। যুদ্ধৰ শেষত ই পুনৰ অধীনস্থ প্ৰশাসনিক অঞ্চল পৰিণত হয়, আৰু অৱশেষত ১৯৬৮ চনত পূৰ্ণ স্বাধীনতা লাভ কৰে। নাউৰু এক ফছফেট-শিলাৰ দ্বীপ। পূৰ্বতে ইয়াত ফছফেট আহৰণৰ বাবে অত্যধিক খনন কাৰ্য চলিছিল আৰু এয়াই আছিল নাউৰুৰ অৰ্থনীতিৰ মূল উৎস। পিছে ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি দ্বীপটোত ফছফেটৰ পৰিমাণ প্ৰায় শেষ হৈ আহিছে আৰু ইয়াৰ খনন অৰ্থনৈতিক ভাবে লাভজনক হৈ ৰোৱা নাই।<ref>{{cite web |author=Hogan, C Michael |year=2011 |url=http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |title=Phosphate |work=Encyclopedia of Earth |publisher=National Council for Science and the Environment |accessdate=17 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025180158/http://www.eoearth.org/article/Phosphate?topic=49557 |archive-date=25 October 2012 |url-status=live }}</ref> এই ফছফেট আহৰণৰ ফলত নাউৰুৰ পৰিবেশত বিপৰ্যয়ৰ সূচনাও হৈছে, লগতে ফছফেটৰ খনন কম হৈ অহাৰ বাবে নাউৰু অৰ্থনৈতিক ভাবে দুৰ্বল হৈ পৰিছে। সেয়ে অৰ্থ উপাৰ্জনৰ বাবে নাউৰুৰ চৰকাৰে বিভিন্ন অপ্ৰচলিত পদ্ধতিৰ আশ্ৰয় লৈছে। যেনে, ১৯৯০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা নাউৰু কলাধন বৈধ কৰাৰ কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়।<ref name="bild">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1|title=The Billion-Dollar Shack|first=Jack|last=Hitt|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116140500/http://www.nytimes.com/2000/12/10/magazine/the-billion-dollar-shack.html?mcubz=1|archive-date=16 January 2018|url-status=live}}</ref> ইয়াৰোপৰি বিদেশী বিনিয়োগক আকৰ্ষণৰ অৰ্থে নাউৰুত কৰৰ পৰিমাণ একেবাৰে নগণ্য কৰি দিয়া হৈছে।<ref name="bild"/> নাউৰুৱে অষ্ট্ৰেলিয়া চৰকাৰৰ অনুদানো গ্ৰহণ কৰিছে। তাৰ বিনিময়ত নাউৰুক অষ্ট্ৰেলিয়াই ইয়াৰ ৰাজনৈতিক আশ্ৰয় প্ৰাৰ্থীবোৰৰ কাৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ওপৰত নাউৰুৰ অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ বাবে বহুতেই নাউৰুক অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পৰোক্ষভাবে-অধীন ৰাষ্ট্ৰ (client state) ৰূপে গণ্য কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |title=Pacific correspondent Mike Field |date=18 June 2015 |work=Radio New Zealand |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212050/http://www.radionz.co.nz/national/programmes/ninetonoon/audio/201759087/pacific-correspondent-mike-field |archive-date=10 December 2015 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |title=Nauru's former chief justice predicts legal break down |work=SBS News |publisher=Special Broadcasting Service|access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210214824/http://www.sbs.com.au/news/article/2014/03/13/naurus-former-chief-justice-predicts-legal-break-down |archive-date=10 December 2015 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |title=This is Abyan's story, and it is Australia's story |author=Ben Doherty |work=The Guardian |access-date=12 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226051801/https://www.theguardian.com/australia-news/2015/oct/28/this-is-abyans-story-and-it-is-australias-story |archive-date=26 February 2017 |url-status=live }}</ref> == ইতিহাস == [[File:Nauruan-warrior-1880ers.jpg|thumb|left|upright|এক নাউৰুয়ান যুঁজাৰু, ১৮৮০]] নাউৰুত প্ৰথমে অন্ততঃ ৩,০০০ বছৰ পূৰ্বে মাইক্ৰ'নেছীয় আৰু পলিনেছীয় লোকসকলে বসতি স্থাপন কৰিছিল।<ref name="UNCCD">{{cite web |author=Nauru Department of Economic Development and Environment |year=2003 |url=http://www.unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/nauru-eng.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722013720/http://www.unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/nauru-eng.pdf |archivedate=22 July 2011 |title=First National Report to the United Nations Convention to Combat Desertification |publisher=[[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]] |accessdate=25 June 2012}}</ref> নাউৰুত ঐতিহাসিকভাবে ১২টা গোষ্ঠী বা উপজাতি আছিল। নাউৰুৰ জাতীয় পতাকাটোৰ ১২টা বিন্দুৰ তৰাই এইসকলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite journal |last=Whyte |first=Brendan |title=On Cartographic Vexillology |journal=Cartographica |year=2007 |volume=42 |issue=3 |pages=251–262 |doi=10.3138/carto.42.3.251 }}</ref> সেইসময়ত নাউৰুৰ অধিবাসীসকলে মিনপালন আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে লুণীয়া পানীৰ ইবিজা নামৰ মাছবিধৰ পোনা ধৰি বুদা লেগুন নামৰ মিঠা পানীৰ উপহ্ৰদত মিনপালনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই মাছ তেওঁলোকৰ খাদ্যৰ এক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস আছিল। ইয়াৰ লগতে অন্যান্য স্থানীয়ভাবে উপলব্ধ ফল যেনে নাৰিকল আৰু পেনডেনাচ নামৰ ফল খাদ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="pollock">{{Cite book |author=Pollock, Nancy J |chapter=5: Social Fattening Patterns in the Pacific—the Positive Side of Obesity. A Nauru Case Study |editor=De Garine, I |title=Social Aspects of Obesity|pages=87–111|publisher=Routledge|year=1995}}</ref><ref name="spennemann">{{cite journal|last=Spennemann|first=Dirk HR |journal=Aquaculture International |date=January 2002 |volume=10 |issue=6 |pages=551–562 |doi=10.1023/A:1023900601000 |title=Traditional milkfish aquaculture in Nauru }}</ref> "নাউৰু" নাম উৎপত্তি সম্ভৱতঃ নাউৰুয়ান ভাষাৰ শব্দ ''এনাউৰু''-ৰ পৰা হৈছে, যাৰ অৰ্থ "মই সাগৰৰ পাৰলৈ যাওঁ। "<ref name=west>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania|title=Nauruans: nationality |pages=578–580 |last=West |first=Barbara A |isbn=978-1-4381-1913-7 |year=2010 |publisher=Infobase Publishing }}</ref> ১৭৯৮ চনত ব্ৰিটিছ কেপ্টেইন জন ফেয়াৰ্ণে তেওঁৰ হাণ্টাৰ নামৰ ব্যৱসায়িক জাহাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত নাউৰুক দেখা পায়। তেওঁ হৈছে নাউৰুক দেখা প্ৰথমজন ইউৰোপীয়ান লোক। নাউৰুৰ মোহনীয় প্ৰাকৃতিক ৰূপৰ বাবে ফেয়াৰ্ণে ইয়াক "প্লিজেণ্ট আইলেণ্ড" (''Pleasant Island'') নামেৰে নামকৰণ কৰে।<ref name="WM1985">{{cite book |last1= Maslyn Williams & Barrie Macdonald |title= The Phosphateers |url= https://archive.org/details/phosphateershist0000will |year=1985 |publisher= Melbourne University Press |isbn=0-522-84302-6|page=[https://archive.org/details/phosphateershist0000will/page/11 11] |chapterurl= }}</ref><ref name="Ellis 1935">{{cite book |last1= Ellis |first1= Albert F. |title= Ocean Island and Nauru; Their Story |url= https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe |year= 1935 |publisher= Angus and Robertson, limited|location= Sydney, Australia |oclc= 3444055 |page=[https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe/page/29 29] |chapterurl= }}</ref> ১৮২৬ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নাউৰু আৰু জাহাজেৰে ভ্ৰমণ কৰা ইউৰোপীয়সকলৰ মাজত সঘনাই যোগাযোগ আৰম্ভ হয়। ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে নাউৰু হৈ পৰে চফা খোৱা পানীৰ এক উৎস।<ref>Langdon, Robert (1984), ''Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century'', Canberra, Pacific Manuscripts Bureau, p.180. {{ISBN|086784471X}}</ref> এই সময়তে, ইউৰোপীয় জাহাজবোৰ পৰা পলাতক লোকসকলে দ্বীপটোত বসবাস আৰম্ভ কৰে। দ্বীপটোৰ বাসিন্দাসকলে তেওঁলোকৰ লগত খাদ্যবস্তুৰ বিনিময়ত সুৰা আৰু আগ্নেয়াস্ত্ৰৰ আদান-প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal |last=Marshall |first=Mac |author2=Marshall, Leslie B |title=Holy and Unholy Spirits: The Effects of Missionization on Alcohol Use in Eastern Micronesia |journal=Journal of Pacific History |date=January 1976|volume=11 |issue=3 |pages=135–166 |doi=10.1080/00223347608572299 }}</ref> এই আগ্নেয়াস্ত্ৰসমূহ ১৮৭৮ চনত আৰম্ভ হোৱা দহ বছৰযোৰা নাউৰুৰ গৃহযুদ্ধত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |journal=New York Law School Journal of International and Comparative Law |title=Nauru v. Australia |author=Reyes, Ramon E. Jr |volume=16 |issue=1–2 |year=1996 |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/nylsintcom16&div=6&id=&page= |access-date=14 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227194858/http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals%2Fnylsintcom16&div=6&id=&page= |archive-date=27 February 2017 |url-status=live }}</ref> গ্ৰেট ব্ৰিটেনৰ সৈতে এক চুক্তিৰ পাছত, ১৮৮০ চনত জাৰ্মানীৰ সৈতে নাউৰু সংযুক্ত হয় আৰু প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ উদ্দেশ্যে জাৰ্মানীৰ মাৰ্চেল দ্বীপপুঞ্জৰ লগত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 884">''"Commonwealth and Colonial Law"'' by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966. p. 884</ref><ref name=firth>{{cite journal |last=Firth |first=Stewart |title=German Labour Policy in Nauru and Angaur, 1906–1914 |journal=The Journal of Pacific History |date=January 1978 |volume=13 |issue=1 |pages=36–52 |doi=10.1080/00223347808572337 }}</ref> জাৰ্মানসকলৰ আগমণৰ ফলত নাউৰুৰ গৃহযুদ্ধ সমাপ্ত হয় আৰু দ্বীপটো শাসন কৰিবৰ বাবে ৰজাৰ প্ৰতিষ্ঠিত কৰা হয়। ৰজাসকলৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক পৰিচিত ৰজা আছিল আৱেইদা। গিলবাৰ্ট দ্বীপপুঞ্জৰ পৰা খ্ৰিষ্টান মিছনেৰীসকলৰ আগমণ নাউৰুলৈ ঘটে ১৮৮৮ চনত।<ref name=hill/><ref>{{cite book |author=Ellis, AF |year=1935 |title=Ocean Island and Nauru&nbsp;– their story |url=https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe |publisher=Angus and Robertson Limited |pages=[https://archive.org/details/oceanislandnauru0000albe/page/29 29]–39 }}</ref> জাৰ্মান ঔপনিবেশকাৰীসকলে দ্বীপটোক "নাউডো" বা "অনাউৰু" নামেৰে মাতিছিল।<ref>{{cite book|title=Deutsche Rundschau für Geographie und Statistik|author=Hartleben, A|year=1895|page=429}}</ref> জাৰ্মানসকল প্ৰায় তিন দশক ধৰি নাউৰুক শাসন কৰে। ১৮৯০ চনত নিযুক্ত দ্বীপটোৰ প্ৰথম প্ৰশাসক আছিল ৰবাৰ্ট ৰাছ নামৰ এজন জাৰ্মান ব্যৱসায়ী। তেওঁ পাছত এগৰাকী নাউৰুয়ান মহিলাৰ সৈতে বিবাহপাশতো আৱদ্ধ হয়।<ref name=hill>{{cite book |editor-last=Hill |editor-first=Robert A |title=The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers |year=1986 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05817-0 |chapter=2: Progress Comes to Nauru |volume=5 }}</ref> খনিজ পদাৰ্থৰ সন্ধানকাৰী এলবাৰ্ট ফুলাৰ এলিছে ১৯০০ চনত নাউৰুত ফছফেট আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref name=firth/><ref name="Ellis 1935"/> প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় ফছফেট কোম্পানীয়ে ১৯০৬ চনত জাৰ্মানীৰ সৈতে কৰা চুক্তিৰ পাছত ফছফেটৰ খনন আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯০৭ চনৰ পৰা ইয়াৰ ৰপ্তানি আৰম্ভ কৰে।<ref name="WM1985"/><ref name=autogenerated1>{{cite journal |last=Manner |first=HI |author2=Thaman, RR |author3=Hassall, DC |title=Plant succession after phosphate mining on Nauru |url=https://archive.org/details/australian-geographer_1985-05_16_3/page/185 |journal=Australian Geographer |date=May 1985 |volume=16 |issue=3 |pages=185–195 |doi=10.1080/00049188508702872 }}</ref> ১৯১৪ চনত [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত অষ্ট্ৰেলিয়ান সৈন্যবাহিনীয়ে নাউৰু দখল কৰে। ১৯১২ চনত মিত্ৰশক্তিৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে নাউৰুক [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ অধীনৰ এক ''লিগ অফ নেছন মেণ্ডেট'' বা প্ৰশাসনিক অঞ্চলত পৰিণত কৰা হয়। ১৯১২ চনত [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ চৰকাৰৰে নাউৰুৰ প্ৰশাসন আৰু ব্ৰিটিছ ফছফেট কমিছন নামৰ এক আন্তঃচৰকাৰী সংস্থাৰ দ্বাৰা ফছফেটৰ খনন আৰু ৰপ্তানি বাবে এক ত্ৰিপাক্ষীক চুক্তি সাক্ষৰ কৰে।<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 884"/><ref name=gowdy>{{cite journal |journal=Land Economics |volume=75 |issue=2 |title=The Physical Destruction of Nauru |url=https://archive.org/details/sim_land-economics_1999-05_75_2/page/333 |author1=Gowdy, John M |author2=McDaniel, Carl N |date=May 1999 |pages=333–338 |doi=10.2307/3147015 }}</ref> ১৯২০ চনত দ্বীপটোত [[ইনফ্লুৱেঞ্জা]] মহামাৰীয়ে দেখা দিয়ে, স্থানীয় নাউৰুয়ানৰ মাজত ইয়াৰ মৃত্যুহাৰ আছিল ১৮%।<ref>{{cite journal |last=Shlomowitz |first=R |title=Differential mortality of Asians and Pacific Islanders in the Pacific labour trade |journal=Journal of the Australian Population Association |date=November 1990 |volume=7 |issue=2 |pages=116–127 |pmid=12343016 }}</ref> ১৯২৩ চনত লীগ অফ নেছনে অষ্ট্ৰেলিয়াক নাউৰুৰ ওপৰত ''ট্ৰাষ্টি মেণ্ডেট'' প্ৰদান কৰে, নিউজিলেণ্ড আৰু যুক্তৰাজ্য সহ-ট্ৰাষ্টি ৰূপে ৰয়।<ref>{{cite journal |last=Hudson |first=WJ |title=Australia's experience as a mandatory power |journal=Australian Outlook |date=April 1965 |volume=19 |issue=1 |pages=35–46 |doi=10.1080/10357716508444191 }}</ref> ১৯৪০ চনৰ ৬ আৰু ৭ ডিছেম্বৰত সেইসময়ৰ নাজী জাৰ্মানীৰ সামৰিক জাহেজে ফছফেট সৰবৰাহ কৰা ৫খন জাহাজৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰি ডুবায়।<ref>{{cite book |last=Waters |first=SD |title=German raiders in the Pacific |year=2008 |publisher=Merriam Press |isbn=978-1-4357-5760-8 |edition=3rd |page=39}}</ref><ref name=bogart>{{cite journal |author=Bogart, Charles H |title=Death off Nauru |pages=8–9 |date=November 2008 |journal=CDSG Newsletter |url=http://cdsg.org/reprint%20PDFs/CDSGNnov08.pdf |accessdate=16 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012031555/http://cdsg.org/reprint%20PDFs/CDSGNnov08.pdf |archivedate=12 October 2013 }}</ref> [[File: Nauru Island under attack by Liberator bombers of the Seventh Air Force.jpg|thumb|১৯৪৩ চনত নাউৰুৰ বিমানঘাঁটিত আমেৰিকান বায়ুসেনাই কৰা বোমা বিস্ফোৰণ<ref name=PacMag/>]] [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত ১৯৪২ চনৰ ২৫ আগষ্টত [[জাপান]]ৰ সৈন্যই নাউৰু দখল কৰে।<ref name="bogart"/> জাপানীসকলে দ্বীপটোত এক বিমানঘাঁটি নিৰ্মাণ কৰে। আমেৰিকান সৈন্যই এই বিমানঘাঁটিটোক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৪৩ চনৰ ২৫ মাৰ্চত বোমা বিস্ফোৰণ কৰে, ফলত নাউৰুলৈ খাদ্য সৰবৰাহ বন্ধ হৈ পৰে। জাপানে ১,২০০জন নাউৰুৰ নিবাসীক শ্ৰমিক ৰূপে কাম কৰিবৰ বাবে সেইসময়ত জাপানৰ অধীনৰ চুুক দ্বীপপুঞ্জলৈ নিৰ্বাসিত কৰে।<ref name="PacMag">{{cite journal|author=Haden, JD |year=2000 |url=http://166.122.164.43/archive/2000/April/04-03-19.htm |title=Nauru: a middle ground in World War&nbsp;II |journal=Pacific Magazine |accessdate=16 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208125727/http://166.122.164.43/archive/2000/April/04-03-19.htm |archivedate=8 February 2012 }}</ref> মিত্ৰশক্তিয়ে নাউৰুক দখল নকৰি বাদ দি যায় আৰু জাপানৰ দিশে অগ্ৰসৰ হয়। জাপানৰ কামাণ্ডাৰ হায়াইকি চ'য়েদাই অষ্ট্ৰেলিয়ান সৈন্যবাহিনীৰ হাতত আত্মসমৰ্পণৰ ফলত অৱশেষত ১৯৪৫ চনৰ ১৩ ছেপ্টেম্বৰত নাউৰু জাপানৰ দখলৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|first1=Akira |last1=Takizawa |first2=Allan |last2=Alsleben |url=http://www.dutcheastindies.webs.com/japan_garrison.html |title=Japanese garrisons on the by-passed Pacific Islands 1944–1945 |date=1999–2000 |work=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106231303/http://www.dutcheastindies.webs.com/japan_garrison.html |archivedate=6 January 2016 }}</ref> চুুক দ্বীপপুঞ্জৰ পৰা জাপানৰ কাৰাধীন ৭৩৭জন জীৱিত নাউৰুয়ানক স্বভূমিলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তনৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ১৯৪৬ চনৰ জানুৱাৰীত ব্ৰিটিছ ফছফেট কমিছনৰ জাহাজেৰে তেওঁলোকক নাউৰুলৈ উভটাই অনা হয়।<ref>{{cite book |author=Garrett, J |year=1996 |title=Island Exiles |publisher=Australian Broadcasting Corporation |isbn=0-7333-0485-0 |pages=176–181 }}</ref> ১৯৪৭ চনত অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড আৰু যুক্তৰাজ্যক ট্ৰাষ্টি হিচাপে লৈ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই নাউৰুক ইয়াৰ ট্ৰাষ্ট অঞ্চল ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref name=highet/><ref>Cmd. 7290</ref> এই ব্যৱস্থাৰ অধীনত নাউৰু হৈ পৰে অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড আৰু যুক্তৰাজ্য যৌথ প্ৰশাসনিক অঞ্চল। এই চুক্তিৰ মৰ্মে প্ৰথমে অষ্ট্ৰেলিয়াই ৫ বছৰৰ বাবে প্ৰশাসক নিয়োগ কৰিব, আৰু তাৰ পাছৰ প্ৰশাসকসকলক তিনিওখন দেশে আলোচনাৰে নিয়োগ কৰিব।<ref name= "Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 884"/><ref name="Cmd. 1202"/> পিছে প্ৰকৃতাৰ্থত কেৱল অষ্ট্ৰেলিয়াইহে ইয়াত প্ৰশাসনিক ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰে।<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 884"/><ref name="Cmd. 1202">Cmd. 1202</ref> ১৯৬৪ চনত নাউৰুৰ সকলো বাসিন্দাক অষ্ট্ৰেলিয়াৰ অধীনৰ কুৰ্টিচ দ্বীপলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তাব আগবঢ়োৱা হয়। সেইসময়ত ফছফেটৰ খননৰ ফলত নাউৰুৰ প্ৰাকৃতিক পৰিবেশ বিনষ্ট হৈ পৰিছিল আৰু অনুমান কৰা হৈছিল যে এনেদৰে খনন চলি থাকিলে ১৯৯০ চনলৈ নাউৰু বসবাসৰ অনুপযোগী হৈ পৰিব। এই স্থানান্তৰৰ লগতে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰে নাউৰুয়ানসকলক অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নাগৰিকত্ব দিয়াৰো প্ৰস্তাব আগবঢ়ায়।<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article104291886|title=Island Purchase For Nauruans|date=6 May 1964|newspaper=The Canberra Times|accessdate=1 April 2019|issue=10,840|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=38|page=5|via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article131721012|title=Nauruans Likely To Settle Curtis Island|date=30 May 1963|newspaper=The Canberra Times|accessdate=1 April 2019|issue=10,549|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=37|page=9|via=National Library of Australia}}</ref> পিছে নাউৰুয়ানসকলে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নাগৰিকত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ মান্তি নহ'ল আৰু কুৰ্টিচ দ্বীপৰ ওপৰত সাৰ্বভৌম অধিকাৰ বিচাৰি স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰিব বিছাৰিলে। এই কথাত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চৰকাৰ মান্তি নহ'ল।<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article131721799|title=Lack of Sovereignty 'Disappoints' Nauruans|date=5 June 1963|newspaper=The Canberra Times|accessdate=1 April 2019|issue=10,554|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=37|page=45|via=National Library of Australia}}</ref> সেয়ে নাউৰুৱে কুৰ্টিচ দ্বীপলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তাব নাকচ কৰে আৰু নিজকে স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে গঠন কৰি ফছফেটৰ খনিসমূহ নিজাকৈ পৰিচালনা কৰিব বিছাৰিলে।<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article105839593|title=Nauru not to take Curtis Is.|date=21 August 1964|newspaper=The Canberra Times|accessdate=1 April 2019|issue=10,930|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=38|page=3|via=National Library of Australia}}</ref> ১৯৬৬ চনৰ জানুৱাৰীত নাউৰু স্বায়ত্ত্বশাসিত হয় আৰু সংবিধান প্ৰণয়নৰ দুবছৰ পাছত ১৯৬৮ চনত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি হয় হেমৰ ডিৰোবৰ্চ।<ref name=davidson>{{cite journal |last=Davidson |first=JW |title=The Republic of Nauru |journal=The Journal of Pacific History |date=January 1968 |volume=3 |issue=1 |pages=145–150 |doi=10.1080/00223346808572131 }}</ref> ১৯৬৭ চনৰ নাউৰুবাসীসকলে ব্ৰিটিছ ফছফেট কমিছনৰ সম্পদসমূহ ক্ৰয় কৰে আৰু ১৯৭০ চনত ফছফেট খনিসমূহৰ নিয়ন্ত্ৰণ স্থানীয় প্ৰতিষ্ঠান নাউৰু ফছফেট কৰ্পৰেচনৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰে। খনিসমূহৰ পৰা হোৱা উপাৰ্জনে নাউৰুয়ানসকলক বিশ্বৰ চহকী লোকসকলৈ পৰিণত কৰে।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7296832.stm |title=Nauru seeks to regain lost fortunes |author=Squires, Nick |date=15 March 2008 |work=BBC News Online |accessdate=16 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080320204349/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/7296832.stm |archive-date=20 March 2008 |url-status=live }}</ref><ref name="KN-20180916">{{cite news |last1=Watanabe |first1=Anna |title=From economic haven to refugee 'hell' |url=https://english.kyodonews.net/news/2018/09/0fdc626a0cdb-feature-nauru-from-economic-goldmine-to-refugee-hell.html |accessdate=17 September 2018 |work=Kyodo News |date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917105105/https://english.kyodonews.net/news/2018/09/0fdc626a0cdb-feature-nauru-from-economic-goldmine-to-refugee-hell.html |archive-date=17 September 2018 |url-status=live }}</ref> ১৯৮৯ চনত নাউৰুৱে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ওপৰত [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়বিচাৰ আদালত]]ত গোচৰ তৰে। গোচৰৰ মূল কাৰণ আছিল দ্বীপটোৰ ওপৰত কৰা অষ্ট্ৰেলিয়া প্ৰশাসন আৰু খননৰ ফলত ধ্বংস হোৱা দ্বীপটোৰ প্ৰাকৃতিক পৰিবেশ পৰিকাৰ কৰাৰ বিফলতা। পাছে খনন হোৱা অঞ্চলবোৰৰ পুনৰসংস্থাপনৰ চৰ্তত এই গোচৰ আদালতৰ বাহিৰত বুজাবুজি হয়।<ref name=highet>{{cite journal |author1=Highet, K |author2=Kahale, H |year=1993 |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=3&code=naus&case=80&k=e2 |title=Certain Phosphate Lands in Nauru |journal=American Journal of International Law |volume=87 |issue=2 |pages=282–288 |doi=10.2307/2203821 |jstor=2203821 |access-date=11 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511143145/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=3&code=naus&case=80&k=e2 |archive-date=11 May 2011 |url-status=dead |archivedate=11 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511143145/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=3&code=naus&case=80&k=e2 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |series=ICJ Pleadings, Oral Arguments, Documents |title=Case Concerning Certain Phosphate Lands in Nauru (''Nauru v. Australia'') Application: Memorial of Nauru |date=January 2004 |isbn=978-92-1-070936-1 |publisher=United Nations, International Court of Justice }}</ref> == ভূগোল == [[File:Nauru map assamese.svg|thumb|350px|নাউৰুৰ মানচিত্ৰ]] নাউৰু [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ]]ৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত এক ২১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ<ref name="CIA" /> (৮.১ বৰ্গ মাইল) মাটিকালিৰে ডিম্বাকাৰ আকৃতিৰ দ্বীপ। ই [[বিষুৱ ৰেখা]]ৰ পৰা ৫৫.৯৫ কিলোমিটাৰ (৩৪.৭৭ মাইল) দক্ষিণে অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=https://www.mapdevelopers.com/distance_finder.php?&points=%5B%5B0%2C166.93721696734428%5D%2C%5B-0.5025939262347026%2C166.93721696734428%5D%5D |author1=Google Map Developers |title=Distance Finder |access-date=9 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822213409/https://www.mapdevelopers.com/distance_finder.php?&points=%5B%5B0%2C166.93721696734428%5D%2C%5B-0.5025939262347026%2C166.93721696734428%5D%5D |archive-date=22 August 2017 |url-status=live }}</ref> দ্বীপটো প্ৰবাল প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত, যিবোৰ কম জোৱাৰৰ সময়ত দৃষ্টিগোচৰ হৈ পৰে।<ref name=state>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/16447.htm |title=Background Note: Nauru |publisher=State Department Bureau of East Asian and Pacific Affairs |date=September 2005 |accessdate=11 May 2006 }}</ref> প্ৰবাল প্ৰাচীৰবোৰৰ বাবে দ্বীপটোত বন্দৰ স্থাপন সম্ভৱ হৈ পৰা নাই, কেৱল কিছুমান সৰু নাওহে দ্বীপটোৰ মূলভূমিৰ কাষলৈ প্ৰবেশৰ অনুমতি দিয়া হয়।<ref>{{cite web |page=234 |url=http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/Countries/Nauru/11.pdf |author1=Thaman, RR |author2=Hassall, DC |publisher=South Pacific Regional Environment Programme |title=Nauru: National Environmental Management Strategy and National Environmental Action Plan |access-date=18 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511023524/http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/Countries/Nauru/11.pdf |archive-date=11 May 2012 |url-status=live |archivedate=11 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511023524/http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/Countries/Nauru/11.pdf |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰতীৰ পৰা মূলভূমিৰ ফালে ১৫০-ৰ পৰা ৩০০ মিটাৰ বহল অঞ্চল হৈছে উৰ্বৰ উপকূলীয় ভূমি।<ref name=state/> প্ৰবালৰ থিয় গৰাই নাউৰুৰ কেন্দ্ৰীয় মালভূমি অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছে। মালভূমিটোৰ সৰ্বোচ্চ স্থান হৈছে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ৭১ মিটাৰ (২৩৩ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত কামাণ্ড ৰিজ।<ref>{{cite book |title=Geology and hydrogeology of carbonate islands |url=https://archive.org/details/isbn_0444815201 |year=1997 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-444-81520-0 |editor1=Vacher, H Leonard |editor2=Quinn, Terrence M |chapter=24: Geology and Hydrogeology of Nauru Island|author1=Jacobson, Gerry |author2=Hill, Peter J |author3=Ghassemi, Fereidoun |page=[https://archive.org/details/isbn_0444815201/page/716 716] }}</ref> নাউৰুৰ একমাত্ৰ উৰ্বৰ উপকূলীয় ভূমি এলাকাত নাৰিকল গছৰ ভাল ফচল হয়। দ্বীপটোৰ ভিতৰত থকা বুদা লেগুন নামৰ উপহ্ৰদটোৰ আশেপাশে কল, আনাৰস, শাক-পাচলি, পেনডেনাচ ফল আৰু কিছু স্থানীয় গছ গজে।<ref name=state/> নাউৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ তিনিটা মূল ফছফেট-শিলাৰ দ্বীপৰ ভিতৰত এটা আছিল; আন দুটা আছিল [[কিৰিবাছ]]ৰ বানাবা বা অ'চিন আইলেণ্ড আৰু [[ফৰাচী পলিনেছীয়া]]ৰ মাকাটেয়া। নাউৰুত ফছফেট ৰিজাৰ্ভ বৰ্তমানে প্ৰায় সম্পূৰ্ণভাবে নিঃশেষ হৈ পৰিছে। কেন্দ্ৰীয় মালভূমিত ফছফেট খননৰ ফলত মাটি অনুৰ্বৰ হৈ পৰিছে। খনন ফলত বৰ্তমান নাউৰুৰ ভূমি অঞ্চলৰ প্ৰায় ৮০% অনুৰ্বৰ আৰু বসবাসৰ বাবে অনুপযোগী।<ref name="KN-20180916" /> ইয়াৰ লগতে এয়াও অনুমান কৰা হৈছে যে খনিবোৰৰ অপবাহৰ ফলত ৪০% সামুদ্ৰিক প্ৰাণী মৃত্যু মুখত পৰিছে।<ref name="state"/><ref name="UNCCC">{{cite web |author=Republic of Nauru |year=1999 |url=http://unfccc.int/resource/docs/natc/naunc1.pdf |title=Climate Change&nbsp;– Response |work=First National Communication |publisher=United Nations Framework Convention on Climate Change |accessdate=9 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806210630/http://unfccc.int/resource/docs/natc/naunc1.pdf |archive-date=6 August 2009 |url-status=live }}</ref> নাউৰুত মিঠা পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎস সীমিত। ইয়াত বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰা হয়। দ্বীপটোৰ বেছিভাগ বাসিন্দাই পানীৰ বাবে নাউৰু ইউটিলিটি এজেঞ্চিৰ তিনিটা সাগৰৰ লুণীয়া পানী খোৱাৰ উপযোগী কৰা প্লেণ্টৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। === জলবায়ু === সাগৰ আৰু বিষুৱ ৰেখাৰ কাষত নাউৰুৰ অৱস্থান হোৱাৰ কাৰণে বছৰজুৰি ইয়াৰ জলবায়ু গৰম আৰু অতি আৰ্দ্ৰ। নৱেম্বৰ আৰু ফেব্ৰুৱাৰীৰ মাজত মৌচুমী জলবায়ুৰ বাবে নাউৰুত বৰ্ষাপাত হয়, কিন্তু ঘূৰ্ণীবতাহ একেবাৰেই নাহে। গড় বৰ্ষাপাতৰ পৰিমাণ পৰিবৰ্তনশীল আৰু কেইবাৰো খৰাং পৰিস্থিতি দ্বীপটোত দেখা গৈছে।<ref name="UNCCD"/><ref>{{cite book |title=Affaire de certaines terres à phosphates à Nauru |year=2003 |publisher=International Court of Justice |isbn=978-92-1-070936-1 |pages=107–109 }}</ref> দিনৰ সময়ত নাউৰুৰ তাপমাত্ৰা সচৰাচৰ ৩০ ৰ পৰা ৩৫ ডিগ্ৰি ছেণ্টিগ্ৰেড আৰু ৰাতি ২৫ ডিগ্ৰি ছেণ্টিগ্ৰেড হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.cawcr.gov.au/projects/PCCSP/pdf/6._Nauru_GH_poster.pdf |title=Pacific Climate Change Science Program |accessdate=10 June 2012 |publisher=Government of Australia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227175200/http://www.cawcr.gov.au/projects/PCCSP/pdf/6._Nauru_GH_poster.pdf |archivedate=27 February 2012 }}</ref> নাউৰুত কোনো জান-জুৰি বা নদী নাই। ঘৰৰ ছাদৰ পৰা বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়। ফছফেট সৰবৰাহ কৰিবলৈ অহা জাহাজবোৰত দ্বীপটোলৈ আন দেশৰ পৰা পানী কঢ়িয়াই অনা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Yaren|title=Yaren {{!}} district, Nauru|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-09-02}}</ref> {{Weather box |location = য়াৰেন জিলা, নাউৰু |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 34 |Feb record high C = 37 |Mar record high C = 35 |Apr record high C = 35 |May record high C = 32 |Jun record high C = 32 |Jul record high C = 35 |Aug record high C = 33 |Sep record high C = 35 |Oct record high C = 34 |Nov record high C = 36 |Dec record high C = 35 |year record high C = 37 |Jan high C = 30 |Feb high C = 30 |Mar high C = 30 |Apr high C = 30 |May high C = 30 |Jun high C = 30 |Jul high C = 30 |Aug high C = 30 |Sep high C = 30 |Oct high C = 31 |Nov high C = 31 |Dec high C = 31 |Jan low C = 25 |Feb low C = 25 |Mar low C = 25 |Apr low C = 25 |May low C = 25 |Jun low C = 25 |Jul low C = 25 |Aug low C = 25 |Sep low C = 25 |Oct low C = 25 |Nov low C = 25 |Dec low C = 25 |Jan record low C = 21 |Feb record low C = 21 |Mar record low C = 21 |Apr record low C = 21 |May record low C = 20 |Jun record low C = 21 |Jul record low C = 20 |Aug record low C = 21 |Sep record low C = 20 |Oct record low C = 21 |Nov record low C = 21 |Dec record low C = 21 |year record low C = 20 |Jan precipitation mm = 280 |Feb precipitation mm = 250 |Mar precipitation mm = 190 |Apr precipitation mm = 190 |May precipitation mm = 120 |Jun precipitation mm = 110 |Jul precipitation mm = 150 |Aug precipitation mm = 130 |Sep precipitation mm = 120 |Oct precipitation mm = 100 |Nov precipitation mm = 120 |Dec precipitation mm = 280 |year precipitation mm = 2080 |Jan precipitation days = 16 |Feb precipitation days = 14 |Mar precipitation days = 13 |Apr precipitation days = 11 |May precipitation days = 9 |Jun precipitation days = 9 |Jul precipitation days = 12 |Aug precipitation days = 14 |Sep precipitation days = 11 |Oct precipitation days = 10 |Nov precipitation days = 13 |Dec precipitation days = 15 |year precipitation days = 152 |source 1 = [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=542049&refer=&cityname=Yaren-District-Yaren-Nauru&units=metric] |date=December 2011 }} [[File:Aerial view of Nauru.jpg|thumb|আকাশৰ পৰা নাউৰুৰ দৃশ্য]] === জীৱকুল === গছ-গছনিৰ অভাব আৰু ফছফেট খননৰ পৰিণতিৰ ফলত এই দ্বীপত জীৱ-জন্তুৰ বসতি কম। বহুতো স্থানীয় চৰাই সিহঁতৰ আবাসস্থল ধ্বংস হোৱাৰ কাৰণে দ্বীপটোৰ পৰা নোহোৱা বা বিৰল হৈ গৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.un.int/nauru/countryprofile.html|title=NAURU Information on Government, People, History, Economy, Environment, Development|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727070348/http://www.un.int/nauru/countryprofile.html|archivedate=27 July 2013}}</ref> দ্বীপটোত প্ৰায় ৬০টা সংবাহী উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি আছে কিন্তু ইয়াৰ এটাও দ্বীপটোৰ স্থানীয় প্ৰজাতি নহয়। নাৰিকলৰ খেতি, ফছফেটৰ খনন আৰু বাহিৰৰ পৰা অনা উদ্ভিদবোৰৰ বাবে নাউৰুৰ স্থানীয় উদ্ভিদৰ বিকাশত মাৰাত্মকভাবে ব্যাঘাত ঘটিছে।<ref name=UNCCD/> নাউৰুত কোনো স্থানীয় স্থলচৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী নাই, কিন্তু দ্বীপটোত স্থানীয় পতংগ, স্থল কেকোঁৰা আৰু চৰাই আছে, ইয়াৰ মাজৰে স্থানীয় নাউৰু ৰিড ৱাৰ্বলাৰ চৰাই অন্যতম। পলিনেছীয়ান এন্দুৰ, মেকুৰী, কুকুৰ, গাহৰি আৰু মুৰ্গী জাহাজেৰে আন ঠাইৰ পৰা নাউৰুলৈ অনা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/Birdlife-Pacific/Important%20Bird%20Area%20Coverage%20by%20Country.htm |accessdate=18 June 2012 |author=BirdLife International |title=Important Bird Areas in Nauru |publisher=Secretariat of the Pacific Regional Environmental Programme |archive-url=https://archive.today/20130113065145/http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/Birdlife-Pacific/Important%20Bird%20Area%20Coverage%20by%20Country.htm |archive-date=13 January 2013 |url-status=live |archivedate=13 January 2013 |archiveurl=https://archive.is/20130113065145/http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/Birdlife-Pacific/Important%20Bird%20Area%20Coverage%20by%20Country.htm |deadurl=yes }}</ref> প্ৰবাল প্ৰাচীৰৰ বৈচিত্ৰপূৰ্ণ সামুদ্ৰিক জীৱবোৰৰ বাবে দ্বীপটোৰ ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ মাজত মাছমৰা এক জনপ্ৰিয় কাৰ্যত পৰিণত হৈছে; লগতে স্কুবা ডাইভিং আৰু স্ন'ৰকেলিংও জনপ্ৰিয়।<ref>{{cite web |url=http://www.internationalwildlifelaw.org/NauruFish.html |title=Nauru Ecotourism Tours – Sustainable Tourism & Conservation Laws |access-date=11 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927023152/http://www.internationalwildlifelaw.org/NauruFish.html |archive-date=27 September 2012 |url-status=live |archivedate=27 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927023152/http://www.internationalwildlifelaw.org/NauruFish.html |deadurl=yes }}</ref> == ৰাজনীতি == [[File:Nauru-parliament.jpg|thumb|নাউৰুৰ সংসদ ভৱন]] নাউৰুৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান গৰাকী হৈছে দেশখনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি, তেওঁ ১৯ গৰাকী সদস্যৰ একক সংসদীয় সংসদৰ প্ৰধান। নাউৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]], [[কমনৱেলথ অফ নেশ্বনছ]], [[এছীয় উন্নয়ন বেংক]] আৰু [[পেছিফিক আইলেণ্ডচ ফ'ৰাম]]ৰ সদস্য। দেশখনে [[কমনৱেলথ গেমছ|কমনৱেলথ]] আৰু [[অলিম্পিক]] গেমছত অংশগ্ৰহণ কৰে। শেহতিয়াকৈ নাউৰু [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নবীকৰণযোগ্য শক্তি সংস্থা]] (আইআৰইএনএ)-ৰ সদস্যতাও গ্ৰহণ কৰিছে। নাউৰু গণৰাজ্য ২০১৬ চনৰ এপ্ৰিলত [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধি]]ৰ ১৮৯তম সদস্য হয়। নাউৰু এক সংসদীয় গণতন্ত্ৰ।<ref name=davidson/> দেশখনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান হোৱাৰ লগতে চৰকাৰ প্ৰধানো হয়। ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে কাৰ্যৰত হৈ থাকিবৰ সংসদীয় বাবে আস্থাৰ প্ৰয়োজন। ১৯ সদস্যৰ একক সংসদীয় সংসদ প্ৰতি তিন বছৰৰ মূৰে-মূৰে নিৰ্বাচিত হয়।<ref> Matau, Robert (6 June 2013) [http://www.islandsbusiness.com/news/nauru/1413/president-dabwido-gives-it-another-go/ "President Dabwido gives it another go"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926030215/http://islandsbusiness.com/news/nauru/1413/president-dabwido-gives-it-another-go/ |date=26 September 2013 }} . ''Islands Business''.</ref> সংসদে ইয়াৰ সদস্যসমূহৰ মাজৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচন কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি গৰাকীয়ে পাঁচৰ পৰা ছয় গৰাকী সদস্যৰ এক মন্ত্ৰীসভা গঠন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Levine |first=Stephen |author2=Roberts, Nigel S |title=The constitutional structures and electoral systems of Pacific Island states |journal=Commonwealth & Comparative Politics |date=November 2005 |volume=43 |issue=3 |pages=276–295 |doi=10.1080/14662040500304866 }}</ref> নাউৰুত ৰাজনৈতিক দলৰ কোনো অনুষ্ঠানিক সংস্থান নাই, প্ৰাৰ্থীসকল সাধাৰণতে নিৰ্দলীয় ৰূপে ঠিয় হয়। বৰ্তমান সংসদৰ ১৯জন সদস্যৰ ১৫ জনেই নিৰ্দলীয়। নউৰুৰ ৰাজনীতিত সক্ৰিয় চাৰিটা ৰাজনৈতিক দল হ'ল: নউৰু পাৰ্টি, ডেমক্ৰেটিক পাৰ্টি, নউৰু ফাৰ্ষ্ট আৰু চেণ্টাৰ পাৰ্টি। পিছে চৰকাৰৰ ভিতৰত মিত্ৰগোটবোৰ গঠন সচৰাচৰ ৰাজনৈতিক দলীয় সম্পৰ্কতকৈ পাৰিবাৰিক সম্পৰ্কৰ ভিত্তিতহে হয়।<ref>{{cite journal |last1=Anckar |first1=D |last2=Anckar |first2=C |title=Democracies without Parties |url=https://archive.org/details/sim_comparative-political-studies_2000-03_33_2/page/225 |journal=Comparative Political Studies |year=2000 |volume=33 |issue=2 |pages=225–247 |doi=10.1177/0010414000033002003 }}</ref> ১৯৯২-ৰ পৰা ১৯৯৯ পৰ্যন্ত দেশখনত নউৰু দ্বীপ কাউঞ্চিল (এনআইচি) নামৰ এক স্থানীয় চৰকাৰ ব্যৱস্থা আছিল। এই ৯জন সদস্যৰ কাউঞ্চিলটোৱে পৌৰসেৱাসমূহ চোৱাচিতা কৰাৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল। এনআইচি ১৯৯৯ চনত খাৰিজ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ সমস্ত সম্পদ তথা দ্বয়িত্ব ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰক অৰ্পণ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |author1=Hassell, Graham |author2=Tipu, Feue |date=May 2008 |url=http://www.austlii.edu.au/au/journals/ComJlLocGov/2008/3.html |title=Local Government in the South Pacific Islands |journal=Commonwealth Journal of Local Governance |volume=1 |issue=1 |pages=6–30 |access-date=30 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526032531/http://www.austlii.edu.au/au/journals/ComJlLocGov/2008/3.html |archive-date=26 May 2010 |url-status=live }}</ref> নাউৰুত মাটিৰ ম্যাদ আন দেশতকৈ ভিন্ন: ইয়াত এটুকুৰা মাটিৰ মালিক কোনো ব্যক্তি বা পৰিয়াল হলেও নউৰুৰ সকলো নাগৰিকৰেই দ্বীপটোৰ সমস্ত মাটিৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণৰ অধিকাৰ আছে। চৰকাৰ বা আন কোনো সংস্থাই কোনো মাটিৰ মালিক হ'ব নোৱাৰে, সেয়ে কিনো মাটি ব্যৱহাৰৰ পূৰ্বে মাটিৰ মালিকজনৰ সৈতে ইজাৰ ব্যৱস্থা কৰাতো প্ৰয়োজনীয়। অনা-নাউৰুয়ানে মাটিৰ গৰাকী হ'ব নোৱাৰে।<ref name=UNCCD/> মুখ্য ন্যায়াধীশৰ দ্বাৰা পৰিচালিত নাউৰুৰ উচ্চতম ন্যায়ালয় দেশখনৰ সৰ্বোচ্চ সাংবিধানিক আদালত। অন্যান্য গোচৰ দুই ন্যায়াধীশ সম্পন্ন আপিল আদালতত আপিল কৰিব পাৰি। সংসদে ন্যায়ালয়ৰ সিদ্ধান্তক সলনি কৰিব নোৱাৰে। ঐতিহাসিকভাবে, আপিল আদালতৰ শুনানি অষ্ট্ৰেলিয়াৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ত<ref>{{cite web |title=Nauru (High Court Appeals) Act (Australia) 1976 |url=http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ncaa1976254 |publisher=Australian Legal Information Institute |accessdate=7 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001212519/http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ncaa1976254/ |archive-date=1 October 2006 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last=Dale |first=Gregory |title=Appealing to Whom? Australia's 'Appellate Jurisdiction' Over Nauru |journal=International & Comparative Law Quarterly |year=2007 |volume=56 |issue=3 |pages=641 |doi=10.1093/iclq/lei186 }}</ref> আপিল কৰিব পৰা গৈছিল যদিও এনে খুব কমকৈহে ঘটিছিল। পিছে ১২ মাৰ্চ ২০১৮-ত নাউৰু চৰকাৰে একতৰফিয়াভাবে এই চুক্তি বাতিল কৰাৰ ফলত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ক্ষেত্ৰাধিকাৰ উকলি যায়।<ref name="Gans">{{cite web|url=https://blogs.unimelb.edu.au/opinionsonhigh/2018/02/20/news-court-may-lose-nauru-appellate-role/comment-page-1/|title=News: Court may lose Nauru appellate role|last=Gans|first=Jeremy|date=20 February 2018|work=Opinions on High|publisher=Melbourne Law School, The University of Melbourne|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101813/https://blogs.unimelb.edu.au/opinionsonhigh/2018/02/20/news-court-may-lose-nauru-appellate-role/comment-page-1/|archive-date=2 April 2018|url-status=live}}</ref><ref name="ABC">{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2018-04-02/nauru-now-without-court-of-appeal/9609524|title=Justice in Nauru curtailed as Government abolishes appeal system|last=Clarke|first=Melissa|date=2 April 2018|work=ABC News|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402015127/http://www.abc.net.au/news/2018-04-02/nauru-now-without-court-of-appeal/9609524|archive-date=2 April 2018|url-status=live}}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/02/fears-for-asylum-seekers-as-nauru-moves-to-cut-ties-to-australias-high-court|title=Fears for asylum seekers as Nauru moves to cut ties to Australia's high court|last=Wahlquist|first=Calla|date=2 April 2018|newspaper=The Guardian|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401234753/https://www.theguardian.com/world/2018/apr/02/fears-for-asylum-seekers-as-nauru-moves-to-cut-ties-to-australias-high-court|archive-date=1 April 2018|url-status=live}}</ref> নিম্ন আদালতসমূহ জিলা আদালত আৰু পাৰিবাৰিক আদালতৰ সমন্বয়েৰে গঠিত, তেনে প্ৰতিখন আদালতৰ নেতৃত্ব একোজন ব্যক্তিয়ে কৰে যি উচ্চতম ন্যায়ালয় এগৰাকী ৰেজিষ্টাৰাৰ হোৱাৰ লগতে সেই আদালতটোৰ আবাসিক মেজিষ্ট্ৰেটো হয়। ইয়াৰোপৰি আৰু দুটা অৰ্ধ-আদালত আছে: পাবলিক চাৰ্ভিচ আপিল বৰ্ড আৰু পুলিছ আপিল বৰ্ড, এই দুয়োৰে সভাপতিত্ব কৰে মুখ্য ন্যায়াধীশে।<ref name=state/> === প্ৰাশাসনিক বিভাজন === [[File:Nauru-districts-as.svg|thumb|upright=1.3|জিলাসহ নাউৰুৰ মানচিত্ৰ]] নাউৰু ১৪টা প্ৰশাসনিক জিলাত বিভক্ত আৰু ৮টা নিৰ্বাচনী এলেকাত বিভক্ত। প্ৰতিটো জিলাক গাঁৱত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref name="state"/><ref name="CIA"/> সৰ্বাধিক জনবহুল জিলাটো হৈছে ডেনিগ'ম'ডু জিলা, ইয়াৰ জনসংখ্যা ১,৮০৪ জন, তাৰ মাজৰ ১,৪৯৭জন নাউৰু ফছফেট কৰ্পৰেচনৰ "ল'কেচন" নামৰ এক আবাসিক অঞ্চলত বাস কৰে। নিম্নলিখিত তালিকাত ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ অনুসাৰি জিলাসমূহৰ জনসংখ্যা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Nauru.html|title=Nauru—The population of the districts of the Republic of Nauru|publisher=City Population|year=2011|accessdate=10 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230559/http://www.citypopulation.de/Nauru.html|archive-date=23 September 2015|url-status=live}}</ref> {| |- style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe6" ! নং || জিলা || পূৰ্বৰ নাম || মাটিকালি<br />(হেক্টৰ) || জনসংখ্যা<br />(২০১১) || গাঁৱৰ<br/>সংখ্যা || জনঘনত্ব<br/>(প্ৰতি হেক্টৰ) |- | style="text-align:right;"| ১ || আইৱ' (''Aiwo'') || ''Aiue'' || style="text-align:right;"| ১১০ || style="text-align:right;"| ১,২২০ || style="text-align:right;"| ৮ || style="text-align:right;"| ১১.১ |- | style="text-align:right;"| ২ || আনাবাৰ (''Anabar'') || ''Anebwor'' || style="text-align:right;"| ১৫০ || style="text-align:right;"| ৪৫২ || style="text-align:right;"| ১৫ || style="text-align:right;"| ৩.০ |- | style="text-align:right;"| ৩ || আনেটান (''Anetan'') || ''Añetañ'' || style="text-align:right;"| ১০০ || style="text-align:right;"| ৫৮৭ || style="text-align:right;"| ১২ || style="text-align:right;"| ৫.৯ |- | style="text-align:right;"| ৪ || আনিবাৰে (''Anibare'') || ''Anybody'' || style="text-align:right;"| ৩১০ || style="text-align:right;"| ২২৬ || style="text-align:right;"| ১৭ || style="text-align:right;"| ০.৭ |- | style="text-align:right;"| ৫ || বাইটচি (''Baitsi'') || ''Beidi'', ''Baiti'' || style="text-align:right;"| ১২০ || style="text-align:right;"| ৫১৩ || style="text-align:right;"| ১৫ || style="text-align:right;"| ৪.৩ |- | style="text-align:right;"| ৬ || ব' (''Boe'') || ''Boi'' || style="text-align:right;"| ৫০ || style="text-align:right;"| ৮৫১ || style="text-align:right;"| ৪ || style="text-align:right;"| ১৭.০ |- | style="text-align:right;"| ৭ || বাউদা (''Buada'') || ''Arenibok'' || style="text-align:right;"| ২৬০ || style="text-align:right;"| ৭৩৯ || style="text-align:right;"| ১৪ || style="text-align:right;"| ২.৮ |- | style="text-align:right;"| ৮ || ডেনিগ'ম'ডু (''Denigomodu'') || ''Denikomotu'' || style="text-align:right;"| ১১৮ || style="text-align:right;"| ১,৮০৪ || style="text-align:right;"| ১৭ || style="text-align:right;"| ১৫.৩ |- | style="text-align:right;"| ৯ || এৱা (''Ewa'') || ''Eoa'' || style="text-align:right;"| ১২০ || style="text-align:right;"| ৪৪৬ || style="text-align:right;"| ১২ || style="text-align:right;"| ৩.৭ |- | style="text-align:right;"| ১০ || ইজুউ (''Ijuw'') || ''Ijub'' || style="text-align:right;"| ১১০ || style="text-align:right;"| ১৭৮ || style="text-align:right;"| ১৩ || style="text-align:right;"| ১.৬ |- | style="text-align:right;"| ১১ || মেনেং (''Meneng'') || ''Meneñ'' || style="text-align:right;"| ৩১০ || style="text-align:right;"| ১,৩৮০ || style="text-align:right;"| ১৮ || style="text-align:right;"| ৪.৫ |- | style="text-align:right;"| ১২ || নিব'ক (''Nibok'') || ''Ennibeck'' || style="text-align:right;"| ১৬০ || style="text-align:right;"| ৪৮৪ || style="text-align:right;"| ১১ || style="text-align:right;"| ৩.০ |- | style="text-align:right;"| ১৩ || উআব' (''Uaboe'') || ''Ueboi'' || style="text-align:right;"| ৮০ || style="text-align:right;"| ৩১৮ || style="text-align:right;"| ৬ || style="text-align:right;"| ৩.০ |- | style="text-align:right;"| ১৪ || য়াৰেন (''Yaren'') || ''Moqua'' || style="text-align:right;"| ১৫০ || style="text-align:right;"| ৭৪৭ || style="text-align:right;"| ৭ || style="text-align:right;"| ৪.০ |- style="background: #CCC;" | class="sortbottom" |&nbsp;|| '''নাউৰু''' || ''Naoero'' || style="text-align:right;"| ২,১২০ || style="text-align:right;"| ১০,০৮৪ || style="text-align:right;"| ১৬৯ || style="text-align:right;"| ৪.৮ |} |} == জনবসতি == === জনগাঁথনি === ২০১৬ চনৰ জুলাইৰ তথ্য অনুসৰি নাউৰুৰ জনসংখ্যাৰ ১১,৩৪৭ জন, এয়া [[ভেটিকান চিটি]] আৰু [[টুভালু]]ৰ পাছতে পৃথিৱীৰ তৃতীয় কম জনবহুল ৰাষ্ট্ৰ। দেশখনৰ জনসংখ্যা পূৰ্বে বৰ্তমানতকৈ বেছি আছিল, পিছে ২০০৬ চনত ১,৫০০জন বহিৰাগত শ্ৰমিকে দ্বীপটো এৰি [[কিৰিবাছ]] আৰু টুভালুলৈ প্ৰত্যৰ্পণ কৰে। এই প্ৰত্যৰ্পণৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ফছফেট খনিৰ শ্ৰমিক হ্ৰাস কৰা।<ref name="CER-NAU-2007">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/CERs/NAU/CER-NAU-2007.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607064452/http://www.adb.org/Documents/CERs/NAU/CER-NAU-2007.pdf |archivedate=7 June 2011 |title=Country Economic Report: Nauru |publisher=[[Asian Development Bank]]|page=6|accessdate=20 June 2012 }}</ref> পশ্চিমীয়া সংস্কৃতিৰ অনুসৰণকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত নাউৰু দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ দেশসমূহৰ ভিতৰতে আগৰণুৱা।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Yaren|title=Yaren {{!}} district, Nauru|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-09-02}}</ref> === জাতিগত গোষ্ঠী === জাতিগতভাবে নাউৰুৰ ৫৮% লোক নাউৰুয়ান, ২৬% আন প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপৰ লোক, ৮% ইউৰোপীয় আৰু আন ৮% হান চীনা লোক।<ref name="CIA"/> নাউৰুয়ানসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ আছিল মাইক্ৰ'নেছীয় আৰু পলিনেছীয় লোক। বিংশ শতিকাত নাউৰুৰ ঐতিহাসিক ১২টা উপজাতি গোষ্ঠীৰ মাজৰ দুটা বিলুপ্ত হয়।<ref name=state/> === ভাষা === নাউৰুৰ চৰকাৰী ভাষা হৈছে [[নাউৰুয়ান ভাষা]], ই এক সুকীয়া প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপ ভাষা। ৯৬% নাউৰুয়ান লোকে ঘৰত নাউৰুয়ান ভাষাৰে কথা পাতে।<ref name="CER-NAU-2007"/> নাউৰুয়ান ভাষা দেশৰ বাহিৰত ব্যৱহৃত নোহোৱাৰ ফলত [[ইংৰাজী ভাষা]] চৰকাৰী কাম-কাজ আৰু ব্যৱসায়ৰ বাবে বহুলভাবে ব্যৱহৃত হয়।<ref name=CIA/><ref name=state/> === ধৰ্ম === [[File:Nauru(09).jpg|thumb|নাউৰুৰ এক গিৰ্জাঘৰ]] দ্বীপটোত প্ৰচলিত প্ৰধান ধৰ্ম হ'ল [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] (ইয়াৰে নাউৰু কংগ্ৰেছনেল চাৰ্চ ৩৫.৭১%, ৰোমান কেথলিক ৩২.৯৬%, এচেমব্লাৰ অফ গড ১২.৯৮% আৰু বাপ্টিষ্ট ১.৪৪%)।<ref name="state"/> নাউৰুৰ সংবিধানত ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ আছে। == সংস্কৃতি == প্ৰতিবছৰৰ ২৬ অক্টোবৰত দেশখনত আংগাম দিৱস পালন কৰা হয়; দুই বিশ্বযুদ্ধ আৰু ১৯২০ চনৰ ইনফ্লুৱেঞ্জা মহামাৰীৰ পৰা নাউৰুয়ানসকলৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ স্মৃতিত এয়া উদযাপন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.un.int/nauru/angumday.html |accessdate=19 June 2012 |publisher=[[United Nations]] |title=Nauru Celebrates Angam Day |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041021183752/http://www.un.int/nauru/angumday.html |archivedate=21 October 2004 }}</ref> ঔপনিৱেশিক আৰু সমসাময়িক পশ্চিমীয়া সংস্কৃতিয়ে বৰ্তমান [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া]] নাউৰুয়ান সংস্কৃতিৰ স্থান লৈছে।<ref>{{cite web |url=http://www.lawanddevelopment.org/docs/nauru.pdf |accessdate=19 June 2012 |title=Nauru: an environment destroyed and international law |author=Nazzal, Mary |date=April 2005 |publisher=lawanddevelopment.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019152613/http://www.lawanddevelopment.org/docs/nauru.pdf |archive-date=19 October 2012 |url-status=live }}</ref> কিছু পুৰণা ৰীতি-নীতি সংৰক্ষণ কৰা হৈছে, কিছু পৰম্পৰাগত সংগীত, শিল্প আৰু মাছ মৰা পদ্ধতি এতিয়াও পৰিশীলন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.republicofnauru.com/2012/06/culture-of-nauru.html |accessdate=19 June 2012 |title=Culture of Nauru |publisher=Republic of Nauru |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20130104134932/http://www.republicofnauru.com/2012/06/culture-of-nauru.html |archivedate=4 January 2013 }}</ref> === মিডিয়া === নাউৰুৰ পৰা কোনো দৈনিক বাতৰি কাকত প্ৰকাশ নাপায়, ''মিনেন ক''' নামৰ এখন পষেকীয়া কাকত প্ৰকাশ পায়। দেশখনত এক ৰাষ্ট্ৰীয় টেলিভিছন ষ্টেচন আছে: নউৰু টেলিভিছন (এনটিভি)-এ নিউজিলেণ্ড আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰে। ইয়াৰ লগতে এক চৰকাৰী অ-ব্যৱসায়িক ৰেডিঅ' ষ্টেচন আছে: ৰেডিঅ' নাউৰু-এ ৰেডিঅ' অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু বিবিচিৰ অনুষ্ঠান সম্প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite news |work=BBC News Online|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1134221.stm |title=Country Profile: Nauru |accessdate=2 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615205745/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1134221.stm |archive-date=15 June 2006 |url-status=live }}</ref> === ক্ৰীড়া === [[File:Linkbelt1999-Finalspiel.jpg|thumb|নাউৰুৰ লিঙ্কবেল্ট অ'ভেল ষ্টেডিয়ামত অষ্ট্ৰেলিয়ান ফুটবল খেল খেলা দেখা গৈছে]] [[অষ্ট্ৰেলিয়ান ফুটবল]] নউৰুৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। অষ্ট্ৰেলিয়ান ফুটবল আৰু [[ভাৰোত্তোলন]]ক দেশখনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। দ্বীপটোত আঠটা দলৰ এক অষ্ট্ৰেলিয়ান ফুটবলৰ লীগও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.afl.com.au/development/international/internationalleagues/nauru/tabid/10343/default.aspx |accessdate=19 June 2012 |title=Nauru Australian Football Association |publisher=Australian Football League |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081231192459/http://www.afl.com.au/development/international/internationalleagues/nauru/tabid/10343/default.aspx |archivedate=31 December 2008}}</ref> নাউৰুৰ আন জনপ্ৰিয় খেলাসমূহ হৈছে [[ভলিবল]], [[নেটবল]], [[টেনিছ]] আৰু মাছ মৰা। নাউৰু [[কমনৱেলথ গেমছ]]ত অংশ লৈছে লগতে গ্ৰীষ্মকালীন [[অলিম্পিক]]ত ভাৰোত্তোলন আৰু জুডোত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.sportingpulse.com/assoc_page.cgi?c=2-3847-0-0-0&sID=172619 |accessdate=20 June 2012 |publisher=Nauru Olympic Committee |title=Nauru Olympic Committee History |archive-url=https://web.archive.org/web/20120726171226/http://www.sportingpulse.com/assoc_page.cgi?c=2-3847-0-0-0&sID=172619 |archive-date=26 July 2012 |url-status=live |archivedate=26 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726171226/http://www.sportingpulse.com/assoc_page.cgi?c=2-3847-0-0-0&sID=172619 |deadurl=yes }}</ref> নাউৰুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বাস্কেটবল দলে ১৯৬৯ চনত পেছিফিক গেমছত অংশ লৈছিল আৰু [[চল'মন দ্বীপপুঞ্জ]] আৰু [[ফিজি]]ক পৰাজিত কৰিছিল। বিগত কেইবছৰমান ধৰি [[ৰাগবি চেভেনছ]] খেলৰ জনপ্ৰিয়তা দ্বীপটোত বাঢ়িছে আৰু ইয়াৰ এক ৰাষ্ট্ৰীয় দলো গঠন কৰা হৈছে। নাউৰুৱে ২০১৫ চনৰ পৰা ওচেনিয়াৰ চেভেনছ চেম্পিয়নশ্বিপত অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে। === বন্ধৰ দিন === নাউৰুত ৩১ জানুৱাৰীত স্বাধীনতা দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite book|last1=Stahl|first1=Dean A.|last2=Landen|first2=Karen|date=2001|title=Abbreviations Dictionary|edition=10|url=https://books.google.com/books?id=t3fLBQAAQBAJ&pg=PA1436|publisher=CRC Press|page=1436|isbn=9781420036640|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215182400/https://books.google.com/books?id=t3fLBQAAQBAJ&pg=PA1436|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> == ৰাজহুৱা সেৱা == === শিক্ষা === নাউৰুৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৬ শতাংশ। ছয়ৰ পৰা ষোল্ল বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বাবে শিক্ষা বাধ্যতামূলক, একাদশ আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষা বাধ্যতামূলক নহয়।<ref>{{cite web |author=Waqa, B |year=1999 |url=http://www2.unesco.org/wef/countryreports/nauru/contents.html |title=UNESCO Education for all Assessment Country report 1999 Country: Nauru |accessdate=2 May 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060525060901/http://www2.unesco.org/wef/countryreports/nauru/contents.html |archivedate=25 May 2006 }}</ref> দ্বীপটোত তিনিটা প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আৰু দুটা মাধ্যমিক বিদ্যালয় আছে: এয়া হৈছে নাউৰু মহাবিদ্যালয় আৰু নাউৰু মাধ্যমিক বিদ্যালয়।<ref>"[http://www.naurugov.nr/about-nauru/schools.aspx Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705062728/http://www.naurugov.nr/about-nauru/schools.aspx |date=5 July 2018 }}." Government of Nauru. Retrieved on 5 June 2018.</ref> নাউৰুত দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটি কেম্পাছো আছে। ১৯৮৭ চনত এই কেম্পাছতো স্থাপন কৰাৰ পূৰ্বে শিক্ষাৰ্থীসকলে বিদেশৰ গৈ বা দূৰবৰ্তী শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব লগাত পৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.usp.ac.fj/index.php?id=usp_nauru_home |accessdate=19 June 2012 |title=USP Nauru Campus |publisher=University of the South Pacific |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620073413/http://www.usp.ac.fj/index.php?id=usp_nauru_home |archive-date=20 June 2012 |url-status=live |archivedate=20 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620073413/http://www.usp.ac.fj/index.php?id=usp_nauru_home |deadurl=yes }}</ref> ২০১১ চনৰ পৰা অষ্ট্ৰেলিয়াৰ নিউ ইংলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ে এটা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰি দ্বীপটোৰ প্ৰায় ৩০জন নউৰুয়ান শিক্ষকক শিক্ষা বিষয়ত সহযোগী ডিগ্ৰীৰ পাঠদান আৰম্ভ কৰে। এই শিক্ষাৰ্থীসকলে তেওঁলোকৰ পঢ়া-শুনা শেষ কৰালৈ ডিগ্ৰী অবিৰত থাকিব।<ref>{{cite web |url=https://www.une.edu.au/about-une/academic-schools/school-of-education/research/nauru |title=Nauru Teacher Education Project |access-date=5 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208113133/https://www.une.edu.au/about-une/academic-schools/school-of-education/research/nauru |archive-date=8 December 2015 |url-status=live }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ নেতৃত্ব কৰিছে সহযোগী অধ্যাপক পেপ চেৰ'ই আৰু পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বৈদেশীক আৰু বাণিজ্য মন্ত্ৰালয়ে। নাউৰুৰ ৰাজহুৱা পুথিভঁৰালটো জুইত পুৰি ধ্বংস হৈছিল। ২০১৮ চনৰ মে' মাহত নাউৰুৰ ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল নতুন ভৱনটো দক্ষিণ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় কেম্পাছৰ চৌহদত আনুষ্ঠানিক ভাবে মুকলি কৰা হয়। নাউৰু মাধ্যমিক বিদ্যালয়, কায়চাৰ কলেজ আৰু আইৱ' প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ চৌহদতো পুথিভঁৰাল আছে।<ref>''Book Provision in the Pacific Islands''. [[UNESCO]] Pacific States Office, 1999. {{ISBN|9820201551}}, 9789820201552. p. [https://books.google.ca/books?id=1k1HbbMRI_4C&pg=PA33&lpg=PA33 33] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180705121459/https://books.google.ca/books?id=1k1HbbMRI_4C&pg=PA33&lpg=PA33 |date=5 July 2018 }}.</ref> === স্বাস্থ্য === [[File:Participants of a walk against Diabetes and for general fitness around Nauru airport.jpg|thumb|নাউৰুৰ বাসিন্দাসকলক [[নাউৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ কাষত খোজকঢ়া দেখা গৈছে। নাউৰুয়ানসকল হৈছে পৃথিৱীৰ সকলোতকৈ [[মেদবহুলতা|মেদবহুল]] লোক।<ref name=TI.uk />]] ২০০৯ চনৰ তথ্য অনুসৰি নাউৰুবাসীসকলৰ আয়ুকাল পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত ৬০.৬ বছৰ আৰু মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত ৬৮.০ বছৰ।<ref name="Nauru">{{cite web |publisher=[[World Health Organization]] |work=World health report 2005 |url=http://www.who.int/countries/nru/en/index.html |title=Nauru |accessdate=2 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060418033541/http://www.who.int/countries/nru/en/index.html |archive-date=18 April 2006 |url-status=live }}</ref> গড় বডি মাচ ইনডেস্ক (বিএমআই)-ৰ ভিত্তিত নাউৰুয়ানসকল হৈছে পৃথিৱীৰ সবাটোকৈ বেছি ওজনবহুল লোক;<ref name="TI.uk"/> নাউৰুৰ ৯৭ শতাংশ পুৰুষ আৰু ৯৩ শতাংশ মহিলাই ওজনবহুল বা মেদবহুল।<ref name="TI.uk">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/fat-of-the-land-nauru-tops-obesity-league-2169418.html |title=Fat of the land: Nauru tops obesity league |date=26 December 2010 |newspaper=The Independent|accessdate=19 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618130255/http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/fat-of-the-land-nauru-tops-obesity-league-2169418.html |archive-date=18 June 2012 |url-status=live }}</ref> ২০১২ চনত [[মেদবহুলতা]]ৰ হাৰ আছিল ৭১.৭ শতাংশ।<ref name="Asahi Shimbun">{{cite news |last=Nishiyama |first=Takkaki |title=Nauru: An island plagued by obesity and diabetes |url=http://ajw.asahi.com/article/globe/feature/obesity/AJ201205270051 |accessdate=23 January 2013 |newspaper=Asahi Shimbun|date=27 May 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528121809/http://ajw.asahi.com/article/globe/feature/obesity/AJ201205270051 |archivedate=28 May 2014 }}</ref> সাধাৰণতে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহত মেদবহুলতা দেখা যায়। নাউৰুৰ ৪০% লোক টাইপ-২ [[বহুমূত্ৰ ৰোগ]]ত আক্ৰান্ত, এয়া পৃথিৱীৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।<ref>{{cite journal |author1=King, H |author2=Rewers M |year=1993 |title=Diabetes in adults is now a Third World problem |journal=Ethnicity & Disease |volume=3 |pages=S67–74 }}</ref> নাউৰুত আন খাদ্য সম্পৰ্কিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰোগসমূহৰ ভিতৰত বৃক্কৰ ৰোগ আৰু হৃদৰোগ অন্যতম।<ref name="Nauru"/> == পৰিবহণ == === স্থলপথ === নাউৰুত মুঠ ৪১ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ স্থলপথৰ আছে; ইয়াৰে ২৯ কিলোমিটাৰ পকা ৰাস্তা। পকা ৰাস্তাৰ ভিতৰত দ্বীপটোৰ চাৰিওপাশ আবৰি ১৭ কিলোমিটাৰ জুৰা উপকূলীয় ৰাস্তা আছে যাক আইলেণ্ড ৰিং ৰোড নামেৰে জনা যায়। আন কেঁচা ৰাস্তাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ; এইবোৰে কেন্দ্ৰীয় মালভূমিক সংযোগ কৰে আৰু মূলতঃ ফছফেট খনিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দেশখনত যান-বাহন বাওঁফালে চলোৱা হয়। দ্বীপটোৰ একমাত্ৰ পাঁচ কিলোমিটাৰ নৰ'-গেজৰ ৰেলপথটোৱে ফছফেট খনিসমূহ সংযোগ কৰে। এই ৰেলপথটোৱে ফছফেট খনিৰ পশ্চিমৰ সংগ্ৰহ কেন্দ্ৰটোৰ পৰা প্ৰচেচিং কেন্দ্ৰটোলৈ চলে। ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ বাবে দেশখনত বাছৰ চলাচল আছে। === জলপথ আৰু বিমানপথ === [[File:View of Nauru airport.jpg|thumb|আকাশৰ পৰা নাউৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ দৃশ্য]] দ্বীপটোত আইৱ'ত এক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ আছে। প্ৰবাল প্ৰাচীৰবোৰৰ বাবে ডাঙৰ জাহাজসমূহ দ্বীপটোৰ উপকূলৰ একেবাৰে কাষ চপাটো কঠিন। সেয়ে তেনে জাহাজবোৰে বন্দৰটোৰ পৰা কিছু দূৰত্বত লঙ্গৰ পেলাব লগা হয়। [[নাউৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]] হৈছে দেশখনৰ একমাত্ৰ বিমানবন্দৰ আৰু নাউৰু এয়াৰলাইনছ এই দ্বীপটোৰ একমাত্ৰ বিমান সংস্থা। পূৰ্বৰ বিমান সংস্থা এয়াৰ নাউৰু ফছফেট খনিৰ উত্থানৰ সময় প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল, পিছে ই অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ সৈতে দীৰ্ঘদিন ধৰি যুঁজ দিব লগা হৈছিল। ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰত এয়াৰ নাউৰুৰ বিমান চলাচল বন্ধ হৈ যায়, ফলত কেইবামাহৰ বাবে নাউৰুলৈ যোগাযোগ কেৱল জলপথেৰেহে সম্ভৱ হৈ ৰয়। ২০০৫-ৰ ছেপ্টেম্বৰত [[টাইৱান]]ৰ অৰ্থৰ সাহায্যৰে বিমান পৰিবহণ পুনৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰথমে আৱাৰ এয়াৰলাইন নামেৰে আৰম্ভ হোৱা বিমান সংস্থাটো পাছলৈ ২০১৪ চনত নাউৰু এয়াৰলাইনছ নামলৈ পৰিবৰ্তন কৰা হয়। বৰ্তমানে নাউৰু এয়াৰলাইনছে সপ্তাহটোৰ পাঁচটা দিনত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ [[ব্ৰিচবেন]], ফিজিৰ নাদী আদি ঠাইলৈ যাত্ৰীবাহী বিমান পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.nauruairlines.com.au/bookings/booking-information/flight-schedule/ |title=Flight schedule for Nauru Airlines |access-date=31 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228143620/https://www.nauruairlines.com.au/bookings/booking-information/flight-schedule/ |archive-date=28 February 2019 |url-status=live }}</ref> পেছিফিক এয়াৰ এক্সপ্ৰেছে ব্ৰিচবেনলৈ কাৰ্গো বিমানৰ পৰিচালনা কৰে। {{-}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== <div class="reflist4" style="height: 400px; overflow: auto; padding: 3px noprint" > {{reflist|3}} </div> == অতিৰিক্ত পঠন == * {{cite book |last1 = Gowdy |first1 = John M. |last2 = McDaniel |first2 = Carl N. |year=2000 |title=Paradise for Sale: A Parable of Nature |url = https://archive.org/details/paradiseforsalep0000mcda |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-22229-8 }} * {{cite book |last1 = Williams |first1 = Maslyn |last2 = Macdonald |first2 = Barrie |title= The Phosphateers |url = https://archive.org/details/phosphateershist0000will |year=1985 |publisher= Melbourne University Press |isbn=0-522-84302-6}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons|Nauru| নাউৰু}} * [http://www.naurugov.nr/ নাউৰুৰ চৰকাৰ] * [http://www.naurutourism.org/ নাউৰুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটন কাৰ্যালয়] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922034142/https://www.naurutourism.org/ |date=2019-09-22 }} * [https://www.nauruairlines.com.au নাউৰু এয়াৰলাইনছ] * {{CIA World Factbook link|nr|Nauru}} * {{dmoz|Regional/Oceania/Nauru}} * {{Wikiatlas|Nauru}} * [https://web.archive.org/web/20080607085310/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/nauru.htm Nauru] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15433616 Nauru profile] from the ''BBC News Online'' {{Countries and territories of Oceania}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ওচেনিয়াৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ]] btdyfpebhghjltg179a33nbjoph9g2q 0 62588 634357 554980 2026-09-05T15:51:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634357 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = প্ৰকাশ ৰাজ | image = Prakash_Raj_at_calicut.jpg | caption = [[কেৰালা]]ৰ সাহিত্য উৎসৱত প্ৰকাশ ৰাজ, ২০১৮ | birth_name = প্ৰকাশ ৰাজ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1965|3|26}}<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20001206120300/http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinebio/01-07-00/prakas.htm dinakaran]. Web.archive.org. Retrieved on 10 June 2014.</ref> | birth_place = [[বাংগালুৰু]],<ref name=Openheart>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=xVhfzqkk3Ho |title=Prakash Raj Openheart with RK ABN Andhrajyothy |publisher=YouTube |date=6 November 2011 |accessdate=6 December 2013}}</ref> [[মহীশূৰ|মহীশূৰ জিলা]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | occupation = {{hlist|পৰিচালক|প্ৰযোজক|টেলিভিচন উপস্থাপক|কৰ্মী|ৰাজনীতিবিদ}} | children = ৪ | yearsactive = ১৯৮৬–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|ললিতা কুমাৰী|1994|2009|reason=divorced}}<br />{{marriage|[[:en:Pony Verma|পোনী বৰ্মা]]|2010}} }} '''প্ৰকাশ ৰাজ''' ({{lang-en|Prakash Raj}}; জন্ম : ২৬ মাৰ্চ ১৯৬৫) এগৰাকী [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] অভিনেতা,<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/if-artistes-become-cowards-they-make-society-a-coward-prakash-raj-4975924/lite|title=If artistes become cowards, they make society a coward: Prakash Raj}}</ref> পৰিচালক, প্ৰযোজক, টেলিভিচন উপস্থাপক, কৰ্মী আৰু ৰাজনীতিবিদ,<ref name="pol">{{cite|url=https://www.timesnownews.com/amp/elections/article/2019-lok-sabha-elections-prakash-raj-whistle-bengaluru-central-karnataka-narendra-modi-gauri-lankesh-congress-bjp/391220|title=Prakash Raj gets 'whistle' symbol from Bengaluru Central, urges citizens to be 'whistleblowers'|date=2019-03-29|work=Times Now|access-date=2020-08-21|archivedate=2019-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401161209/https://www.timesnownews.com/amp/elections/article/2019-lok-sabha-elections-prakash-raj-whistle-bengaluru-central-karnataka-narendra-modi-gauri-lankesh-congress-bjp/391220|deadurl=yes}}</ref> যিয়ে দক্ষিণ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ জগতত অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/prakash-raj-exclusive-everyone-has-the-right-to-differ-but-this-is-orchestrated-trolling-and-you-cannot-threaten-me-with-continuous-abuse-4174937.html/amp|title=Prakash Raj exclusive: Everyone has the right to differ, but this is orchestrated trolling. And you cannot threaten me with continuous abuse}}</ref><ref name=forgranted>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-10/news-interviews/40491192_1_negative-roles-prakash-rai-prakash-raj|title=I stopped taking life for granted after my son's death: Prakash Raj|newspaper=The Times of India|date=10 July 2013|accessdate=6 December 2013|archivedate=27 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927023205/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-10/news-interviews/40491192_1_negative-roles-prakash-rai-prakash-raj|deadurl=yes}}</ref> কন্নড় টেলিভিচন ইণ্ডাষ্ট্ৰি আৰু কন্নড় চলচ্চিত্ৰত কিছু বছৰ কাম কৰাৰ পিছত, তেওঁ কে. বালাচন্দ্ৰৰ 'ডিউ’ট' (১৯৯৪) ৰ জৰিয়তে তামিল চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল আৰু তেতিয়াই তেওঁ তামিল চলচ্চিত্ৰ জগতত বাণিজ্যিকভাৱে সফল চলচ্চিত্ৰ তাৰকা লৈ পৰিগণিত হৈছিল। স্মৰণত তেওঁ তেওঁৰ প্ৰডাকচন কোম্পানীৰ নাম 'ডিউ’ট মুভিজ' ৰাখিছিল।<ref>[http://www.hindu.com/mp/2004/06/08/stories/2004060800210100.htm 'I cannot allow love to rule my thoughts'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040609232051/http://www.hindu.com/mp/2004/06/08/stories/2004060800210100.htm |date=2004-06-09 }}, hindu.com, 8 June 2004.</ref><ref>[http://www.thehindu.com/arts/cinema/article582088.ece Catching them young! ], Malathi Rangarajan, 19 August 2010 ''The Hindu''</ref> প্ৰকাশে হিন্দী ভাষাৰ কেইখনমান চলচ্চিত্ৰতো কাম কৰিছিল। মাতৃভাষা [[কন্নড় ভাষা|কান্নডা]] ভাষাৰ বাহিৰেও তামিল, তেলেগু, মালয়ালম, মাৰাঠি, [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] আৰু [[ইংৰাজী ভাষা]]ত তেওঁৰ সাবলীলতাই তেওঁক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ সৰ্বাধিক সন্ধানী অভিনেতাসকলোৰ মাজত স্থান দিছে।<ref>https://m.timesofindia.com/city/mangaluru/prakash-rai-responds-to-detractors/articleshow/62213495.cms</ref> তেওঁ বিভিন্ন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। অভিনেতা হিচাবে ১৯৯৮ চনত ''মণি ৰত্নম''ৰ 'ইৰুভাৰ'ত শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ বাবে ''ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা'' লাভ কৰিছিল, ১৯৯৮ চনত ''কৃষ্ণ বংশী'' পৰিচালিত তেলেগু চলচ্চিত্ৰ 'অন্তপুৰম'ৰ বাবে ''ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা'' লাভ কৰিছিল<ref>{{cite web|title=46th National Film Festival 1999, pg 82|url=http://dff.nic.in/2011/46_nff_1999.pdf|publisher=nic.in}}</ref> আৰু ''প্ৰিয়দৰ্শন'' পৰিচালিত তামিল চলচ্চিত্ৰ 'কাঞ্চিভৰাম'ৰ ভূমিকাত অভিনয়ৰ বাবে ২০০৭ চনত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা'' লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2009/sep/r2009090707.pdf|title=55th National Film Awards for the Year 2007|publisher=Press Information Bureau ([[Govt. of India]])}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == প্ৰকাশ ৰাজৰ ১৯৬৫ চনৰ ২৬ মাৰ্চ তাৰিখে [[বাংগালুৰু]]ত জন্ম হৈছিল<ref name="hindu.com">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/06/08/stories/2004060800210100.htm|title='I cannot allow love to rule my thoughts'|newspaper=The Hindu|date=8 June 2004|accessdate=6 December 2013|archivedate=9 June 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040609232051/http://www.hindu.com/mp/2004/06/08/stories/2004060800210100.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="Openheart"/><ref name="web.archive.org"/> তেওঁৰ পিতৃ [[:en:Tulu people|তুলু]] আৰু মাতৃ [[:en:Kannada people|কন্নড়]] আছিল।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5w1TamfyaiY&t=107]</ref> তেওঁৰ ভাতৃ ''প্ৰসাদ ৰাজ''ও এগৰাকী অভিনেতা।<ref name=Openheart/><ref>[http://www.indiaglitz.com/prakash-raj-s-brother-debuts-in-kollywood-tamil-news-60295 Prakash Raj's brother debuts in Kollywood&nbsp; – Tamil Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006215859/http://www.indiaglitz.com/prakash-raj-s-brother-debuts-in-kollywood-tamil-news-60295 |date=2014-10-06 }}. Indiaglitz.com (23 September 2010). Retrieved on 10 June 2014.</ref> তেওঁ চেণ্ট জোচেফচ্‌ ইণ্ডিয়ান হাই স্কুলৰ পৰা স্কুল শিক্ষা শেষ কৰি তেওঁ বাংগালুৰুৰ ''চেণ্ট জোচেফ কলেজ অফ কমাৰ্চ''ত পঢ়িবলৈ লয়। বিশিষ্ট তামিল চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক কে. বালচন্দ্ৰৰ পৰামৰ্শত প্ৰকাশ ৰাজে তেওঁৰ নাম পৰিৱৰ্তন কৰি ‘ৰাজ’ কৰিছিল; যদিও তেওঁক নিজ ৰাজ্য, কৰ্ণাটকত প্ৰকাশ ৰায় বুলিয়ে অভিহিত কৰা হয়। {{cn|date=February 2018}} ১৯৯৪ চনত প্ৰকাশ ৰাজ অভিনেত্ৰী ললিতা কুমাৰীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। সিহঁতৰ দুজনী কন্যা, মেঘনা আৰু পূজা আৰু পুত্ৰ সন্তানটোৰ নাম সিধু।<ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/prakashraj-and-pony-verma-get-married_100418359.html|title=Prakashraj and Pony Verma get married|work=Thaindian News|access-date=2020-08-22|archivedate=2011-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006162737/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/prakashraj-and-pony-verma-get-married_100418359.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-21/hyderabad/28342135_1_sidhu-actor-prakash-raj-chennai |title=Actor Prakash Raj's son dies |newspaper=The Times of India |date=21 March 2004 |access-date=2020-08-22 |archivedate=2012-07-01 |archiveurl=https://archive.is/20120701131932/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-03-21/hyderabad/28342135_1_sidhu-actor-prakash-raj-chennai |deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনত এই দম্পতীৰ বিবাহবিচ্ছেদ হৈছিল।<ref name="Prakash Raj Granted Divorce">{{cite news | url=http://in.movies.yahoo.com/news-detail/71841/Prakashraj-granted-divorce.html | title=Prakash Raj Granted Divorce | date=19 November 2009 | publisher=Yahoo! India | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123082954/http://in.movies.yahoo.com/news-detail/71841/Prakashraj-granted-divorce.html | archivedate=23 November 2009 | df=dmy-all }}</ref> তেওঁ ২০১০ চনৰ ২৪ আগষ্টত কৰিঅ’গ্ৰাফাৰ পোনী বৰ্মাক বিয়া কৰাইছিল।<ref>{{cite web|title=Prakash Raj marriage with Pony Verma|url=http://www.supergoodmovies.com/8001/tollywood/prakash-raj-marriage-with-pony-verma-news-details|publisher=www.supergoodmovies.com|accessdate=20 January 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227021833/http://www.supergoodmovies.com/8001/tollywood/prakash-raj-marriage-with-pony-verma-news-details|archivedate=27 February 2013|df=dmy-all}}</ref> সিহঁতৰ সন্তানটোৰ নাম ''বেদান্ত''।<ref>{{Cite web |title=Little hero Vedhanth, big hero Prakash Raj - Indiaglitz |url=http://www.indiaglitz.com/little-hero-vedhanth-big-villain-prakash-raj-telugu-news-169056.html |access-date=2020-08-22 |archivedate=2017-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170723114424/http://www.indiaglitz.com/little-hero-vedhanth-big-villain-prakash-raj-telugu-news-169056.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Cute Vedanth's picture - Andhra Headlines |url=http://www.andhraheadlines.com/news/movies/163060/sunday-spl-cute-vedanths-picture |access-date=2020-08-22 |archivedate=2017-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201032019/http://www.andhraheadlines.com/news/movies/163060/sunday-spl-cute-vedanths-picture |deadurl=yes }}</ref> প্ৰকাশ ৰাজ দাবি কৰিছিল যে, তেওঁ এগৰাকী নাস্তিক।<ref name="forgranted" /> == চলচ্চিত্ৰপুঞ্জী == ===অভিনেতা হিচাপে=== ====১৯৮০-১৯৮৯==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" cellpadding="1" |- ! scope="col" | চন ! scope="col" | চলচ্চিত্ৰ ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | ভাষা ! scope="col" class="unsortable"|টোকা ! scope="col" class="unsortable"|{{Tooltip|তথ্য প্ৰসংগ}} |- | rowspan="1" | ১৯৮৮ || ''[[:en:Mithileya Seetheyaru|মিথিলেয়া চেথেয়াৰু]]'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || || style="text-align: center; " | |} ====১৯৯০–১৯৯৯==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" cellpadding="1" |- ! scope="col" | চন ! scope="col" | চলচ্চিত্ৰ ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | ভাষা ! scope="col" class="unsortable"|টোকা ! scope="col" class="unsortable"|{{Tooltip|তথ্য প্ৰসংগ}} |- | rowspan="3" |১৯৯০ || ''[[:en:Muthina Haara|মুথিনা হাৰা]]''|| জয় সিং || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''[[:en:Ramachaari|ৰামাচাৰী]]'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''[[:en:Anukoolakkobba Ganda|অনুকূলাক্কোব্বা গান্দা]]'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- |১৯৯১ || ''কেৰালিদা কেশৰী (Keralida Kesari)'' || মাৰি বিৰাপ্পান|| [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | rowspan="2" |১৯৯২ || ''চমৎকাৰ (Chamatkara)'' || ইন্সপেক্টৰ ৰাও || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ | |- | ''[[:en:Mallige Hoove|মাল্লিগ হোভ]]'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | rowspan="2" |১৯৯৩ || ''[[:en:Harakeya Kuri|হাৰাকেয়া কুৰি]]''|| বাদ্ৰী || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''ট্ৰপিকেল হিট (Tropical Heat)'' || পলিচ অফিচাৰ || [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] || |<ref>{{Citation|title=Tropical Heat|url=https://www.rottentomatoes.com/m/tropical_heat/|language=en|accessdate=19 April 2017}}</ref> |- | rowspan="5"| ১৯৯৪ || ''[[:en:Duet (1994 film)|ডিউ’ট]]''|| এক্টৰ চাৰপী|| [[তামিল ভাষা|তামিল]] || | |- | ''[[:en:Nishkarsha|নিষ্কাৰ্ষ]]'' || সুৰেশ || কন্নড় || | |- | ''[[:en:Lockup Death|ল’কআপ ডেথ]]'' || গিৰি || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''[[:en:Nila (film)|নীলা]]'' || ৰমেশ || তামিল || | |- | ''ময়োৰ প্ৰভাকৰ (Mayor Prabhakar)'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | rowspan="6"| ১৯৯৫ || ''থালাইভানিন আৰুলুল্লাম (Thalaivanin Arulullam)'' || দেৱ সৰভানন || তামিল || | |- | ''[[:en:Bombay (film)|বম্বে]]'' || কুমাৰ || তামিল || | |- | ''[[:en:Sankalpam|সংকল্পম]]'' || গাদ্দাপালুগু চেঞ্চু ৰামৈয়াহ || [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] || | |- | ''[[:en:Pullakuttikaran|পুল্লাকুত্তিকৰন]]'' ||প্ৰকাশ ৰাও || তামিল || | |- | ''[[:en:Aasai|আশয়]]'' || মেজৰ মাধৱন || তামিল || | |- | ''[[:en:Seethanam|চেথানাম]]'' || ৰাজশেখৰ || তামিল || | |- | rowspan="13"| ১৯৯৬ || ''[[:en:Kalki (1996 film)|কাল্কী]]'' || প্ৰকাশ || তামিল || শ্ৰেষ্ঠ খলনায়কৰ বাবে ''তামিলনাডু ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা'' | |- | ''[[:en:The Prince (1996 film)|দ্য প্ৰিন্স]]'' ||গুৰু/ভেঙ্কাটেশ || [[মালয়ালম]] || | |- | ''[[:en:Priyam (1996 film)|প্ৰিয়ম]]'' || ধৰ্মা ||তামিল|| | |- | ''[[:en:Subash (film)|সুবাস]]'' || আৰুমুগাস্বামী || তামিল || | |- | ''সহনম (Sahanam)'' || কে.এন.ৰাও || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Gunshot (film)|গানশ্ব’ট]]'' || আলি জাফাৰ খান || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Vinodam|বিনোদাম]]'' || || তেলেগু || | |- | ''জননী (Janani)'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || |- | ''[[:en:Indraprastham (film)|ইন্দ্ৰপ্ৰস্থম]]'' || মোহন গৰ্গ || মালয়ালম || | |- | ''[[:en:Pavithra Bandham|পবিত্ৰ বন্ধম]]'' ||সুৰীয়া || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Vishwanath (1996 film)|বিশ্বনাথ]]'' || মাইকেল || তামিল || | |- | ''[[:en:Poomani (film)|পুমনি]]'' || অশ্বিনীন সুব্ৰমণিয়াম || তামিল || | |- | ''[[:en:Alexander (1996 film)|আলেকজেণ্ডাৰ]]'' || অশোক || তামিল || | |- | rowspan="16" |১৯৯৭|| ''[[:en:Suswagatham|সুস্বগাথাম]]'' || বাসুদেৱ ৰাও || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Hitler (1997 film)|হিটলাৰ]]'' || প্ৰকাশ ৰাজ || তেলেগু || | |- |''[[:en:Iruvar|ইৰুভৰ]]'' || তামিলঝসেলভান || তামিল || সহ অভিনেতাৰ বাবে ''ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা'' | |- | ''[[:en:Minsara Kanavu|মিনসৰা কানাভু]]'' || জয়পাল || তামিল || | |- | ''[[:en:Mommaga|মোম্মাগা]]'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''[[:en:Aravindhan|অৰবিন্দন]]'' ||কৃষ্ণান কুমাৰ || তামিল || | |- | ''[[:en:Oru Yathramozhi|অৰু য়াথ্ৰামোঝী]]'' || সত্য || মালয়ালম || | |- | ''[[:en:Raasi|ৰাশি]]'' || ''মেলাপাত্তী ৰামস্বামী''ৰ পুত্ৰ || তামিল || | |- | ''[[:en:Dhinamum Ennai Gavani|ধিনামুম ইন্নাই গাভানী]]'' || ৰোলেক্স || তামিল || | |- | ''[[:en:V. I. P. (1997 film)|ভিহআই পি]]'' || || তামিল|| কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ | |- | ''[[:en:Nandhini (film)|নন্দিনী]]'' || প্ৰকাশ || তামিল|| | |- | ''[[:en:Nagamandala|নাগামান্দালা]]'' || আপ্পান্না || কন্নড় || | |- | ''[[:en:Nerrukku Ner|নেৰ্ৰুক্কু নেৰ]]'' || কন্দস্বামী || তামিল|| | |- | ''[[:en:Pellichesukundam|পেল্লিচেচুকুন্দম]]'' || || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Paththini (1997 film)|পাত্থিনী]]'' || ঈশ্বৰ || তামিল|| | |- | ''[[:en:Vidukathai (film)|বিদুকথাই]]'' || নীলাকান্দাম ||তামিল|| | |- | rowspan="12" | ১৯৯৮ || ''[[:en:Anthapuram (1998 film)|অন্তপুৰম]]'' || নৰসিংহ || তেলেগু || [[:en:National Film Award – Special Jury Award (Feature Film)|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (বিশেষ জুৰী)]] | |- | ''[[:en:Santhosham (1998 film)|চান্তচাম]]'' || নদেশন || তামিল || | |- | ''[[:en:Kavalai Padathe Sagodhara|কাভালাই পাদাথে সগোধাৰা]]'' || || তামিল || | |- | ''[[:en:Swarnamukhi (film)|স্বৰ্ণমুখী]]'' || আকাশ || তামিল || | |- | ''[[:en:Choodalani Vundi|চোদলানী ভুন্দী]]'' || মহেন্দ্ৰ || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Yaare Neenu Cheluve|য়াৰে নেনু চেলুভ]]'' || জেতু || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''[[:en:Sandhippoma|সন্ধিপ্পোমা]]'' || ''বিশ্ব''ৰ পিতৃ || তামিল || | |- | ''[[:en:Senthooram|চেন্থোৰাম]]'' || মুথু মুনিক্কাম || তামিল || | |- | ''[[:en:Sollamale|চল্লামেল]]'' || ড॰ সূৰ্য প্ৰকাশ || তামিল || | |- | ''[[:en:Gurupaarvai|গুৰুপাৰভাই]]'' || গুৰুমুৰ্তী || তামিল || | |- | ''[[:en:Shanti Shanti Shanti|শান্তি শান্তি শান্তি]]'' || গংগা প্ৰসাদ || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | ''[[:en:Preethsod Thappa|প্ৰেথসোদ থাপ্পা]]'' || || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |- | rowspan="11"| ১৯৯৯ || ''[[:en:Sneham Kosam|স্নেহম কোচাম]]'' || পেদ্দাব্বায়ী || তেলেগু || | |- | ''[[:en:En Swaasa Kaatrae|ইন স্বাচা কাত্ৰাই]]'' || গুৰু || তামিল || | |- | ''[[:en:Padayappa|পাদায়াপ্পা]]'' || আইজি সুব্ৰমণিয়াম || তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ | |- | ''ভেদু সামান্যুদু কাদু (Veedu Samanyudu Kaadu)'' || || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Rajakumarudu|ৰাজাকুমাৰুদু]]'' || ধানুঞ্জয় || তেলেগু || | |- | ''অন্তপুৰম (Anthapuram)'' ||নৰসিংহ || তামিল || | |- | ''পি (P)'' || ভেঙ্কাট নাৰায়ণ || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Rajasthan (film)|ৰাজস্থান]]'' || || তামিল || | |- | ''প্ৰেমিনচেডী এন্দুকাম্মা (Preminchedi Endukamma)'' || জগন || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Samudram (1999 film)|সমুদ্ৰাম]]'' || নোকা ৰাজু || তেলেগু || | |- | ''[[:en:Z (1999 film)|জেড]]'' || প্ৰকাশ || [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] || | |} ====২০০০–২০০৯==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" cellpadding="1" |- ! scope="col" | চন ! scope="col" | চলচ্চিত্ৰ ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | ভাষা ! scope="col" | টোকা |- | rowspan="15"| ২০০০ || ''[[:en:Kshemamga Velli Labhamga Randi|কচেমামগা ভেল্লি লাভামগা ৰানদী]]'' || মাষ্টৰ || তেলেগু || |- | ''সঞ্চালনম (Sanchalanam)'' || || তেলেগু || |- |''[[:en:Appu (2000 film)|অপ্পু]]'' || মহাৰাণী ||তামিল || |- | ''[[:en:Badri (2000 film)|বাদ্ৰি]]'' || নন্দ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Manoharam (2000 film)|মনোহৰাম]]'' || শ্ৰীনিবাস মুৰ্তী || তেলেগু || |- | ''ৰিয়েল ষ্টোৰী (Real Story)'' || বীৰৈয়া || তেলেগু || |- | ''আদাবি চুক্কা (Adavi Chukka)'' || || তেলেগু || |- | ''[[:en:Chamundi (film)|চামুন্দী]]'' || || কন্নড় || |- | ''[[:en:Moodu Mukkalaata|মোদু মুক্কালাতা]]'' || পৰমহামশা || তেলেগু || |- | ''[[:en:Chinna Chinna Kannile|চিন্না চিন্না কান্নিলে]]'' || সাবেসন || তামিল || |- | ''[[:en:Azad (2000 film)|আজাদ]]'' || চালিম || তেলেগু || |- | ''[[:en:Vaanavil|বানাভিল]]'' || প্ৰকাশ || তামিল || শ্ৰেষ্ঠ খলনায়কৰ বাবে ''তামিলনাডু ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা'' |- | ''[[:en:Bachi (film)|বাচি]]'' || তাতিনেনি কোটেশ্বৰ ৰাও || তেলেগু || |- | ''[[:en:Chiru Navvutho|চিৰু নাব্বুথো]]'' || প্ৰতাপ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Tirumala Tirupati Venkatesa|তিৰুমালা তিৰুপতি ভেঙ্কাটেশ]]'' || || তেলেগু || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | rowspan="13"| ২০০১ || ''[[:en:Mrugaraju|ম্ৰুগাৰাজু]]'' || বাল্মীকি দোৰা || তেলেগু || |- | ''[[:en:Vaanchinathan|বাঞ্চিনাথন]]'' || চিদামবৰম || তামিল|| |- | ''[[:en:Murari (film)|মুৰাৰী]]'' || শ্ৰীণু || তেলেগু || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Usire (film)|উচিৰে]]'' || ৰুদ্ৰে গোৱদা || কন্নড় || |- | ''[[:en:Rishi (2001 film)|ঋষি]]'' || || তামিল || |- | ''[[:en:Little John (film)|লিট্যল জন]]'' || কাল ভৈৰৱন / কাল ভৈৰৱ || তামিল / হিন্দী / ইংৰাজী|| |- | ''[[:en:Dosth (2001 Tamil film)|দোষ্ট]]'' || [[:en:Assistant commissioner|এচিপি]] নীলাকান্দা ভ্ৰামাচাৰী || তামিল || |- | ''আম্মৈ কচম (Ammai Kosam)'' || || তেলেগু || |- | ''[[:en:Premakke Sai|প্ৰেমাক্কে চাই]]'' || || কন্নড় || |- | ''[[:en:Bhalevadivi Basu|ভালেভাদেৱী বসু]]'' || বেনাৰ্জী || তেলেগু || |- | ''[[:en:Nuvvu Naaku Nachav|নুভু নাকু নাচাভ]]'' || মুৰ্তী || তেলেগু || |- | ''[[:en:Alli Thandha Vaanam|অল্লি থানদা ভানাম]]'' || || তামিল || |- | ''[[:en:Sardukupodaam Randi|সাৰদুকুপোদাম ৰণ্ডী]]'' || প্ৰব্লেম পাৰামকুশম (Problem Paramkusam) || তেলেগু || |- | rowspan="15"| 2002 || ''[[:en:Premaku Swagatam|প্ৰেমাকু স্বাগতম]]'' || মহেন্দ্ৰ || তেলেগু || |- |''[[:En:Kannathil Muthamittal|কান্নাথিল মুথামিট্টাল]]'' || ডা° হেৰোল্ড বিক্ৰমসিং ||তামিল || [[:en:ITFA Best Supporting Actor Award|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ বাবে আইটিএফএ বঁটা]] |- | ''[[:en:Ekangi|ইকাঙ্গী]]'' || || কন্নড় || |- |''[[:en:Dhaya (film)|ধায়া]]'' || ধায়া || তামিল|| [[:en:National Film Award – Special Jury Award (Feature Film)|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (বিশেষ জুৰী)]] |- | ''[[:en:Adrustam (2002 film)|আদ্ৰুটাম]]'' || পলিচ অফিচৰ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Indra (2002 film)|ইন্দ্ৰ]]'' || চেন্না কেশৱ ৰেড্ডী ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Idiot (2002 film)|ইডিয়ট]]'' || বিপ্ৰ নাৰায়ণ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Shakti&nbsp; – The Power|শক্তি - দ্য পাৱাৰ]]'' || চাৰ্পচশ্বুটাৰ || [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] || |- | ''[[:en:Atithi (2002 film)|অতিথি]]'' || আলী আব্দুল খান || কন্নড় || |- | ''[[:en:Nuvve Nuvve|নুভে নুভে]]'' || বিশ্বনাথ || তেলেগু || [[:en:Filmfare Best Supporting Actor Award (Telugu)|শ্ৰেষ্ঠ তেলেগু সহ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] |- | ''[[:en:Bobby (2002 film)|বব্বী]]'' || য়াদাগিৰি ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Kadhal Azhivathillai|কাধল অঝিভাথিল্লাই]]'' || || তামিল || |- | ''[[:en:Khadgam|কাদগম]]'' || আমজাদ খান || তেলেগু || [[:en:Nandi Award for Best Supporting Actor|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ বাবে নন্দী বঁটা]] |- | ''[[:en:I Love You Da|আই লাভ ইউ দা]]'' || বিনয় || তামিল || |- | ''ৰাইফলচ্‌'' || নৰসিংহ বৰ্মা || তেলেগু || |- | rowspan="15"| ২০০৩ || ''[[:en:Chokka Thangam|চোক্কা থঙ্গাম]]'' || সুন্দৰম || তামিল || মনোনীত, [[:en:Filmfare Best Supporting Actor Award (Tamil)|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা - তামিল]] |- | ''[[:en:Okkadu|অক্কাডু]]'' || অবুল ৰেড্ডী || তেলেগু|| সন্তোষাম বেষ্ট ভিলেইন এৱাৰ্ড |- | ''[[:en:Juniors (film)|জুনিয়ৰচ্‌]]'' || প্ৰিন্সিপাল || তেলেগু || |- | ''ফুলচ্‌'' || || তেলেগু || |- | ''[[:en:Gangotri (film)|গাংগত্ৰী]]'' || নীলকণ্ঠ নাইডু ||তেলেগু || নন্দী এৱাৰ্ড ফোৰ বেষ্ট ভিলেইন |- | ''[[:en:Dil (2003 film)|দিল]]'' || গৌৰী শংঙ্কৰ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Kadhal Sadugudu|কাধাল সাদুগুডু]]'' || চিদাম্বৰম || তামিল || |- | ''[[:en:Amma Nanna O Tamila Ammayi|আম্মা নান্না অ’ তামিলা আম্মায়ী]]'' || ৰঘুবীৰ || তেলেগু || নন্দী এৱাৰ্ড ফোৰ বেষ্ট কেৰেক্টাৰ এক্টৰ |- | ''[[:en:Nijam|নিজাম]]'' || [[Assistant commissioner|এচিপি]] ৰাজা নৰেন্দ্ৰ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Simhachalam|চিমহাচলম]]'' || দৰা স্বামী ৰাজু ||তেলেগু || |- | ''চাৰমিনাৰ (Charminar)'' || সুৰেন্দ্ৰ বাবু || তেলেগু|| |- | ''[[:en:Tagore (film)|ঠাকুৰ]]'' || সূৰ্যাম || তেলেগু || [[:en:Filmfare Best Supporting Actor Award (Telugu)|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা - তেলেগু]] |- | ''[[:en:Naam (2003 film)|নাম]]'' || ইৰফান পাথান খান || তামিল || |- | ''[[:en:Preethi Prema Pranaya|প্ৰীতি প্ৰেমা প্ৰণয়া]]'' ||ডা° অশোক || কন্নড় || |- | ''[[:en:Shivamani (film)|শিৱামনি]]'' || ডাট্টু || তেলেগু || |- | rowspan="23"| ২০০৪ || ''[[:en:Varsham (2004 film)|বৰ্ষম]]'' || ৰংগা ৰাও ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Lakshmi Narasimha (film)|লক্ষ্মী নৰসিংহ]]'' || ধৰ্মা ভিক্ষাম || তেলেগু || |- | ''[[:en:Athade Oka Sainyam|অথাদে অকা সৈন্যাম]]'' || প্ৰকাশ ৰাও || তেলেগু || |- | ''[[:en:Khakee|খাকী]]'' || এচিপি শ্ৰীকান্ত নাইডু || হিন্দী || |- | ''[[:en:Thekkekkara Superfast|থেক্কেক্কাৰা চুপাৰফাষ্ট]]'' || জুন্নীকুট্টী ||মলয়ালম|| |- | ''[[:en:Seenu Vasanthi Lakshmi|চেনু বাসন্তী লক্ষ্মী]]'' || অপ্পালা নাইডু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Ghilli|ঘিল্লী]]'' || মুথু পান্দী || তামিল || [[:en:Filmfare Best Villain Award (Tamil)|ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ড ফোৰ বেষ্ট তামিল ভিলেইন]] |- | ''[[:en:Samba (2004 film)|সাম্বা]]'' || পশুপতি ||তেলেগু || |- | ''কোদুকু (Koduku)'' || নাৰায়ণান ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Yagnam (2004 film)|যোগনাম]]'' || ইন্সপেক্টৰ প্ৰতাপ ৰেড্ডী ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Sri Anjaneyam|শ্ৰী অঞ্জানেয়াম]]'' || অঞ্জিৰ পিতৃ ||তেলেগু || |- | ''বিম্বা (Bimba)'' ||ভৱম কুমাৰ ||কন্নড়|| |- | ''[[:en:Shart: The Challenge|চাৰ্ট : দ্য চেলেঞ্জ]]'' || নান্দু ||হিন্দী|| |- | ''[[:en:Naa Autograph|না অট’গ্ৰাফ]]'' || প্ৰকাশ কুমাৰ ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Intlo Srimathi Veedhilo Kumari|ইনত্লো শ্ৰীমতী বেধিলো]]'' || সুন্দৰ মুৰ্তী ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Vasool Raja MBBS|বাচুল ৰাজা এমবিবিএছ]]'' || বিশ্বনাথ ||তামিল || |- | ''[[:en:Azhagiya Theeye|আজাগিয়া থেয়ে]]'' || অৰবিন্দ || তামিল || |- | ''[[:en:Arjun (2004 film)|অৰ্জুন]]'' || বালা ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Giri (film)|গিৰি]]'' || সূৰ্যপ্ৰকাশ ||তামিল || |- | ''[[:en:M. Kumaran Son Of Mahalakshmi|মি. কুমাৰ চন অফ মহালক্ষ্মী]]'' || ঈশ্বৰ || তামিল || |- | ''কোঞ্চেম টাস্লো ভুন্তে চেপুটানু (Konchem Touchlo Vunte Cheputanu)'' || ||তেলেগু || |- | ''[[:En:Vidyardhi|বিদ্যাৰ্থী]]'' || || তেলেগু || |- | ''[[:en:Mass (film)|মাচ]]'' || দুৰ্গা প্ৰসাদ || তেলেগু || |- | rowspan="20"| ২০০৫ || ''[[:en:Ayya (2005 Tamil film)|আয়া]]'' || কাৰুপ্পাস্বামী ||তামিল || |- | ''[[:en:Nuvvostanante Nenoddantana|নুব্বুস্তানাণ্টে নেনোড্ডাণ্টানা]]'' || প্ৰকাশ || তেলেগু || |- | ''ধানা ৫১ (Dhana 51)'' || || তেলেগু || |- | ''[[:en:Sankranthi (film)|সংক্ৰান্তি]]'' || গোৱৰ্ধন চৌধুৰী ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Chakram (2005 film)|চক্ৰম]]'' || চক্ৰমৰ পিতৃ ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Bunny (2005 film)|বান্নী]]'' || সোমৰাজু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Subash Chandra Bose (film)|সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]'' || ভেঙ্কাটৰত্নম ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Athanokkade|অথানোক্কাদে]]'' || ৰামৰ পিতৃ ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Bhadra (2005 film)|ভদ্ৰা]]'' || সুৰেন্দ্ৰ ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Amudhey|অমুধেয়]]'' || ভিক্টৰ ||তামিল || |- | ''[[:en:Arinthum Ariyamalum|অৰিন্থুম অৰায়ামালুম]]'' ||আধি নাৰায়ণ ||তামিল || |- | ''[[:en:Andarivaadu|অন্দাৰিবাডু]]'' || বীৰেন্দ্ৰ (ঈৰু বাবু) ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Anniyan|অন্নীয়ান]]'' || [[Deputy Commissioner (India)|ডিচিপি]] প্ৰভাকৰ ||তামিল || [[:en:Tamil Nadu State Film Award for Best Villain|তামিলনাডু ষ্টেট ফিল্ম এৱাৰ্ড ফোৰ বেষ্ট ভিলেইন]] |- | ''[[:en:Athadu|অথাডু]]'' || [[Central Bureau of Investigation|চিবিআই]] অভিচাৰ অঞ্জানেয়া প্ৰসাদ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Ponniyin Selvan (2005 film)|পোন্নিয়িন চেলভান]]'' || গুৰু || তামিল || |- | ''[[:en:Pandipada|পাণ্ডিপাডা]]'' || পাণ্ডিদুৰাই || মলয়ালম || |- | ''[[:en:Political Rowdy|পলিটিকেল ৰৱডী]]'' || পাণ্ডু ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Aadum Koothu|আদুম কুধু]]'' || জমিন্দাৰ ||তামিল|| ডাইৰেক্ট টু টেলিভিচন |- | ''[[:en:Bhageeratha (film)|ভাগীৰথ]]'' || ভেংকাট ৰত্নম ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Sivakasi (film)|শিৱাকাশী]]'' || উদায়াপ্পা || তামিল || [[:en:Filmfare Best Villain Award (Tamil)|ফিল্মফেয়াৰ এৱাৰ্ড ফোৰ বেষ্ট তামিল ভিলেইন]] |- |rowspan="24"| ২০০৬ || ''[[:en:Paramasivan|পৰমশিৱম]]'' || নন্দকুমাৰ || তামিল || |- | ''[[:en:Aathi|আৰতি]]'' || || তামিল|| |- | ''[[:en:Saravana|সৰবানা]]'' || সুন্দৰানান্দী || তামিল || |- | ''[[:en:Idhaya Thirudan|ইধায়া থিৰুদাম]]'' || মায়িলৰাৱণ ||তামিল || |- | ''[[:en:Suyetchai MLA|সুয়েৎসাই এমএলএ]]'' || ||তামিল || |- | ''[[:en:Ajay (2006 film)|অজয়]]'' || বিজয় ||কন্নড় || |- | ''ইল্লালু প্ৰিয়ুৰালা (Illalu Priyurala)'' || বীৰ সিং ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Pokiri (2006 film)|পোকিৰি]]'' || আলি ভাই ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Veerabhadra (film)|বীৰভদ্ৰ]]'' || ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Thalainagaram|থালৈনগৰম]]'' || ||তামিল || |- | ''[[:en:Parijatham (2006 film)|পাৰিজাথম]]'' || সন্তোষ ||তামিল || |- | ''[[:en:Vikramarkudu|বিক্ৰমাৰ্কুদু]]'' || ডিজিপি || তেলেগু || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Ashok (film)|অশোক]]'' || অশোকৰ পিতৃ ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Bommarillu|বোম্মাৰিল্লু]]'' || অৰবিন্দ || তেলেগু || [[:en:Nandi Award for Best Supporting Actor|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ বাবে নন্দী বঁটা]] |- | ''[[:en:Keerthi Chakra (film)|অৰাণ]]'' || কৰ্ণেল || তামিল || |- | ''[[:en:Vettaiyaadu Vilaiyaadu (2006 film)|বেট্টৈয়াদু বিলৈয়াদু]]'' || অৰোকিয়াৰাজ || তামিল || |- | ''[[:en:Perarasu (film)|পেৰাৰাসু]]'' || ইলাক্ক্যাম || তামিল|| |- | ''[[:en:Stalin (2006 film)|ষ্টেলিন]]'' || মুদু কৃষ্ণায়া || তেলেগু || |- | ''[[:en:Vathiyar|ভাথিয়াৰ]]'' || ঈশ্বৰ পাণ্ডিয়ান || তামিল || |- | ''[[:en:Sainikudu|সৈনিকুদু]]'' || মন্দি নানী || তেলেগু || |- | ''[[:en:Khatarnak|খতৰনাক]]'' || || তেলেগু || |- | ''[[:En:Thiruvilaiyaadal Aarambam|ইন থিৰুবিলৈয়াদাল আৰামবাম]]'' || গুৰু || তামিল || |- | ''[[:en:Rakhi (2006 film)|ৰাশী]]'' || || তেলেগু || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Poi (film)|পই]]'' || বিধি || তামিল || |- |rowspan="11"| ২০০৭ || ''[[:en:Pokkiri|পক্বিৰী]]'' || আলী ভাইB || তামিল || মনোনীত, [[:en:Vijay Award for Best Villain|শ্ৰেষ্ঠ খলনায়কৰ বাবে বিজয় বঁটা]] |- | ''[[:en:Lee (2007 film)|লী]]'' || পুথিৰান || তামিল|| |- | ''[[:en:Mozhi (film)|মঝী]]'' || Vijayakumar || তামিল || [[:en:Vijay Award for Best Supporting Actor|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ বাবে বিজয় বঁটা]] |- | ''[[:en:Viyabari|বিয়াবাৰী]]'' || ||তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''আদিভৰম আদাভাল্লাকু চেলাভু'' || || তেলেগু || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Jagadam|জাগাদম]]'' || || তেলেগু || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Munna (2007 film)|মুন্না]]'' || কাখা || তেলেগু || |- | ''[[:en:Veerappu|বীৰাপ্পু]]'' || বেধুকান্নু || তামিল || |- | ''[[:en:Arya (2007 film)|আৰিয়া]]'' || কাচী || তামিল|| |- | ''[[:en:Chiruta|চিৰুথা]]'' || কাৰ্থিকেয়া || তেলেগু || |- | ''[[:en:Kanna (film)|কান্না]]'' || ৰঘুনাথ || তামিল || |- |rowspan="15"| ২০০৮ || ''[[:en:Bheema|ভীম]]'' || চীনা || তামিল || |- | ''[[:en:Velli Thirai|ভেল্লী থিৰাজ]]'' || কান্নৈয়া || তামিল|| |- | ''[[:en:Jalsa|জলচা]]'' || ইন্দু আৰু ভাগ্যমতীৰ পিতৃ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Santosh Subramaniam|সন্তোষ সুব্ৰমণিয়াম]]'' || সুব্ৰমণিয়াম || তামিল || |- | ''[[:en:Arai En 305-il Kadavul|আৰাই ইন ৩০৫-ইল কাডাভুল]]'' || কাডাভুল ||তামিল || |- | ''[[:en:Kantri|কান্ত্ৰী]]'' || পথু ৰাজু ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Parugu|পাৰুগু]]'' || নীলকণ্ঠ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Saroja (2008 film)|সৰোজা]]'' || বিশ্বনাথ || তামিল || |- | ''ৰেইনবোও (Rainbow)'' || গডফাডাৰ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Alibhabha|আলিভাভা]]'' || সুব্ৰমণিয়াম || তামিল|| |- | ''[[:en:Pandhayam (2008 film)|পান্ধায়ম]]'' || মাচানাম || তামিল || |- | ''[[:en:Kotha Bangaru Lokam|কথা বাংগাৰু লোকাম]]'' || বালুৰ পিতৃ ||তেলেগু || মনোনীত, [[:en:Filmfare Best Supporting Actor Award (Telugu)|শ্ৰেষ্ঠ সহ তামিল অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] |- | ''[[:en:Kanchivaram|কাঞ্চিভৰম]]'' || বেঙ্গাদম || তামিল || [[:en:National Film Award for Best Actor|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]<br />[[:en:Filmfare Best Actor Award (Tamil)|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা - তামিল]] (2009)<br>[[:en:Vijay Award for Best Actor|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে বিজয় বঁটা]] |- | ''[[:en:Abhiyum Naanum|অভিয়ুম নানুম]]'' || ৰঘুৰাম || তামিল || [[:en:Tamil Nadu State Film Award for Best Character Artiste (Male)|তামিলনাডু ষ্টেট ফিল্ম এৱাৰ্ড ফৰ বেষ্ট কেৰেক্টাৰ আৰ্টিষ্ট (পুৰুষ)]]<br/>মননীত, [[:en:Filmfare Best Supporting Actor Award (Tamil)|ফিল্মফেয়াৰ বেষ্ট তামিল চাপোৰ্টিং এক্টৰ এৱাৰ্ড]] |- | ''[[:en:Panchamirtham|পঞ্চমিৰথাম]]'' || ৰাৱণা || তামিল || |- |rowspan="11"| ২০০৯ || ''[[:en:Villu (film)|বিল্লু]]'' || জে.ডি. || তামিল || [[:en:Tamil Nadu State Film Award for Best Villain|শ্ৰেষ্ঠ খলনায়কৰ বাবে ''তামিলনাডু ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা'']] |- | ''[[:en:Konchem Ishtam Konchem Kashtam|কন্সেম ইস্তাম কন্সেম]]'' || প্ৰকাশ ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Thoranai|থোৰানাই]]'' || থামিজাৰাচু|| তামিল || |- | ''[[:en:Pistha (film)|পিষ্টা]]'' || সূৰ্যপ্ৰকাশ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Malai Malai|মালাই মালাই]]'' || ইসাকী || তামিল || |- | ''[[:en:Anjaneyulu (film)|অঞ্জানেয়ুলু]]'' || জয় প্ৰকাশ || তেলেগু ||কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Josh (2009 তেলেগু film)|যোশ]]'' || প্ৰিন্সিপাল ||তেলেগু || |- | ''[[:en:Wanted (2009 film)|ৱানটেড]]'' || বানি ভাই || হিন্দী || |- | ''[[:en:Solla Solla Inikkum|চোল্লা চোল্লা ইনিক্কুম]]'' || বাদ্ৰি নাৰায়ণন ||তামিল || |- | ''[[:en:Mathiya Chennai|মাথিয়া চেন্নাই]]'' || || তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Katha (2009 film)|কথা]]'' || বীৰেন || তেলেগু || |} ====২০১০-২০১৯==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" cellpadding="1" |- ! scope="col" | চন ! scope="col" | চলচ্চিত্ৰ ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | ভাষা ! scope="col" | টোকা |- | rowspan="14"| ২০১০ || ''[[:en:Naanu Nanna Kanasu|নানু নানা কুনাসু]]'' || ৰাজ উথাপ্পা || কন্নড় || পৰিচালকো |- | ''[[:en:Singam|চিংগাম]]'' || মায়িল বাগানম ||তামিল || |- | ''[[:en:Theeradha Vilaiyattu Pillai|থীৰাধা বিলৈয়াট্টু পিল্লাই]]'' || জ্যোতিৰ ভাতৃ ||তামিল || |- | ''[[:en:Hoo (film)|হু]]'' || মাইকেল || কন্নড় || |- | ''[[:en:Kadhalagi|কাধালাগী]]'' || অনন্তকৃষ্ণন (এ.কে) || তামিল || |- | ''[[:en:Golimaar (film)|গোলিমাৰ]]'' || ডিগিপি || তেলেগু || |- | ''[[:en:Brindavanam (2010 film)|বৃন্দাবনম]]'' || ভানু প্ৰসাদ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Khaleja|খালেজা]]'' || জিকে || তেলেগু || |- | ''[[:en:Anwar (2010 film)|আনৱাৰ]]'' || ষ্টেলীন মানিমৰান || মলয়ালম || |- | ''[[:en:Elektra (2011 film)|ইলেক্ট’]]'' || আব্ৰাহাম || মলয়ালম || |- | ''[[:en:Collector Gari Bharya|কালেকচন গাৰী ভাৰয়া]]'' || গৌতম || তেলেগু || |- | ''[[:en:Magizhchi|মেগিঝচি]]'' || || তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Orange (2010 তেলেগু film)|অৰেঞ্জ]]'' || অভিশেষ বৰ্মা || তেলেগু || |- | ''[[:en:Chutti Chathan|চুট্টু চেতান]]'' || || তামিল || |- |rowspan="24"| ২০১১ || ''[[:en:Mirapakaay|মিৰাপাকায়]]'' || কিট্টু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Payanam (2011 film)|পায়ানাম]]'' || বিশ্বনাথন || তামিল || |- | ''[[:en:Gaganam|গগনম]]'' || বিশ্বনাথ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Vastadu Naa Raju|বাষ্টাদু না ৰাজু]]'' || নৰসিংহ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Wanted (2011 film)|ৱানটেড]]'' || বাসব ৰেড্ডী || তেলেগু || |- | ''[[:en:Dongala Mutha|দংগলা মুথা]]'' || মুন্না ভাই || তেলেগু || |- | ''[[:en:Ponnar Shankar|পোন্নাৰ শংকৰ]]'' || মানথিয়াপ্পান || তামিল || |- | ''[[:en:Ko (film)|ক’]]'' || যোগেশ্বৰণ || তামিল|| |- | ''[[:en:Mr. Perfect (film)|মি: পাৰফেক্ট]]'' || দুবেয় || তেলেগু || |- | ''[[:en:Vaanam|ভানাম]]'' || ৰহিমুদ্দিন কুৰেশী || তামিল || |- | ''[[:en:Dhool (2011 film)|ঢোল]]'' || নন্দ || কন্নড় || |- | ''[[:en:Engeyum Kaadhal|ইনগেয়ুম কাধাল]]'' || নিজে || তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Puttakkana Highway|পুট্টাক্কানা হাইৱে]]'' || শনি কৃষ্ণ || কন্নড় || |- | ''[[:en:Rajadhani (2011 film)|ৰাজধানী]]'' || অজয় || কন্নড় || |- | ''[[:en:Badrinath (film)|বাদ্ৰীনাথ]]'' || ভীষ্মনাৰায়ণ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Pillaiyar Theru Kadaisi Veedu|পিল্লাইয়াৰ থেৰু ভেদু]]'' || ডাক্টৰ|| তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Bbuddah... Hoga Terra Baap|ববুদ্দাহ... হোগা তেৰা বাপ]]'' || কবীৰ বাবু || হিন্দী || |- | ''[[:en:Venghai|বেঙ্গাই]]'' || ৰাজালিঙ্গম || তামিল || |- | ''[[:en:Singham (2011 film)|সিংগাম]]'' || জয়কান্ত চিক্ৰে || হিন্দী || |- | ''[[:en:Rowthiram|ৰৱথিৰাম]]'' || শিৱৰ ককাক ||তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''মি: ৰাস্কেল'' (Mr. Rascal) || || তেলেগু || |- | ''[[:en:Dookudu|দোকুদু]]'' || শংকৰ নাৰায়ণ || তেলেগু ||[[:en:South Indian International Movie Awards|শ্ৰেষ্ঠ সহ অভিনেতাৰ বাবে সিমা বঁটা]] |- | ''[[:en:Oosaravelli|অচাৰাভেল্লী]]'' || আজ্জু ভাই || তেলেগু || |- | ''[[:en:Solo (2011 film)|চোলো]]'' || ৰঘুপতি নাইডু || তেলেগু || |- | rowspan="10"| ২০১২ || ''প্ৰাৰ্থনে'' (Prarthane) || সাহুকাৰ থিম্মাপ্পা || কন্নড় || |- | ''[[:en:Businessman (film)|বিজিনেজমেন]]'' || জয়দেৱ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Bodyguard (2012 film)|বডীগাৰ্ড]]'' || বাৰাদাৰাজুলা নাইডু || তেলেগু || |- | rowspan="2"|''[[:en:Dhoni (film)|ধনি]]'' || rowspan="2"| শুভ্ৰমনিয়াম|| তামিল || rowspan="2"| পৰিচালোকো |- | তেলেগু |- | ''[[:en:Saguni|সাগুনি]]'' || আৰ. কে. বোপাথী || তামিল || |- | ''[[:en:Devudu Chesina Manushulu (2012 film)|দেভুদু চেচিনা মানুছুলু]]'' || প্ৰকাশ ৰাজ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Cameraman Gangatho Rambabu|কেমেৰামেন গংগাথো ৰামবাবু]]'' || ৰাণা প্ৰতাপ নাইডু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Dhamarukam|ধামাৰুকাম]]'' || ভগৱান শিৱ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Dabangg 2|দাবাং ২]]'' || ঠাকুৰ বাচ্চা সিং || হিন্দী || |- | rowspan="15"| ২০১৩ || ''[[:en:Seethamma Vakitlo Sirimalle Chettu|চেথাম্মা ভাকিতলো চেট্টু]]'' || ৰিলাঙী মাবায়া || তেলেগু || |- | ''মুম্বাই মিৰোৰ'' (Mumbai Mirror) || চেট্টী|| হিন্দী || |- | ''[[:en:Ongole Githa|অংগলে গিথা]]'' || আদিকেষৱুলু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Chennaiyil Oru Naal|চেন্নাইয়িল অৰু নাল]]'' || গৌতম কৃষ্ণ || তামিল || |- | rowspan="2"|''[[:en:Gouravam (2013 film)|গৌৰৱম]]'' || rowspan="2" | পশুপতি|| তামিল || |- | তেলেগু || |- | ''[[:en:Thillu Mullu (2013 film)|থিল্লু মুল্লু]]'' || শিৱ গুৰুনাথান || তামিল || |- | ''[[:en:Balupu|বালুপু]]'' || নানজী/ মোজান ৰাও || তেলেগু || |- | ''[[:en:Thulli Vilayadu|থুল্লি ভিলায়াদু]]'' || সিংগামুথু || তামিল || |- | ''[[:en:Policegiri|পুলিচগিৰি]]'' || নাগোৰি শুভ্ৰমনিয়াম || হিন্দী || |- | ''[[:en:Bhaag Milkha Bhaag|ভাগ মিলখা ভাগ]]'' || বীৰাপানদিয়ান || হিন্দী || |- | ''[[:en:Zanjeer (2013 film)|জঞ্জীৰ]]'' || rowspan="2"| তেজা || হিন্দী || |- | ''[[:en:Thoofan|থোফান]]'' || তেলেগু || |- | ''[[:en:Rajjo|ৰাজ্জো]]'' || হণ্ডা ভাউ|| হিন্দী || |- | ''[[:en:Singh Saab the Great|সিং সাব দ্য গ্ৰেট]]'' || ভূদেৱ সিং || হিন্দী|| |- |rowspan="14"| ২০১৪|| ''[[:en:Heart Attack (2014 film)|হাৰ্ট এটেক্ট]]'' || কেমিঅ’ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Crazy Star (film)|ক্ৰেজী ষ্টাৰ]]'' || || কন্নড় || |- |''[[:en:Race Gurram|ৰেচ গুৰাম]]'' || ভীম প্ৰকাশ || তেলেগু || |- |''[[:en:Heropanti|হিৰ’পাণ্টী]]'' || আধ্বিক চৌধুৰী || হিন্দী|| |- |''[[:en:Un Samayal Arayil|উন সামায়াল আৰায়িল]]'' || rowspan="2"|কালিদাস || তামিল ||rowspan="3"| পৰিচালোকো |- |''উলাবাচাৰু বিৰিয়ানি'' (Ulavacharu Biriyani) || তেলেগু |- |''অগ্গাৰানে'' (Oggarane) || কালিদাস || কন্নড় |- |''[[:en:Alludu Sreenu|আল্লুদু শ্ৰেণু]]'' || ভাই আৰু নৰসিংহ || তেলেগু || |- |''[[:en:Pilla Nuvvu Leni Jeevitham|পিল্লা নুভু লেনি জেৱিথাম]]'' || প্ৰভাকৰ || তেলেগু || |- |''[[:en:Entertainment (2014 film)|এণ্টাৰটৰইনমেণ্ট]]'' || কৰন || হিন্দী|| |- | ''[[:en:Kathai Thiraikathai Vasanam Iyakkam|কাথাই থিৰৈকাথাই বাসানাম ইয়াক্কাম]]'' || || তামিল || কেমিঅ’ এপিয়াৰেঞ্চ |- | ''[[:en:Govindudu Andarivadele|গোৱিন্দুদু আনদাৰিভাদেলে]]'' || বালাৰাজু || rowspan="5" | তেলেগু || |- | ''[[:en:Power (2014 Telugu film)|পাৱাৰ]]'' || এ. কে. মিশ্ৰা|| |- | ''[[:en:Mukunda|মুকুন্দ]]'' || জয় প্ৰকাশ || |- | rowspan="15" | ২০১৫ || ''[[:en:Temper (film)|টেম্পাৰ]]'' || ৱালটাইৰ বসু || |- | ''[[:en:S/O Satyamurthy|চন অৱ সত্যনাৰায়ণ]]'' || সত্যমূৰ্তী || |- | ''[[:en:Pulan Visaranai 2|পুলান বিচাৰানৈ ২]]'' || || তামিল || |- | ''[[:en:JK Enum Nanbanin Vaazhkai|জেকে ইনুম নানবানিন]]'' || ৰুদ্ৰাচাগান || তামিল || |- | ''[[:en:O Kadhal Kanmani|অ কাধাল কণমনী]]'' || গানাপাট্টী || তামিল || |- | ''[[:en:Lion (2015 film)|লায়ন]]'' || চিএম ভৰদ্বাজ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Ranna (film)|ৰান্না]]'' || শৰৎ চন্দ্ৰ || কন্নড় || |- | ''বিনাবায়্যা ৰামায়্যা'' (Vinavayya Ramayya) || || তেলেগু || |- |''[[:en:Rudhramadevi (film)|ৰুদ্ৰামাদেৱী]]''|| শিৱ দেবৈয়া || তেলেগু || |- | ''[[:en:Mr. Airavata|মিষ্টাৰ এয়াৰাৱাটা]]'' || প্ৰতাপ খালে || কন্নড় || |- | ''[[:en:Thoonga Vanam|থংগা বানাম]]'' || rowspan="2"| ভিট্টাল ৰাও || তামিল || |- | ''[[:en:Cheekati Rajyam|চেকেতী ৰাজ্যম]]'' || তেলেগু || |- | ''[[:en:Size Zero (film)|ইনজি ইদুপ্পাঝাগি]]'' || rowspan="2"| সত্যনন্দ || তামিল || |- | ''[[:en:Size Zero (film)|চাইজ জিৰ’]]'' || তেলেগু || |- | ''[[:en:Boologam|বুলোগাম]]'' || দীপক||তামিল|| |- | rowspan="19" | ২০১৬ || ''[[:en:Bangalore Naatkal|বেংগলৰ নাটকল]]'' || ফ্ৰান্সিচ || তামিল || |- | ''[[:en:Priyanka (2016 film)|প্ৰিয়ংকা]]'' || || কন্নড় || |- | ''[[:en:Speedunnodu|স্পীডুন্নোডু]]'' || বীৰভদ্ৰপ্পা || তেলেগু || |- | ''[[:en:Devara Nadalli|দেৱৰাজ নাদাল্লী]]'' || || কন্নড় || |- | ''[[:en:CandyFlip (film)|কেণ্ডীফ্লিপ]]'' || জ’জ’|| ইংৰাজী/ হিন্দী || |- | ''[[:en:Shourya (2016 film)|সূৰ্য]]'' || কৃষ্ণ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Oopiri|আপিৰি]]'' || প্ৰসাদ ৰাও || তেলেগু || |- | ''[[:en:Oopiri|থ’ঝা]]'' || প্ৰসাদ|| তামিল || |- | ''[[:en:Attack (2016 film)|এট্টেক]]'' || গুৰু ৰাজ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Manithan (2016 film)|মনিথান]]'' || আদিশেষন || তামিল || |- | ''[[:en:Ko 2|ক ২]]'' || যোগেশ্বৰন || তামিল || |- | ''[[:en:JK Enum Nanbanin Vaazhkai|ৰাজাধী ৰাজা]]'' || ৰুদ্ৰাটচাগান || তেলেগু || |- | ''[[:en:Srirastu Subhamastu|শ্ৰীৰাষ্টু শুভামাষ্টু]]'' || শ্ৰীৰাম || তেলেগু || |- | ''[[:en:Kotigobba 2|ক’টিগ’ব্বা]]'' || সত্যৰ পিতৃ || কন্নড় || |- | ''[[:en:Mudinja Ivana Pudi|মুদিনজা ইভানা পুদি]]'' || সত্যমৰ পিতৃ || তামিল || |- | ''[[:en:Idolle Ramayana|আইডল ৰামায়ণ]]'' ||rowspan="2"| ভুজাগৈয়া || কন্নড় || |- | ''[[:en:Mana Oori Ramayanam|মানা অৰি ৰামায়ণম]]'' || তেলেগু || |- | ''[[:en:Kadavul Irukaan Kumaru|কাদাভুল ইৰুকান কুমাৰু]]'' ||মনিমৰণ || তামিল || |- | ''[[:en:Naanu Mattu Varalakshmi|নাু মাট্টু বীৰালক্ষ্মী]]'' || ট্ৰেইনাৰ || কন্নড় || |- | rowspan="15" | 2017 || ''[[:en:Shatamanam Bhavati|সাতামানাম]]'' || ৰাঘৱৰাজু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Dwaraka (film)|দ্বাৰকা]]'' || মুখ্যমন্ত্ৰী || তেলেগু || |- | ''[[:en:Yaakkai|য়াক্কাই]]'' || চাগায়াম || তামিল || |- | ''[[:en:Raajakumara|ৰাজাকুমাৰ]]'' || জগন্নাথ || কন্নড় || |- | ''[[:en:Achayans]]'' || কমিচনাৰ কাৰ্তিক কাথিৰেচন || মালয়ালম|| |- |''[[:en:Aaradugula Bullet|আৰাদুগুলা বুলেট]]'' || নিত্যানন্দ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Vanamagan|ভানামগন]]'' || ৰাজাশেখৰ || তামিল || |- | ''[[:en:Nakshatram (film)|নক্ষত্ৰম]]'' || পৰশুৰামৈয়া আই. পি. এছ. || তেলেগু || |- |''[[:en:Ungarala Rambabu|আনগাৰালা ৰামবাবু]]'' || ৰাঙ্গা নয়ন || তেলেগু || |- | ''[[:en:Golmaal Again|গোলমাল এগেইন]]'' || বসু ৰেড্ডী || হিন্দী || |- | ''[[:en:Raja The Great|ৰাজা দ্য গ্ৰেট]]'' || এছ পি প্ৰকাশ || তেলেগু || |- | ''গৱদ্ৰু হোটেল'' (Gowdru Hotel) || ৰিচিৰ ককা || কন্নড় || |- | ''[[:en:Richie (film)|ৰিচি]]'' || ফাডাৰ এ. কে. সগয়ম (Father A.K. Sagayam) || তামিল || |- | ''[[:en:Velaikkaran (2017 film)|বেলৈক্কাৰন]]'' || কাশী || তামিল || |- | ''[[:en:Kalavadiya Pozhudugal|কালাবাদিয়া পোঝুদুগাল]]'' || সুন্দৰৰঞ্জন ||তামিল || |- | rowspan="18" |২০১৮|| ''[[:en:Jai Simha|জয় সিংহ]]'' || মাষ্টৰ|| তেলেগু || |- |''[[:en:Prema Baraha|প্ৰেম বাৰাহা]]'' || rowspan="2"|আৰ্মী মেনৰ দেউতাক || কন্নড় || |- |''[[:en:Prema Baraha|চোলি্লিবিদাৱা]]'' || তামিল || |- |''[[:en:Rangasthalam|ৰাঙ্গাস্থলম]]'' || এম এল এ দক্ষিণা মূৰ্ত্তী || তেলেগু || |- |''[[:en:Seizer|সেইজাৰ]]'' || ভূপতি|| কন্নড় || মনোনিত– শ্ৰেষ্ঠ খলনায়কৰ বাবে ফিল্মবিট বঁটা – কন্নড় |- |''[[:en:Mohanlal (film)|মোহনলাল]]'' || নিজে || মালয়ালম || |- |''[[:en:Bharat Ane Nenu|ভাৰত আনে নেনু]]''|| বাৰাদাৰাজুলু || তেলেগু || |- | ''[[:en:Mahanati|মহানতী]]'' || rowspan="2"| [[:en:Aluri Chakrapani|আলুৰি চক্ৰপানী]] || তেলেগু ||rowspan=2|দ্বিভাষিক |- | ''নাদিগাইয়াৰ থিলাগাম'' (Nadigaiyar Thilagam) || তামিল |- |''[[:en:Sometimes (film)|চামটাইমচ]]'' || কৃষ্ণমূৰ্ত্তী|| তামিল || direct-to-video |- |''[[:en:Traffic Ramasamy (film)|ট্ৰাফিক ৰামাস্বামী]]'' || পুলিচ অভিচাৰ || তামিল || |- |''[[:en:Goodachari|গোদাচাৰী]]'' || সত্য || তেলেগু || |- |''[[:en:Srinivasa Kalyanam (2018 film)|শ্ৰীনিবাস কল্যানম]]'' || আৰ. কে. ||তেলেগু || |- | ''[[:en:60 Vayadu Maaniram|৬০ বায়াদু মণিৰাম]]'' || গোবিন্দৰাজন || তামিল || |- | ''[[:en:Chekka Chivantha Vaanam|চেক্কা চিৱানথা বানাম]]'' || সেনাপাতি ||তামিল || |- |''[[:en:Hello Guru Prema Kosame|হেল্লো গুৰু কোসামে]]'' || বিশ্বনাথ || তেলেগু || |- |''[[:en:Sei (film)|সেই]]'' || [[:en:Assistant Commissioner of Police (India)|এচিপি]] সূৰ্যনাৰায়ণ || তামিল || |- |''[[:en:Odiyan|অদিয়ান]]'' || ৰাবুন্নী || মালয়ালম || |- |Rowspan=11|২০১৯|| ''[[:en:N.T.R. Kathanayakudu|এন. টি. আৰ.]]'' || [[:en:B. Nagi Reddy|বি নাগী ৰেড্ডী]] || তেলেগু || |- |''[[:en:F2: Fun and Frustration|এফ২ : ফান এণ্ড ফ্ৰাষ্ট্ৰেশ্বন]]'' || দৰা স্বামী নাইডু || তেলেগু || |- |''[[:en:Nine (2018 film)|নাইন]]''|| ডাক্টৰ. ইনিয়াথ খান || মালয়ালম || |- |''[[:en:Dev (2019 film)|দেৱ]]'' || ৰামালিঙ্গাম || তামিল || |- |''[[:en:Athiran|অথিৰণ]]''|| ডাক্টৰ মোলায়াদাথু কুন্না নায়াৰ || মালয়ালম || |- |''[[:en:Maharshi (2019 film)|মহৰ্ষী]]'' || কে. সৈত্যনাৰায়ন || তেলেগু || |- | ''[[:en:1st Rank Raju (2019 film)|ফাৰ্ষ্ট ৰেঙ্ক ৰাজু]]'' || চি এ অ পাৰ্থসাৰথি || তেলেগু || |- | ''[[:en:Asuran (2019 film)|অসুৰন]]'' || বেণুগোপাল সেসাদ্ৰি|| তামিল || |- |''[[:en:Azhiyatha Kolangal 2|আঝিয়ানথা কোলাঙাল ২]]'' || গৌৰী শংকৰ || তামিল || |- | ''[[:en:Venky Mama|বিকি মামা]]'' || [[:en:Brigadier|ব্ৰিগাদিয়াৰ]] বিজয় প্ৰকাশ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Ruler (film)|ৰুলাৰ]]'' || বীৰেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ || তেলেগু || |} ====২০২০&nbsp; – বৰ্তমান==== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" cellpadding="1" |- ! scope="col" | চন ! scope="col" | চলচ্চিত্ৰ ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | ভাষা ! scope="col" | টোকা |- |Rowspan=12 |২০২০ || ''[[:en:Sarileru Neekevvaru|চাৰিলেৰু নেকেভাৰু]]'' || [[:en:Member of Legislative Assembly|এমএলএ]] য়েদ্দুলা নগেন্দ্ৰ || তেলেগু || |- | ''[[:en:Mayabazar 2016|মায়াবাজাৰ ২০১৬]]'' || [[:en:Assistant Commissioner|এচিপি]] অশোক || কন্নড় || |- | ''[[:en:Naarappa|নাৰাপ্পা]]'' || লয়াৰ বেণুগোপাল (Lawyer Venugopal) || rowspan="4" | তেলেগু || |- | ''অল্লুদু অধুৰ্চ (Alludu Adhurs)''|| || |- | ''[[:en:Pushpa (film)|পুষ্পা]]'' || || |- | ''[[:en:Vakeel Saab|উকীল চাব]]'' || [[:en:Advocate|এডভোকেট]] সূৰ্য প্ৰকাশ || |- |''[[:en:Yuvarathnaa|যুৱৰত্ন]]'' || কৃষ্ণ বৰ্ধন || কন্নড় || ফিল্মিং |- |''[[:en:Agni Siragugal|অগ্নি চিৰাগুগাল]]'' || [[:en:Central Bureau of Investigation|চিবিআই]] অভিচাৰ নবীন কুমাৰ || rowspan="2" | তামিল || ফিল্মিং |- | ''[[:en:Annaatthe|আন্নাথে]]'' || || |- | ''[[:en:Thalaivi|থালাইবি]]'' || [[:en:M. Karunanidhi|মিঃ কৰুণানিধি]] || হিন্দী/তামিল/তেলেগু || |- |} ===পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক হিচাপে=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center; " ! চন!! চলচ্চিত্ৰ!! ভাষা!! প্ৰযোজক!! পৰিচালক!! টোকা |- | ২০০২ ||''[[:en:Dhaya (film)|ধায়া]]'' || rowspan="9" |তামিল ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ২০০৩ || ''[[:en:Naam (2003 film)|নাম]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ২০০৪ || ''[[:en:Azhagiya Theeye|আঝাগিয়া থেয়ে]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ২০০৫ || ''[[:en:Kanda Naal Mudhal|কান্দা নাল মুধাল]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ২০০৬ || ''[[:en:Poi (film)|পই]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ২০০৭ || ''[[:en:Mozhi (film)|মোঝি]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | rowspan="2" | ২০০৮ || ''[[:en:Velli Thirai|বেল্লি থিৰৰই]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ''[[:en:Abhiyum Naanum|অভিয়ুম নানুম]]'' ||{{yes}}||{{no}}|| |- | rowspan="2" | ২০১০ || ''[[:en:Inidhu Inidhu|ইনিধু ইনিধু]]'' ||{{yes}}||{{no}} |- | ''[[:en:Naanu Nanna Kanasu|নানু নান্না কানাচু]]'' || কন্নড় || {{yes}}||{{yes}}||Directorial Debut |- | rowspan="2" | ২০১১ || ''[[:en:Payanam (2011 film)|পায়ানাম]]'' || তামিল ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ''[[:en:Puttakkana Highway|পুট্টাক্কানা হাইৱে]]'' || কন্নড় || {{yes}}||{{no}}||নেশ্যনেল এৱাৰ্ড ফৰ বেষ্ট ৰিজনেল ফিল্ম অফ দ্য ইয়াৰ<ref>{{cite web|url=http://cinevedika.net/2011/05/national-film-award-for-prakash-raj.html |title=National Film Award for Prakash Raj&nbsp; — Puttakkana Highway &#124; Cine Vedika &#124; Telugu &#124; Film News &#124; Daily Serials &#124; TV Shows &#124; Movies&#124; Music |publisher=Cine Vedika |accessdate=6 August 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324194203/http://cinevedika.net/2011/05/national-film-award-for-prakash-raj.html |archivedate=24 March 2012 }}</ref> <br/> বেংগালুৰু ইণ্টাৰনেশ্যনেল ফিল্ম ভেষ্টিবল এৱাৰ্ড<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/lucky-wins-the-golden-bherunda-award-at-biff/215058-62-132.html |title='Lucky' wins the Golden Bherunda award at BIFF&nbsp; — IBN South&nbsp; — IBN Bangalore&nbsp; |publisher=CNN IBN |date=26 December 2011 |accessdate=6 August 2012 |archivedate=3 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203220408/http://ibnlive.in.com/news/lucky-wins-the-golden-bherunda-award-at-biff/215058-62-132.html |deadurl=yes }}</ref> |- | rowspan="2" | ২০১২ || ''[[:en:Mayilu|মায়িলু]]'' || rowspan="2" | তামিল ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ''[[:en:Dhoni (film)|ধনী]]'' ||{{yes}}||{{yes}}|| |- | ২০১৩ || ''[[:en:Gouravam (2013 film)|গৌৰৱম]]'' || তামিল / তেলেগু ||{{yes}}||{{no}}|| |- | ২০১৪ || ''[[:en:Un Samayal Arayil|উন চামায়াল আৰায়িল / অগ্গাৰানে / উলাভাচাৰু বিৰিয়ানী]]''<ref name="chakpak1">[http://www.chakpak.com/content/news/prakash-rai-direct-oggarane Prakash Rai to direct Oggarane | Chakpak<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="oneindia1">{{Cite web |title=Oggarane Kannada film by actor Prakash Raj {{!}} ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ 'ಒಗ್ಗರಣೆ' ಹಾಕಲಿರುವ ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ – Oneindia Kannada<!-- Bot generated title --> |url=http://kannada.oneindia.in/movies/news/oggarane-kannada-film-by-prakash-raj-077450.html |access-date=2020-08-21 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203022358/http://kannada.oneindia.in/movies/news/oggarane-kannada-film-by-prakash-raj-077450.html |deadurl=yes }}</ref> || তামিল / [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] / তেলেগু ||{{yes}} ||{{yes}}|| |- |২০১৬ ||''[[:en:Mana Oori Ramayanam|মানাভূৰী ৰামায়ণা / ইদোল্লে ৰামায়ণা]]'' ||তেলেগু / কন্নড় ||{{yes}} ||{{yes}} || |- |২০২০ ||''[[:en:Arishadvarga|আৰিশাদভাৰ্গা]]'' ||কন্নড় ||{{yes}} ||{{no}} || |} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Prakash Raj|প্ৰকাশ ৰাজ}} * {{IMDb name|id=0695177|name=প্ৰকাশ ৰাজ}} {{শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নাস্তিকতাবাদী]] 5216nikyz68yi1r7ae0uisx2fzhm9y8 0 63402 634432 383222 2026-09-06T07:27:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634432 wikitext text/x-wiki [[Image:Dayananda Saraswati.jpg|thumb|দয়ানন্দ স্বৰস্বতী]] '''স্বৰাজ''' ({{Lang-en|Swaraj}}{{lang-hi|[[wikt:स्वराज|स्वराज]]}}; ''[[wikt:स्वयं|স্ব-]]'' "নিজ", ''[[wikt:raj|ৰাজ]]'' "শাসন") বুলিলে সাধাৰণতে স্বায়ত্ত্বশাসন বুজায় আৰু মহৰ্ষি দয়ানন্দ স্বৰস্বতীয়ে "গৃহ-শাসন"ৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল যি পিছলৈ মহাত্মা গান্ধীয়ে<ref>''[[Hind Swaraj or Indian Home Rule]]'', Gandhi, 1909</ref> ব্যৱহাৰ কৰিছিল কিন্তু শব্দটোৱে প্ৰকৃততে বিদেশী দমনৰ পৰা ভাৰতৰ স্বাধীন,গান্ধীৰ ধাৰণাক বুজাইছিল।<ref>[http://www.swaraj.org/whatisswaraj.htm What is Swaraj?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915140246/http://www.swaraj.org/whatisswaraj.htm |date=2012-09-15 }}. Retrieved on July 12, 2007.</ref> স্বৰাজে শাসনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে, পদানুক্ৰমিক চৰকাৰৰ দ্বাৰা নহয়, ব্যক্তি আৰু সমাজ নিৰ্মাণৰ যোগেৰে আত্মশাসনৰ দ্বাৰা। ইয়াৰ মূল গুৰুত্ব হৈছে ৰাজনৈতিক বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ ওপৰত।<ref>Parel, Anthony. ''Hind Swaraj and other writings of M. K. Gandhi''. Cambridge University Press. Cambridge, 1997.</ref> যিহেতু এয়া ব্ৰিটেইনে অনুসৰণ কৰা ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰণালীৰ বিপৰীত, গান্ধীৰ স্বৰাজৰ ধাৰণাটোৱে ব্ৰিটিছ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, আমোলা তান্ত্ৰিক, আইনী, সামৰিক আৰু শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান বৰ্জনত ভাৰতৰ সপক্ষে আছিল।<ref>[http://www.swaraj.org/whatisswaraj.htm What is Swaraj?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915140246/http://www.swaraj.org/whatisswaraj.htm |date=2012-09-15 }}. Retrieved on March 3, 2007.</ref> এছ সত্যমূৰ্তি, চিত্তৰঞ্জন দাস আৰু মতিলাল নেহৰু আদি ভিন্ন আদৰ্শৰ স্বৰাজ-অনুগামী আছিল,যিসকলে ভাৰতৰ সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ মূল ভেটি স্থাপন কৰিছিল। যদিও গান্ধীৰ স্বৰাজৰ পূৰ্ণ-কাৰ্যকৰীকৰণৰ লক্ষ্য প্ৰাপ্ত হোৱা নাছিল, ইয়াৰ বাবে তেওঁ স্থাপন কৰা স্বেচ্ছামূলক কৰ্ম সংগঠনবোৰে মানুহৰ আন্দোলন, ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইত গঢ়ি উঠা স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন আৰু কিছুমান বেচৰকাৰী সংস্থাৰ বাবে পূৰ্ববৰ্ধিত আৰু আদৰ্শ আৰ্হি বা মডেল হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="What Swaraj meant to Gandhi">[http://www.mkgandhi.org/articles/swaraj.htm What Swaraj meant to Gandhi]. Retrieved on September 17, 2008.</ref>জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ, উদিত স্বৰাজ আৰু ভূদান আন্দোলনৰ নেতৃত্বত অত্যাচাৰী স্থানীয় আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে হোৱা শিক্ষাৰ্থী আন্দোলনো স্বৰাজৰ ধাৰণাৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল,যি গোটেই ভাৰতত ভূমি সংস্কাৰ আইনৰ দাবী পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত কৰিছিল, আৰু যাৰ ফলত ভাৰতে ভূমি কাৰ্যভাৰ আৰু সামাজিক সংগঠনৰ জমিদাৰী প্ৰণালী বৰ্জন কৰিছিল। <!-- Although Gandhi's aim of totally implementing the concepts of Swaraj in India was not achieved, the voluntary work organisations which he founded for this purpose did serve as precursors and role models for people's movements, voluntary organisations, and some of the non-governmental organisations that were subsequently launched in various parts of India.The student movement against oppressive local and central governments, led by [[Jayaprakash Narayan]], Udit Swaraj and the [[Bhoodan movement]], which presaged demands for land reform legislation throughout India, and which ultimately led to India's discarding of the [[Zamindari system]] of land tenure and social organisation, were also inspired by the ideas of Swaraj. --> ==মূল ধাৰণা== ''আৰ্য সমাজ''ৰ প্ৰতিষ্ঠাতা আৰু ''হিন্দু সংস্কাৰক'', স্বামী দয়ানন্দ সৰস্বতী,যি "নৰি-সুন্দ্ৰ-ভেডধাৰক মহাৰাষ্ট্ৰ দেব দয়ানন্দ সৰস্বতী" বুলিও জনাজাত, ''স্বৰাজ''ক "স্বৈৰপ্ৰশাসন" বা "গণতন্ত্ৰ" বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। স্বীকাৰ কৰা স্বকীয় দয়ানন্দ সৰস্বতীয়ে, ঈশ্বৰে মানুহক তেওঁলোকে নিৰ্বাচন কৰি লোৱা যিকোনো কাম মুক্ত ভাৱে কৰিবলৈ সৃষ্টি কৰিছিল, এই ধাৰণা লৈ বিদেশী ব্ৰিটিছ চাকৰিৰ বৈধতা সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন কৰিছিল যে এই চাকৰিয়ে নিজৰ ভূমিতে ভাৰতীয় দেশক দাস হিচাপে গঢ়ি তোলা নাইনে ? স্বামীৰ দৃষ্টিত ''স্বৰাজ'' স্বাধীনতা যুদ্ধৰ ভিত্তি আছিল। স্বতন্ত্ৰতাৰ দৰ্শনত। দাদাভাই নৌৰোজীয়ে কৈছিল যে তেওঁ সৰস্বতীৰ ''সত্ৰাৰ্থ প্ৰকাশ''ৰ পৰা ''স্বৰাজ'' শব্দটো শিকিছিল।{{cn|date=September 2016}} <!-- [[Swami Dayanand Saraswati]], also known as "Nāri-Shudra-Vedoddharak Maharashtra Dev Dayanand Saraswati founder of the [[Arya Samaj]] and a [[Hindu]] reformer, defined ''swaraj'' as the "administration of self" or "democracy". Swami Dayanand Saraswati, beginning with the premise that God had created people free to perform any work they were inclined to choose, then questioned the legitimacy of the foreign British occupation to make the Indian nation slaves on their own land? In the Swami's view, ''swaraj'' was the basis for freedom fighting. [[Dadabhai Navroji]] said that he had learnt the word ''swaraj'' from the ''[[Satyarth Prakash]]'' of Saraswati. --> স্বৰাজে এখন ৰাষ্ট্ৰবিহীন সমাজৰ পোষকতা কৰে। মহাত্মা গান্ধীৰ মতে, মানুহৰ ওপৰত ৰাষ্ট্ৰৰ সামগ্ৰিক প্ৰভাৱ ক্ষতিকাৰক। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰক "আত্মাহীন যন্ত্ৰ" বুলি অভিহিত কৰিছিল যিয়ে জনতাৰ সৰ্বশেষ ক্ষতি কৰে।<ref>Jesudasan, Ignatius. ''A Gandhian theology of liberation''. Gujarat Sahitya Prakash: Ananda India, 1987, pp 236-237.</ref> ৰাষ্ট্ৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনতাৰ সেৱা কৰা। কিন্তু গান্ধীয়ে ভয় খাইছিল যে ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰক সেৱা কৰাৰ উপযুক্ত আহিলালৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ অচিলাত, ৰাষ্ট্ৰই নাগৰিকসকলৰ অধিকাৰ খৰ্ব কৰিব আৰু মহাৰক্ষাকৰ্তাৰ ভূমিকাত নিজকে বহুৱাই তেওঁলোকৰ পৰা শোচনীয় নীৰৱতা দাবী কৰিব। <!--(But Gandhi feared that in the name of moulding the state into a suitable instrument of serving people, the state would abrogate the rights of the citizens and arrogate to itself the role of grand protector and demand abject acquiescence from them)-->ই এক বিপৰ্যয়ৰ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰিব য'ত নাগৰিকসকলক ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰা হ'ব আৰু একে সময়তে ইয়াক বন্ধ কৰি ৰখা হ'ব, যি গান্ধীৰ মতে, নিৰাশাজনক আৰু বিপদজনক আছিল।<!-- This would create a paradoxical situation where the citizens would be alienated from the state and at the same time enslaved to it, which, according to Gandhi, was demoralising and dangerous. দক্ষিণ আফ্ৰিকাত আৰু ভাৰতত এক কেন্দ্ৰীকৰণ, এক একএকত্ৰিক ৰাজ্যৰ বিষয়ে তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক, কংগ্ৰেছ আৰু ইয়াৰ নেতাসকলৰ সৈতে তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কে ৰাজনৈতিক শক্তিৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰভাৱ আৰু ক্ষমতা ৰ ৰাজনীতিৰ দলৰ প্ৰণালীৰ কাৰ্যকাৰীতাৰ বিষয়ে তেওঁৰ শংকা নিশ্চিত কৰে (যাৰ বাবে তেওঁ কেৱল একৰো অধিক সময়ত কংগ্রেছৰ পৰা পদত্যাগ কৰিছিল)। প্ৰতিবাৰ) আৰু ব্ৰিটিছ সংসদীয় প্ৰণালীৰ অধ্যয়নে তেওঁক বিশ্বাস কৰিছিল যে প্ৰতিনিধি গণতন্ত্ৰে মানুহৰ সৈতে ন্যায় পূৰণ কৰিবলৈ অক্ষম।<ref>''Hind Swaraj''. M.K. Gandhi. Chapter V</ref> If Gandhi's close acquaintance with the working of the state apparatus [[Mohandas Karamchand Gandhi in South Africa|in South Africa]] and [[Indian independence movement|in India]] strengthened his suspicion of a centralised, monolithic state, his intimate association with the [[Indian National Congress|Congress]] and its leaders confirmed his fears about the [[corruption in India|corrupting influence of political power]] and his scepticism about the efficacy of the [[politics of India|party systems]] of power politics (due to which he resigned from the Congress on more than one occasion only to be persuaded back each time) and his study of the [[British parliamentary system]]s convinced him that [[representative democracy]] was incapable of meting out justice to people. --> গান্ধীয়ে, জনসাধাৰণ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ উৎকৰ্ষ, এই দ্বৈত উদ্দেশ্য সিদ্ধিৰ বাবে, এক ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন কৰাটো প্ৰয়োজনীয় বুলি চিন্তা কৰিছিল। ইয়াৰ বাবেই তেওঁ প্ৰতিৰোধ (ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতি) আৰু পুনৰ্গঠন(স্বেচ্ছামূলক আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী সামাজিক কামৰ যোগেৰে)ৰ দুকোণীয়া কৌশল বিকশিত কৰিছিল। যদিও "স্বৰাজ" শব্দৰ অৰ্থ হৈছে স্ব-শাসন, গান্ধীয়ে ইয়াক জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰক আৱৰা এক অবিচ্ছেদ্য বিপ্লৱৰ সমল বুলিছিল: "ব্যক্তিগত স্তৰত স্বৰাজ, নিৰপেক্ষ আত্ম-মূল্যায়ন, নিৰন্তৰ আত্ম-সংশোধন আৰু বৰ্ধিত আত্ম-নিৰ্ভৰশীলতাৰ ক্ষমতাৰ সৈতে, গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে সংযোজিত।"<ref>M. K. Gandhi, Young India, June 28, 1928, p. 772.</ref> ৰাজনৈতিকভাৱে, স্বৰাজ হৈছে স্ব-চৰকাৰ আৰু ভাল চৰকাৰ নহয় (গান্ধীৰ বাবে, ভাল চৰকাৰ স্ব-চৰকাৰৰ বিকল্প নহয়) আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণৰ পৰা স্বাধীন হ'বলৈ এক নিৰন্তৰ প্ৰচেষ্টা, বিদেশী চৰকাৰ হওক বা ৰাষ্ট্ৰীয় হওক। আন কথাত, ই হৈছে বিশুদ্ধ নৈতিক কৰ্তৃত্বৰ ওপৰত আধাৰিত মানুহৰ সাৰ্বভৌমত্ব। অৰ্থনৈতিকভাৱে, স্বৰাজৰ অৰ্থ হৈছে কঠোৰ শ্ৰমৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক স্বাধীনতা। আৰু ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ পৰিপ্ৰেক্ষিতত, স্বৰাজ সকলো সংক্ৰমণৰ (restraints)পৰা স্বাধীনতাতকৈ যথেষ্ট অধিক, ই আত্মশাসন, আত্ম-সংৰক্ষণ, আৰু ইয়াক 'মোক্ষ' বা মুক্তিৰ সৈতে সমান বুলিব পাৰি।<ref>"M. K. Gandhi, Young India, December 8, 1920, p.886 (See also Young India, August 6, 1925, p. 276 and Harijan, March 25, 1939, p.64.)</ref> স্বৰাজ গ্ৰহণ কৰাৰ অৰ্থ হৈছে এনে এক প্ৰণালী ৰূপায়ণ কৰা য'ত ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰ প্ৰকৃতভাৱে শূন্য, আৰু প্ৰকৃত শক্তি পোনপটীয়াকৈ জনতাৰ হাতত থাকে। গান্ধীয়ে কৈছিল- "শক্তি মানুহৰ ভিতৰত থাকে, তেওঁলোকে যিকোনো সময়তে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।<ref>Jesudasan, Ignatius. ''A Gandhian theology of liberation''. Gujarat Sahitya Prakash: Ananda India, 1987, pp 251.</ref> এই দৰ্শন এজন ব্যক্তিৰ ভিতৰত থাকে যি নিজৰ মুৰব্বী হ'বলৈ শিকিব লাগে আৰু তেওঁৰ সমাজৰ ওপৰৰ স্তৰলৈ বিয়পিব লাগে যি কেৱলমাত্ৰ নিজৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। গান্ধীয়ে কৈছিল- "এনে অৱস্থাত (য'ত স্বৰাজ প্ৰাপ্ত হয়) সকলোৱেই নিজেই নিজৰ শাসক। তেওঁ নিজকে কেতিয়াও তেওঁৰ প্ৰতিৱেশীৰ বাবে কোনো প্ৰতিবন্ধক নোহোৱাকৈ চলাই নিয়ে।"<ref>Murthy, Srinivas.''Mahatma Gandhi and Leo Tolstoy Letters''. Long Beach Publications: Long Beach, 1987, pp 13.</ref>তেওঁ মূল সিদ্ধান্তৰ সাৰাংশ এনেদৰে কৰিছিল: "আমি নিজৰ ওপৰত শাসন কৰিবলৈ শিকাতোৱেই স্বৰাজ।<ref>[[M. K. Gandhi]]. ''Hind Swaraj or Indian Home Rule''. Ahmedabad, Gujarat: Navajivan Publishing House, 1938.</ref> গান্ধীয়ে ১৯৪৬ চনত তেওঁৰ অন্তৰ্দৃষ্টি ব্যাখ্যা কৰিছিল:{{quote| স্বাধীনতা তলিৰ পৰা আৰম্ভ হয়... এখন সমাজ নিৰ্মাণ কৰিব লাগিব য'ত প্ৰতিখন গাঁও স্ব-বহনক্ষম আৰু নিজৰ কাম ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব লাগিব... ইয়াৰ পৰা যিকোনো আক্ৰমণৰ পৰা নিজকে ৰক্ষা কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত ইয়াক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হ'ব আৰু নষ্ট হ'বলৈ সাজু কৰা হ'ব... ই প্ৰতিৱেশ বা বিশ্বৰ ওপৰত কৰা নিৰ্ভৰতা আৰু ইচ্ছুক সহায় বাদ নিদিয়ে। ই পাৰস্পৰিক শক্তিৰ এক মুক্ত আৰু স্বেচ্ছামূলক খেল হ'ব... অসংখ্যা গাওঁৰে গঠিত এই গাঁথনিত, সদায়ে প্ৰসাৰিত, কেতিয়াও আৰোহণ নকৰা বৃত্ত থাকিব। বৃদ্ধি তলৰ দ্বাৰা নিৰ্ভৰ শীল এপেচথকা পিৰামিড নহ'ব। কিন্তু ই এক ওখ বৃত্ত হ'ব যাৰ কেন্দ্ৰ ব্যক্তি হ'ব। সেয়েহে আটাইতকৈ বাহিৰৰ পৰিধিয়ে ভিতৰৰ বৃত্তটো ভাঙিবলৈ শক্তি ব্যৱহাৰ নকৰিব কিন্তু ভিতৰৰ সকলোকে শক্তি প্ৰদান কৰিব আৰু ইয়াৰ পৰা নিজৰ শক্তি আহৰণ কৰিব।(Independence begins at the bottom... A society must be built in which every village has to be self-sustained and capable of managing its own affairs... It will be trained and prepared to perish in the attempt to defend itself against any onslaught from without... This does not exclude dependence on and willing help from neighbours or from the world. It will be a free and voluntary play of mutual forces... In this structure composed of innumerable villages, there will be ever-widening, never-ascending circles. Growth will not be a pyramid with the apex sustained by the bottom. But it will be an oceanic circle whose center will be the individual. Therefore the outermost circumference will not wield power to crush the inner circle but will give strength to all within and derive its own strength from it.)<ref>Murthy, Srinivas.''Mahatma Gandhi and Leo Tolstoy Letters''. Long Beach Publications: Long Beach, 1987, pp 189.</ref> }} ভাৰতত এনে এক কাল্পনিক অন্তৰ্দৃষ্টি ৰূপায়ণ কৰাৰ বাবে গান্ধী নিৰ্ভীক আছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে পৰ্যাপ্ত ব্যক্তি আৰু সম্প্ৰদায়ৰ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰিলে সমাজ ৰপৰিৱৰ্তন হ'ব। তেওঁ কৈছিল- "এইটো, এয়া সকলো কাল্পনিক বুলি উপহাস কৰা হ'ব পাৰে আৰু সেয়া ভাবিবলগীয়া চিন্তা নহয়... ভাৰতক সঁচা ছবিৰে জীয়াই থাকিবলৈ দিয়ক, যদিও ইয়াৰ সম্পূৰ্ণতা কেতিয়াও অনুভৱ কৰা নাছিল। আমি ইয়াৰ ওচৰলৈ কিবা এটা পাবলৈ আগতে আমি কি বিচাৰোঁ তাৰ সঠিক ছবি থাকিব লাগিব।(It may be taunted with the retort that this is all Utopian and, therefore not worth a single thought... Let India live for the true picture, though never realised in its completeness. We must have a proper picture of what we want before we can have something approaching it.)"<ref>Parel, Anthony. ''Hind Swaraj and other writings of M. K. Gandhi''. Cambridge University Press. Cambridge, 1997, pp 189.</ref> <!-- Gandhi thought it necessary to evolve a mechanism to achieve the twin objectives of empowering the people and 'empowering' the state. It was for this that he developed the two pronged strategy of resistance (to the state) and reconstruction (through voluntary and participatory social action).{{fact|date=February 2015}} Although the word "Swaraj" means self-rule, Gandhi gave it the content of an integral revolution that encompasses all spheres of life: "At the individual level Swaraj is vitally connected with the capacity for dispassionate self-assessment, ceaseless self-purification and growing self-reliance." Politically, swaraj is self-government and not good government (for Gandhi, good government is no substitute for self-government) and it means a continuous effort to be independent of government control, whether it is foreign government or whether it is national. In other words, it is sovereignty of the people based on pure [[moral authority]]. Economically, Swaraj means full economic freedom for the toiling millions. And in its fullest sense, Swaraj is much more than freedom from all restraints, it is self-rule, self-restraint, and could be equated with ''moksha'' or [[salvation]]. Adopting Swaraj means implementing a system whereby the state machinery is virtually nil, and the real power directly resides in the hands of people. Gandhi said: "Power resides in the people, they can use it at any time." This philosophy rests inside an individual who has to learn to be master of his own [[Self (spirituality)|self]] and spreads upwards to the level of his community which must be dependent only on itself. Gandhi said: "In such a state (where swaraj is achieved) everyone is his own ruler. He rules himself in such a manner that he is never a hindrance to his neighbour."He summarised the core principle like this: "It is Swaraj when we learn to rule ourselves." Gandhi explained his vision in 1946: {{quote|Independence begins at the bottom... A society must be built in which every village has to be self-sustained and capable of managing its own affairs... It will be trained and prepared to perish in the attempt to defend itself against any onslaught from without... This does not exclude dependence on and willing help from neighbours or from the world. It will be a free and voluntary play of mutual forces... In this structure composed of innumerable villages, there will be ever-widening, never-ascending circles. Growth will not be a pyramid with the apex sustained by the bottom. But it will be an oceanic circle whose center will be the individual. Therefore the outermost circumference will not wield power to crush the inner circle but will give strength to all within and derive its own strength from it.}} Gandhi was undaunted by the task of implementing such a [[utopian]] vision in India. He believed that by transforming enough individuals and communities, society at large would change. He said: "It may be taunted with the retort that this is all Utopian and, therefore not worth a single thought... Let India live for the true picture, though never realised in its completeness. We must have a proper picture of what we want before we can have something approaching it." --> ==গান্ধীৰ পৰবৰ্তী সময়== গান্ধীৰ মৃত্যুৰ পিছত ভিনোবা ভাৱেই ৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত সৰ্বসেৱা সংঘ আৰু আঞ্চলিক স্তৰত সৰ্বোদয় মণ্ডল গঠন কৰি সমন্বিত গ্ৰাম্য সেৱালৈ নিয়ে - স্বৰাজৰ লক্ষ্য প্ৰাপ্ত কৰাৰ শেষ উদ্দেশ্যৰে। ভাৰতত আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বিপ্লৱৰ বাবে দুটা মুখ্য অহিংস আন্দোলন- ভিনোবা ভাৱেৰ নেতৃত্বত ভূদান আন্দোলন আৰু জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণৰ নেতৃত্বত সম্পূৰ্ণ বিপ্লৱ আন্দোলন, দৰাচলতে স্বৰাজৰ ধাৰণাসমূহৰ অধীনত গঠন কৰা হৈছিল।গান্ধীৰ স্বৰাজৰ আৰ্হি ভাৰত চৰকাৰে প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে বৰ্জন কৰিছিল। তেওঁ শ্ৰেণীহীন, ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰহীন প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰৰ এক প্ৰণালী বিচাৰিছিল।<ref>Bhattacharyya, Buddhadeva. ''Evolution of the political philosophy of Gandhi''. Calcutta Book House: Calcutta, 1969, pp 479.</ref>ইয়াৰ উপৰিও, আধুনিক ভাৰতত ব্ৰিটিছ (আৰু পশ্চিমীয়া) প্ৰভাৱৰ বহুতো দিশ বিৰাজমান ঞ, যাৰ ভিতৰত আছে ইংৰাজী ভাষাৰ বহুল ব্যৱহাৰ, উমৈহতীয়া আইন, উদ্যোগীককৰণ, উদাৰ গণতন্ত্ৰ, সামৰিক সংগঠন, আৰু আমোলা তন্ত্ৰ। <!-- After Gandhi's assassination [[Vinoba Bhave]] formed the Sarva Seva Sangh at the national level and Sarvodya Mandals at the regional level to the carry on integrated village service&nbsp; — with the end purpose of achieving the goal of Swaraj. Two major nonviolent movements for socio-economic and political revolution in India: the [[Bhoodan movement]] led by [[Vinoba Bhave]] and the [[Total Revolution movement]] led by [[Jayaprakash Narayan]] were actually formed under the aegis of the ideas of Swaraj. Gandhi's model of Swaraj was almost entirely discarded by the [[Government of India|Indian government]]. He had wanted a system of a classless, stateless [[direct democracy]]. Additionally, modern India has kept in place many aspects of British (and Western) influence, including widespread use of the [[English language]], the [[common law]], [[industrialisation]], [[liberal democracy]], [[military organisation]], and [[bureaucracy]]. --> ==বৰ্তমান সময়ত== বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত গান্ধীয়ে ব্যাখ্যা দাঙি ধৰা স্বৰাজৰ ধাৰণা প্ৰয়োগ কৰি জনপ্ৰণালী সৱলীকৰণ কৰি শাসন প্ৰণালী সলনি কৰাৰ লক্ষ্যৰে ২০১২ চনৰ শেষভাগত অৰবিন্দ কেজৰিৱাল আৰু ''দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে ভাৰত'' আন্দোলনৰ কিছুমান কাৰ্যকৰ্তাৰ দ্বাৰা আম আদমী পাৰ্টিৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=With Swaraj in mind, Kejriwal launches Aam Aadmi Party|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/politics/with-swaraj-in-mind-kejriwal-launches-aam-aadmi-party/article4130337.ece|author=BusinessLine Bureau|work=[[The Hindu]]|accessdate=November 25, 2018}}</ref> == তথ্যউৎস == {{reflist|}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.swaraj.org/ The Swaraj Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221094245/http://www.swaraj.org/ |date=2009-02-21 }} <!-- * [https://web.archive.org/web/20150525101152/http://www.sanskritjournal.com/archives/2015/vol1issue4/PartA/Sanskrit-1-3-61.pdf] --> {{মহাত্মা গান্ধী|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]] [[শ্ৰেণী:দৰ্শন]] i8jsppiq6w3zlgfr2jlrtw9dq8io2va 0 67784 634443 383571 2026-09-06T10:19:15Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634443 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰুপি কৌৰ | image = Rupi Kaur by Baljit Singh.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1992|10|4}} | birth_place = [[পঞ্জাব, ভাৰত]] | nationality = কানাডিয়ান | occupation = লেখক, কবি, শিল্পী, ইলাষ্ট্ৰেটৰ, প্ৰদৰ্শক | education = | alma_mater = ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয় {{small|(কলা শাখাৰ স্নাতক, ২০১৫)}}<ref>{{cite web |title=Beyond Words |url=https://uwaterloo.ca/beyond-words/ |website=University of Waterloo |publisher=University of Waterloo |access-date=14 October 2019 |archivedate=14 October 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191014205509/https://uwaterloo.ca/beyond-words/ |deadurl=yes }}</ref> }} '''ৰুপি কৌৰ''' ({{Lang-en|Rupi Kaur}}; জন্ম: ৪ অক্টোবৰ, ১৯৯২) হ'ল এগৰাকী ভাৰতীয় মূলৰ কানাডিয়ান কবি, ইলাষ্ট্ৰেটৰ আৰু লেখক। [[ইনষ্টাগ্ৰাম]] আৰু টাম্বলাৰৰ যোগেদি নিজৰ দৃশ্যমান চুটি কবিতাসমূহ প্ৰকাশ কৰি কৌৰ লোকচক্ষুলৈ আহে। ২০১৪ চনত, তেওঁৰ প্ৰথমখন কিতাপ 'মিল্ক এণ্ড হনি' প্ৰকাশৰ পাছতে তেওঁ অভূতপূৰ্ব জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। সমগ্ৰ বিশ্বত কিতাপখনৰ ত্ৰিশ লাখ কপি বিক্ৰী হৈছিল আৰু নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰীৰ তালিকাত ই এবছৰতকৈও বেছি সময় স্থান পাইছিল। ২০১৭ চনত, কৌৰৰ দ্বিতীয়খন কিতাপ 'দ্য চান এণ্ড হাৰ ফ্লাৱাৰচ' প্ৰকাশ পায় আৰু যি তেওঁক বিবিচিৰ ১০০ গৰাকী মহিলাৰ তালিকাত স্থান দিয়ে।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-41380265|title=BBC 100 Women 2017: Who is on the list?}}</ref> কৌৰৰ তৃতীয়খন কাব্য সংকলন 'হ'ম বডি' ২০২০ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰত প্ৰকাশ হয়।<ref name=":0">{{Cite web|date=Sep 14, 2020|title=Rupi Kaur to publish new poetry collection, home body, in Nov. 2020|url=https://www.cbc.ca/books/rupi-kaur-to-publish-new-poetry-collection-home-body-in-nov-2020-1.5723374|website=CBC Books}}</ref> তেওঁৰ সৃষ্টিসমূহ মানৱীয় সম্পৰ্ক, অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ অভিজ্ঞতা আৰু যৌন নিৰ্যাতনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰচিত আৰু 'ইনষ্টা পয়েট্ৰি'ত এইসমূহে সকলোতকৈ আগস্থান পাইছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2019/03/instapoetry-rupi-kaur-genre-rm-drake-rh-sin-atticus-hollie-mcnish|title=Why are we so worried about "Instapoetry?"|last=Leszkiewicz|first=Anna|date=6 March 2019|website=New Statesman|language=en|access-date=14 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2017/oct/04/rupi-kaur-instapoets-the-sun-and-her-flowers|title=Rupi Kaur: the inevitable backlash against Instagram's favourite poet|last=Khaira-Hanks|first=Priya|date=4 October 2017|work=The Guardian|access-date=14 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.thecut.com/2017/10/profile-rupi-kaur-author-of-milk-and-honey.html|title=The Instagram Poet Outselling Homer Ten to One|last=Fischer|first=Molly|date=2017-10-03|website=The Cut|language=en-us|access-date=2020-03-14}}</ref> ২০১৯ চনত, 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিকে' কৌৰক 'শতিকাটোৰ লেখক' (ৰাইটাৰ অৱ দ্য ডেকে) আখ্যা দিয়ে।<ref name=":6">{{Cite news|last=Alam|first=Rumaan|url=https://newrepublic.com/article/155930/rupi-kaur-writer-decade|title=Rupi Kaur Is the Writer of the Decade|date=2019-12-23|work=The New Republic|access-date=2020-02-29|issn=0028-6583}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://nationalpost.com/entertainment/books/rupi-kaur-may-not-be-my-writer-of-the-decade-but-that-doesnt-mean-she-isnt-the-writer-of-the-decade|title=Rupi Kaur may not be MY 'writer of the decade,' but that doesn't mean she isn't THE 'writer of the decade' {{!}} National Post|last=Culture|last2=Books|date=2020-01-02|language=en-CA|access-date=2020-02-29}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[পঞ্জাব, ভাৰত]]ৰ এটা [[শিখ]] পৰিয়ালত কৌৰৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.thecut.com/2017/10/profile-rupi-kaur-author-of-milk-and-honey.html|title=Meet Rupi Kaur, author of ubiquitous Milk and Honey|last=Fischer|first=Molly|date=3 October 2017|website=www.thecut.com|access-date=5 June 2018}}</ref> চাৰি বছৰ বয়সত তেওঁ মাক-দেউতাকৰ সৈতে কানাডাত অনুপ্ৰৱেশ কৰে।<ref name=":5" /> তেওঁৰ দেউতাক এজন ট্ৰাক ড্ৰাইভাৰ আছিল আৰু পৰিয়ালটো ব্ৰামটনত বাস কৰিছিল।<ref name=":5" /> তেওঁ মাকৰপৰা ছবি আঁকিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল।<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.rupikaur.com/bio/|title=bio {{!}} rupi kaur|date=17 November 2016|work=Rupi Kaur|access-date=15 April 2017|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415202252/https://www.rupikaur.com/bio/|archive-date=15 April 2017|archivedate=15 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170415202252/https://www.rupikaur.com/bio/|deadurl=yes}}</ref> কৈশোৰলৈকে তেওঁ ছবি আঁকিছিল, কিন্তু সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁৰ আগ্ৰহ লিখা আৰু প্ৰদৰ্শন কৰালৈ ঢাল খায়।<ref name="novels">{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/5-surprising-facts-about-rupi-kaur-4126597|title=5 Surprising Facts About Rupi Kaur|last=novels|first=Jeffrey Somers Jeff Somers is an award-winning writer who has authored nine|last2=Stories|first2=Over 40 Short|website=ThoughtCo|language=en|access-date=2020-01-23|last3=Rules|first3="Writing Without|last4=Business|first4=" a Non-Fiction Book About the|last5=Writing|first5=Craft of}}</ref> ৱাটাৰলু বিশ্ববিদ্যালয়ত 'বাকপটুতা আৰু পেচাগত লেখন' বিষয়ত অধ্যয়নৰ<ref name="Kaur Life">{{Cite web|url=https://kaurlife.org/2014/11/20/milk-honey-poet-exposes-heart/|title=Milk & Honey: A Poet Exposes Her Heart|date=20 November 2014|website=Kaur Life|access-date=8 October 2016}}</ref> আগতে তেওঁ 'টাৰ্ণাৰ ফেণ্টন চেকেণ্ডেৰী স্কুল'ত পঢ়িছিল। ==কৰ্মৰাজি== প্ৰায় ২০০৯ চনত, মেল্টনৰ এটা পঞ্জাবী সম্প্ৰদায়ৰ স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰৰ বেচমেণ্টত কৌৰে তেওঁৰ প্ৰথমটো অনুষ্ঠান কৰে।<ref name=":42">{{Cite news|url=https://www.rupikaur.com/bio/|title=Biography of Rupi Kaur|last=Kaur|first=Rupi|date=17 November 2016|work=Rupi Kaur's website|access-date=15 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415202252/https://www.rupikaur.com/bio/|archive-date=15 April 2017|language=en-US|archivedate=15 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170415202252/https://www.rupikaur.com/bio/|deadurl=yes}}</ref> স্কুলীয়া জীৱনত তেওঁ নামবিহীন ভাৱে তেওঁৰ কবিতাসমূহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কিন্তু ২০১৩ চনত তেওঁ প্ৰথমে টাম্বলাৰত আৰু ২০১৪ চনত ইনষ্টাগ্ৰামত নিজৰ নাম সহিতে কবিতাবোৰ প্ৰকাশ কৰিবলৈ লয়। য'ত তেওঁ নিজৰ ইলাষ্ট্ৰেচনসমূহো প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name=":22">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/05/fashion/rupi-kaur-poetry-the-sun-and-her-flowers.html|title=Rupi Kaur Is Kicking Down the Doors of Publishing|date=5 October 2017|work=The New York Times|access-date=24 May 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ===মিল্ক এণ্ড হনি=== কৌৰৰ প্ৰথমখন কিতাপ আছিল, 'মিল্ক এণ্ড হনি' নামৰ এখন কাব্য-সংকলন। কিতাপখন ২০১৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰ তাৰিখে তেওঁ নিজে ক্ৰিয়েটস্পেচত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="NYT2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/15/books/review/rupi-kaur-instapoets.html|title=Why Rupi Kaur and Her Peers Are the Most Popular Poets in the World|last=Wilson|first=Carl|date=15 December 2017|work=The New York Times|access-date=7 March 2018}}</ref><ref name=":5" /> এইখন কানাডাৰ এখন সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপ। কিতাপখনৰ প্ৰায় ত্ৰিশ লাখ কপি বিক্ৰী হৈছিল<ref name="FT">{{cite news|url=https://www.ft.com/content/34433034-1651-11e8-9e9c-25c814761640|title=Voices of the new 'Instagram poets': Love them or hate them, thy hold the stage|last=Roy|first=Nilanjana|date=23 February 2018|work=Financial Times|access-date=7 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=The bestselling Canadian books of 2016|url=https://www.cbc.ca/books/the-bestselling-canadian-books-of-2016-1.4224310|website=CBC Books}}</ref> আৰু ১৭৮ সপ্তাহৰ বাবে ই নিউয়ৰ্ক টাইমচৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ তালিকাত আছিল।<ref>{{Cite news|title=Paperback Trade Fiction Books - Best Sellers - Books - Feb. 28, 2021 - The New York Times|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2021/02/28/trade-fiction-paperback/|access-date=2021-02-28|issn=0362-4331}}</ref> বিশ্বৰ ২৫টা ভাষালৈ কিতাপখন অনুবাদ হৈছে।<ref name=":22" /> কোৱা হৈছিল যে, কিতাপখনে ২০১৭ চনত [[ইংলেণ্ড]]ত পঢ়ুৱৈৰ মাজত কবিতাৰ কিতাপৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref>{{Cite news|last=Walker|first=Rob|url=https://www.theguardian.com/books/2017/oct/07/now-its-the-coolest-thing-rise-of-rupi-kaur-helps-boost-poetry-sales|title='Now it's the coolest thing': rise of Rupi Kaur helps boost poetry sales|date=2017-10-07|work=The Guardian|access-date=2020-02-29|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ===দ্য চান এণ্ড হাৰ ফ্লাৱাৰচ=== তেওঁৰ দ্বিতীয়খন কিতাপ 'দ্য চান এণ্ড হাৰ ফ্লাৱাৰচ' ২০১৭ চনৰ ৩ অক্টোবৰত প্ৰকাশ পায়।<ref>[http://www.vowelor.com/the-sun-and-her-flowers-rupi-kaur-new-book/ The Sun and Her Flowers by Rupi Kaur], ''Andrews McMeel Publishing''</ref><ref name="Rupi Kaur">{{cite book|title=the sun and her flowers|last1=Kaur|first1=Rupi|date=October 2017|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1-4711-6582-5|edition=First|location=London, New York, Sydney, Toronto, New Delhi}}</ref> কিতাপখন ৭৬ সপ্তাহৰ বাবে নিউয়ৰ্ক টাইমচৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ তালিকাত আছিল। কানাডাৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ তালিকাত 'দ্য চান এণ্ড হাৰ ফ্লাৱাৰচ' ২০১৭ চনৰ সপ্তম আৰু ২০১৮ চনৰ নৱমখন কিতাপ আছিল।<ref>{{Cite web|title=Here are the bestselling books in Canada of 2017|url=https://www.cbc.ca/books/here-are-the-bestselling-books-in-canada-of-2017-1.4465232|website=CBC Books}}</ref><ref>{{Cite web|title=The top 10 bestselling Canadian books of 2018|url=https://www.cbc.ca/books/the-top-10-bestselling-canadian-books-of-2018-1.4948874|website=CBC Books}}</ref> ===হ'ম বডি=== [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯]]ৰ সময়ত কৌৰ মাক-দেউতাকৰ লগত ব্ৰামটনত থাকিবলৈ আহে আৰু এই সময়তে তেওঁ ইনষ্টাগ্ৰাম লাইভৰ জৰিয়তে কৰ্মশালাৰ আয়োজন কৰে।<ref>{{Cite web|title=When COVID-19 hit, bestselling poet Rupi Kaur had writer's block — so she started teaching on Instagram|url=https://www.cbc.ca/radio/q/thursday-april-30-2020-rupi-kaur-jeff-barnaby-and-more-1.5549282/when-covid-19-hit-bestselling-poet-rupi-kaur-had-writer-s-block-so-she-started-teaching-on-instagram-1.5549292|website=CBC Radio}}</ref> ২০২০ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰ তাৰিখে কৌৰৰ নতুন কবিতাৰ কিতাপ 'হ'ম বডি' প্ৰকাশ পায়।<ref name=":0" /> এইখন কিতাপতো কৌৰৰ ইলাষ্ট্ৰেচনে ঠাই পাইছে।<ref name=":0" /> প্ৰকাশৰ পিছতে তিনি সপ্তাহ জুৰি সপ্তাহটোৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ অভিলেখ স্থাপন কৰা এইখন আছিল দ্বিতীয়খন কানাডিয়ান কল্পকাহিনীৰ কিতাপ।<ref>{{Cite web|date=November 26, 2020|title=The bestselling Canadian books for the week of Nov. 15-21, 2020|url=https://www.cbc.ca/books/the-bestselling-canadian-books-for-the-week-of-nov-15-21-2020-1.5817358|website=CBC Books}}</ref><ref>{{Cite web|date=December 2, 2020|title=The bestselling Canadian books for the week of Nov. 22-28, 2020|url=https://www.cbc.ca/books/the-bestselling-canadian-books-for-the-week-of-nov-22-28-2020-1.5825277|website=CBC Books}}</ref><ref>{{Cite web|date=December 9, 2020|title=The bestselling Canadian books for the week of Nov. 29-Dec. 5, 2020|url=https://www.cbc.ca/books/the-bestselling-canadian-books-for-the-week-of-nov-29-dec-5-2020-1.5834469|website=CBC Books}}</ref> কিতাপখন আছিল ২০২১ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ পাঁচোখন কিতাপৰ এখন।<ref>{{Cite web|title=The bestselling Canadian books for the week of Dec. 27-Jan. 2|url=https://www.cbc.ca/books/the-bestselling-canadian-books-for-the-week-of-dec-27-jan-2-1.5861751|website=CBC Books}}</ref> ই নিউয়ৰ্ক টাইমচৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ তালিকাতো ঠাই পাইছে।<ref>{{Cite news|title=Paperback Trade Fiction Books - Best Sellers - Books - Dec. 6, 2020 - The New York Times|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/books/best-sellers/2020/12/06/trade-fiction-paperback/|access-date=2021-01-11|issn=0362-4331}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট|30em}} [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:কবি]] dsq7llwfjk24ebwjdfyiyqjtzfps68m 0 74340 634347 525824 2026-09-05T13:30:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= নিবেদিতা মেনন |image= Niv menon.jpg |caption= ২০১৫ চনৰ মে'ত নিবেদিতা মেনন |nationality= ভাৰতীয় |occupation= লেখক, অধ্যাপক }} '''নিবেদিতা মেনন''' ({{lang-en|Nivedita Menon}}) এগৰাকী নাৰীবাদী লেখক আৰু দিল্লীৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ অধ্যাপক। <ref name="Dixit">{{Cite web|url=http://thewire.in/29345/the-instigator-a-portrait-of-nivedita-menon/|title=The Instigator: A Portrait of Nivedita Menon - The Wire|last=Dixit|first=Neha|website=thewire.in|access-date=2016-10-18}}</ref> পূৰ্বতে তেওঁ ‘লেডী শ্ৰী ৰাম কলেজ’ আৰু ‘দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়’ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগত অধ্যাপনা কৰিছিল। <ref name="Dixit"/> তেওঁক ‘পাৰমাণৱিক শক্তি’ আৰু ‘কাশ্মীৰ সংঘাত’কে ধৰি কেইবাটাও ৰাজনৈতিক বিষয়ত শক্তিশালী স্থিতিৰ বাবে জনা যায়। ==পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ কৰ্মজীৱন== মেনন এগৰাকী নাৰীবাদী বিদ্বান, যি ২০০৯ চনৰপৰা দিল্লীৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়(জে এন ইউ)ৰ আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন বিভাগত(ইণ্টাৰনেচনেল ষ্টাডিজ স্কুল)ত অধ্যাপনা কৰি আহিছে।<ref name="Dixit"/><ref>{{cite web|last=Menon |first=Nivedita |url=https://jnu.academia.edu/NiveditaMenon |title=Nivedita Menon &#124; Jawaharlal Nehru University - Academia.edu |publisher=Jnu.academia.edu |date=1970-01-01 |access-date=2013-11-15}}</ref><ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women |url-status=dead |archive-date=2013-12-03 |title=Nivedita Menon: We're witnessing new interventions by feminists of all genders |date=2013-01-07 |work=[[The Times of India]] |access-date=2013-11-15 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203011329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women |deadurl=yes }}</ref><ref name="thehindu1">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/training-the-eye/article4413132.ece |title=Training the eye |newspaper=The Hindu |date=2013-02-14 |access-date=2013-11-15}}</ref> জে এন ইউলৈ যোৱাৰ আগতে তেওঁ ১৫ বছৰ লেডী শ্ৰী ৰাম কলেজত আৰু সাত বছৰ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগত অধ্যাপনা কৰিছিল।<ref name="Dixit"/> মেননে কয় যে, কলেজত পঢ়ি থকা সময়তে তেওঁ যি ভাৰতীয় নাৰীবাদী আন্দোলন সম্পৰ্কে অৱগত হৈছিল- সেই আন্দোলনসমূহে আৰু লগতে নাৰীবাদীসকলৰ বিশ্ববিশ্ৰুত লিখনিয়ে তেওঁক যৌনতা আৰু ৰাজনীতি আদি বিষয় সন্দৰ্ভত এক উচ্চ চেতনা বিকশিত কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref name="Dixit"/> বেটি ফ্ৰিডনান, জাৰ্মেইন গ্ৰেয়াৰ আৰু গ্লোৰিয়া ষ্টিনেমৰ দৰে বিশ্ববিশ্ৰুত নাৰীবাদীসকলৰ কামৰ দ্বাৰা তেওঁ গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত হৈছিল।<ref name="Dixit"/> ২০০৪ চনত প্ৰকাশিত ''ৰিকভাৰিং চাবভাৰছন: ফেমিনিষ্ট পলিটিক্স বিয়ণ্ড দ্য ল’''কে ধৰি মেননে নাৰীবাদ আৰু ৰাজনীতি বিষয়ক বহু সংখ্যক কিতাপ লিখিছে আৰু সম্পাদন কৰিছে। <ref>{{cite web |url=http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm |title=:::Welcome to the official website of Women Unlimited |publisher=Womenunlimited.net |access-date=2013-11-15 |archivedate=2016-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160328011542/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ‘ইকন’মিক এণ্ড পলিটিকেল ৱিকলী’ শীৰ্ষক পত্ৰিকা, ‘খ’লিফা ডট অৰ্গ’ নামৰ অনলাইন নিউজ ব্ল’গ আৰু বহুসংখ্যক বাতৰি কাকতত সাম্প্ৰতিক সমস্যাসমূহ সম্পৰ্কত লিখা-মেলা কৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://kafila.org/about/ |title=About |publisher=Kafila |date=2011-08-28 |access-date=2013-11-15}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.epw.in/search/apachesolr_search/nivedita%20menon |title=Search &#124; Economic and Political Weekly |journal=Economic and Political Weekly |volume=50, 50, 50, 50, 50 |issue=23, 23, 23, 23, 23 |pages=7, 7, 7, 7, 7–8, 8, 8, 8, 8 |publisher=Epw.in |access-date=2013-11-15}}</ref> মেননৰ ২০১২ চনত উন্মোচিত ''চিয়িং লাইক আ ফেমিনিষ্ট'' গ্ৰন্থই ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰিছিল। ২০১২ চনৰ [[২০১২ দিল্লীৰ দলবদ্ধ ধৰ্ষণ আৰু হত্যা|দিল্লীৰ দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ ঘটনাৰ]] পাছত হোৱা হুলস্থূলে আশিংকভাৱে কিতাপখনৰ বিক্ৰীত প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু কিতাপখনৰ বিক্ৰী ভাল হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://archive.asianage.com/books/manual-new-feminists-309 |title=A manual for new feminists &#124; The Asian Age |publisher=Archive.asianage.com |date=2013-04-21 |access-date=2013-11-15 |archivedate=2013-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202232558/http://archive.asianage.com/books/manual-new-feminists-309 |deadurl=yes }}</ref> ‘দ্য হিন্দু’ৰ এটি সমীক্ষাত কোৱা হৈছে যে, “''কিতাপখনে ‘লিংগীকৰণ’ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো কেনেধৰণে ঘটে সেয়া ব্যাখ্যা কৰিবলৈ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান, নীতি আৰু প্ৰচলিত সাধাৰণ ধাৰণাবোৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰিছে আৰু ইয়াত ‘যৌনতা’ক জৈৱিক বৈশিষ্ট হিচাপে আৰু ‘লিংগ’ক সময়ৰ লগে লগে অহা সাংস্কৃতিক অৰ্থৰ সংহতি হিচাপে বিভাজিত কৰা হৈছে।''” <ref name="thehindu1"/> ‘ইকনমিক এণ্ড প্লিটিকেল ৱিকলি’ পত্ৰিকাত নাৰীবাদী বিদ্বান মেৰী জনে লিখিছে; “''কিতাপখন অত্যন্ত আকৰ্ষণীয় শৈলীত লিখা হৈছে, যি পঢ়ুৱৈক হাঁহিৰ খোৰাক দিয়াৰ লগতে বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়লৈ টানি নিয়ে। ছটা অধ্যায়ত বিভাজিত কিতাপখনত সংকলিত, সংক্ষিপ্ত প্ৰতিফলনৰ এটা শৃংখলাৰ জৰিয়তে, সমসাময়িক ভাৰত আৰু অন্য ঠাইসমূহত মহিলা আন্দোলনে সন্মুখীন হোৱা জটিল প্ৰত্যাহবানৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ নিবেদিতা মেনন সক্ষম হৈছে।''”<ref>{{cite web |url=http://www.epw.in/book-reviews/little-red-book-feminism.html |title=The Little Red Book of Feminism? &#124; Economic and Political Weekly |publisher=Epw.in |date=2013-05-04 |access-date=2013-11-15}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?284288 |title=It Comes Slowly Slowly... |first=Nivedita |last=Menon |newspaper=Outlook |date=2013-03-08 |access-date=2013-11-15}}</ref><ref>{{cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2013/03/08/where-is-indias-feminist-movement-headed/?_r=1 |title=Where is India's Feminist Movement Headed? |author=Neha Thirani Bagri |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=2013-11-15}}</ref> ==গ্ৰন্থপঞ্জী== # ''পাৱাৰ এণ্ড কনটেষ্টেচন: ইণ্ডিয়া চিনচ্‌ নাইটিন এইট্টি নাইন (গ্ল’বেল হিষ্ট্ৰী অৱ দ্য পেজেণ্ট)'' <ref>{{Cite news|url=http://www.popmatters.com/review/120643-power-and-contestation-india-since-1989-by-nivedita-menon-and-aditya/|title=Power and Contestation: India since 1989 by Nivedita Menon and Aditya Nigam|newspaper=PopMatters|access-date=2016-10-18}}</ref> # ''চিয়িং লাইক আ ফেমিনিষ্ট'' (২০১২) <ref>{{Cite web|url=http://feminisminindia.com/2016/08/19/book-review-seeing-like-a-feminist-nivedita-menon/|title=Book Review: Seeing Like a Feminist by Nivedita Menon|last=Sharma|first=Nalini|date=2016-08-19|website=Feminism in India|access-date=2016-10-18}}</ref> # ''ৰিকভাৰিং চাবভাৰছন: ফেমিনিষ্ট পলিটিক্স বিয়ণ্ড দ্য ল’'' (২০০৪) <ref>{{Cite web|url=http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/37ckh8qc9780252029691.html|title=UI Press {{!}} Nivedita Menon {{!}} Recovering Subversion: Feminist Politics beyond the Law|last=Menon|first=Nivedita|website=www.press.uillinois.edu|access-date=2016-10-18}}</ref> # ''জেণ্ডাৰ এণ্ড পলিটিক্স ইন ইণ্ডিয়া'' <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qPcUAQAAIAAJ&q=nivedita+menon&pg=PA1 |title=Gender And Politics In India - Google Books |access-date=2013-11-15|isbn=9780195658934 |last1=Menon |first1=Nivedita |year=2001 }}</ref> # ''ছেক্সুৱেলিটিচ্‌'' (সংগৃহীত সংকলন)<ref>{{cite web|last1=Singh|first1=Jyoti|title=Feminist writings|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070708/spectrum/book2.htm|work=The Tribune|access-date=20 August 2015}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী লেখক]] n905vgw5m1ch4x5uo5cx16u3nhrjqz6 0 99829 634441 631135 2026-09-06T10:08:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634441 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = '''ওস্তাদ''' | name = ৰাহত ফটেহ আলি খান | native_name = راحت فتح علی خان | image = Rahat Fateh Ali Khan (14021588865) (cropped).jpg | caption = ১৫তম আইফা বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত, ২০১৪ চনত ৰাহত | birth_name = ৰাহত ফটেহ আলি খান | birth_date = {{Birth date and age|1974|12|9|df=yes}}<ref name="9dec1974">[http://www.cokestudio.com.pk/season7/rahat-fateh-ali-khan.html Rahat Fateh Ali Khan]. #CokeStudio7.<!-- See [[Talk:Rahat Fateh Ali Khan#9 December 1974?]]--> Retrieved 20 November 2017.</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/508705-i-am-all-in-favour-of-education-for-women-ustad-rahat-fateh-ali-khan|title='I am all in favour of education for women' –– Ustad Rahat Fateh Ali Khan|first=Erum Noor|last=Muzaffar|website=www.thenews.com.pk|access-date=29 January 2021}}</ref> | birth_place = ফয়সলাবাদ, [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]], [[পাকিস্তান]] | nationality = পাকিস্তানী | occupation = {{Hlist|গায়ক|সংগীতজ্ঞ}} | father = ফাৰুক ফটেহ আলি খান | years_active = ১৯৯৭ চনৰপৰা এতিয়ালৈকে<ref name="auto"/> | works = | awards = | module = {{Infobox musical artist | embed = Yes | background = একক গায়ক | years_active = ১৯৯৭ চনৰপৰা বৰ্তমানলৈ<ref name="auto"/> | genre = {{Hlist|কাৱালী|গজল|চুফী|ফিল্মী|শাস্ত্ৰীয়}} | instrument = {{Hlist|গায়কী|হাৰমনিয়াম}} | label = {{Hlist|টি চিৰিজ|চ’নি মিউজিক ইণ্ডিয়া|ইউনিভাৰচেল মিউজিক ইণ্ডিয়া|য়শ ৰাজ ফিল্মচ্‌ মিউজিক|ক’ক ষ্টুডিঅ’}} | associated_acts = {{Hlist|[[নুছৰত ফটেহ আলি খান]]|ফাৰুক ফটেহ আলি খান|ক’ক ষ্টুডিঅ’(পাকিস্তানী টিভি অনুষ্ঠান)]]}} }} }} '''ৰাহত ফটেহ আলি খান''' ({{lang-en|Rahat Fateh Ali Khan}}; উৰ্দু: راحت فتح علی خان; জন্ম: ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৭৪)<ref name="9dec1974"/> এগৰাকী পাকিস্তানী গায়ক। তেওঁ মুখ্যতঃ কাৱালী আৰু চুফী ভক্তিমূলক সংগীত পৰিৱেশন কৰে। খান [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] প্ৰখ্যাত আৰু সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা গায়কসকলৰ মাজৰ এজন।<ref>{{cite news |title=You can't listen to them if you can't afford them… |url=https://tribune.com.pk/story/1457866/cant-listen-cant-afford/ |access-date=13 September 2019 |work=The Express Tribune |date=14 July 2017 }}</ref> তেওঁ ফাৰুক ফটেহ আলি খানৰ পুত্ৰ, কাৱালী গায়ক ফটেহ আলি খানৰ নাতি আৰু [[নুছৰত ফটেহ আলি খান|নুছৰত ফটেহ আলি খানৰ]] ভতিজা। কাৱালীৰ উপৰিও, তেওঁ গজল আৰু অন্যান্য ফিল্মী সংগীত পৰিৱেশন কৰে। তেওঁ হিন্দী চিনেমা আৰু [[পাকিস্তান]] চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ এগৰাকী নেপথ্য গায়ক হিচাপেও জনপ্ৰিয়।<ref>{{cite news |title=Sufi sublime |author=Pallavi Jassi |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Sufi-sublime/299186/ |work=[[The Indian Express]] |date=20 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003153121/http://www.expressindia.com/latest-news/Sufi-sublime/299186/ |archive-date=3 October 2012 |access-date=12 November 2023 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125654/http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/Sufi-sublime/299186/ |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[পাকিস্তান|পাকিস্তানৰ]] পঞ্জাৱৰ ফয়সলাবাদৰ কাৱাল আৰু শাস্ত্ৰীয় গায়কসকলৰ এটা পাঞ্জাৱী পৰিয়ালত ৰাহতৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite interview |last=Asghar |first=Toheed |interviewer=Yousuf Toheed Asghar |title=Hereditary lineage of Chak 248, BIsmillahpur, Faisalabad, Pakistan |date=17 January 2023}}</ref> তেওঁ ফাৰুক ফটেহ আলি খানৰ পুত্ৰ, ফটেহ আলি খানৰ নাতি আৰু কিংবদন্তি কাৱালী গায়ক [[নুছৰত ফটেহ আলি খান|নুছৰত ফটেহ আলি খানৰ]] ভতিজা। <ref>{{Cite web|url=http://www.despardes.com/pk/ent/2006/01112006-rahat-ali-khan.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100126035218/http://www.despardes.com/pk/ent/2006/01112006-rahat-ali-khan.html|title=Prince of Qawwalis|archive-date=26 January 2010|access-date=29 January 2021|archivedate=26 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100126035218/http://www.despardes.com/pk/ent/2006/01112006-rahat-ali-khan.html|deadurl=yes}}</ref> ৰাহতে খুব কম বয়সৰ পৰাই সংগীতৰ প্ৰতি অনুৰাগ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু তিনি বছৰতকৈও কম বয়সৰপৰা প্ৰায়ে তেওঁৰ খুৰাক আৰু দেউতাকৰ সৈতে গান গাইছিল। সাত বছৰ বয়সৰ পৰা, তেওঁক তেওঁৰ খুৰাক [[নুছৰত ফটেহ আলি খান|নুছৰত ফটেহ আলি খানৰপৰা]] কাৱালী গীত গোৱা আৰু পৰিৱেশন কৰাৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল।<ref>{{cite book |last=al. |first=Sarina Singh ... et |title=Pakistan & the Karakoram Highway. |url=https://archive.org/details/pakistankarakora0000unse_y9v0 |year=2008 |publisher=Lonely Planet |location=Footscray, Vic. |isbn=9781741045420 |edition=7th}}</ref><ref>{{cite book |last=M. Sheikh |first=A. Sheikh |title=Who's Who: Music in Pakistan |year=2012 |publisher=Xlibris Corporation, 2012 |isbn=9781469191591}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ৰাহতে ন বছৰ বয়সত, তেওঁৰ ককাকৰ মৃত্যু বাৰ্ষিকীত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। পোন্ধৰ বছৰ বয়সৰ পৰা, তেওঁ [[নুছৰত ফটেহ আলি খান|নুছৰত ফটেহ আলি খানৰ]] প্ৰখ্যাত কাৱালী গোটৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈ পৰে আৰু ১৯৮৫ চনত খুৰাকৰ সৈতে তেওঁ গীত পৰিৱেশনৰ বাবে ইউ কে ভ্ৰমণ কৰে। কাৱালী গোৱাৰ উপৰিও বিভিন্ন সংগীতানুষ্ঠানত তেওঁ একক গীত পৰিৱেশন কৰিছিল। তেওঁ ‘পাপ’ (২০০৩) চলচ্চিত্ৰত গোৱা ''মন কি লগন'' গীতটিৰ জৰিয়তে বলীউডত নেপথ্য গায়ক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ২০১২ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ৰাহতে ইউ কে ভ্ৰমণ কৰি ৱেম্বলি এৰেনা আৰু মানচেষ্টাৰ এৰেনাত সংগীত পৰিৱেশন কৰে, এই অনুষ্ঠানটো প্ৰায় ২০,০০০ দৰ্শকে উপভোগ কৰিছিল আৰু ই সৰ্বাধিক টিকট বিক্ৰীৰ অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C04%5C14%5Cstory_14-4-2012_pg9_12 |title=Rahat Fateh Ali Khan smashes BO sales at Wembly Stadium |access-date=3 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927122730/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C04%5C14%5Cstory_14-4-2012_pg9_12 |archive-date=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cokestudio.com.pk/season7/rahat-fateh-ali-khan.html?WT.cl=1&WT.mn=Artists%20-%20Rahat%20Fateh%20Ali%20Khan |title=Rahat Fateh Ali Khan |work=cokestudio.com.pk |access-date=1 November 2015}}</ref> ৰাহতৰ ২০১৪ চনত মুক্তি পোৱা ''বেক টু লাভ'' এলবামৰ ''জৰুৰী থা'' গীতটো আছিল [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] প্ৰথমটো অ-চলচ্চিত্ৰীয় মিউজিক ভিডিঅ’, যিটোৱে দুবছৰত ১০০ মিলিয়ন আৰু মুক্তিৰ তিনি বছৰৰ পিছত ইউটিউবত ২০০ মিলিয়ন দৰ্শক লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান এই ভিডিঅ’টোৰ দৰ্শনকাৰীৰ সংখ্যা এক বিলিয়নতকৈও বেছি।<ref>{{cite news |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/160707-rahat-fateh-ali-khans-zaroori-tha-reaches |title=Rahat Fateh Ali Khan's Zaroori Tha reaches 100 mn club |date=7 July 2017 |access-date=8 November 2017 |publisher=Radio and Music}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/170525-rahat-fateh-ali-khans-zaroori-tha-music |title=Rahat Fateh Ali Khan's 'Zaroori Tha' music video crosses 200 million |date=25 May 2017 |access-date=8 November 2017 |publisher=Radio and Music}}</ref> তেওঁ ''নেচকেফে বেচমেণ্ট''ৰ হৈ লিঅ’ ভাতৃদ্বয়ৰ<ref>{{Cite web |url=https://dailytimes.com.pk/498318/rahat-fateh-ali-khan-enthrals-audience-with-magic-of-fusion-in-us-uk-concerts/ |title=Rahat Fateh Ali Khan enthrals audience with magic of fusion in US, UK concerts |date=10 November 2019 |website=Daily Times |language=en-US |access-date=8 January 2020 |archivedate=10 November 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110192925/https://dailytimes.com.pk/498318/rahat-fateh-ali-khan-enthrals-audience-with-magic-of-fusion-in-us-uk-concerts/ |deadurl=yes }}</ref> সৈতে নিয়মীয়াকৈ ভ্ৰমণ কৰি আছে। ===চাউণ্ডট্ৰেক আৰু কলাব’ৰেচন=== ৰাহতে তেওঁৰ খুৰাক [[নুছৰত ফটেহ আলি খান|নুছৰত ফটেহ আলি খানৰ]] অধীনত আমেৰিকান ৰক বেণ্ড পাৰ্ল জেমৰ এডি ভেড্ডাৰৰ সহযোগত ১৯৯৫ চনৰ ''হলিউড চলচ্চিত্ৰ ডেড মেন ৱাকিং''ৰ চাউণ্ডট্ৰেকত কাম কৰে। ২০০২ চনত, তেওঁ অৰ্কেষ্ট্ৰা আৰু চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ [[আমেৰিকা|আমেৰিকান]] ৰচয়িতা জেমছ হৰ্ণাৰৰ সহযোগত ''দ্য ফোৰ ফেয়াৰছ'ৰ চাউণ্ডট্ৰেকত কাম কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=James Horner, Rahat Nusrat Fateh Ali Khan* – The Four Feathers |website=[[Discogs]] |url=http://www.discogs.com/James-Horner-Rahat-Nusrat-Fateh-Ali-Khan-The-Four-Feathers-Original-Motion-Picture-Soundtrack/release/1797785 |access-date=4 August 2010}}</ref> ===টেলিভিছন=== তেওঁ [[চনু নিগম|চনু নিগমৰ]] সৈতে ''ছ’টে ওস্তাদ'' নামৰ অনুষ্ঠানটোৰ বিচাৰক কৰিছিল। ২০০৮ চনত ''এন ডি টিভি ইমাজিন''ৰ গায়ক ৰিয়েলিটি শ্ব ''জুনুন''ৰ তেওঁ অন্যতম বিচাৰক আছিল।<ref>{{cite web |title=Annu Kapoor host Junoon Kuchh Kar Dikhaane Ka |url=http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2008/annu-junoon-kuchh-kar-dikhaane-ka-020508.html |access-date=21 February 2011 |date=2 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120712145257/http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2008/annu-junoon-kuchh-kar-dikhaane-ka-020508.html |archive-date=12 July 2012 |archivedate=12 July 2012 |archiveurl=https://archive.is/20120712145257/http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2008/annu-junoon-kuchh-kar-dikhaane-ka-020508.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://iifa.com/highlight/ustaad-fateh-ali-khan-perform-iifa-magic-movies-technical-awards |title=Ustaad Fateh Ali Khan to perform at the IIFA Magic of the Movies & Technical Awards |work=IIFA |access-date=1 November 2015 |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073103/http://www.iifa.com/highlight/ustaad-fateh-ali-khan-perform-iifa-magic-movies-technical-awards/ |deadurl=yes }}</ref> ===ন’বেল শান্তি বঁটা কনচাৰ্ট=== ২০১৪ চনৰ [[ন'বেল বঁটা|ন’বেল শান্তি বঁটা]] প্ৰদান অনুষ্ঠানৰ কনচাৰ্টলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা ৰাহত প্ৰথমগৰাকী পাকিস্তানী শিল্পী আছিল।<ref>{{cite news |title=Rahat Fateh Ali Khan to perform at Nobel Peace Prize Award ceremony |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2014/11/22/entertainment/rahat-fateh-ali-khan-to-perform-at-nobel-peace-prize-award-ceremony/ |newspaper=Pakistan Today |date=22 November 2014 |access-date=15 December 2014}}</ref> তেওঁ [[নুছৰত ফটেহ আলি খান|নুছৰত ফটেহ আলি খানৰ]] আটাইতকৈ স্মৰণীয় কাৱালী ''তুম্‌হে দিল্লেগী'' আৰু ''মষ্ট কলন্দৰ'' পৰিৱেশন কৰিছিল আৰু ''আও পৰহাও'' গাইছিল।<ref>{{cite news |title=Rahat to sing 'Aao Parhao' anthem at Nobel Peace Prize Concert |url=http://tribune.com.pk/story/803218/rahat-to-sing-aao-parhao-anthem-at-nobel-peace-prize-concert/ |newspaper=[[The Express Tribune]] |date=7 December 2014 |access-date=15 December 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nobelpeaceprizeconcert.org/artists/ustad-rahat-fateh-ali-khan|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516030331/http://www.nobelpeaceprizeconcert.org/artists/ustad-rahat-fateh-ali-khan/|url-status=dead|archive-date=16 May 2015|title=USTAD RAHAT FATEH ALI KHAN – 2014 Nobel Peace Prize Concert Artist|work=Nobel Peace Prize Concert|access-date=1 November 2015|archivedate=16 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150516030331/http://www.nobelpeaceprizeconcert.org/artists/ustad-rahat-fateh-ali-khan/|deadurl=yes}}</ref> ==স্বীকৃতি== ৰাহতে তেওঁৰ গায়কীৰ বাবে [[ফিল্ম ফেয়াৰ বঁটা]], আইফা এৱাৰ্ড, ষ্টাৰ স্ক্ৰীণ এৱাৰ্ডকে ধৰি মুঠ ২৭টি বঁটা লাভ কৰিছে আৰু অন্য ১৮টা বঁটাৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰিছিল। ২০১৯ চনৰ ২৬ জুন তাৰিখে অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সংগীতৰ সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web |date=25 March 2019 |title=Honorary degree recipients for 2019 announced |url=http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced |accessdate=26 June 2019 |publisher=The University of Oxford |archivedate=25 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190325222054/http://www.ox.ac.uk/news/2019-03-25-honorary-degree-recipients-2019-announced |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Shah |first=Murtaza |last2=Mahmood |first2=Nazam |date=26 June 2019 |title=Rahat awarded honorary doctorate degree by Oxford University |url=https://www.thenews.com.pk/latest/490102-rahat-fateh-ali-khan-awarded-honorary-doctorate-degree-by-oxford-university |access-date=2022-08-22 |website=[[The News International]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Rahat Fateh Ali Khan receives honorary degree at Oxford |url=http://tribune.com.pk/story/2000762/4-rahat-fateh-ali-khan-receives-honorary-degree-oxford |access-date=2022-08-22 |website=[[The Express Tribune]]}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সংগীতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] azlsx8kojqh7y0djmbjlgii0xyx5kex 0 100747 634351 631087 2026-09-05T14:57:35Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634351 wikitext text/x-wiki [[File:Huile de palme biologique 350g.jpg|thumb|right|উতলোৱাৰ ফলত হোৱা পাতল ৰং দেখুওৱা পাম অইলৰ টুকুৰা]] '''পাম তেল''' ({{lang-en | Palm Oil}})পামৰ ফলৰ ৰঙা ৰঙৰ ৰসাল আঁহৰ পৰা আহৰণ কৰা এবিধ উদ্ভিদজাত খোৱা তেল।<ref>{{Cite book|last1=Reeves |first1=James B. |last2=Weihrauch |first2=John L|author3=Consumer and Food Economics Institute |title=Composition of foods: fats and oils |series=Agriculture handbook 8-4 |year=1979 |publisher=U.S. Dept. of Agriculture, Science and Education Administration |location=Washington, D.C. |oclc=5301713 |page=4}}</ref> খাদ্য প্ৰস্তুত, সৌন্দৰ্য সামগ্ৰী, জৈৱ ইন্ধন হিচাপে এই তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ২০১৪ চনত তৈলজাত শস্যৰ পৰা উৎপাদিত সমগ্ৰ বিশ্বৰ মুঠ তেলৰ প্ৰায় ৩৬% তেল পাম তেলৰ তেল আছিল। <ref name=":2">{{Cite journal|last=Ritchie|first=Hannah|title=Palm Oil|url=https://ourworldindata.org/palm-oil|journal=Our World in Data|date=9 February 2021}}</ref>অতি-প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত পাম তেলে খাদ্যৰ সোৱাদ আৰু স্থায়িত্বৰ মান সুস্থিৰ কৰি ৰাখে বাবে, খাদ্য নিৰ্মাতাসকলে ইয়াক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Sustainable palm oil: how can food companies step up to the plate? |url=https://www.foodprocessing-technology.com/features/sustainable-palm-oil/ |access-date=2022-04-27 |website=www.foodprocessing-technology.com}}</ref> ২০১৫ চনত বিশ্বজুৰি গড়ে প্ৰতিজন মানুহে বছৰটোত ৭.৭ কিলোগ্ৰাম (১৭ পাউণ্ড) পাম তেল খাইছিল।<ref name="bloomberg">{{cite news|last=Raghu|first=Anuradha|date=17 May 2017|title=We Each Consume 17 Pounds of Palm Oil a Year|work=Bloomberg News|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-17/soap-to-chocolate-we-consume-17-pounds-of-palm-oil-each-year|url-status=live|access-date=22 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517225045/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-17/soap-to-chocolate-we-consume-17-pounds-of-palm-oil-each-year|archive-date=17 May 2017}}</ref> ইয়াৰ চাহিদা অন্যান্য ব্যৱহাৰৰ বাবেও বৃদ্ধি পাইছে, যেনে প্ৰসাধন সামগ্ৰী আৰু জৈৱ ইন্ধন; ফলত অধিক চাহিদা বৃদ্ধি হৈছে আৰু এই তেল যোগানৰ বাবে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় দেশসমূহত পাম তেল বাগিচাসমূহৰ বৃদ্ধিত উৎসাহিত কৰিছে। পাম তেলৰ ব্যৱহাৰে পৰিৱেশ আৰু মানৱ অধিকাৰ সংগঠনৰ বাবে উদ্বেগ কাৰণ হৈ পৰিছে। পাম তেলৰ উদ্যোগটোৱে ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত পাম খেতিৰ বাবে বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰিহণা যোগায়, আৰু ইয়াৰ বাবে দায়ী কৰা খেতিয়কসকলৰ মানৱ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বাবে ইয়াক সামাজিক সমস্যাৰ কাৰক হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last1=Immerzeel |first1=DESIRÉE J. |last2=Verweij |first2=PITA A. |last3=van der Hilst |first3=FLOOR |last4=Faaij |first4=ANDRÉ P. C. |date=2013-04-05 |title=Biodiversity impacts of bioenergy crop production: a state-of-the-art review |url=https://doi.org/10.1111/gcbb.12067 |journal=GCB Bioenergy |volume=6 |issue=3 |pages=183–209 |doi=10.1111/gcbb.12067 |hdl=1874/308342 |s2cid=86278367 |issn=1757-1693|hdl-access=free }}</ref> ২০০৪ চনত অধিক বহনক্ষম আৰু বিধিসন্মত পাম তেল সৃষ্টিৰ বাবে ঘূৰণীয়া মেজমেলৰ যোগেদি এটা উদ্যোগ গোট গঠন কৰা হৈছিল। সংস্থাটোৰ জৰিয়তে অতি কম পাম তেলৰ প্ৰমাণপত্ৰ দিয়া হৈছিল, কিন্তু কিছুমান গোটে ইয়াক “সেউজ ধ্বংসকাৰী’’ বুলি সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=29 December 2020|title=Child labor in palm oil industry tied to Girl Scout cookies|url=https://apnews.com/article/palm-oil-forests-indonesia-scouts-83b01f2789e9489569960da63b2741c4|access-date=18 April 2021|website=AP NEWS}}</ref> ২০১৮ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ সংঘৰ এক প্ৰতিবেদনত স্বীকাৰ কৰা হৈছে যে, আন তৈল উদ্ভিদতকৈ পাম তেল মাটি আৰু পানী ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বেছি কাৰ্যক্ষম; যাৰ ফলত অন্য তেলতকৈ বনাঞ্চল ধ্বংসৰ দ্বাৰা অধিক জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি হয়।<ref>{{Cite book |last1=Meijaard |first1=Erik |url=https://portals.iucn.org/library/node/47753 |title=Oil palm and biodiversity |last2=Garcia-Ulloa |first2=John |last3=Sheil |first3=Douglas |last4=Wich |first4=Serge A. |last5=Carlson |first5=K. M. |last6=Juffe-Bignoli |first6=Diego |last7=Brooks |first7=Thomas M. |date=2018 |publisher=IUCN |isbn=978-2-8317-1911-5 |language=en}}</ref> বিশ্বজুৰি পাম তেলৰ সৰ্বাধিক উৎপাদনকাৰী দেশ ইণ্ডোনেছিয়াই ২০২২ চনত ইয়াৰ ৬০% উৎপাদন কৰিছিল,<ref>{{Cite web|url=http://www.worldagriculturalproduction.com/crops/palmoil.aspx|title=Palm Oil Production by Country &#124; World Agricultural Production 2023/2024|website=www.worldagriculturalproduction.com|access-date=2023-12-17|archivedate=2023-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210095657/http://www.worldagriculturalproduction.com/crops/palmoil.aspx|deadurl=yes}}</ref> তাৰ পিছতে মালয়েছিয়া, থাইলেণ্ড আৰু নাইজেৰিয়া। ইণ্ডোনেছিয়াই মূলতঃ পাম তেলৰ পৰা বায়’ডিজেল উৎপাদন কৰে।<ref name="deforestation">{{cite news |title=Indonesia's biodiesel drive is leading to deforestation |url=https://www.bbc.com/news/59387191 |work=BBC News |date=8 December 2021}}</ref> ==ইতিহাস== ৫,০০০ বছৰ আগতেই মানুহে পাম তেল ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ১৮০০ চনৰ শেষৰ ফালে, পুৰাতত্ত্ববিদসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩,০০০ চনৰ এবিডোছৰ এটা সমাধিত এটা পদাৰ্থ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল, যি মূলতঃ তালৰ তেল বুলি তেওঁলোকে সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল।<ref name=Kiple>{{cite book |title=The Cambridge World History of Food |editor1-last=Kiple |editor1-first=Kenneth F. |editor2-last=Conee Ornelas |editor2-first=Kriemhild |year=2000 |publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521402163|url=http://www.cambridge.org/us/books/kiple/palmoil.htm |access-date=30 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020201103/http://www.cambridge.org/us/books/kiple/palmoil.htm |archive-date=20 October 2012}}</ref> [[File:Elaeis guineensis MS 3467.jpg|thumb|300px|পাম তেলৰ গছ [[Elaeis guineensis]]]] ইলানিচ গুইনিনচিচ [[Elaeis guineensis]] নামৰ গছৰ পৰা পোৱা পাম তেল পশ্চিম আৰু মধ্য আফ্ৰিকাৰ দেশসমূহত দীৰ্ঘদিন ধৰি স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ৰন্ধন তেল হিচাপে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত। পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ সৈতে ব্যৱসায় কৰা ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ীসকলে ইউৰোপত ৰন্ধন তেল হিচাপে ব্যৱহাৰৰ কৰিবলৈ মাজে মাজে এই পাম তেল ক্ৰয় কৰিছিল। ব্ৰিটেইনৰ শিল্প বিপ্লৱৰ সময়ত যন্ত্ৰ-পাতিৰ বাবে ঔদ্যোগিক “লুব্ৰিকেণ্ট’’ হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বাবে পাম তেল ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলৰ অতি পছন্দৰ সামগ্ৰী হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite journal | year = 2000 | title = British Colonial Policies and the Oil Palm Industry in the Niger Delta Region of Nigeria, 1900–1960. | url = http://www.africa.kyoto-u.ac.jp/kiroku/asm_normal/abstracts/pdf/21-1/19-33.pdf | journal = African Study Monographs | volume = 21 | issue = 1 | pages = 19–33 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20130116234451/http://www.africa.kyoto-u.ac.jp/kiroku/asm_normal/abstracts/pdf/21-1/19-33.pdf | archive-date = 16 January 2013 | df = dmy-all | access-date = 17 December 2023 | archivedate = 16 January 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130116234451/http://www.africa.kyoto-u.ac.jp/kiroku/asm_normal/abstracts/pdf/21-1/19-33.pdf | deadurl = yes }}</ref> পাম তেলে চাবোন তৈয়াৰ কৰা সামগ্ৰীৰ মূল হিচাপে কাম কৰিছিল, যেনে লিভাৰ ব্ৰাদাৰ্ছৰ (বৰ্তমান “ইউনিলিভাৰ’’) "ছানলাইট" চাবোন আৰু [[আমেৰিকা]]ৰ [[পালম’লিভ]] ব্ৰেণ্ড।<ref>{{cite web |first=Mary |last=Bellis |title=The History of Soaps and Detergents |url-status=dead |archive-date=14 July 2012 |website=[[About.com]] |quote=In 1864, Caleb Johnson founded a soap company called B.J. Johnson Soap Co., in Milwaukee. In 1898, this company introduced a soap made of palm and olive oils called Palmolive. }}</ref> ১৮৭০ চনৰ আশে-পাশে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ কিছুমান দেশৰ প্ৰধান ৰপ্তানি সামগ্ৰী পাম তেলেই আছিল যদিও ১৮৮০ চনত ঔপনিৱেশিক ইউৰোপীয় ক’ক’ বাগিচাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ লগে লগে ইয়াক ক’ক’ই আগুৰি ধৰিছিল।<ref>{{Cite web| url= http://www.antislavery.org/wp-content/uploads/2017/01/1_cocoa_report_2004.pdf|title= The Cocoa Industry in West Africa: A History of Exploitation| year= 2004| website= antislavery.org| publisher= [[Anti-Slavery International]] | page= 5| access-date= October 11, 2021}}</ref><ref>{{cite book| title= Commercial Agriculture, the Slave Trade and Slavery in Atlantic Africa | first1= Robin| last1= Law| first2= Suzanne| last2= Schwarz| first3= Silke | last3= Strickrodt| publisher= Boydell & Brewer Ltd| year= 2013| page= 22| isbn= 978-1-847-01075-9}}</ref> ==প্ৰক্ৰিয়াকৰণ== [[File:Elaeis guineensis fruits on tree.jpg|thumb|পাম তেলৰ গছত ফল লাগি থকা দেখা গৈছে। ]] [[File:Elaeis guineensis - noix de palme oil palm - harvesting fruits from the cluster.jpg|thumb|প্ৰায় ১০ কিলোগ্ৰাম (২২ পাউণ্ড) ওজনৰ এটা পাম তেলৰ গুটিৰ থোক, ইয়াৰ কিছুমান ফল ছিঙি লোৱা হৈছে]] পাম তেলত বিটা-কেৰটিনৰ পৰিমাণ বেছি হোৱাৰ বাবে ই প্ৰাকৃতিকভাৱে ৰঙা ৰঙৰ হয়। পাম গছৰ একেটা ফলৰ গুটিৰ পৰা আহৰণ কৰা তেল আৰু পাম গছৰ অন্তৰ্বীজৰ তেল<ref>{{Cite book|last=Poku|first=Kwasi|title=Small-Scale Palm Oil Processing in Africa|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|year=2002|isbn=978-92-5-104859-7|series=FAO Agricultural Services Bulletin 148|chapter=Origin of oil palm|chapter-url=http://www.fao.org/DOCREP/005/y4355e/y4355e03.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923032745/http://www.fao.org/DOCREP/005/y4355e/y4355e03.htm|archive-date=23 September 2009}}{{Page needed|date=September 2010}}</ref> বা নাৰিকলৰ অন্তৰ্বীজৰ পৰা আহৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ সৈতে ইয়াক ভুল কৰিব নালাগে (Cocos nucifera)। পাৰ্থক্য ৰং আৰু (কেঁচা পামৰ গুটিৰ তেলত কেৰটিনয়ডৰ অভাৱ আৰু ই ৰঙা নহয়), সংপৃক্ত চৰ্বিৰ পৰিমাণত; পাম ফলৰ বাকলিৰ তলৰ শাহৰ পৰা তৈয়াৰী তেল ৪৯% সংপৃক্ত, আনহাতে পামৰ অন্তৰ্বীজৰ তেল আৰু নাৰিকল তেল ক্ৰমে ৮১% আৰু ৮৬% চৰ্বি সংপৃক্ত। কিন্তু ৰিফাইন, নিউট্ৰেলাইজড, ব্লিচ আৰু ডিঅ’ডাৰাইজ কৰা খাৰুৱা ৰঙা পাম তেল, “আৰ-বি-ডি’’ত, (ৰিফাইন, ব্লিচ আৰু ডিঅ'ডাৰাইজড) যি সাধাৰণ বিক্ৰীৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হয়, কেৰটিন’ইড নাথাকে।<ref name="nag">{{cite journal|last1=Nagendran|first1=B.|last2=Unnithan|first2=U. R.|last3=Choo|first3=Y. M.|last4=Sundram|first4=Kalyana|year=2000|title=Characteristics of red palm oil, a carotene- and vitamin E–rich refined oil for food uses|journal=Food and Nutrition Bulletin|volume=21|issue=2|pages=77–82|doi=10.1177/156482650002100213|s2cid=82771180|doi-access=free}}</ref> বহুতো ঔদ্যোগিক খাদ্য প্ৰয়োগত পাম অইলৰ ভগ্নাংশযুক্ত উপাদান ব্যৱহাৰ কৰা হয় (সততে "পৰিৱৰ্তিত পাম অইল" হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়), যাৰ পৰিপূৰক মাত্ৰা ৯০% পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে; <ref>{{cite book|last1=Gibon|first1=Véronique|title=Palm Oil|year=2012|isbn=9780981893693|pages=329–375|chapter=Palm Oil and Palm Kernel Oil Refining and Fractionation Technology|doi=10.1016/B978-0-9818936-9-3.50015-0|quote=This super stearin contains ~90% of saturated fatty acids, predominantly palmitic ...}}</ref>এই “পৰিৱৰ্তিত’’ পাম তেলবোৰ অতি সংপৃক্ত হ’ব পাৰে, কিন্তু সাধাৰণতে হাইড্ৰ’জেনযুক্ত নহয়। পাম গছৰ ফলৰ একোটা থোকত বহুতো ফলেৰে একোটা থোকা হয় আৰু ৰসে চপচপীয়া জাবৰৰ এটা আৱৰণে মূল গুটিটো আৱৰি ৰাখে, যি অতি কঠিন খোলাৰে আবৃত। এফ.এ.অ’.ই পাম অইল(পালপৰ পৰা অহা) আৰু পামৰ গুটিক প্ৰাথমিক উৎপাদন বুলি গণ্য কৰে। এটা থোকাৰ পৰা তেল নিষ্কাশনৰ হাৰ পাম তেলৰ বাবে ১৭%ৰ পৰা ২৭% আৰু অন্তৰ্বীজৰ পৰা ৪%ৰ পৰা ১০% লৈ ভিন্ন হয়।<ref>{{cite web|title=FAO data – dimension-member – Oil, palm fruit|url=http://ref.data.fao.org/dimension-member?entryId=2095d9b1-bd16-41ac-a315-2673fb88549a|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/201808171ঃ61440/http://ref.data.fao.org/dimension-member?entryId=2095d9b1-bd16-41ac-a315-2673fb88549a|archive-date=17 August 2018|access-date=17 August 2018|website=ref.data.fao.org|archivedate=17 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817161440/http://ref.data.fao.org/dimension-member?entryId=2095d9b1-bd16-41ac-a315-2673fb88549a|deadurl=yes}}</ref> নাৰিকল তেলৰ লগতে পাম তেল অতি সংপৃক্ত শাক-পাচলিৰ চৰ্বিৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু সাধাৰণ উষ্ণতাত ই অৰ্ধকঠিন।<ref name="Plant cholesterol">{{cite journal|last1=Behrman|first1=E. J.|last2=Gopalan|first2=Venkat|year=2005|title=Cholesterol and Plants|url=http://chemistry.osu.edu/~gopalan.5/file/7B.PDF|url-status=live|journal=Journal of Chemical Education|volume=82|page=1791|bibcode=2005JChEd..82.1791B|doi=10.1021/ed082p1791|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021165010/http://chemistry.osu.edu/~gopalan.5/file/7B.PDF|archive-date=21 October 2012|editor=William M. Scovell|number=12|access-date=18 December 2023|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021165010/http://chemistry.osu.edu/~gopalan.5/file/7B.PDF|deadurl=yes}}</ref> আফ্ৰিকা, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু ব্ৰাজিলৰ কিছু অংশৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অঞ্চলত পাম তেল ৰন্ধা-বঢ়াৰ এক সাধাৰণ উপাদান। ইয়াৰ খৰচ কম<ref>{{cite press release|title=Palm Oil Continues to Dominate Global Consumption in 2006/07|publisher=[[United States Department of Agriculture]]|date=June 2006|url=http://www.fas.usda.gov/oilseeds/circular/2006/06-06/Junecov.pdf|access-date=22 September 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019165631/http://www.fas.usda.gov/oilseeds/circular/2006/06-06/Junecov.pdf|archive-date=19 October 2012|archivedate=26 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426031438/http://www.fas.usda.gov/oilseeds/circular/2006/06-06/Junecov.pdf|deadurl=yes}}</ref> আৰু ভাজিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত পৰিশোধিত সামগ্ৰীৰ অক্সিডেটিভ স্থিৰতা (চেচুৰেচন) অধিক হোৱাৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যান্য অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বাণিজ্যিক খাদ্য উদ্যোগত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত।<ref>{{Cite journal|last1=Che Man|first1=YB|last2=Liu|first2=J.L.|last3=Jamilah|first3=B.|last4=Rahman|first4=R. Abdul|year=1999|title=Quality changes of RBD palm olein, soybean oil and their blends during deep-fat frying|journal=Journal of Food Lipids|volume=6|issue=3|pages=181–193|doi=10.1111/j.1745-4522.1999.tb00142.x}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Matthäus|first1=Bertrand|year=2007|title=Use of palm oil for frying in comparison with other high-stability oils|journal=European Journal of Lipid Science and Technology|volume=109|issue=4|pages=400–409|doi=10.1002/ejlt.200600294}}</ref> এটা সূত্ৰৰ মতে, ২০১৫ চনত মানুহে প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে গড়ে ১৭ পাউণ্ড (৭.৭ কিলোগ্ৰাম) পাম তেল খাইছিল।<ref name="bloomberg"/> ==শোধন প্ৰক্ৰিয়া== [[File:Balung Tawau Sabah Apas-Balung-Mill-02.jpg|thumb|285x285px| মালয়েছিয়াৰ এটা তেল মিলৰ চৌহদৰ কাষত কৰ্মৰত শ্ৰমিক]] মিলিং কৰাৰ পিছত শোধন প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰি পাম তেলৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়। # তেলখিনি ভৌতিকভাৱে ফিল্টাৰ কৰি ইয়াৰ পৰা তেলবিহীন কঠিন পদাৰ্থ আঁতৰাই পেলোৱা হয়। তাৰ পিছত ইয়াৰ ঘনত্ব অনুসৰি পৃথক কৰি পামফলৰ পানী আঁতৰোৱা হয়।<ref name="FAO">{{cite web |title=3. PALM OIL PROCESSING |url=https://www.fao.org/3/Y4355E/y4355e04.htm |website=www.fao.org}}</ref> এই পদক্ষেপত কিছু ডিগামিঙো কৰিব পাৰি, যদিহে ফলটো প্ৰথমে ভাপত দি ফলৰ আঠা হাইড্ৰ’লাইজ কৰা হয়। হাইড্ৰ’লাইছিছৰ পৰিণতিত কিছু ট্ৰাইগ্লিচাৰাইড হেৰুৱাবলগীয়া হয়। ফলত এই তেলক "অশোধিত পাম অইল" বুলি কোৱা হয়।<ref name="FAO"/> # ডিগামিং কাৰ্যই তেলত থকা ফচফ’লিপিডবোৰ নিৰ্বাচন কৰি হাইড্ৰ’লাইজ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ওজন অনুসৰি ০.১% ফছফৰিক এচিড যোগ কৰিলেই এই কাম সম্ভৱ হ’ব পাৰে।<ref name=Lidu2016>{{cite journal |last1=Lidu |first1=Seri Rahimah |last2=Mohamed |first2=Nurul‘Ain |last3=Klemeš |first3=Jiří Jaromír |last4=Varbanov |first4=Petar Sabev |last5=Yusup |first5=Suzana |title=Evaluation of the energy saving opportunities for palm oil refining process: Sahabat Oil Products (SOP) in Lahad Datu, Malaysia |journal=Clean Technologies and Environmental Policy |date=December 2016 |volume=18 |issue=8 |pages=2453–2465 |doi=10.1007/s10098-016-1252-6|bibcode=2016CTEP...18.2453L |s2cid=114530616 }}</ref> # ব্লিচিং কৰিলে তেলৰ পৰা ৰং আঁতৰি যায়। ভেকুৱাম মিক্সাৰত ব্লিচিং আৰ্থ নামৰ মাটি শোষক পদাৰ্থ যোগ কৰিলে এই কাম সম্ভৱ হয়।<ref name=Lidu2016/> # ফিল্টাৰেৰে তেলৰ পৰা ধূলি-মাটি আঁতৰাই পেলোৱা হয়।<ref name=Lidu2016/> # ডিঅ’ড্ৰাইজাৰত এই তেল প্ৰৱেশ কৰোৱাই হাইড্ৰ’লাইছিছৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হোৱা মুক্ত ফেটি এচিড (FFA) আঁতৰোৱা হয়। এটা প্ৰকাৰৰ ডিঅ’ড্ৰাইজাৰে বিভিন্ন উষ্ণতাৰ এটা গোট ব্যৱহাৰ কৰি এফ-এফ-এসমূহ ডিষ্টিলেট কৰি কাম কৰে। এফ-এফ-এ "পাম ফেটি এচিড ডিষ্টিলেট" (PFAD) হিচাপে সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=Lidu2016/> পি-এফ-এ-ডি চাবোন, কাপৰ ধোৱা পাউদাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা এক মূল্যৱান সামগ্ৰী। # চূড়ান্ত, পৰিশোধিত তেলক “শোধিত, ব্লিচড। আৰু ডিঅ’ডাৰাইজড। পাম অইল’’ (RBDPO) বোলা হয়। RBDPO হৈছে বিশ্বৰ পণ্য বজাৰত বিক্ৰী হোৱা মৌলিক পাম তেল। ইয়াৰ উপাদানসমূহত বিভিন্ন গলনাংক ব্যৱহাৰ কৰি “আৰ বি ডি পি অ’’ক আৰু অধিক ক্ষুদ্ৰ অংশলৈ নিব পাৰি। অধিক গলনাংক থকা অংশটোক, যিটো আগতে কঠিন পদাৰ্থ হিচাপে স্ফটিকীয় হৈ উঠে, ইয়াক “পাম ষ্টেৰিন’’ বোলা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই সংপৃক্ত চৰ্বি থাকে। বাকী থকা তৰল অংশটোক “পাম অলেইন’’ বোলা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Tong |first1=Shi‐Cheng |last2=Tang |first2=Teck‐Kim |last3=Lee |first3=Yee‐Ying |title=A Review on the Fundamentals of Palm Oil Fractionation: Processing Conditions and Seeding Agents |journal=European Journal of Lipid Science and Technology |date=December 2021 |volume=123 |issue=12 |doi=10.1002/ejlt.202100132|s2cid=240505689 }}</ref> অশোধিত পাম তেলৰ দ্বাৰাও প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ ভিন্ন বিন্দুত ভগ্নাংশকৰণ কৰা সম্ভৱ।<ref>{{cite journal |last1=Deffense |first1=E. |title=Fractionation of palm oil |journal=Journal of the American Oil Chemists' Society |date=February 1985 |volume=62 |issue=2 |pages=376–385 |doi=10.1007/BF02541408 |s2cid=84577079 |url=https://www.researchgate.net/publication/225491696}}</ref> ===ৰঙা পাম তেল=== [[File:Palm Oil 0.jpg|thumb|344x344px|ঘানাত প্লাষ্টিকৰ বটলত ৰাস্তাৰ কাষত বিক্ৰীৰ বাবে থোৱা আছে ৰেড পাম অইল। ]] ১৯৯০ চনৰ মাজভাগৰ পৰা তেল পামৰ ফলৰ পৰা সাধাৰণ উষ্ণতাত চেপি ৰঙা পাম তেল নিষ্কাশন কৰি ৰন্ধন তেল হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বাবে বটলত ভৰোৱা হয়, তদুপৰি অন্যান্য ব্যৱহাৰ যেনে মেয়’নিজ আৰু উদ্ভিদজাত তেলতো ইয়াক মিহলি কৰা হয়।<ref name="nag" /> পাম ফলৰ পৰা উৎপাদিত তেলক “ৰঙা পাম তেল’’ বা কেৱল “পাম তেল’’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত পামৰ অন্তৰ্বীজৰ তেলতকৈ যথেষ্ট কম, প্ৰায় ৫০% সংপৃক্ত চৰ্বি—৪০% অসংপৃক্ত চৰ্বি আৰু ১০% বহুঅসংপৃক্ত চৰ্বি থাকে। অপ্ৰক্ৰিয়াকৃত অৱস্থাত ৰঙা পাম তেলত প্ৰচুৰ পৰিমাণে কেৰ’টিন থকাৰ বাবে ইয়াৰ ৰং গভীৰ ৰঙা হয়। ৰঙা পাম তেলত ষ্টেৰল, ভিটামিন ই আৰু কেৰ’টিনয়’ড যেনে, আলফা-কেৰাটিন, বিটা-কেৰাটিন আৰু লাইকোপিন আদি থাকে।<ref>{{cite journal|last1=Oguntibeju|first1=O.O|last2=Esterhuyse|first2=A.J.|last3=Truter|first3=E.J.|date=2009|title=Red palm oil: nutritional, physiological and therapeutic roles in improving human wellbeing and quality of life|journal=British Journal of Biomedical Science|volume=66|issue=4|pages=216–22|doi=10.1080/09674845.2009.11730279|pmid=20095133|s2cid=12845370}}</ref> ===বগা পাম তেল=== পাম তেলৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু শোধনৰ ফলত বগা পাম তেল পোৱা যায়। শোধন কৰিলে পাম তেলৰ গভীৰ ৰঙা ৰং নোহোৱা হয়। খাদ্য উৎপাদনত ইয়াক ব্যাপকভাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ইয়াক বাদামৰ মাখন আৰু চিপচকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়াকৃত খাদ্যত পোৱা যায়। ইয়াক প্ৰায়ে পামৰ পৰা উৎপাদিত বুলি লেবেল লগোৱা হয় আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ বেকড্ আৰু ফ্ৰাইড্ প্ৰডাক্টত হাইড্ৰজেনেটেড ফেটৰ সলনি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ==ব্যৱহাৰ== ===খাদ্যত=== পাম তেলৰ অতি সংপৃক্ত বৈশিষ্ট্যই ইয়াক নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চলৰ সাধাৰণ উষ্ণতাত (ৰুম টেম্পাৰেচাৰ) কঠিন কৰি তোলে, সেয়ে, পেষ্ট্ৰী তৈয়াৰ কৰা আৰু বেকড্ কৰা সামগ্ৰী উৎপাদনত ইয়াক মাখন বা হাইড্ৰজেনেটেড উদ্ভিদ তেলৰ সস্তীয়া বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ খাদ্য যেনে “এগুচি চুপ’’ আৰু “ভেন্দিৰ চুপ’’ত পাম তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।[28] হাইড্ৰজেনেটেড উদ্ভিদ তেলত ট্ৰেন্স ফেটৰ সৈতে জড়িত স্বাস্থ্যজনিত চিন্তাই খাদ্য উদ্যোগত পাম তেলৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগাইছে।<ref name="npr._Palm">{{Cite web|date=25 July 2013|title=Palm Oil In The Food Supply: What You Should Know|url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/07/25/205486197/palm-oil-in-the-food-supply-what-you-should-know?t=1543742568978|access-date=2 December 2018|work=NPR.org}}</ref> ===পণ্য সামগ্ৰীত=== শৰীৰৰ যত্ন আৰু পৰিষ্কাৰকৰণৰ সামগ্ৰীত পাম তেল ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ই প্ৰায় প্ৰতিটো চাবোন, চেম্পু বা ডিটাৰজেণ্টতে থাকি ফেন সৃষ্টিকাৰী উপাদান হিচাপে কাম কৰে। চাবোন, চেম্পু, মেক-আপ সামগ্ৰী আৰু লোচনকে ধৰি ব্যক্তিগত যত্নৰ প্ৰায় ৭০% সামগ্ৰীত পাম অইলৰ পৰা আহৰণ কৰা নানা উপাদান থাকে। এই পাম তেলৰ উপাদানসমূহৰ ২০০ৰো অধিক ভিন্ন নাম আছে, কিন্তু ইয়াৰে মাত্ৰ ১০% নামতহে "পাম" শব্দটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Tullis|first=Paul|date=19 February 2019|title=How the world got hooked on palm oil|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/news/2019/feb/19/palm-oil-ingredient-biscuits-shampoo-environmental}}</ref> ===জৈৱসাৰ আৰু জৈৱ-ইন্ধন=== পাম তেল মিথাইল এষ্টাৰ আৰু হাইড্ৰ’ডিঅক্সিজেনেটেড বায়’ডিজেল দুয়োটা উৎপাদন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Rojas">{{cite news|last1=Rojas|first1=Mauricio|date=3 August 2007|title=Assessing the Engine Performance of Palm Oil Biodiesel|newspaper=Biodiesel Magazine|url=http://www.biodieselmagazine.com/articles/1755/assessing-the-engine-performance-of-palm-oil-biodiesel/|url-status=live|access-date=25 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511051402/http://www.biodieselmagazine.com/articles/1755/assessing-the-engine-performance-of-palm-oil-biodiesel/|archive-date=11 May 2013}}</ref> ট্ৰেন্সএষ্টেৰিফিকেশন নামৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে পাম তেলৰ পৰা মিথাইল এষ্টাৰ সৃষ্টি কৰা হয়। পাম তেল বায়’ডিজেল প্ৰায়ে অন্য ইন্ধনৰ সৈতে মিহলাই পাম তেল বায়’ডিজেলৰ মিশ্ৰণ সৃষ্টি কৰা হয়।<ref>{{Cite journal|last1=Nahian|first1=Md. Rafsan|last2=Islam|first2=Md. Nurul|last3=Khan|first3=Shaheen|date=26 December 2016|title=Production of Biodiesel from Palm Oil and Performance Test with Diesel in CI Engine|url=https://www.researchgate.net/publication/312016794}}</ref> পাম তেলৰ বায়’ডিজেলে বায়'ডিজেলৰ ইউৰোপীয় মানদণ্ড “EN 14214’’ পূৰণ কৰে।<ref name="Rojas" /> হাইড্ৰ’ডিঅক্সিজেনেটেড বায়’ডিজেল চৰ্বিৰ প্ৰত্যক্ষ হাইড্ৰ’জেন’লাইছিছৰ দ্বাৰা এলক’ন আৰু প্ৰ’পেনলৈ উৎপন্ন কৰা হয়। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ পাম অইল বায়’ডিজেল প্লেণ্টটো হৈছে ছিংগাপুৰৰ ফিনলেণ্ডৰ ৫৫ কোটি ইউৰোৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ''নেষ্টে অইল বায়’ডিজেল প্লেণ্ট'', যিটো ২০১১ চনত বছৰি ৮ লাখ টন উৎপাদনৰ ক্ষমতাৰে মুকলি কৰা হৈছিল আৰু মালয়েছিয়া আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰা আমদানি কৰা পাম তেলৰ পৰা হাইড্ৰ’ডিঅক্সিজেনেটেড নেক্সবিটিএল বায়’ডিজেল উৎপাদন কৰে।<ref name="Yahya">{{cite news|last1=Yahya|first1=Yasmine|date=9 March 2011|title=World's Largest Biodiesel Plant Opens in Singapore|newspaper=The Jakarta Globe|url=http://www.thejakartaglobe.com/business/worlds-largest-biodiesel-plant-opens-in-singapore/427641|url-status=live|access-date=25 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120626075012/http://www.thejakartaglobe.com/business/worlds-largest-biodiesel-plant-opens-in-singapore/427641|archive-date=26 June 2012}}</ref><ref>{{cite journal|date=July 2011|editor1-last=Tuck|editor1-first=Andrew|title=Neste Oil_|journal=Monocle|volume=05|issue=45|page=73|issn=1753-2434|quote=Petri Jokinen (right), managing director of Neste Oil Singapore [...] the €550m plant has an annual production capacity of 800,000 metric tons of NExBTL renewable diesel, which is distributed mainly in Europe [...] palm oil, is imported from neighbouring Malaysia and Indonesia}}</ref> ইউৰোপলৈ ৰপ্তানি কৰা উল্লেখযোগ্য পৰিমাণৰ পাম তেল বায়’ডিজেললৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয় (২০১৮ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে ইণ্ডোনেছিয়া: ৪০%, মালয়েছিয়া ৩০%)।<ref>{{cite web|last=hermes|date=24 January 2018|title=European ban on palm oil in biofuels upsets Jakarta, KL|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/european-ban-on-palm-oil-in-biofuels-upsets-jakarta-kl|website=The Straits Times}}</ref><ref>{{cite news|last1=Wahyudi Soeriaatmadja|last2=Trinna Leong|date=24 January 2018|title=European ban on palm oil in biofuels upsets Jakarta, KL|work=[[The Straits Times]]|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/european-ban-on-palm-oil-in-biofuels-upsets-jakarta-kl|access-date=23 November 2018|quote=For Indonesia, 40% of its palm oil exports to Europe are converted into biofuels. Europe is Malaysia's second-largest export market for palm oil, with 30% of it used for biodiesel.}}</ref> ২০১৪ চনলৈকে ইউৰোপৰ পাম তেল আমদানিৰ আধা অংশ বায়'ডিজেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|last1=Melanie Hall|date=1 June 2016|title=New palm oil figures: Biodiesel use in EU fueling deforestation|work=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/en/new-palm-oil-figures-biodiesel-use-in-eu-fueling-deforestation/a-19298426|access-date=23 November 2018|quote=In 2014, nearly half of the palm oil used in Europe ended up in the gas tanks of cars and trucks, according to data compiled by the EU vegetable oil industry association Fediol}}</ref> ২০১৮ চনত ইউৰোপৰ আধা পাম তেল বায়’ডিজেল হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite news|last1=Robert-Jan Bartunek|last2=Alissa de Carbonnel|date=14 June 2018|title=EU to phase out palm oil from transport fuel by 2030|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-eu-climatechange-palmoil/eu-to-phase-out-palm-oil-from-transport-fuel-by-2030-idUSKBN1JA21F|access-date=23 November 2018|quote=Half of the EU's 6 billion euros ($7 billion) worth of palm oil imports are used for biodiesel, according to data from Copenhagen Economics.}}</ref> বায়'ডিজেল হিচাপে পাম তেল ব্যৱহাৰ কৰিলে অন্য জীৱাশ্ম ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰাতকৈ তিনিগুণ কাৰ্বন নিৰ্গমন হয়,<ref>{{cite news|last1=Hans Spross|date=22 June 2018|title=Does EU biofuel deal compromise the environment for trade with Southeast Asia?|work=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/en/does-eu-biofuel-deal-compromise-the-environment-for-trade-with-southeast-asia/a-44350293|access-date=23 November 2018|quote=According to a 2015 study carried out on behalf of the European Commission, the production and use of palm oil biodiesel causes three times the carbon emissions of fossil diesel.}}</ref> আৰু উদাহৰণস্বৰূপে, “ইণ্ডোনেছিয়াৰ পাম তেলৰ পৰা নিৰ্মিত বায়’ডিজেলে বিশ্বব্যাপী কাৰ্বন সমস্যাক অধিক গুৰুতৰ কৰি তোলে, ভাল নহয়। ’’<ref>{{cite news|last1=Abrahm Lustgarten|date=20 November 2018|title=Supposed to Help Save the Planet. Instead It Unleashed a Catastrophe.|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/11/20/magazine/palm-oil-borneo-climate-catastrophe.html|access-date=14 December 2018|quote=six of the world's leading carbon-modeling schemes, including the E.P.A.'s, have concluded that biodiesel made from Indonesian palm oil makes the global carbon problem worse, not better}}</ref> ইণ্ডোনেছিয়াৰ পাম ভিত্তিক বায়’ডিজেল উৎপাদনৰ বাবে তেলপাম উৎপাদন বৃদ্ধিত হেঁচা পৰিছে। বৰ্তমান বায়’ডিজেল গেছ পাম্পত পাম তেল আৰু গতানুগতিক ডিজেলৰ অনুপাত ৩০:৭০ (বি৩০ নামেৰে জনাজাত) থাকে। ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰে গতানুগতিক ডিজেল ব্যৱহাৰৰ পৰা আঁতৰি আহিবলৈ ১০০% পাম তেল বায়’ডিজেল (বা বি১০০) উৎপাদন কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে। ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰে অনুমান কৰিছে যে, ভৱিষ্যতে এই চাহিদাসমূহ পূৰণ কৰিবলৈ প্ৰায় ১.৫ কোটি হেক্টৰ মাটিত তেলপাম বাগিচা স্থাপন কৰিব লাগিব।<ref>{{cite web |last1=Jong |first1=Hans Nicholas |title=Top Indonesian Palm Oil Developments in 2020 |url=https://news.mongabay.com/2020/12/top-indonesia-palm-oil-news-story-2020/ |website=Mongabay |date=28 December 2020 |access-date=12 May 2021}}</ref> তেলপাম প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সময়ত যি জৈৱিক আৱৰ্জনা যেনে, পাম বীজৰ খোলা আৰু পামৰ ফলৰ গোট আদিৰ পৰাও শক্তি উৎপাদন কৰিব পাৰি। এই পেলনীয়া পদাৰ্থক পেলেটলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি জৈৱ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Choong">{{cite news|last1=Choong|first1=Meng Yew|date=27 March 2012|title=Waste not the palm oil biomass|newspaper=The Star Online|url=http://thestar.com.my/lifestyle/story.asp?file=/2012/3/27/lifefocus/9991812&sec=lifefocus|access-date=25 February 2013}}</ref> তদুপৰি, খাদ্য ভাজিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পাম তেলক বায়’ডিজেলৰ বাবে মিথাইল এষ্টাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পাৰি। ব্যৱহৃত ৰন্ধন তেল ৰাসায়নিকভাৱে পৰিশোধন কৰি পেট্ৰলিয়াম ডিজেলৰ দৰে বায়’ডিজেলৰ সৃষ্টি কৰা হয়।<ref name="JOPR 2006">{{Cite report|url=http://palmoilis.mpob.gov.my/publications/joprv18june-loh.pdf|title=Recovery and conversion of palm olein-derived used frying oil to methyl esters for biodiesel|author=Loh Soh Kheang|author2=Choo Yuen May|date=18 June 2006|author3=Cheng Sit Food|author4=Ma Ah Ngan|access-date=25 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100704235655/http://palmoilis.mpob.gov.my/publications/joprv18june-loh.pdf|archive-date=4 July 2010|journal=Journal of Palm Oil Research|url-status=live|archivedate=4 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704235655/http://palmoilis.mpob.gov.my/publications/joprv18june-loh.pdf|deadurl=yes}}</ref> ===ঘাঁ শুকনি হিচাপে=== পাম তেলত এণ্টিমাইক্ৰ’বিয়াল প্ৰভাৱ আছে বুলি থকা ধাৰণাৰ বাবে ঘাঁত প্ৰয়োগ কৰা হয় যদিও গৱেষণাই ইয়াৰ ফলপ্ৰসূতা নিশ্চিত কৰা নাই।<ref> [http://www.kmitl.ac.th/ejkmitl/vol5no2/p502-505.pdf Antimicrobial effects of palm kernel oil and palm oil] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002235927/http://www.kmitl.ac.th/ejkmitl/vol5no2/p502-505.pdf|date=2 October 2008}} Ekwenye, U.N and Ijeomah, ''King Mongkut's Institute of Technology Ladkrabang Science Journal'', Vol. 5, No. 2, Jan–Jun 2005</ref> ==উৎপাদন== ২০১৮–২০১৯ চনত বিশ্বত পাম তেলৰ উৎপাদন আছিল ৭৩.৫ মিলিয়ন মেট্ৰিক টন (৮১.০ মিলিয়ন চৰ্ট টন)।<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/613471/palm-oil-production-volume-worldwide/|title=Global production volume palm oil 20222/23|website=Statista}}</ref> ২০৫০ চনৰ ভিতৰত পাম তেলৰ বাৰ্ষিক উৎপাদন ২৪ কোটি মেট্ৰিক টন (২৬ কোটি চৰ্ট টন) হ’ব বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |last1=Tullis |first1=Paul |title=How the World Got Hooked on Palm Oil |url=https://www.theguardian.com/news/2019/feb/19/palm-oil-ingredient-biscuits-shampoo-environmental |work=The Guardian|date=19 February 2019 |access-date=12 May 2021}}</ref> ২০২২ চনত ৰাছিয়াই ইউক্ৰেইন আক্ৰমণৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা খাদ্য সংকট আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা প্ৰতিকূল বতৰৰ বাবে বিশ্বৰ অন্যান্য অঞ্চলত শস্যৰ নাটনিৰ সময়ত ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰে পাম তেল ৰপ্তানি নিষিদ্ধ কৰে।<ref name=":4">{{Cite news |last=Nangoy |first=Fransiska |date=2022-04-23 |title=Indonesia bans palm oil exports as global food inflation spikes |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesia-ban-palm-oil-exports-shore-up-supply-soyoil-futures-surge-2022-04-22/ |access-date=2022-04-27}}</ref> ইয়াৰ ফলত মালয়েচিয়াত ফচল হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত বিশ্বত পাম তেলৰ মূল্য বহু পৰিমাণে বৃদ্ধি পায়, আনহাতে উপলব্ধতা হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত বিশ্বৰ যোগান শৃংখলত সংকোচনৰ সৃষ্টি হয়।<ref name=":4" /> ২০২২ চনৰ ২৩ মে’ত ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰে পাম তেল যোগানৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ আশাত পুনৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=2022-05-19 |title=Indonesia Lifts Palm Oil Export Ban in Relief to Global Market |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-19/indonesia-lifts-palm-oil-export-ban-in-relief-to-global-market |access-date=2022-05-20}}</ref> ===ইণ্ডোনেছিয়া=== [[File:Oil palm plantation in Cigudeg-03.jpg|thumb|250px|ইণ্ডোনেছিয়াৰ এখন পাম তেল গছৰ বাগিচা]] ইণ্ডোনেছিয়া বিশ্বৰ সৰ্বাধিক পাম তেল উৎপাদনকাৰী দেশ। ২০০৬ চনত ই মালয়েছিয়াক অতিক্ৰম কৰি ২০.৯ মিলিয়ন মেট্ৰিক টনতকৈ অধিক (২৩.০ মিলিয়ন চৰ্ট টন) উৎপাদন কৰে,<ref name="sciam201212">{{Citation |title=The Other Oil Problem|date=December 2012|periodical=[[Scientific American]]|volume=307|issue=6|page=10|doi=10.1038/scientificamerican1212-10|quote=...such as Indonesia, the world's largest producer of palm oil.}}</ref><ref>[http://www.pecad.fas.usda.gov/highlights/2007/12/Indonesia_palmoil/ Indonesia: Palm Oil Production Prospects Continue to Grow] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510154018/http://www.pecad.fas.usda.gov/highlights/2007/12/Indonesia%5Fpalmoil/|date=10 May 2009}} 31 December 2007, USDA-FAS, Office of Global Analysis</ref> এই সংখ্যা তেতিয়াৰ পৰা ২০১৬ চনলৈ ৩৪.৫ মিলিয়ন মেট্ৰিক টন (৩৮.০ মিলিয়ন চৰ্ট টন)তকৈ অধিক বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{Cite journal |last1=Maulidiyah |last2=Nurdin |first2=Muhammad |last3=Fatma |first3=Fetty |last4=Natsir |first4=Muh. |last5=Wibowo |first5=Dwiprayogo |date=2017-06-01 |title=Characterization of methyl ester compound of biodiesel from industrial liquid waste of crude palm oil processing |journal=Analytical Chemistry Research |language=en |volume=12 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.ancr.2017.01.002 |issn=2214-1812|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Azhar |first1=Badrul |last2=Saadun |first2=Norzanalia |last3=Puan |first3=Chong Leong |last4=Kamarudin |first4=Norizah |last5=Aziz |first5=Najjib |last6=Nurhidayu |first6=Siti |last7=Fischer |first7=Joern |date=2015-01-01 |title=Promoting landscape heterogeneity to improve the biodiversity benefits of certified palm oil production: Evidence from Peninsular Malaysia |journal=Global Ecology and Conservation |language=en |volume=3 |pages=553–561 |doi=10.1016/j.gecco.2015.02.009 |issn=2351-9894|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Siregar |first1=Kiman |last2=Tambunan |first2=Armansyah H. |last3=Irwanto |first3=Abdul K. |last4=Wirawan |first4=Soni S. |last5=Araki |first5=Tetsuya |date=2015-01-01 |title=A Comparison of Life Cycle Assessment on Oil Palm (Elaeis guineensis Jacq.) and Physic Nut (Jatropha curcas Linn.) as Feedstock for Biodiesel Production in Indonesia |journal=Energy Procedia |series=Conference and Exhibition Indonesia - New and Renewable Energy and Energy Conservation (The 3rd Indo EBTKE-ConEx 2014) |language=en |volume=65 |pages=170–179 |doi=10.1016/j.egypro.2015.01.054 |s2cid=110832809 |issn=1876-6102|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hidayat |first1=Arif |last2=Rochmadi |last3=Wijaya |first3=Karna |last4=Nurdiawati |first4=Annisa |last5=Kurniawan |first5=Winarto |last6=Hinode |first6=Hirofumi |last7=Yoshikawa |first7=Kunio |last8=Budiman |first8=Arief |date=2015-08-01 |title=Esterification of Palm Fatty Acid Distillate with High Amount of Free Fatty Acids Using Coconut Shell Char Based Catalyst |journal=Energy Procedia |series=Clean, Efficient and Affordable Energy for a Sustainable Future: The 7th International Conference on Applied Energy (ICAE2015) |language=en |volume=75 |pages=969–974 |doi=10.1016/j.egypro.2015.07.301 |issn=1876-6102|doi-access=free }}</ref> ইণ্ডোনেছিয়াই ২০৩০ চনৰ শেষৰ ফালে উৎপাদন দুগুণ হোৱাৰ আশা কৰিছে।<ref name="Gilbert" /> ২০১৯ চনলৈকে এই সংখ্যা ৫১.৮ মিলিয়ন মেট্ৰিক টন (৫৭.১ মিলিয়ন চৰ্ট টন) আছিল।<ref>{{cite news|date=4 February 2020|title=Produksi Sawit 2019 Capai 51,8 Juta Ton|language=id|work=Republika|url=https://republika.co.id/berita/q54sje370/produksi-sawit-2019-capai-518-juta-ton|access-date=25 December 2020}}</ref> ২০১০ চনৰ শেষৰ ফালে ৬০% উৎপাদিত পাম তেল অশোধিত ৰূপত ৰপ্তানি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|date=24 May 2011|title=P&G may build oleochemical plant to secure future supply|work=The Jakarta Post|url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/24/pg-may-build-oleochemical-plant-secure-future-supply.html|url-status=live|access-date=15 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725093859/http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/24/pg-may-build-oleochemical-plant-secure-future-supply.html|archive-date=25 July 2012}}</ref> এফ এ অ’ৰ তথ্য অনুসৰি ১৯৯৪ চনৰ পৰা ২০০৪ চনৰ ভিতৰত উৎপাদন ৪০০%তকৈ অধিক বৃদ্ধি পাই ৮৭ লাখ মেট্ৰিক টনতকৈ অধিক (৯৬ লাখ চৰ্ট টন) হৈছে। ===মালয়েছিয়া=== [[File:District-Kunak Sabah IOI-Baturong-Palm-Oil-Mill-03.jpg|thumb|250px|মালয়েছিয়াৰ এখন পাম তেল বাগিচাত এটা পাম মিল]] [[File:Malayasia iko 2002169.jpg|thumb|350px|পাম তেল বাগিচাৰ বাবে মালয়েছিয়াত নিৰ্বনানীকৰণ হোৱা দৃশ্য উপগ্ৰহ চিত্ৰ]] মালয়েছিয়া হৈছে বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম পাম তেল উৎপাদনকাৰী দেশ। ১৯৯২ চনত বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ভয়াৱহতাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই মালয়েছিয়া চৰকাৰে দেশৰ কমেও আধা ভূমি সম্পদ সেউজ ভূমি হিচাপে ধৰি ৰাখি পাম তেল বাগিচাৰ সম্প্ৰসাৰণ সীমিত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। .<ref name="Morales">{{cite news|last1=Morales|first1=Alex|date=18 November 2010|title=Malaysia Has Little Room for Expanding Palm-Oil Production, Minister Says|newspaper=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-18/malaysia-has-little-room-for-palm-oil-expansion-plantation-minister-says.html|url-status=live|access-date=1 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912033525/http://www.bloomberg.com/news/2010-11-18/malaysia-has-little-room-for-palm-oil-expansion-plantation-minister-says.html|archive-date=12 September 2012}}</ref><ref name="Scott-Thomas2">{{cite news|last1=Scott-Thomas|first1=Caroline|date=17 September 2012|title=French firms urged to back away from 'no palm oil' label claims|newspaper=Foodnavigator|url=http://www.foodnavigator.com/Financial-Industry/French-firms-urged-to-back-away-from-no-palm-oil-label-claims|url-status=live|access-date=7 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130312115810/http://www.foodnavigator.com/Financial-Industry/French-firms-urged-to-back-away-from-no-palm-oil-label-claims|archive-date=12 March 2013}}</ref> ২০১২ চনত দেশখনে<ref name="Pakiam">{{cite news|last1=Pakiam|first1=Ranjeetha|date=3 January 2013|title=Palm Oil Advances as Malaysia's Export Tax May Boost Shipments|newspaper=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-01-04/palm-oil-advances-as-malaysia-s-export-tax-may-boost-shipments.html|url-status=live|access-date=29 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130105085751/http://www.bloomberg.com/news/2013-01-04/palm-oil-advances-as-malaysia-s-export-tax-may-boost-shipments.html|archive-date=5 January 2013}}</ref> প্ৰায় ৫,০০০,০০০ হেক্টৰ (১৯,০০০ বৰ্গমাইল) মাটিত ১৮.৮ মিলিয়ন মেট্ৰিক টন (২০.৭ মিলিয়ন চৰ্ট টন) অশোধিত পাম তেল উৎপাদন কৰে।<ref name="The Star January 2013">{{cite news|date=15 January 2013|title=MPOB expects CPO production to increase to 19 million tonnes this year|newspaper=The Star Online|url=http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2013/1/15/business/12576771&sec=business|url-status=live|access-date=29 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127140157/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2013%2F1%2F15%2Fbusiness%2F12576771&sec=business|archive-date=27 January 2013|archivedate=27 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130127140157/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2013%2F1%2F15%2Fbusiness%2F12576771&sec=business|deadurl=yes}}</ref><ref name="USDA2012">{{cite web|date=11 December 2012|title=Malaysia: Stagnating Palm Oil Yields Impede Growth|url=http://www.pecad.fas.usda.gov/highlights/2012/12/Malaysia/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218012050/http://www.pecad.fas.usda.gov/highlights/2012/12/Malaysia/|archive-date=18 February 2013|access-date=29 January 2013|website=USDA Foreign Agricultural Service|archivedate=18 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130218012050/http://www.pecad.fas.usda.gov/highlights/2012/12/Malaysia/|deadurl=yes}}</ref>যদিও ইণ্ডোনেছিয়াই বিশ্বৰ ভিতৰত অধিক পাম তেল উৎপাদন কৰে, মালয়েছিয়াই ২০১১ চনত ১ কোটি ৮০ লাখ মেট্ৰিক টন (২ কোটি চৰ্ট টন) পাম তেলৰ সামগ্ৰী ৰপ্তানি কৰি বিশ্বৰ সৰ্বাধিক পাম তেলৰ ৰপ্তানিকাৰক দেশ হৈছিল। ভাৰত, চীন, পাকিস্তান, ইউৰোপীয় সংঘ আৰু আমেৰিকাই... মালয়েছিয়াৰ পাম তেলৰ সামগ্ৰীৰ প্ৰাথমিক আমদানিকাৰক।<ref name="AOCS">{{cite web|last1=May|first1=Choo Yuen|date=September 2012|title=Malaysia: economic transformation advances oil palm industry|url=http://www.aocs.org/Membership/FreeCover.cfm?itemnumber=18340|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113145720/http://www.aocs.org/Membership/FreeCover.cfm?itemnumber=18340|archive-date=13 November 2012|access-date=29 January 2013|website=American Oil Chemists' Society|archivedate=13 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113145720/http://www.aocs.org/Membership/FreeCover.cfm?itemnumber=18340|deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনত আমেৰিকাত ট্ৰাম্পৰ নিৰ্বাচনী জয়ৰ পিছত চাৰি বছৰৰ ভিতৰত পাম তেলৰ দাম সৰ্বাধিক হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Palm oil hits 4-year high after Trump victory |url=https://www.ft.com/content/69de3106-a7ff-11e6-8898-79a99e2a4de6 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/69de3106-a7ff-11e6-8898-79a99e2a4de6 |archive-date=10 December 2022|access-date=29 November 2019|website=Financial Times|date=11 November 2016|last1=Terazono|first1=Emiko|url-access=subscription}}</ref> ===নাইজেৰিয়া=== ২০১৮ চনলৈকে নাইজেৰিয়া বিশ্বৰ পাম তেলৰ তৃতীয় বৃহত্তম উৎপাদনকাৰী দেশ আছিল। প্ৰায় ২৩ লাখ হেক্টৰ (৫৭ লাখ একৰ) মাটিত খেতি আছে। ১৯৩৪ চনলৈকে নাইজেৰিয়া আছিল বিশ্বৰ সৰ্বাধিক উৎপাদনকাৰী দেশ। ক্ষুদ্ৰ আৰু বৃহৎ উৎপাদক উভয়েই এই উদ্যোগত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। .<ref>{{cite web|last=Ayodele|first=Thompson|date=August 2010|title=African Case Study: Palm Oil and Economic Development in Nigeria and Ghana; Recommendations for the World Bank's 2010 Palm Oil Strategy|url=http://www.ippanigeria.org/worldbankreportpalmoil%5B1%5D.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422142906/http://www.ippanigeria.org/worldbankreportpalmoil%5B1%5D.pdf|archive-date=22 April 2012|access-date=8 December 2011|website=Initiative For Public Policy Analysis|archivedate=22 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422142906/http://www.ippanigeria.org/worldbankreportpalmoil%5B1%5D.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Ayodele|first=Thompson|date=15 October 2010|title=The World Bank's Palm Oil Mistake|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/10/16/opinion/16ayodele.html?_r=1&src=sch&pagewanted=all|url-status=live|access-date=8 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119150947/http://www.nytimes.com/2010/10/16/opinion/16ayodele.html?_r=1&src=sch&pagewanted=all|archive-date=19 January 2018}}</ref> ===থাইলেণ্ড=== কেঁচা পাম তেল উৎপাদনকাৰী দেশৰ ভিতৰত বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম দেশ থাইলেণ্ডে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ২০ লাখ মেট্ৰিক টন অৰ্থাৎ বিশ্বৰ উৎপাদনৰ ১.২% উৎপাদন কৰে। থাইলেণ্ডৰ প্ৰায় সকলো উৎপাদন স্থানীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দেশৰ প্ৰায় ৮৫% পাম বাগিচা আৰু নিষ্কাশন মিল দক্ষিণ থাইলেণ্ডত আছে। ২০১৬ চনৰ বছৰৰ শেষত ৪.৭ৰ পৰা ৫.৮ মিলিয়ন ক’লা সৰিয়হ (৭৫০,০০০ৰ পৰা ৯৩০,০০০ হেক্টৰ; ১,৯০০,০০০ৰ পৰা ২,৩০০,০০০ একৰ) তৈল পামত ৰোপণ কৰা হৈছিল, য’ত ৩ লাখ কৃষক নিয়োজিত হৈছিল, বেছিভাগেই ৩.২ হেক্টৰ; ৭.৯ একৰ জোখৰ সৰু মাটিত। আঞ্চলিক হিচাপত ''এছিয়ানে''(Association of Southeast Asian Nations) ৫২.৫ মিলিয়ন মেট্ৰিক টন পাম তেল উৎপাদন কৰে, যিটো বিশ্বৰ মুঠ উৎপাদনৰ প্ৰায় ৮৫% আৰু বিশ্বৰ ৰপ্তানিৰ ৯০%তকৈ অধিক। বিশ্বৰ ৰপ্তানিৰ ৫২% ইণ্ডোনেছিয়াৰ। মালয়েছিয়াৰ ৰপ্তানি মুঠ ৩৮%। পাম অইলৰ সৰ্বাধিক উপভোক্তাৰ দেশ ভাৰত, ইউৰোপীয় সংঘ আৰু চীন- এই তিনিওখনেই বিশ্বৰ ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ৫০% খৰচ কৰে। থাইলেণ্ডৰ অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্য বিভাগে সাধাৰণতে কেঁচা পাম তেল আৰু শোধিত পাম তেলৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰে। মালয়েছিয়া আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ তুলনাত থাইলেণ্ডৰ কৃষকৰ উৎপাদন তুলনামূলকভাৱে কম। থাইলেণ্ডৰ পাম তেলৰ শস্যত ৪–১৭% তেল পোৱা যায়, যিটো প্ৰতিযোগী দেশত প্ৰায় ২০% তেল পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও ইণ্ডোনেছিয়া আৰু মালয়েছিয়াৰ তেলপাম বাগিচাসমূহৰ আকাৰ থাইলেণ্ডৰ বাগিচাতকৈ ১০ গুণ বেছি।<ref name="BP-20180128">{{cite news|last1=Arunmas|first1=Phusadee|last2=Wipatayotin|first2=Apinya|date=28 January 2018|title=EU move fuelling unease among palm oil producers|work=Bangkok Post|format=Spectrum|url=https://www.bangkokpost.com/business/news/1403374/eu-move-fuelling-unease-among-palm-oil-producers|access-date=29 January 2018}}</ref> ===বেনিন=== পাম গছ পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ জলাশয়ৰ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু দক্ষিণ বেনিনত ইয়াৰ বহুতো বাগিচা আছে। বেনিনৰ ‘কৃষি পুনৰুজ্জীৱন কাৰ্যসূচী’য়ে বহু হাজাৰ হেক্টৰ মাটিক ৰপ্তানিৰ বাবে নতুন তেলপাম বাগিচাৰ বাবে উপযোগী বুলি চিনাক্ত কৰিছে। অৰ্থনৈতিক লাভ থকা সত্ত্বেও “নেচাৰ ট্ৰপিকেল’’ৰ দৰে বেচৰকাৰী সংস্থাসমূহে (এন জি অ’) দাবী কৰে যে, বৰ্তমানৰ কিছুমান প্ৰধান কৃষি স্থানত জৈৱ ইন্ধনে ঘৰুৱা খাদ্য উৎপাদনৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হ’ব। আন কিছুমান অঞ্চলত পিট ভূমি আছে, যাৰ নিষ্কাশনে পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাব। তেওঁলোকে এই অঞ্চলত জিনীয়ভাৱে পৰিৱৰ্তিত উদ্ভিদ প্ৰৱৰ্তনৰ চেষ্টা কৰিব, যাৰ ফলত অৱশ্যে তেওঁলোকে অ-জিএম শস্যৰ বাবে বৰ্তমানৰ প্ৰিমিয়াম বিপন্ন হ’ব বুলিও চিন্তিত।<ref name="wrm">{{cite web|last=Pazos|first=Flavio|date=3 August 2007|title=Benin: Large scale oil palm plantations for agrofuel|url=http://www.wrm.org.uy/oldsite/bulletin/120/Benin.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808035000/http://www.wrm.org.uy/oldsite/bulletin/120/Benin.html|archive-date=8 August 2014|website=World Rainforest Movement|access-date=20 December 2023|archivedate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808035000/http://www.wrm.org.uy/oldsite/bulletin/120/Benin.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|author=African Biodiversity Network|url=https://books.google.com/books?id=as4sAQAAMAAJ|title=Agrofuels in Africa: the impacts on land, food and forests: case studies from Benin, Tanzania, Uganda and Zambia|publisher=African Biodiversity Network|others=translated by|year=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418054802/https://books.google.com/books?id=as4sAQAAMAAJ|archive-date=18 April 2016|url-status=live}}</ref> নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিকৰ শেহতীয়া প্ৰবন্ধ অনুসৰি বেনিনৰ বেছিভাগ পাম তেল এতিয়াও মহিলাসকলে ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে উৎপাদন কৰে।<ref>{{Cite web|last=Hillary Rosner|title=Palm oil is unavoidable. Can it be sustainable?|url=https://www.nationalgeographic.com/magazine/2018/12/palm-oil-products-borneo-africa-environment-impact/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210132728/https://www.nationalgeographic.com/magazine/2018/12/palm-oil-products-borneo-africa-environment-impact/|url-status=dead|archive-date=10 December 2018|website=National Geographic|date=4 December 2018}}</ref> FAO এ অতিৰিক্তভাৱে কয় যে, বেনিনৰ কৃষকসকলে কৃষি পৰিৱেশ বিজ্ঞান চৰ্চা কৰে।<ref>{{Cite web|last=FAO|title=West African women defend traditional palm oil|url=http://www.fao.org/family-farming/detail/en/c/417205/|website=Food and Agricultural Organization}}</ref> সৰু সৰু বাগিচাৰ পৰা পাম ফল চপোৱা হয় আৰু পাম তেল বেছিকৈ স্থানীয় খাদ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ===কলম্বিয়া=== ২০১৮ চনত কলম্বিয়াত মুঠ পাম তেল উৎপাদন, ১৬ লাখ মেট্ৰিক টন, যি ৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি ’জিডিপি’ৰ প্ৰায় ৮% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু মূলতঃ ক্ষুদ্ৰ কৃষকসকলক(কলম্বিয়াৰ পাম তেল খণ্ডৰ ৬৫%) লাভৱান কৰে। <ref>{{Cite web |author1=Inga Hilbert |author2=María Goretti Esquivel |author3=Joel Brounen |date=2019 |title=Barometer on sustainable production and trade of palm oil in Colombia |url=https://www.solidaridadnetwork.org/wp-content/uploads/migrated-files/publications/BarometerSustainableColombianPalmOil%202019.pdf |access-date=20 May 2022 |publisher=Solidaridad}}</ref><ref>{{cite web |date=2020 |title=Palm oil |url=https://comerciosostenible.org/en/ |access-date=2 October 2020 |publisher=Sustainable Trade Platform - Colombia |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030021647/https://comerciosostenible.org/en |url-status=dead |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030021647/https://comerciosostenible.org/en |deadurl=yes }}</ref> পৰিৱেশ, বিজ্ঞান আৰু নীতিৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি কলম্বিয়াই বনাঞ্চল ধ্বংস নকৰাকৈ বহনক্ষম পাম তেল উৎপাদন কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{Cite journal |author1=Carmenza Castiblanco |author2=Andrés Etter |author3=T. Mitchell Aide |date=2013 |title=Oil palm plantations in Colombia: a model of future expansion |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S146290111300004X |journal=Environmental Science and Policy |volume=27 |pages=172–183 |doi=10.1016/j.envsci.2013.01.003}}</ref> তদুপৰি, পাম তেল আৰু অন্যান্য শস্যই কোকা আদিৰ দৰে অবৈধ শস্যৰ বাবে এক উৎপাদনশীল বিকল্প হিচাপে পৰিগণিত হ’ব পাৰে।<ref>{{Cite web |author1=David Calderón |author2=Carlos Alberto Pérez |date=1 January 2019 |title=Smallholder oil palm producers contributing to peace and sustainability in Colombia |url=https://www.solidaridadnetwork.org/solidaridad-stories/smallholder-oil-palm-producers-contributing-to-peace-and-sustainability-in |access-date=2 October 2020 |publisher=ETFRN, Tropenbos International}}</ref> ===কেমেৰুণ=== কেমেৰুণত আমেৰিকাৰ “হেৰাক্লেছ ফাৰ্মছ’’ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা এটা উৎপাদন প্ৰকল্প চলি আছিল।<ref>{{Cite web|last=Rosenthal|first=Elisabeth|date=2012-09-05|title=Report Assails Palm Oil Project in Cameroon|url=https://archive.nytimes.com/green.blogs.nytimes.com/2012/09/05/report-assails-palm-oil-project-in-cameroon/|access-date=2023-02-08|website=Green Blog|language=en}}</ref> কিন্তু কেমেৰুণৰ নাগৰিক সমাজৰ সংগঠনৰ হেঁচাত এই প্ৰকল্পটো বন্ধ কৰি দিয়া হয়। প্ৰকল্পটো বন্ধ হোৱাৰ আগতে বহনক্ষম পাম তেল উদ্যোগৰ আলোচনাৰ আৰম্ভণিতে হেৰাক্লেছে “ঘূৰণীয়া মেজ মেল’’ ত্যাগ কৰে।<ref>{{cite web|date=21 June 2013|title=Cameroon changes mind on Herakles palm oil project|url=http://wwf.panda.org/?209145/Cameroon-changes-mind-on-Herakles-palm-oil-project|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213041929/http://wwf.panda.org/?209145%2FCameroon-changes-mind-on-Herakles-palm-oil-project|archive-date=13 December 2013|access-date=23 May 2016|website=World Wildlife Fund}}</ref> গাঁওবাসীৰ বিৰোধিতা আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে স্পৰ্শকাতৰ অঞ্চলত প্ৰকল্পটো স্থাপন কৰাৰ বাবে এই প্ৰকল্পটো বিতৰ্কিত হৈ পৰিছে। ===ইকুৱেডৰ=== ইকুৱেডৰৰ লক্ষ্য হৈছে পাম তেল উৎপাদকসকলক বহনক্ষম পদ্ধতিৰ মাজলৈ লৈ যোৱা আৰু সেউজ উদ্যোগ বিকাশৰ পদক্ষেপত “আৰ এছ পি অ’’ প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰাত সহায় কৰা।<ref>{{Cite web |date=4 May 2018 |title=Ecuador to invest $1.2bn in palm oil sustainability & innovation: 'There is a tremendous opportunity here' |url=https://www.foodnavigator.com/Article/2018/05/04/Ecuador-to-invest-1.2bn-in-palm-oil-sustainability-innovation-There-is-a-tremendous-opportunity-here |website=Food Navigator |access-date=20 December 2023 |archivedate=2 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231002212853/https://www.foodnavigator.com/Article/2018/05/04/Ecuador-to-invest-1.2bn-in-palm-oil-sustainability-innovation-There-is-a-tremendous-opportunity-here |deadurl=yes }}</ref> ===ঘানা=== ঘানাত পাম বীজৰ বহুত প্ৰজাতি আছে, যিবোৰ অঞ্চলটোৰ কৃষিৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰিহণা যোগাব পাৰে। যদিও ঘানাত স্থানীয় পাম বীজৰ পৰা আৰম্ভ কৰি স্থানীয়ভাৱে নান প্ৰজাতিৰ একাধিক পামৰ প্ৰজাতি আছে, তথাপি ইয়াক লৈ কেৱল স্থানীয়ভাৱে আৰু চুবুৰীয়া দেশলৈহে বাণিজ্য কৰা হৈছিল। বৃহৎ বিনিয়োগ পুঁজিসমূহে বাগিচা ক্ৰয় কৰাৰ লগে লগে এতিয়া উৎপাদন সম্প্ৰসাৰিত হৈছে, কাৰণ ঘানাক পাম তেলৰ বৃদ্ধিৰ এক প্ৰধান অঞ্চল হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে। ===কেনিয়া=== কেনিয়াৰ ঘৰুৱা খাদ্য তেলৰ উৎপাদনে বাৰ্ষিক চাহিদাৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশ পূৰণ কৰে, যিটো ৩ লাখ ৮০ হাজাৰ মেট্ৰিক টন (৪২০,০০০ চৰ্ট টন) বুলি অনুমান কৰা হৈছে। বাকীখিনি বছৰি প্ৰায় ১৪ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ ব্যয় কৰি আমদানি কৰা হয়, যাৰ ফলত খাদ্য তেল, পেট্ৰলিয়ামৰ পিছতে দেশৰ দ্বিতীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ আমদানি হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ১৯৯৩ চনৰ পৰা পশ্চিম কেনিয়াত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ খাদ্য আৰু কৃষি সংস্থাই ঠাণ্ডা সহনশীল, উচ্চ উৎপাদনক্ষম তেলপামৰ নতুন বৰ্ণসংকৰ জাতৰ প্ৰচাৰ কৰিছে। দেশৰ খাদ্য তেলৰ ঘাটি দূৰ কৰাৰ লগতে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থকৰী শস্যৰ যোগান ধৰাৰ লগতে ইয়াক অঞ্চলটোত পৰিৱেশৰ বাবে উপকাৰী বুলি দাবী কৰা হয়, কাৰণ ই খাদ্য শস্য বা থলুৱা গছ-গছনিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিযোগিতা নকৰে আৰু ই মাটিৰ বাবে স্থিতিশীলতা প্ৰদান কৰে।<ref name="fao">{{cite web|date=24 November 2003|title=Hybrid oil palms bear fruit in western Kenya|url=http://www.fao.org/english/newsroom/field/2003/1103_oilpalm.htm|first=Teresa|last=Buerkle|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122113444/http://www.fao.org/english/newsroom/field/2003/1103_oilpalm.htm|archive-date=22 January 2015|website=UN FAO|access-date=20 December 2023|archivedate=7 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007174829/http://www.fao.org/english/newsroom/field/2003/1103_oilpalm.htm|deadurl=yes}}</ref> ===ম্যানমাৰ=== ১৯২০ চনত ব্ৰিটিছসকলে বাৰ্মা(বৰ্তমান ম্যানমাৰ)ত পাম তেল প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=":5">{{Cite journal |last1=Nomura |first1=Keiko |last2=Mitchard |first2=Edward T. A. |last3=Patenaude |first3=Genevieve |last4=Bastide |first4=Joan |last5=Oswald |first5=Patrick |last6=Nwe |first6=Thazin |date=2019-08-15 |title=Oil palm concessions in southern Myanmar consist mostly of unconverted forest |journal=Scientific Reports |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=11931 |doi=10.1038/s41598-019-48443-3 |pmid=31417153 |pmc=6695397 |bibcode=2019NatSR...911931N |issn=2045-2322}}</ref> ১৯৭০ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি টানিন্থাৰী অঞ্চল আৰু মন, কায়িন আৰু ৰাখাইন ৰাজ্যত সৰু পৰিসৰৰ পাম তেলৰ বাগিচা গঢ়ি তোলা হয়।<ref name=":5" /> ১৯৯৯ চনত শাসকীয় সামৰিক জুণ্টা, ৰাজ্যিক শান্তি আৰু উন্নয়ন পৰিষদে এনে বাগিচাসমূহৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ উন্নয়নৰ কাম আৰম্ভ কৰে, বিশেষকৈ ম্যানমাৰৰ একেবাৰে দক্ষিণ অঞ্চল, টানিন্থাৰীত।<ref name=":5" /> ২০১৯ চনলৈকে ৪৪টা কোম্পানীক ৪০১,৮১৪ হেক্টৰতকৈ অধিক পাম তেলৰ ৰেহাই দিয়া হৈছে।<ref name=":5" /> ৬০% ৰেহাই বনাঞ্চল আৰু থলুৱা গছ-গছনিৰে গঠিত আৰু কিছুমান ৰেহাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ অন্তৰ্ভুক্ত, য’ত টানিন্থাৰী আৰু লেনিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহো আছে। এইবোৰে বনাঞ্চল ধ্বংস কৰা দেখা গৈছে আৰু ইণ্ডোচাইনিজ বাঘৰ দৰে স্থানীয় প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতি ই ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |date=2019-11-13 |title=Myanmar risks losing forests to oil palm, but there's time to pivot |url=https://news.mongabay.com/2019/11/myanmar-risks-losing-forests-to-oil-palm-but-theres-time-to-pivot/ |access-date=2023-03-02 |website=Mongabay Environmental News |language=en-US}}</ref> ==সামাজিক আৰু পৰিৱেশিক প্ৰভাৱ== ইণ্ডোনেছিয়া আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছু অংশত এককভাবে পাম খেতি কৰিবলৈ কৃষিভূমিৰ বাবে কৰিবলৈ বনাঞ্চলসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.sustainablepalmoil.org/deforestation|title=Deforestation|website=www.sustainablepalmoil.org|access-date=15 June 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817173748/http://www.sustainablepalmoil.org/deforestation/|archive-date=17 August 2016|archivedate=17 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160817173748/http://www.sustainablepalmoil.org/deforestation/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ ফলত স্থানীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছে, যাৰ ফলত বনাঞ্চল ধ্বংস হোৱাৰ লগতে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ ফলত ওৰাংওটাঙৰ তিনিটা জীৱিত প্ৰজাতিৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানৰ যথেষ্ট ক্ষতি হৈছে। বিশেষকৈ সুমাট্ৰাৰ ওৰাংওটাঙৰ এটা প্ৰজাতিক পাম খেতিৰ ফলত বাসস্থান হেৰুওৱাৰ বাবে ভয়ানকভাবে বিপন্ন প্ৰজাতিৰ বুলি তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite iucn |url=https://www.iucnredlist.org/species/121097935/123797627 |title=Pongo abelii |access-date=20 May 2022}}</ref><ref name=Gilbert>{{cite journal |title=Palm-oil boom raises conservation concerns: Industry urged towards sustainable farming practices as rising demand drives deforestation |author=Natasha Gilbert |date=4 July 2012 |journal=Nature |volume=487 |issue=7405 |pages=14–15 |doi=10.1038/487014a |pmid=22763524 |doi-access=free }}</ref> ===সামাজিক প্ৰভাৱ=== [[File:Palm forest.jpg|thumb|250px| ব্ৰুনেইত বনাঞ্চল(F) পাম গছ ৰোপণৰ বাবে নিৰ্মূল কৰা হৈছে। (G) এই পৰিৱৰ্তনবোৰ সকলো ব্যৱহাৰিক ক্ষেত্ৰতে দেখা গৈছে(H)। ]] পৰিৱেশৰ চিন্তাৰ উপৰিও পাম তেল উৎপাদন কৰা অঞ্চলসমূহত পাম তেলৰ উন্নয়নে উল্লেখযোগ্য সামাজিক সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰিছে। দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা পাম তেলৰ উৎপাদন থকা অঞ্চলসমূহে খিলঞ্জীয়া লোকৰ ভূমিৰ অধিকাৰৰ যথেষ্ট উলংঘা, অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী শ্ৰমিক আৰু শ্ৰমিক প্ৰথাৰ প্ৰবাহ, আৰু অন্যান্য আনুষংগিক মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ সন্মুখীন হৈছে। পাম তেল উদ্যোগে শ্ৰমিক, খিলঞ্জীয়া আৰু পাম তেল উৎপাদনকাৰী সম্প্ৰদায়ৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক দুয়োটা প্ৰভাৱ পেলাইছে। পাম তেল উৎপাদনে নিয়োগৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে, আৰু আন্তঃগাঁথনি, সমাজ সেৱাৰ উন্নতিৰ লগতে দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস কৰা দেখা গৈছে।<ref name="Budidarsono">{{cite news|last1=Budidarsono|first1=Suseno|last2=Dewi|first2=Sonya|last3=Sofiyuddin|first3=Muhammad|last4=Rahmanulloh|first4=Arif|title=Socio-Economic Impact Assessment of Palm Oil Production|work=World Agroforestry Centre|url=http://www.worldagroforestry.org/downloads/publications/PDFs/TB12053.PDF|url-status=live|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111075416/http://www.worldagroforestry.org/downloads/publications/PDFs/TB12053.PDF|archive-date=11 January 2014}}</ref><ref name="Norwana">{{cite web|last1=Norwana|first1=Awang Ali Bema Dayang|last2=Kunjappan|first2=Rejani|year=2011|title=The local impacts of oil palm expansion in Malaysia|url=http://www.cifor.org/publications/pdf_files/WPapers/WP-78Andriani.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622221930/http://www.cifor.org/publications/pdf_files/WPapers/WP-78Andriani.pdf|archive-date=22 June 2013|access-date=30 January 2013|work=cifor.org|publisher=Center for International Forestry Research}}</ref><ref name="Ismail">{{cite news|last1=Ismail|first1=Saidi Isham|date=9 November 2012|title=Palm oil transforms economic landscape|newspaper=Business Times|url=http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/articles/VISPAM/Article/|url-status=dead|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112182523/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/articles/VISPAM/Article/|archive-date=12 November 2012|archivedate=12 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112182523/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/articles/VISPAM/Article/|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু কিছুমান ক্ষেত্ৰত পাম তেল গছৰ বাগিচাসমূহে সেই ভূমিত বাস কৰা খিলঞ্জীয়া লোকসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ বা ক্ষতিপূৰণ অবিহনে ভূমি অধিকাৰ কৰি বাগিচা স্থাপন কৰিছে; যাৰ ফলত সামাজিক সংঘাতৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref name="IDMC">{{cite press release|title=Palm oil cultivation for biofuel blocks return of displaced people in Colombia|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004BE3B1/(httpInfoFiles)/B3EE02C81FE75923C125738A003536C9/$file/Colombia_press_release_nov07.pdf|publisher=Internal Displacement Monitoring Centre|date=5 November 2007|access-date=30 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127055013/http://www.internal-displacement.org/8025708F004BE3B1/(httpInfoFiles)/B3EE02C81FE75923C125738A003536C9/$file/Colombia_press_release_nov07.pdf|archive-date=27 November 2007}}</ref><ref name="Colchester">{{cite news|last1=Colchester|first1=Marcus|last2=Jalong|first2=Thomas|last3=Meng Chuo|first3=Wong|date=2 October 2012|title=Free, Prior and Informed Consent in the Palm Oil Sector – Sarawak: IOI-Pelita and the community of Long Teran Kanan|newspaper=Forest Peoples Program|url=http://www.forestpeoples.org/topics/palm-oil-rspo/publication/2012/free-prior-and-informed-consent-palm-oil-sector-sarawak-ioi-pe|url-status=live|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514104723/http://www.forestpeoples.org/topics/palm-oil-rspo/publication/2012/free-prior-and-informed-consent-palm-oil-sector-sarawak-ioi-pe|archive-date=14 May 2013}}</ref><ref name="FPP">{{cite news|date=28 February 2008|title="Losing Ground" – report on indigenous communities and oil palm development from LifeMosaic, Sawit Watch and Friends of the Earth|newspaper=Forest Peoples Programme|url=http://www.forestpeoples.org/topics/palm-oil-rspo/publication/2012/losing-ground-report-indigenous-communities-and-oil-palm-devel|url-status=live|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514094449/http://www.forestpeoples.org/topics/palm-oil-rspo/publication/2012/losing-ground-report-indigenous-communities-and-oil-palm-devel|archive-date=14 May 2013}}</ref> মালয়েছিয়াত অবৈধ প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকৰ ব্যৱহাৰে পাম তেল উদ্যোগৰ ভিতৰত কৰ্ম সংস্কৃতিৰ প্ৰতিও উদ্বেগ সৃষ্টি কৰিছে। .<ref name="BMS 2012">{{Cite report|url=http://biomasssociety.org/en/2012/05/indonesian-migrant-workers-with-particular-reference-in-the-oil-palm-plantation-industries-in-sabah-malaysia%E3%80%80dr-riwanto-tirtrosudarmo/|title=Indonesian migrant workers: with particular reference in the oil palm plantation industries in Sabah, Malaysia|date=11 December 2010|publisher=Center for Southeast Asian Studies, Kyoto University|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111071229/http://biomasssociety.org/en/2012/05/indonesian-migrant-workers-with-particular-reference-in-the-oil-palm-plantation-industries-in-sabah-malaysia%E3%80%80dr-riwanto-tirtrosudarmo/|archive-date=11 January 2014|work=Biomass Society|url-status=live}}</ref><ref name="ABC 2014">{{Cite news|date=9 January 2014|title=Malaysia Plans High-Tech Card for Foreign Workers|work=ABC News|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/malaysia-plans-high-tech-card-foreign-workers-21471479/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113074248/https://abcnews.go.com/International/wireStory/malaysia-plans-high-tech-card-foreign-workers-21471479|archive-date=13 January 2014}}</ref><ref name="BBC 2013">{{Cite news|date=2 September 2013|title=Malaysia rounds up thousands of migrant workers|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23931833|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130905100947/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23931833|archive-date=5 September 2013}}</ref> কিছুমান সামাজিক পদক্ষেপে দৰিদ্ৰতা নিৰাময়ৰ কৌশলৰ অংশ হিচাপে পাম তেলৰ খেতি নিৰ্বাচন কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ খাদ্য আৰু কৃষি সংস্থাৰ পশ্চিম কেনিয়াত স্থাপন কৰা হাইব্ৰিড তেল পাম প্ৰকল্প, যিয়ে স্থানীয় জনসাধাৰণৰ আয় আৰু খাদ্যৰ উন্নতি সাধন কৰা দেখা গৈছে আৰু মালয়েছিয়াৰ ফেডাৰেল লেণ্ড ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি আৰু ফেডাৰেল লেণ্ড কনচলিডেচন এণ্ড ৰিহেবিলিটেচন অথৰিটি-- দুয়োটাই গ্ৰাম্য উন্নয়নত সহায় কৰিছে।<ref name="Ibrahim">{{cite news|last1=Ibrahim|first1=Ahmad|date=31 December 2012|title=Felcra a success story in rural transformation|work=New Straits Times|url=http://www.nst.com.my/nation/general/felcra-a-success-story-in-rural-transformation-1.193708|url-status=dead|access-date=7 February 2013|archive-url=https://archive.today/20130413151936/http://www.nst.com.my/nation/general/felcra-a-success-story-in-rural-transformation-1.193708|archive-date=13 April 2013}}</ref> ===খাদ্য বনাম ইন্ধন=== বায়’ডিজেল উৎপাদনত পাম তেলৰ ব্যৱহাৰৰ গুৰুত্বই খাদ্যৰ প্ৰয়োজনীয়তাতকৈ ইন্ধনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক আগস্থান দিয়া হৈছে বুলি উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে, যাৰ ফলত উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰসমূহত পুষ্টিহীনতাৰ সৃষ্টি হৈছে। ইয়াক [[খাদ্য বনাম ইন্ধন]] বিতৰ্ক বুলি জনা যায়। ২০০৮ চনত নবীকৰণযোগ্য আৰু বহনক্ষম শক্তি পৰ্যালোচনাত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি পাম তেল গছ খাদ্য আৰু জৈৱ ইন্ধন উভয়ৰে বহনক্ষম উৎস হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল আৰু পাম তেলৰ পৰা বায়'ডিজেলৰ উৎপাদনে খোৱা পাম তেলৰ যোগানৰ বাবে ভাবুকিৰ সৃষ্টি নকৰে।<ref name="Man Kee Lam">{{Cite report|url=https://www.academia.edu/876673|title=Malaysian Palm oil: Surviving the food versus fuel dispute for a sustainable future|author=Man Kee Kam|author2=Kok Tat Tan|date=9 September 2008|author3=Keat Teong Lee|author4=Abdul Rahman Mohamed|access-date=26 February 2013|journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews}}</ref> ২০০৯ চনত “পৰিৱেশ বিজ্ঞান আৰু নীতি’’ বিষয়ৰ এক আলোচনীত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়ন অনুসৰি, পাম তেল বায়'ডিজেলে ভৱিষ্যতে পাম তেলৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত পাম তেলৰ উৎপাদন সম্প্ৰসাৰণ হ’ব পাৰে, আৰু সেয়েহে খাদ্যৰ যোগানো বৃদ্ধি পাব পাৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Corley|first1=R. H. V.|year=2009|title=How much palm oil do we need?|journal=Environmental Science & Policy|volume=12|issue=2|pages=134–838|doi=10.1016/j.envsci.2008.10.011}}</ref> ===মানৱাধিকাৰ=== [[File:Palm oil manufacture (9) Lac Mukamba, Teretoire de Dimbelenge, Kasai occ. RD Congo.JPG|thumb|ইতিহাসত পাম তেল উদ্যোগে বিভিন্ন প্ৰেক্ষাপটত শ্ৰম সম্পৰ্কীয় মানৱ অধিকাৰ, খিলঞ্জীয়া ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ আৰু সম্প্ৰদায়ৰ পৰিৱেশ অধিকাৰ উলংঘা কৰাৰ নজিৰ আছে। পাম তেল উৎপাদন হোৱা বহু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক অঞ্চলত (যেনে আফ্ৰিকা) ক্ষুদ্ৰ কৃষিত শিশু শ্ৰমিক আইন উলংঘা সাধাৰণ কথা|254x254px]] এক প্ৰতিবেদনত বিপজ্জনক কীটনাশকৰ সংস্পৰ্শ, শিশু শ্ৰমিক নিয়োগ, ধৰ্ষণ আৰু যৌন নিৰ্যাতন আৰু অসুৰক্ষিত বোজা কঢ়িয়াই নিয়া আদিৰে ইণ্ডোনেছিয়া আৰু মালয়েছিয়াত পাম তেল উৎপাদনত [[মানৱ অধিকাৰ]] উলংঘাৰ বহুতো অভিযোগৰ ইংগিত দিয়া হৈছিল। সময়ত এই কাণ্ডবোৰে তেল কোম্পানী বা আৰক্ষীৰ কোনো সঁহাৰি নাপাবও পাৰে বা ভুক্তভোগীয়ে নিজৰ নিৰ্যাতনকাৰীৰ পৰা প্ৰতিশোধৰ আশংকাত কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত বিশেষ আপত্তি দাখিল নকৰিবও পাৰে। কীটনাশকত ব্যৱহৃত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ যেনে, [[পেৰাকুৱেট]] আৰু [[গ্লাইফ’ছেট]], [[পাৰ্কিনছন ৰোগ]] আৰু [[কেন্সাৰ]] আদি ৰোগৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে।<ref name="ap">{{Cite news|author1=Margie Mason |author2=Robin McDowell |date=18 November 2020|title=Rape, abuses in palm oil fields linked to top beauty brands|work=The Associated Press|url=https://apnews.com/article/palm-oil-abuse-investigation-cosmetics-2a209d60c42bf0e8fcc6f8ea6daa11c7|access-date=22 November 2020}}</ref> ইণ্ডোনেছিয়াৰ খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী আৰু সম্প্ৰদায়ৰ এক প্ৰতিবেদন মতে, পাম তেল উদ্যোগ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে কৃষিভূমি আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে ভোগ কৰি অহা মাটি হেৰুৱাৰ ইংগিত দিয়ে। ২০১৭ চনত পাম তেল বাগিচা আৰু খিলঞ্জীয়া ভূমিৰ মালিকৰ মাজত ৬৫০ টাতকৈও অধিক বিভিন্ন ভূমি বিবাদ হৈছিল।<ref name="hrw.org">{{Cite web |date=2019-09-22 |title="When We Lost the Forest, We Lost Everything": Oil Palm Plantations and Rights Violations in Indonesia |url=https://www.hrw.org/report/2019/09/23/when-we-lost-forest-we-lost-everything/oil-palm-plantations-and-rights-violations |publisher=[[Human Rights Watch]] |language=en}}</ref> খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়সমূহেও প্ৰাকৃতিক সম্পদ যেনে বন্য ৰবৰ, নল আৰু আদাত বনাঞ্চল (সাম্প্ৰদায়িক অৰণ্য) হেৰুৱাৰ বাবে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="hrw.org"/> খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়সমূহে ভূমি বিবাদৰ ক্ষেত্ৰত দুটা উপায় অৱলম্বন কৰিছে, হয় প্ৰতিবাদ নহয় আইনী যুঁজ।<ref name="hrw.org"/><ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=Indigenous Papuans won their forest back from a palm oil firm, but still lack land title |url=https://news.mongabay.com/2021/10/indigenous-papuans-won-their-forest-back-from-a-palm-oil-firm-but-still-lack-land-title/ |access-date=2021-12-14 |website=Mongabay Environmental News |language=en-US}}</ref> খিলঞ্জীয়া সম্প্ৰদায়সমূহ প্ৰভাৱিত হোৱা আন চিন্তাৰ বিষয়সমূহ হ’ল পাম তেল বাগিচাৰ ওপৰত চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণৰ অভাৱ, ৰাজনৈতিক দুৰ্নীতি বা খিলঞ্জীয়াৰ ভূমি সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে আইন বলবৎ নকৰা।<ref>{{Cite web |date=2019-09-22 |title=Indonesia: Indigenous Peoples Losing Their Forests |url=https://www.hrw.org/news/2019/09/22/indonesia-indigenous-peoples-losing-their-forests |access-date=2021-12-14 |website=Human Rights Watch |language=en}}</ref> গুৱাটেমালাৰ দৰে দেশত স্থানীয় ন্যায় ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত পাম তেল বাগিচাসমূহে যথেষ্ট সুবিধা লাভ কৰে, যাৰ ফলত স্থানীয় আৰক্ষীয়ে খিলঞ্জীয়াৰ ভূমিৰ দাবীক অৱজ্ঞা কৰে, প্ৰতিবাদী শক্তি মষিমূৰ কৰিবলৈ বল প্ৰয়োগ কৰাৰ উপৰি স্থানীয় নেতাক হত্যাও কৰাও দেখা গৈছে।<ref>{{Cite web |last=Cuffe |first=Sandra |title=Guatemala's growing palm oil industry fuels Indigenous land fight |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/15/guatemala-growing-palm-oil-industry-fuels-indigenous-land-fight |access-date=2021-12-14 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> ===পাৰিপাৰ্শ্বিক=== বিশ্বৰ উদ্ভিদজাত তেলৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা মুঠ কৃষিভূমিৰ মাত্ৰ ৫%হে পাম খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও ইয়াৰ পৰা আহৰিত তেল মুঠ তেলৰ ৩৮%।<ref name="spinks">{{cite web|author=Spinks, Rosie J|date=17 December 2014|title=Why does palm oil still dominate the supermarket shelves?|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2014/dec/17/palm-oil-sustainability-developing-countries|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204125318/https://www.theguardian.com/sustainable-business/2014/dec/17/palm-oil-sustainability-developing-countries|archive-date=4 December 2016|access-date=7 December 2016|work=The Guardian}}</ref> তেল উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত চয়াবীন, সূৰ্যমুখী বা সৰিয়হ আদিৰ খেতিতকৈ পাম খেতিৰ পৰা তেল উৎপাদন ১০ গুণ বেছি, কাৰণ পামৰ গুটি আৰু শাহ দুয়োটাৰ পৰাই ব্যৱহাৰযোগ্য তেল আহৰণ কৰা যায়।<ref name="spinks" /> পাম তেল পৰিৱেশবিদসকলৰ সমালোচনাৰ মুখামুখি হোৱাৰ অন্যতম কাৰণ হ’ল, পৰিৱশগত কাৰণত ইয়াৰ উৎপাদিত ভূমি। অৱশ্যে, অন্যান্য তেল উদ্যোগৰ তুলনাত ই নিৰ্বিবাদে অধিক কাৰ্যক্ষম। ২০১৬ চনত দেখা গৈছিল যে, পাম তেলৰ ফাৰ্মত প্ৰতি হেক্টৰত প্ৰায় ৪.১৭ মেট্ৰিক টন তেল উৎপাদন হৈছে। বিপৰীতে, সূৰ্যমুখী, সৰিয়হ বা চয়াবীনৰ পৰা প্ৰতি হেক্টৰত ক্ৰমে ০.৫৬, ০.৩৯ আৰু ০.১৬ মেট্ৰিক টনহে উৎপাদিত হৈছে।<ref>{{Cite web|date=8 February 2018|title=The Benefits of Palm Oil|url=https://www.asianagri.com/en/media-en/articles/the-benefits-of-palm-oil|website=Asian AGRI}}</ref> উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত পাম তেল আটাইতকৈ অধিক বহনক্ষম উদ্ভিদজাত তেল আৰু ইয়াৰ বাবে অন্যান্য উদ্ভিদজাত তেলৰ শস্যই ব্যৱহাৰ কৰা মাটিৰ মাত্ৰ ন ভাগৰ এভাগহে প্ৰয়োজন হয়।<ref name="jp">{{cite news|date=6 February 2019|title=Oil palms need one-ninth of land used by other vegetable oil crops|work=Jakarta Post|url=https://www.thejakartapost.com/news/2019/02/06/oil-palms-need-one-ninth-of-land-used-by-other-vegetable-oil-crops.html|access-date=7 February 2019}}</ref> ভৱিষ্যতে পৰীক্ষাগাৰত উৎপাদিত অনুজীৱৰ দ্বাৰা প্ৰতি একক মাটিত তুলনামূলক অধিক মূল্যৰ উৎপাদন সম্ভৱ হ’ব পাৰে।<ref name="doi10.1016/j.rser.2012.01.003">{{Cite journal|last1=Atabani|first1=A. E.|last2=Silitonga|first2=A. S.|last3=Badruddin|first3=I. A.|last4=Mahlia|first4=T. M. I.|last5=Masjuki|first5=H. H.|last6=Mekhilef|first6=S.|year=2012|title=A comprehensive review on biodiesel as an alternative energy resource and its characteristics|journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews|volume=16|issue=4|pages=2070–2093|doi=10.1016/j.rser.2012.01.003}}</ref><ref>{{cite news|author=Laura Paddison|date=29 September 2017|title=From algae to yeast: the quest to find an alternative to palm oil|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2017/sep/29/algae-yeast-quest-to-find-alternative-to-palm-oil|access-date=20 July 2019}}</ref> [[File:Riau deforestation 2006.jpg|thumb|পাম তেলৰ খেতিৰ বাবে [[ইণ্ডোনেছিয়াৰ নিৰ্বনানীকৰণ]]<ref name="deforestation"/>]] কিন্তু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বাবে পাম তেল খেতিৰ সমালোচনা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite book|last1=Clay|first1=Jason|title=World Agriculture and the Environment.|url=https://archive.org/details/worldagriculture0000clay|year=2004|isbn=978-1-55963-370-3|page=[https://archive.org/details/worldagriculture0000clay/page/219 219]|publisher=Island Press }}</ref><ref name="Greenpeace Cooking">{{cite news|date=8 November 2007|title=Palm oil: Cooking the Climate|newspaper=Greenpeace|url=http://www.greenpeace.org/international/news/palm-oil_cooking-the-climate|url-status=dead|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100410195818/http://www.greenpeace.org/international/news/palm-oil_cooking-the-climate|archive-date=10 April 2010|archivedate=10 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100410195818/http://www.greenpeace.org/international/news/palm-oil_cooking-the-climate|deadurl=yes}}</ref> বনাঞ্চল ধ্বংস, প্ৰাকৃতিক বাসস্থান হেৰুৱা,<ref>{{cite web|title=The bird communities of oil palm and rubber plantations in Thailand|url=https://www.rspb.org.uk/Images/thailand2_tcm9-133164.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006011200/https://www.rspb.org.uk/Images/thailand2_tcm9-133164.pdf|archive-date=6 October 2016|access-date=4 October 2016|website=The Royal Society for the Protection of Birds (RSPB)}}</ref> আৰু সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন,<ref name="Foster">{{cite news|last1=Foster|first1=Joanna M.|date=1 May 2012|title=A Grim Portrait of Palm Oil Emissions|newspaper=The New York Times|url=http://green.blogs.nytimes.com/2012/05/01/a-grim-portrait-of-palm-oil-emissions/|url-status=live|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116051501/http://green.blogs.nytimes.com/2012/05/01/a-grim-portrait-of-palm-oil-emissions/|archive-date=16 January 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Yui|first1=Sahoko|last2=Yeh|first2=Sonia|date=1 December 2013|title=Land use change emissions from oil palm expansion in Pará, Brazil depend on proper policy enforcement on deforested lands|journal=Environmental Research Letters|volume=8|issue=4|pages=044031|bibcode=2013ERL.....8d4031Y|doi=10.1088/1748-9326/8/4/044031|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> যিয়ে ভয়ানকভাবে বিপন্ন প্ৰজাতিৰ জীৱৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে, যেনে ওৰাংওটাং<ref name="cspi">{{cite web|date=May 2005|title=Palm oil threatening endangered species|url=http://www.cspinet.org/palm/PalmOilReport.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120917040459/http://www.cspinet.org/palm/PalmOilReport.pdf|archive-date=17 September 2012|publisher=[[Center for Science in the Public Interest]]}}</ref> আৰু সুমাত্ৰা বাঘ।<ref name="WWF 2010">{{cite news|date=12 October 2010|title=Camera catches bulldozer destroying Sumatra tiger forest|newspaper=World Wildlife Fund|url=http://wwf.panda.org/?195632/Camera-catches-bulldozer-destroying-Sumatra-tiger-forest|url-status=live|access-date=30 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116234435/http://wwf.panda.org/?195632%2FCamera-catches-bulldozer-destroying-Sumatra-tiger-forest|archive-date=16 January 2013}}</ref> পাম তেল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত নতুন বাগিচা সৃষ্টিৰ বাবে এতিয়াও ঝুম কৃষি পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰীৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ইণ্ডোনেছিয়াত ৮ লাখ ৫৭ হাজাৰ হেক্টৰ মাটি জ্বলাই দিয়া হয়; জ্বলি যোৱা অঞ্চলৰ এক চতুৰ্থাংশতকৈও অধিক অংশ পিতনি আছিল।<ref>{{Cite journal|last=Jope|first=Alan|date=2019|title=Burning down the house: How Unilever and other global brands continue to fuel Indonesia's fires|url=https://www.greenpeace.org/static/planet4-international-stateless/2019/11/5c8a9799-burning-down-the-house-greenpeace-indonesia-fires-briefing.pdf|journal=Greenpeace}}</ref> ইণ্ডোনেছিয়াত ব্যাপক বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু অন্যান্য পৰিৱেশ ধ্বংস, যাৰ বহুখিনি পাম তেল উৎপাদনৰ ফলত হয়, ইয়াক শিক্ষাবিদসকলে সেয়ে “পৰিৱেশ ধ্বংসকাৰী’’ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Forensic Architecture |url=https://forensic-architecture.org/investigation/ecocide-in-indonesia |access-date=2023-07-05 |website=forensic-architecture.org}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2022-08-04 |title=Explainer: What is ecocide? |url=https://www.eco-business.com/news/explainer-what-is-ecocide/ |access-date=2023-07-05 |website=Eco-Business |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last1=Aida |first1=Melly |title=Ecocide in the International Law: Integration Between Environmental Rights and International Crime and Its Implementation in Indonesia |date=2023 |work=Proceedings of the 3rd Universitas Lampung International Conference on Social Sciences (ULICoSS 2022) |volume=740 |pages=572–584 |editor-last=Perdana |editor-first=Ryzal |place=Paris |publisher=Atlantis Press SARL |language=en |doi=10.2991/978-2-38476-046-6_57 |isbn=978-2-38476-045-9 |last2=Tahar |first2=Abdul Muthalib |last3=Davey |first3=Orima |series=Advances in Social Science, Education and Humanities Research |editor2-last=Putrawan |editor2-first=Gede Eka |editor3-last=Saputra |editor3-first=Bayu |editor4-last=Septiawan |editor4-first=Trio Yuda|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Alberro |first1=Heather |last2=Daniele |first2=Luigi |date=2021-06-29 |title=Ecocide: why establishing a new international crime would be a step towards interspecies justice |url=http://theconversation.com/ecocide-why-establishing-a-new-international-crime-would-be-a-step-towards-interspecies-justice-162059 |access-date=2023-07-05 |website=The Conversation |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Setiyono |first1=Joko |last2=Natalis |first2=Aga |date=2021-12-30 |title=Ecocides as a Serious Human Rights Violation: A Study on the Case of River Pollution by the Palm Oil Industry in Indonesia |journal=International Journal of Sustainable Development and Planning |language=en |volume=16 |issue=8 |pages=1465–1471 |doi=10.18280/ijsdp.160807 |issn=1743-7601|doi-access=free }}</ref> ​ “গ্ৰীণপিছ আৰু ফ্ৰেণ্ডছ অৱ দ্য আৰ্থ’’ৰ দৰে পৰিৱেশ সংগঠনে পাম তেলৰ জৈৱ ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰৰ বিৰোধিতা কৰি দাবী কৰে যে, পাম বাগিচাৰ ফলত হোৱা বনাঞ্চল ধ্বংসই জলবায়ুলৈ অনা ক্ষতি পাম গছৰ পৰা জৈৱ ইন্ধনলৈ হোৱা লাভতকৈ অধিক ক্ষতিকাৰক।<ref>{{Cite journal|last1=Fargione|first1=Joseph|last2=Hill|first2=Jason|last3=Tilman|first3=David|last4=Polasky|first4=Stephen|last5=Hawthorne|first5=Peter|date=7 February 2008|title=Land Clearing and the Biofuel Carbon Debt|url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.1152747|url-status=live|journal=Science|volume=319|issue=5867|pages=1235–1238|bibcode=2008Sci...319.1235F|doi=10.1126/science.1152747|pmid=18258862|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528052911/http://www.sciencemag.org/content/319/5867/1235.abstract|archive-date=28 May 2011|s2cid=206510225}}</ref> ২০১৮ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ সংঘই (IUCN) কৰা এক অধ্যয়নত এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে, আন বহুতো উদ্ভিদজাত তেলৰ তুলনাত ইয়াৰ উৎপাদনশীলতা অধিক হোৱাৰ বাবে পাম তেল “অৱশ্যেই থাকিব’’। আই ইউ চি এন-এ কয় যে, পাম তেলৰ ঠাইত অন্য উদ্ভিদ তেলৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে অধিক পৰিমাণৰ কৃষিভূমিৰ প্ৰয়োজন হ’ব, যাৰ ফলত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব।<ref name="jp" /><ref name=":0">{{cite book|last1=Meijaard|first1=E|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2018-027-En.pdf|title=Oil palm and biodiversity. A situation analysis by the IUCN Oil Palm Task Force|date=2018|publisher=IUCN Oil Palm Task Force|isbn=978-2-8317-1910-8|edition=PDF|location=Gland|display-authors=etal|access-date=7 February 2019}}</ref> আই ইউ চি এন-এ পাম তেল উদ্যোগত উন্নত পদ্ধতিৰ পোষকতা কৰে, যেনে, বাগিচাসমূহ বনাঞ্চললৈ সম্প্ৰসাৰণ হোৱাত বাধা দিয়া আৰু প্ৰমাণিত আৰু বহনক্ষম পাম তেলৰ সামগ্ৰীৰ চাহিদা সৃষ্টি কৰা আদি।<ref name=":0" /> ২০১৯ চনত “ৰেইনফৰেষ্ট একচন নেটৱৰ্কে’’ লিউজাৰ ইক'চিষ্টেমত পাম তেল নিষ্কাশনৰ সৈতে জড়িত আঠটা বিশ্বব্যাপী ব্ৰেণ্ডৰ ওপৰত জৰীপ চলাইছিল আৰু কৈছিল যে, কোনোটোৱেই "সংঘাতপূৰ্ণ পৰিস্থিতি" এৰাই চলাত পৰ্যাপ্ত মনোযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা নাই।<ref>{{Cite web|date=17 January 2020|title=Snack food giants fall short on palm oil deforestation promises|url=https://www.fdiforum.net/mag/supply-chain/snack-food-giants-fall-short-palm-oil-promises/|access-date=18 January 2020|website=Food and Drink International|archive-date=6 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706144952/https://www.fdiforum.net/mag/supply-chain/snack-food-giants-fall-short-palm-oil-promises/|url-status=dead|archivedate=6 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200706144952/https://www.fdiforum.net/mag/supply-chain/snack-food-giants-fall-short-palm-oil-promises/|deadurl=yes}}</ref> বহু কোম্পানীয়ে গাৰ্ডিয়ানক জনাইছিল যে তেওঁলোকে নিজৰ কাম-কাজ উন্নত কৰাৰ বাবে কাম কৰি আছে।<ref>{{Cite web|date=17 January 2020|title=Biggest food brands 'failing goals to banish palm oil deforestation'|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/jan/17/biggest-food-brands-failing-goals-to-banish-palm-oil-deforestation|access-date=18 January 2020|website=The Guardian}}</ref> WWF ৰ স্ক’ৰকাৰ্ডে ১৭৩টা কোম্পানীক মাত্ৰ ১৫টা কোম্পানীক ভাল প্ৰদৰ্শন কৰা বুলি ৰেটিং দিছিল।<ref>{{Cite web|title=Palm Oil Buyers' Scorecard Analysis|url=https://palmoilscorecard.panda.org/analysis|access-date=18 January 2020|website=WWF|archive-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231172955/http://palmoilscorecard.panda.org/analysis|url-status=dead|archivedate=31 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231172955/http://palmoilscorecard.panda.org/analysis|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== {{div col|2}} [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ]] [[শ্ৰেণী:তৈল উদ্যোগ]] jet5c7aqncj8y5abhat7nsu850owf91 0 101121 634419 630904 2026-09-06T05:06:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634419 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | name = '''শ্বাহ পৰান''' | native_name = শাহ পরান | image = হযরত শাহ পরাণের মাজার.jpg | caption = শ্বাহ পৰানৰ সমাধি | religion = ইছলাম | denomination = ছুফিবাদ | alias = | location = [[ছিলেট]] | title = | period = ১৩ৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ আৰম্ভণি | predecessor = শ্বাহ জালাল | parents = মহম্মদ (পিতৃ) | successor = | ordination = | post = পণ্ডিত আৰু চুফী ৰহস্যবাদ | previous_post = | present_post = | birth_date = | birth_place = কনয়া, ৰামৰ চুলতানত্ব, (বৰ্তমান তুৰ্কীত) নাইবা হাধৰামৌত, য়েমেন (বিতৰ্কিত) | death_date = | death_place = [[ছিলেট]], [[বাংলাদেশ]] }} '''শ্বাহ পৰান''' ({{lang-bn|শাহ পরান}}, ৰোমানীকৃত:''Shah Poran'') আছিল চতুৰ্দশ শতিকাৰ [[চিলেট]] অঞ্চলৰ এজন ছুফী সন্ত।<ref>{{cite book |last=Kānunago |first=Sunīti Bhūshaṇa |year=1988 |title=A History of Chittagong |publisher=Dipankar Qanungo |page=476 |oclc=20170473}}</ref> তেওঁ ১৩০৩ চনত মোমায়েক শ্বাহ জালালৰ নেতৃত্বত ছিলেট বিজয়ৰ চূড়ান্ত যুদ্ধত অংশ লয়।<ref>{{cite book|title=East Pakistan District Gazetteers: Sylhet|publisher=East Pakistan Government Press|page=116|year=1970}}</ref> ==জীৱনী== [[File:শাহপরান দরগাহ এর সামনের মসজিদ.jpg|thumb|শ্বাহ পৰণৰ দৰগাহৰ কাষতে নিৰ্মাণ কৰা এটা মছজিদ। ]] শ্বাহ পৰানৰ জন্মৰ নাম অজ্ঞাত যদিও তেওঁৰ নাম ''ফাৰহান'' বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। অৱশ্যে এই নাম পিছলৈ ''পৰান''লৈ ৰূপান্তৰিত হৈ পৰে। পৰানৰ অৰ্থ হৈছে "আত্মা।" [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] ভাষাত পৰানক মৰমৰ শব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আন কিছুমান সূত্ৰত প্ৰকাশ কৰা হৈছে যে, শ্বাহ পৰান হৈছে ''শ্বাহ পীৰাণ''ৰ ৰূপান্তৰ। ''শ্বাহ পীৰাণ''ৰ অৰ্থ হৈছে "পীৰৰ ৰজা।" শ্বাহ পৰানৰ জন্ম হৈছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[য়েমেন]]ৰ হাধৰামৌতত। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল মহম্মদ। পৰান ১১ বছৰীয়া হোৱাৰ বয়সত পিতৃয়ে মৃত্যুবৰণ কৰে। পৰানে দাদা চৈয়দ আহমদ কবীৰ ছুহৰাৱাৰ্ডীৰ অধীনত আৰু পিছলৈ নেছাপুৰৰ দাৰভিছ আমিনৰ ওচৰত অধ্যয়ন কৰিছিল। [[ইছলাম]] ধৰ্মৰ প্ৰচাৰৰ বাবে তেওঁ ভাৰত উপ-মহাদেশৰ মাজেৰে কৰা অভিযানত তেওঁ মোমায়েক শ্বাহ জালালৰ লগত যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="londoni">{{Cite web|url=http://www.londoni.co/index.php/who-s-who?id=56|title=Hazrat Shah Paran|last=Administrator|website=Londoni|language=en-US|access-date=2017-07-03|archivedate=2022-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216055052/http://www.londoni.co/index.php/who-s-who?id=56|deadurl=yes}}</ref>১৩০৩ চনত শ্বাহ জালালৰ নেতৃত্বত ৰাজা গৌৰ গোবিন্দৰ বিৰুদ্ধে ছিলেট বিজয়ৰ চূড়ান্ত যুদ্ধ হয়। সেইখন যুদ্ধত পৰানে অংশ লয়। কিছুসময়ৰ পাছত পৰানে [[দিল্লী]]ৰ নিজামুদ্দিন আউলিয়াৰ পৰা উপহাৰ হিচাপে পোৱা ''জালালি পাৰ'' এটা খাই পেলোৱা বুলি কোৱা হৈছিল। ফলত পৰানক চিলেট চহৰৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite thesis|title=In Search of Sylhet – The Fultoli Tradition in Britain|last1=Ahmed|first1=Abdul-Azim|last2=Ali|first2=Mansur|publisher=[[Cardiff University]]|location=Centre for the Study of Islam in the UK, [[Cardiff]]|year=2019}}</ref>তেওঁ আধুনিক কালৰ খাদিম নগৰ, দক্ষিণগড়ত এটা পাহাৰৰ ওপৰত এখন খানকাহ স্থাপন কৰিছিল। এই খানকাহটো শ্বাহ পৰানৰ পাহাৰ নামেৰে পৰিচিত হয়। == মৃত্যু আৰু উত্তৰাধিকাৰ == [[File:Shrine of Hazrat Shah Paran Sylhet Bangladesh 38.JPG|thumb|শ্বাহ পৰাণৰ মাজাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] কোনো বংশধৰ নোহোৱাকৈয়ে পৰানৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ অবিবাহিত আছিল। তেওঁক খানকাহৰ ওচৰত সমাধিস্থ কৰা হয়। খানকাহৰ কাষতে এটা মছজিদ, ঈদগাহ, লংগৰখানাৰ লগতে এক মহিলা নামাজ-স্থলী আৰু পুখুৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। যুগ যুগ ধৰি বৃহৎ সংখ্যক ভক্ত তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ আহিছে, যিটো প্ৰথা বৰ্তমানলৈকে চলি আছে।<ref>{{cite book |last=McAdam |first=Marika |year=2004 |title=Bangladesh |url=https://archive.org/details/bangladesh0000mcad |publisher=Lonely Planet |page=[https://archive.org/details/bangladesh0000mcad/page/148 148] |isbn=978-1-74059-280-2}}</ref> ৰবি-উল-আৱালৰ ৪, ৫ আৰু ৬ তাৰিখে ''শ্বাহ পৰানৰ উৰছ'' অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |date=13 March 2008 |title=Urs at Shah Paran's shrine begins today |url=http://www.newagebd.com/2008/mar/13/met.html |work=New Age |archive-url=https://web.archive.org/web/20080317232502/http://www.newagebd.com/2008/mar/13/met.html |archive-date=2008-03-17 |accessdate=2008-10-07 |archivedate=2008-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080317232502/http://www.newagebd.com/2008/mar/13/met.html |deadurl=yes }}</ref> চুৰ্মা নদীৰ ওপৰত এখন দলং,<ref>{{cite news |title=Hazrat Shah Paran bridge to be opened in February |newspaper=The New Nation |agency=United News of Bangladesh |date=25 December 2005 |page=2 |quote=The Hazrat Shah Paran bridge, which is being constructed across the river Surma}}</ref> যাত্ৰীবাহী ফেৰী,<ref>{{cite news |date=23 October 2006 |title=Ferry with Eid passengers sinks |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6076534.stm |work=[[BBC News]] |accessdate=2008-10-07}}</ref> আৰু ''শ্বাহজালাল বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়''ৰ এটা আৱাসগৃহ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। আৰু এই সকলোৰে নামকৰণ শ্বাহ পৰানৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref>{{cite news |title=JCD calls strike at Sust today |url=http://www.thedailystar.net/2004/12/04/d41204011212.htm |work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |date=4 December 2004 |accessdate=2008-10-07 }}</ref> == আধ্যাত্মিক বংশাৱলী == শ্বাহ পৰণৰ আধ্যাত্মিক বংশাৱলী এনেধৰণৰ:<ref>{{Cite news|url=http://maktabah.org/blog/?p=583#4_The_Chain_of_Suhrawardi_Sufi_Order|title=The seven golden chains of Shaykh Muhammad Siraj ad-Din Naqshbandi (d.1915)|last=Systems|first=Cognitive|date=2012-04-08|work=Ghaffari|access-date=2017-07-09|language=en|archivedate=2017-06-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618065732/http://maktabah.org/blog/?p=583#4_The_Chain_of_Suhrawardi_Sufi_Order|deadurl=yes}}</ref> *মহম্মদ *আলী *হাছান আল বাছৰী *হাবিব আল আজামী *মাৰুফ কাৰ্খী *ছাৰী আল-ছাকাতি *খোৱাজা মুমছাদ উলুউ আল দীনাৱাৰী *শ্বেইখ আহমদ আছৱাদ দিননুৰি *শ্বেইখ আবু মহম্মদ আমৱিয়া *শ্বেইখ আজি উদ্দিন ছুহৰাৱাৰ্ডি *শ্বেইখ আবু নাজিব জিয়াউদ্দিন *শ্বেইখ হিছাব আল-দিন *শ্বেইখ মাখদুম *বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া *জালালুদ্দিন সুৰখ-পোছ বুখাৰী *শ্বেইখ আহমদ কবীৰ ছুহৰাৱাৰ্ডি *শ্বেইখ জালাল *শ্বাহ পৰান ==তথ্যসূত্ৰ== <references/> [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মুছলমান সন্ত]] 4oya7lv14h4z12h2u2du3byr5qn4i4c 0 102287 634420 489206 2026-09-06T05:33:07Z Sàádî 43723 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Mango pickle. jpg.jpg]] → [[File:Mango pickle2.jpg]] [[c:COM:FR#FR6|Criterion 6]] (maintenance or bug fix) 634420 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Mango pickle2.jpg|thumb|200x200px| আমৰ আচাৰ]] [[চিত্ৰ:3302San_Roque_Santa_Marta_de_Pateros_Church_Metro_Manila_46.jpg|thumb| [[ফিলিপাইন|ফিলিপাইনছত]] বাণিজ্যিক ''বুৰং মাংগা'']] '''আমৰ আচাৰ''' হৈছে [[আম|সাধাৰণতে কেঁ‌চা আম]] ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা বিভিন্ন ধৰণৰ আচাৰ ৷দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ই অতিকে জনপ্ৰিয় ৷ এই টেঙা , মিঠা বা জ্বলা আৰু মচলা দিয়া আচাৰ ঘৰত খাবলৈ প্ৰস্তুত কৰাৰ লগতে ব্যৱসায়িকভাৱেঅনলাইন বা দোকানতো পোৱা যায়। == প্ৰকাৰ == ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ আচাৰ প্ৰস্তুতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া অন্য এছিয়ান বা ইউৰোপিয়ান বা আমেৰিকন অঞ্চলতকৈ ভিন্ন। আচাৰ ভাৰতৰ বা পশ্চিমীয়া দ্ৰেশসমূহৰ বহু অঞ্চলৰ এবিধ প্ৰধান পাৰ্শ্ব খাদ্য আৰু ইয়াক প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বহু প্ৰকাৰ শাক-পাচলি, মছলা আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অসমত ইয়াক কাঁ‌হীৰ দাঁ‌তিৰ মুখৰোঅচক হিচাপে খোৱা হয়। কেঁচা বা কুমলীয়া আম হৈছে আচাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন ফলৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় প্ৰকাৰ। পকা আম আচাৰত সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ নহয়। পঅঞ্চল আৰু ব্যৱহৃত মছলাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি একাধিক প্ৰকাৰৰ আমৰ আচাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয় যদিও বহলভাৱে ইয়াক দুবিধত ভগাব পাৰি। এইকেইবিধ হ'ল: গোটা আমৰ আচাৰ আৰু কটা আমৰ আচাৰ। গোটা আমৰ আচাৰ দক্ষিণ ভাৰতত অতি জনপ্ৰিয় পৰম্পৰাগত আচাৰ আৰু ইয়াক প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কেইসপ্তাহমান আগতেই গছৰপৰা সংগ্ৰহ কৰি ৰখা কুমলীয়া আম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কেৱল আচাৰৰ বাবে বিশেষভাৱে ব্যৱহৃত আমৰো বিশেষ প্ৰকাৰ আছে আৰু ইয়াক কেতিয়াও পকা ফল হিচাপে খোৱা নহয়। যিবিলাক পকা আম হিচাপে সোৱাদযুক্ত সিহঁ‌তক ফল হিচাপেই গ্ৰহণ কৰা হয়। কুমলীয়া আম নিমখ, উদ্ভিদৰ পৰা সংগ্ৰহীত ।তেল যেনে মিঠাতেল আৰু গৰম মছলা, হিং, জলকীয়া আদিৰ মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰি আচাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াক অতি সাৱধানতাৰে কৰা হয় যাতে এই আচাৰ বহু বছৰ ধৰি সংৰক্ষিত হৈ থাকে।অসমতো ভাত , ৰুটী, পুৰি, ভাতুৰা আদি মূল খাদ্যৰ সৈতে আমৰ আচাৰ পৰিৱেশন কৰা হয়। এই আচাৰ সাধাৰণতে টেঙা-জ্বলা হয়।hen it is called<ref name="ONE">Pushpesh Pant. India: The Cookbook (2010) 960 pag, {{ISBN|0714859028}}, {{ISBN|9780714859026}}</ref> === কটা আমৰ আচাৰ === [[চিত্ৰ:Mango_Pickle_Home_Made_Style.JPG|thumb| পাকিস্তানী আমৰ আচাৰ]] [[চিত্ৰ:Mango_Pickle_in_pot.jpg|thumb| ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা আমৰ আচাৰ]] কটা আমৰ আচাৰ বিশেষ জাতৰ আম ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয় যিসমূহ সাধাৰণতে কেঁচাতে টেঙা সোৱাদৰ হয়। মিঠা সোৱাদৰ আম সাধাৰণতে আচাৰত ব্যৱহাৰ নহয়। এই আমৰ আচাৰ প্ৰস্তুত কৰিলে বেছি সময়লৈকে টিকি থাকিব পাৰে অৰ্থাৎ ভাল হৈ থাকে। এইবিধ আম বিশেষভাৱে গ্ৰাফ্টিং কৰি ব্যৱহাৰৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হয়। অসমত সাধাৰণতে কেঁ‌চা বা কুমলীয়া আম কাটি টুকুৰা কৰি আমৰ আচাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াত মিঠাতেল আৰু মছলা দিয়া হয়। আচাৰ মিঠা কৰিবলৈ গুড় ব্যৱহাৰ কৰা হয়। '''অৱকায়া'''<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2019/mar/18/ode-to-the-humble-garlic-pickle-1952450.html|date=18 March 2019|dead-url=1 September 2019}}</ref> দক্ষিণ ভাৰতত জনপ্ৰিয় ভাৰতীয় আচাৰৰ প্ৰকাৰ আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি হৈছে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ডেল্টা জিলাত। ইয়াৰ প্ৰধান উপাদান হ'ল [[আম]], <nowiki>''আভাপিণ্ডি''</nowiki> (গুৰি কৰা সৰিয়হৰ গুটি) আৰু আচাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা অন্যান্য মছলা। । এই অঞ্চলসমূহত আমক প্ৰধান উপাদান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন ধৰণৰ আচাৰ পোৱা যায়।<ref>Usha's Pickle Digest: The Perfect Pickle Recipe Book. Mrs Usha R Prabakaran (1998) 347 pag. {{ISBN|1797842382}}, {{ISBN|978-1797842387}}</ref> এই আচাৰ সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মকালত তৈয়াৰ কৰা হয়, এই সময়ত সেউজীয়া আমৰ প্ৰচুৰ পৰিমাণে পোৱা যায়। সেউজীয়া আম, গৰম তেল, জলকীয়া আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ মছলা আদি ইয়াৰ প্ৰধান উপাদান। এই আচাৰৰ প্ৰস্তুতি, সংৰক্ষণ আৰু পৰিবেশন প্ৰক্ৰিয়াক প্ৰায় এক [[লোকাচাৰ|অনুষ্ঠান]] বুলি গণ্য কৰা হয়। [[আম|আমবোৰ]] প্ৰায় ২ &nbsp;চে.মি. x ২&nbsp;চে.মি.কৈ কাটি লোৱা হয়। এই টুকুৰাবোৰ শুকান কোমল কাপোৰেৰে মচি পৰিষ্কাৰ কৰি শুকুৱাই লোৱা হয়। সাধাৰণতে কোনো এম্ব্ৰয়ডাৰী নথকা পুৰণি বীজাণুমুক্ত কপাহী [[শাৰী|চাদৰ]], মাৰ্কিন কাপোৰ আদি এই কামৰ বাবে উপযুক্ত। তাৰ পিছত সৰিয়হৰ গুড়ি, ৰঙা জলকীয়াৰ গুড়ি, নিমখ, তেল দি আচাৰ কৰি লোৱা হয়। এই মিশ্ৰণটো চাৰিৰ পৰা আঠ সপ্তাহত খাব পৰা হৈ উঠে। সময়ে সময়ে ইয়াৰ ভিতৰৰ বস্তুবোৰ মিহলি কৰি একেধৰণৰ মেৰিনেড অটুট ৰখাৰ বাবে যত্ন লোৱা হয়। গৰম ভাতত এক বা দুটুকুৰা অৱকায়া আৰু ঘিউ বা মাটিমাহৰ তেল মিহলাই, তাৰ পিছত কামুৰিব পৰা আকাৰৰ গোলক তৈয়াৰ কৰা হয়। আভাকায়া প্ৰায়ে [[চাউল|ভাত]] আৰু দৈৰ লগত খোৱা হয়। কেঁচা পিঁয়াজ দিব পাৰি। ই সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে। বেছিভাগ মানুহেই ইয়াক <nowiki>''মুদ্দাপাপ্পু'' আৰু নেয়িৰ (ঘিউ) সৈতে খাবলৈ পছন্দ কৰে। কিছুমান লোকে ইয়াক প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰা ১–২ মাহৰ ভিতৰত খাবলৈ পছন্দ কৰে। এইবিধক 'কট্টাভাকায়া''</nowiki> বুলি কোৱা হয়।<ref name="ONEE">Pushpesh Pant. India: The Cookbook (2010) 960 pag, {{ISBN|0714859028}}, {{ISBN|9780714859026}}</ref> == আচাৰ আমৰ চাটনি == এইটো এক প্ৰকাৰ য’ত আমবোৰ কুটি চাটনিৰ দৰে আচাৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। == কাদুমাংগো == [[চিত্ৰ:Kadumanga_Mango_pickle_from_Kerala_India.jpg|right|thumb| কদুমংগা – ভাৰতৰ কেৰালাৰ এক বিশেষ ধৰণৰ আমৰ আচাৰ, কুমলীয়া আমৰ পৰা তৈয়াৰী]] এইটো আমৰ আচাৰৰ এটা প্ৰকাৰ। এই ধৰণৰ আচাৰ একেবাৰে কুমলীয়া আমৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://myrecip4u.blogspot.in/2012/06/tender-mango-pickle-kadumanga-achar.html|title=Tender Mango Pickle (Kadumanga Achar)|work=MyRecip4u.Blogspot.in|date=18 June 2012|accessdate=4 December 2017}}</ref> আমবোৰ লাগিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে সৰু কুমলীয়া আমবোৰ সংগ্ৰহ কৰা হয়। এই আচাৰত আমটো টুকুৰা টুকুৰকৈ কাটি লোৱা নহয়; গোটা আমটো আচাৰৰ প্ৰকাৰ হিচাপে প্ৰস্তুত কৰা হয়। == লগতে চাওক == == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰন্ধনশৈলী]] [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] pbn8eeq1irp9rcjupklhcpblmvuvumz 0 103101 634408 412035 2026-09-06T01:31:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634408 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মীৰা দত্ত গুপ্তা | image = | image_size = | caption = | birth_date = ৫ অক্টোবৰ ১৯০৭ | birth_place = ঢাকা, [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]], ব্ৰিটিছ ভাৰত (বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]]ৰ ঢাকা) | death_date = ১৮ জানুৱাৰী ১৯৮৩ (৭৬ বছৰ) | death_place = [[কলিকতা]], [[পশ্চিমবংগ]], [[ভাৰত]] | alma mater = | occupation = শিক্ষাবিদ আৰু ৰাজনীতিবিদ }} '''মীৰা দত্ত গুপ্তা''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Mira Datta Gupta; ৫ অক্টোবৰ ১৯০৭ – ১৮ জানুৱাৰী ১৯৮৩) ভাৰতৰ কলিকতাত এগৰাকী ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, সমাজকৰ্মী, শিক্ষাবিদ, ৰাজনীতিবিদ আৰু নাৰীবাদী কৰ্মী আছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৫৭ চনলৈ বিশ বছৰ বংগ আৰু তাৰ পিছত পশ্চিম বংগৰ বিধানসভাৰ সদস্য হিচাপে প্ৰথমে ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৫২ চনলৈ মহিলা সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ১৯৫২ চনৰ পৰা ১৯৫৭ চনলৈ ভৱনীপুৰৰ প্ৰথম বিধায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Mira Datta Gupta |url=https://twitter.com/ishanidg/status/1381662969990279168?lang=en}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ঢাকা]] চহৰৰ এক বঙালী পৰিয়ালত মীৰা দত্ত গুপ্তাৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম শৰৎ কুমাৰ দত্ত গুপ্তা আৰু মাতৃৰ নাম সৰুজুবালা দেৱী। তেওঁ পিতৃ ভাৰতীয় বিত্ত বিভাগৰ এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত বিষয়া আছিল। ==শিক্ষা জীৱন== কলিকতাৰ ছেইণ্ট জন ডাইচিয়ানত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। কলিকতাৰ বেথুন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ গণিত বিষয়ত প্ৰথম শ্ৰেণীসহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Bethune">[http://www.bethunecollege.ac.in/alumni/bethuneCollege-Alumnae20-21st.htm Illustrious Alumna of Bethune College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240315101837/http://www.bethunecollege.ac.in/alumni/bethuneCollege-Alumnae20-21st.htm |date=2024-03-15 }} Bethune College</ref> কলিকতাৰ বিদ্যাসাগৰ মহাবিদ্যালয় আৰু কলিকতাৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ উপাধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ লগতে সুৰেন্দ্ৰনাথ মহাবিদ্যালয়ৰ মহিলা শাখাৰ অধ্যক্ষ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ==ৰাজনৈতিক জীৱন== [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] দলৰ সদস্য হিচাপে মীৰা দত্ত গুপ্তাই ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৬ চনৰ ভিতৰত চাৰিবাৰ (১৯৩৭, ১৯৪২, ১৯৪৬ আৰু ১৯৫১) [[বংগ|বংগৰ]] ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। বংগ বিধানসভা পিছলৈ পশ্চিম বংগ নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৫২ চনত মুখ্যমন্ত্ৰী বিধান চন্দ্ৰ ৰায়ৰ মন্ত্ৰীসভাত তেওঁক উপ-মন্ত্ৰী পদৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁ নাকচ কৰিছিল।<ref name="keyhighlightsofgeneralelections1951tothelegislativeassemblyofwestbengal">[http://www.eci.gov.in/SR_KeyHighLights/SE_1951/STATISTICALREPORTS_51_WestBengal.pdf Key Highlights of General Elections 1951 to the Legislative Assembly of West Bengal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930062737/http://www.eci.gov.in/SR_KeyHighLights/SE_1951/STATISTICALREPORTS_51_WestBengal.pdf |date=30 September 2007 }}</ref> মীৰা দত্ত গুপ্তা পিছলা বিপ্লৱী আন্দোলনৰ লগত জড়িত হৈ পৰিছিল।<ref>[https://www.netajisubhasbose.org/key-figures-of-freedom-movement Netaji Subhas Chandra Bose - The hero of India's freedom movement] netajisubhasbose.org</ref> তেওঁ ভাৰতীয় বিপ্লৱী গোট যেনে অনুশীলন, যুগান্তৰ আৰু বেঙ্গল ভলেণ্টিয়াৰ্ছৰ সৈতে জড়িত আছিল। বেঙ্গল ভলেণ্টিয়াৰ্ছৰ সদস্য হিচাপে তেওঁ সংগঠনটোৰ “বেনু” নামৰ আলোচনীখনৰ মহিলা বিভাগৰ সম্পাদিকা আছিল। আনহাতে, প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁক সংস্থাটোৰ দক্ষিণ কলিকতা মহিলা গোটৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল, পিছলৈ তেওঁ তলৰ পৰ্যায়ৰ সদস্যপদ গ্ৰহণ কৰি গোপনে ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ বাবে কাম কৰিবলৈ লৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ নিজৰ সমগ্ৰ দৰমহা ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ বাবে বেঙ্গল ভলেণ্টিয়াৰ্ছক দান কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ আত্মগোপন হৈ থকা বিপ্লৱীসকল আৰু দলৰ অন্যান্য সদস্যসকলৰ মাজত তথ্যৰ আদান প্ৰদাণৰ যোগসূত্ৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। কলকাতাৰ সমীপৰ বাৰানগৰত অনুষ্ঠিত বংগ স্বেচ্ছাসেৱকৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ সভাত অংশ লৈ মিডনাপুৰৰ লগতে ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। ১৯৩৩ চনৰ পৰা আৰক্ষীয়ে তেওঁৰ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতি সন্দেহ কৰি আৰু অহৰহ তেওঁক চোৰাংচোৱাগিৰি কৰা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৩৮ চনত [[দাৰ্জিলিং]] জিলাত ৰাজ্যপাল জন এণ্ডাৰছনক গুলীয়াই হত্যা কৰা ঘটনাত ভৱনী ভট্টাচাৰ্য আৰু উজ্জলা মজুমদাৰৰ দৰে বহু দলীয় সদস্যক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। এই গোচৰৰ সন্দৰ্ভত মীৰাকো বহু ঘণ্টা ধৰি আৰক্ষীয়ে জেৰা কৰিছিল। এই সময়ত তেওঁৰ ব্যক্তিগত সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ দেউতাকে তেওঁক দুবছৰৰ বাবে কলিকতাৰ পৰা আঁতৰাই পঠিয়াইছিল। ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত পুঁজি সংগ্ৰহৰ কামত তেওঁ অতি সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰিছিল। ১৯৪৬ চনত জাতীয়তাবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে তেওঁ কাৰাগাৰ বৰণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ পিছত তেওঁ নেতাজী [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু|সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ]] ফৰৱাৰ্ড ব্লকৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে। বংগ চহৰৰ দক্ষিণ-পূব অঞ্চলৰ বালিগুংগে সমষ্টিত তেওঁৰ বহুতো নিষ্ঠাবান অনুগামী আছিল আৰু তেওঁ সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল। ১৯৪৩ চনৰ বিধ্বংসী বংগ দুৰ্ভিক্ষৰ সময়ত তেওঁ সহ-কংগ্ৰেছ কৰ্মীসকলৰ সৈতে দুৰ্ভিক্ষৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ বাবে সাহাৰ্য্য প্ৰদান কৰাত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত তেওঁ দুৰ্ভিক্ষ, বানপানীৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্তসকলৰ বাবে সাহায্যমূলক কাম, গৃহহীন আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল মহিলাসকলৰ পুনৰ সংস্থাপন আদি বহু কামৰ লগত জড়িত হৈ পৰে। ==অৱসৰৰ পিছত== অৱসৰৰ পিছত তেওঁ কলকাতাৰ কিশোৰ আদালতত সন্মানীয় শান্তি ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল আৰু পশ্চিম বংগৰ চলচ্চিত্ৰ চেন্সৰ ব'ৰ্ডৰ সদস্য আছিল। ১৯৫৮ চনত তেওঁ “চীনলৈ ভাৰতীয় সদিচ্ছা অভিযান”ত যোগদান কৰে আৰু পিছলৈ বাৰ্লিন, কোপেনহেগেন আৰু মস্কো ভ্ৰমণ কৰি উন্নয়নমূলক, শৈক্ষিক আৰু মহিলা সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰে। কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চেনেট আৰু পশ্চিম বংগ মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ডৰ সদস্য হিচাপেও তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৬৫ চনত শান্তিনিকেতনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰা কলকাতাৰ “পাঠ ভৱন” স্থাপন কৰাতো তেওঁ অৰিহণা যোগাইছিল। ১৯৭৪-৭৫ চনত তেওঁ ভাৰতীয় প্ৰতিনিধি দলৰ হৈ মস্কো ভ্ৰমণ কৰিছিল। ==মৃত্যু== ১৯৮৩ চনৰ ১৮ জানুৱাৰীত [[নিউম'নিয়া|নিউম'নিয়াত]] আক্ৰান্ত হৈ ৭৬ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name="Bethune"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] idz6lf4g5mblruv0yoz70yuw7qm13kf 0 108221 634422 562732 2026-09-06T06:00:16Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]]ৰ পৰা [[আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 562732 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ|image=Alexander Dumas père par Nadar - Google Art Project.jpg|caption=১৮৫৫ চনত ডুমাছ|birth_name=ডুমাছ ডেভিচ দ্য লে পাইলেটেৰী|birth_date={{birth date|df=yes|1802|7|24}}|birth_place=[[ভিলাৰ্ছ-Cotterêts]], Picardy, [[French First Republic|France]]|death_date={{death date and age|df=yes|1870|12|5|1802|7|24}}|death_place=[[ডাইপ্পে]], নৰ্মাণ্ডি, [[French Third Republic|ফ্ৰান্স]]|occupation=ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ|period=১৮২৯–১৮৬৯|movement=[[Romanticism]] and historical fiction|notableworks=''[[থ্ৰী মাস্কেটিয়াৰ্ছ]]'' (১৮৪৪)<br />''[[দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো ]]'' (১৮৪৪–১৮৪৫)|signature=Alexandre Dumas Signature.svg|parents=[[থমাছ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]]<br /> মেৰী লুইজে এলিজাবেথ লেবাৰেট|spouse={{Marriage|ইডা ফেৰিয়াৰ |1840|1859|end=died}}|children=[[Alexandre Dumas fils|Alexandre Dumas {{lang|fr|fils|nocat=y}}]] (illegitimate son)|relatives={{Plainlist | * [[মেৰী চেছেট ডুমাছ]] (paternal grandmother) * [[আলেকজেণ্ডাৰ লিপমেন]] (আজোনাতি) }}}} '''আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ ({{lang_en|Alexander Dumas}})''' আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ আছিল এজন ফৰাছী ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ,প্ৰবন্ধকাৰ। তেওঁ মূলত: ঐতিহাসিক সমল আৰু দুঃসাহসিক ৰোমাঞ্চকৰ অভিযানক লৈ লিখা উপন্যাস সমূহৰ বাবে বিখ্যাত। ফৰাছী ঔপন্যাসিক আৰু প্ৰবন্ধকাৰ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ লেখা ইমানেই জনপ্ৰিয় হৈছিল যে তেওঁৰ লেখা সমূহ ইংৰাজীকে ধৰি [[পৃথিৱী]]ৰ প্ৰায় বিভিন্ন [[ভাষা]]লৈ অনূদিত হৈছিল। তেওঁৰ বহুতো বুৰঞ্জীমূলক[[উপন্যাস]] আৰু দুঃসাহসিক উপন্যাস, প্ৰবন্ধ আদি বাতৰি কাকত, আলোচনী আদিত ধাৰাবাহিক ভাৱেও প্ৰকাশিত হৈছিল। তাৰে ভিতৰত দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো, থ্ৰী মাস্কেটিয়াছ,টুৱেনটি ইয়েৰচ আফটাৰ আদি। ''বিংশ শতিকাৰ আগভাগত তেওঁৰ উপন্যাসৰ কাহিনী লৈ ২০০খন মান [[চিনেমা]] তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। বিভিন্ন আলোচনী, বাতৰি কাকত আদিত প্ৰকাশিত হোৱা লিখনি ভ্ৰমণ কাহিনী কে আদি কৰি তেওঁৰ জীৱনকালত সৰ্বমুঠ১০০,০০০ পৃষ্ঠাৰ লিখনি প্ৰকাশ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.iforum.umontreal.ca/ForumExpress/Archives/vol4no1en/article02_ang.html |access-date=2024-10-12 |archivedate=2024-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416120728/http://www.iforum.umontreal.ca/ForumExpress/Archives/vol4no1en/article02_ang.html |deadurl=yes }}</ref> ১৮৪০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ ডুমাছে [[পেৰিছ]]ত থিয়েটাৰ হিষ্ট্ৰৰিক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াতেই তেখেতৰ ঐতিহাসিক নাটক সমূহ প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ===প্ৰাৰম্ভিক জীৱন=== আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ দেউতাকৰ নাম আছিল জেনেৰেল থমাছ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ ডেভি দ্য লা পাইলেটৰী। দেউতাক এজন অভিজাত ব্যক্তিৰ লগত সেনাবাহিনীৰ বিষয়া আছিল। আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ জন্ম হৈছিল সেই সময়ৰ ফৰাছী উপনিবেশ চেইণ্ট ডমিনিগ তথা বৰ্তমানৰ হাইটিত। কিন্তু আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ মাক এগৰাকী [[আফ্ৰিকা]]ৰ দাস আছিল।<ref> https://www.theguardian.com/world/2002/nov/30/paulwebster?INTCMP=ILCNETTXT3487</ref>১৪ আলেকজেণ্ডাৰৰ দুগৰাকী বায়েক আছিল। মেৰী আলেকজেন্দ্ৰিন আৰু লুই আলেকজেন্দ্ৰিন। তেওঁলোকৰ মাক আছিল লুইজে এলিজাবেথ। <ref>https://books.google.com/books?id=zZ-ALXkowCEC&pg=PA98</ref> ১৪ বছৰ বয়সত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক দেউতাকে [[ফ্ৰান্স]]লৈ লৈ যায় আৰু সামৰিক বাহিনীৰ একাডেমীত সামৰিক শিক্ষা লাভ কৰি ফ্ৰান্সৰ সামৰিক বাহিনীত যোগদান কৰে। সেনাবাহিনীত ভাল প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে ৩১ বছৰ বয়সত পদোন্নতি লাভ কৰিছিল। এনে পদোন্নতি লাভ কৰা আফ্ৰিকা -কেৰেবিয়ান মূলৰ তেওঁৱেই প্ৰথম সৈনিক আছিল।<ref>https://web.archive.org/web/20131029192846/http://www.general-dumas.com/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=57</ref> আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে [[ফ্ৰান্স]]ৰ সেনাবাহিনীত থাকোঁতেই লুই ফিলিপ,ডিউক অৱ অৰ্লেয়াঞ্চৰ সৈতে কাম কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছত তেওঁ লেখক হিচাপে কেৰিয়াৰ জীৱন আৰম্ভ কৰে। ১৮৫১ চনত লুই [[নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্ট]]ৰ নিৰ্বাচনৰ পাছত লুই নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্টে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ লিখনি সহ্য কৰা নাছিল আৰু[[ ফ্ৰান্স ]]এৰিবলৈ বাধ্য হৈ বেলজিয়ামত কেইবাবছৰ থাকে। বেলজিয়ামৰ পৰা [[ৰাছিয়া]]লৈ যায়। ৰাছিয়াত কেইবছৰমান থকাৰ পাছত তেওঁ [[ইটালী]]লৈ যায়। ১৮৬১ চনত তেওঁ 'লাইণ্ডেপেণ্ডেণ্ট'নামৰ বাতৰি কাকত এখন প্ৰকাশ কৰে। এই বাতৰি কাকতখনত তেওঁ [[ইটালী]] একত্ৰীকৰণৰ ওপৰত সমৰ্থন জনাই লিখিছিল। ১৮৬৪ চনত তেওঁ [[পেৰিছ]]লৈ উভতি আহে। আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক দেউতাকৰ অভিজাত পৰিয়ালৰ দ্য লা পাইলেটেৰী উপাধি গ্ৰহণ কৰিবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। সেয়ে তেওঁ ডুমাছ উপাধি নিজৰ নামৰ পাছত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ===কৰ্মজীৱন=== লুই ফিলিপৰ হকে কাম কৰি থাকোঁতেই আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে আলোচনী বিলাকত প্ৰবন্ধ আৰু থিয়েটাৰৰ বাবে নাটক লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮২৯ চনত ২৭ বছৰ বয়সত তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰথমখন নাটক 'হেনৰী থ্ৰী এণ্ড হিজ কোৰ্ট'নাটকখন লিখি ভুয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছৰ বছৰত তেওঁ 'ক্ৰিষ্টনেও'নামৰ দ্বিতীয়খন [[নাটক]]খনো সমানেই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। নাট্য ৰচনাৰ যোগেদি তেওঁ প্ৰচুৰ আয় লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। কিন্তু ১৮৩০ চনত ফ্ৰান্সৰ বিপ্লৱে দেশত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ লগতে অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতাও সৃষ্টি কৰে আৰু দেশত স্বাভাৱিক অৱস্থা ঘূৰি আহিবলৈ সময় লাগে। নাট্য ৰচনাৰ সফলতাৰ পাছত তেওঁ উপন্যাস লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত তেওঁ ধাৰাবাহিক ভাৱে উপন্যাস লিখিবলৈ ধৰে। তেওঁৰ প্ৰথমখন ধাৰাবাহিক উপন্যাস আছিল 'লা কমটেছ ডি চেলিচবাৰী; এডৱাৰ্ড থাৰ্ড'(জুলাই -অক্টোবৰ,১৮৩৬)। ১৮৩৮ চনত তেওঁ আৰু এখন নাটক, এখন ধাৰাবাহিক [[বুৰঞ্জী]]মূলক [[উপন্যাস]]'লে কেপিটাইন পল' লিখিছিল। এইখন উপন্যাসখন নৌ সেনা বিষয়াজন পল জোনছৰ জীৱনৰ আধাৰত লিখা হৈছিল। ১৮৩৯ চনৰ পৰা ১৮৪১ চনলৈ ডুমাছে কেইবাজনো বন্ধুৰ সহায়ত ইউৰোপীয় [[ইতিহাস]]ত বিখ্যাত এখন অপৰাধ সংকলন প্ৰকাশ কৰিছিল। এই সংকলনখন ৮ টান খণ্ডত বিভক্ত আছিল। ১৮৪০ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ 'দ্য ফ্ৰেন্সিং মাষ্টাৰ'(The Fencing Master) উপন্যাসখনত [[ৰাছিয়া]]ৰ [[ডিচেম্বৰ বিপ্লৱ]]ৰ সাক্ষীৰ ঘটনাৰাজিৰ ওপৰত লিখা বাবে সেই সময়ৰ ৰাছিয়াৰ জাৰ প্ৰথম নিকোলাসে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক [[ৰাছিয়া]] ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ কৰাৰ লগতে তেওঁৰ উপন্যাসখনো [[ৰাছিয়া]]ত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। অৱশ্যে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক জাৰৰ মৃত্যুৰ পাছলৈকে ৰাছিয়া ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল। ডুমাছৰ উপন্যাসসমূহ বহুত জনপ্ৰিয় হোৱাৰ বাবে [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ লগতে পৃথিৱীৰ অন্যান্য ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে কিতাপ লিখি প্ৰচুৰ ধন অৰ্জন কৰিছিল যদিও বিলাসী জীৱন আৰু নাৰীৰ সংগত পৰি মাজে মধ্যে দেউলীয়া হ'বলগীয়া হৈছিল। ===ব্যক্তিগত জীৱন=== ১৮৪০ চনত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ অভিনেত্ৰী ইডা ফেৰিয়াৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ কোনো সন্তান নাছিল। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ ৪০ গৰাকী উপপত্নী আছিল।<ref>https://www.theguardian.com/education/2008/may/06/highereducationprofile.academicexperts</ref> কিতাপ লিখি তেওঁ অৰ্জন কৰা প্ৰচুৰ ধন বিলাসী জীৱন আৰু এই নাৰীসকলৰ বাবে খৰচ কৰি মাজে মধ্যে দেউলীয়া হৈ পৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref>https://web.archive.org/web/20080820091722/http://www.guardian.co.uk/education/2008/may/06/highereducationprofile.academicexperts</ref> ===মৃত্যু=== ১৮৪০ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ৬৮ বছৰ বয়সত হৃদযন্ত্ৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে মৃত্যুক আকোঁৱালি লয়। ===উল্লেখযোগ্য কাম=== # দ্য থ্ৰী মাস্কেটিয়াৰ্ছ # দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো # টুৱেনটি ইয়েৰচ আফটাৰ # দ্য ব্লেক টিউলিপ # দ্য মেন আন দ্য আইনৰ মাস্ক # দ্য ফেনচিং মাষ্টাৰ # দ্য কাউণ্ট অৱ মৰেট #কুইন মাৰ্গট #দ্য ৱল্ফ লিডাৰ #দ্য লেডী অৱ কেমেলিয়া #টেন আয়েৰে লেটাৰ এনটেটেড #জৰ্জ #লুই দে লা ভেলিয়েৰ #দ্য ৰোমাঞ্চেচ অৱ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ <ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |access-date=2024-10-12 |archivedate=2024-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204094123/https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |deadurl=yes }}</ref> ===বাহ্যিক সংযোগ=== # https://thegreatestbooks.org/authors/4779 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204094123/https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |date=2024-12-04 }} #https://openlibrary.org/authors/OL18236A #https://www.nytimes.com/2006/08/20/books/review/20pevear.html?ex=1313726400&en=dd1eb4e9bdbf3499&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss #https://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00239.xml&query=dumas,%20alexandre&query-join=and {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422175943/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00239.xml&query=dumas,%20alexandre&query-join=and |date=2012-04-22 }} #https://web.archive.org/web/20181227082116/http://alexandredumasetcompagnie.com/ #https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Dumas,_Alexandre #https://greatcaricatures.com/articles_galleries/gill/galleries/html/1866_1202_dumas.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://www.cadytech.com/dumas/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814214505/http://www.cadytech.com/dumas/ |date=2024-08-14 }} #https://web.archive.org/web/20111213010600/http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT139.HTM #https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4609819.stm #https://www.heraldsun.news.com.au/common/story_page/0,5478,10904968%255E1702,00.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20subject%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20creator%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20creator%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20creator%3A%22Dumas%2C%20A%2E%22%20OR%20title%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20description%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20description%3A%22Alexandre%20Dumas%22%29%20OR%20%28%221802-1870%22%20AND%20Dumas%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 #https://fadedpage.com/csearch.php?author=Dumas%2C%20Alexandre # https://standardebooks.org/ebooks/alexandre-dumas ===তথ্যৰ উৎস=== [[শ্ৰেণী: সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী: ফ্ৰান্সৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]] [[শ্ৰেণী: ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী: সাহিত্যিক]] e5h62si3ue5z7rpxl3ogimwdvd4ndt1 634424 634422 2026-09-06T06:02:33Z Sasifow 48425 634424 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ|image=Alexander Dumas père par Nadar - Google Art Project.jpg|caption=১৮৫৫ চনত ডুমাছ|birth_name=ডুমাছ ডেভিচ দ্য লে পাইলেটেৰী|birth_date={{birth date|df=yes|1802|7|24}}|birth_place=[[ভিলাৰ্ছ-Cotterêts]], Picardy, [[French First Republic|France]]|death_date={{death date and age|df=yes|1870|12|5|1802|7|24}}|death_place=[[ডাইপ্পে]], নৰ্মাণ্ডি, [[French Third Republic|ফ্ৰান্স]]|occupation=ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ|period=১৮২৯–১৮৬৯|movement=[[Romanticism]] and historical fiction|notableworks=''[[থ্ৰী মাস্কেটিয়াৰ্ছ]]'' (১৮৪৪)<br />''[[দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো ]]'' (১৮৪৪–১৮৪৫)|signature=Alexandre Dumas Signature.svg|parents=[[থমাছ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]]<br /> মেৰী লুইজে এলিজাবেথ লেবাৰেট|spouse={{Marriage|ইডা ফেৰিয়াৰ |1840|1859|end=died}}|children=[[Alexandre Dumas fils|Alexandre Dumas {{lang|fr|fils|nocat=y}}]] (illegitimate son)|relatives={{Plainlist | * [[মেৰী চেছেট ডুমাছ]] (paternal grandmother) * [[আলেকজেণ্ডাৰ লিপমেন]] (আজোনাতি) }}}} '''আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ ({{lang_en|Alexander Dumas}})''' আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ আছিল এজন ফৰাছী ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ,প্ৰবন্ধকাৰ। তেওঁ মূলত: ঐতিহাসিক সমল আৰু দুঃসাহসিক ৰোমাঞ্চকৰ অভিযানক লৈ লিখা উপন্যাস সমূহৰ বাবে বিখ্যাত। ফৰাছী ঔপন্যাসিক আৰু প্ৰবন্ধকাৰ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ লেখা ইমানেই জনপ্ৰিয় হৈছিল যে তেওঁৰ লেখা সমূহ ইংৰাজীকে ধৰি [[পৃথিৱী]]ৰ প্ৰায় বিভিন্ন [[ভাষা]]লৈ অনূদিত হৈছিল। তেওঁৰ বহুতো বুৰঞ্জীমূলক[[উপন্যাস]] আৰু দুঃসাহসিক উপন্যাস, প্ৰবন্ধ আদি বাতৰি কাকত, আলোচনী আদিত ধাৰাবাহিক ভাৱেও প্ৰকাশিত হৈছিল। তাৰে ভিতৰত দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো, থ্ৰী মাস্কেটিয়াছ,টুৱেনটি ইয়েৰচ আফটাৰ আদি। ''বিংশ শতিকাৰ আগভাগত তেওঁৰ উপন্যাসৰ কাহিনী লৈ ২০০খন মান [[চিনেমা]] তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। বিভিন্ন আলোচনী, বাতৰি কাকত আদিত প্ৰকাশিত হোৱা লিখনি ভ্ৰমণ কাহিনী কে আদি কৰি তেওঁৰ জীৱনকালত সৰ্বমুঠ১০০,০০০ পৃষ্ঠাৰ লিখনি প্ৰকাশ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.iforum.umontreal.ca/ForumExpress/Archives/vol4no1en/article02_ang.html |access-date=2024-10-12 |archivedate=2024-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416120728/http://www.iforum.umontreal.ca/ForumExpress/Archives/vol4no1en/article02_ang.html |deadurl=yes }}</ref> ১৮৪০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ ডুমাছে [[পেৰিছ]]ত থিয়েটাৰ হিষ্ট্ৰৰিক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াতেই তেখেতৰ ঐতিহাসিক নাটক সমূহ প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ দেউতাকৰ নাম আছিল জেনেৰেল থমাছ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ ডেভি দ্য লা পাইলেটৰী। দেউতাক এজন অভিজাত ব্যক্তিৰ লগত সেনাবাহিনীৰ বিষয়া আছিল। আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ জন্ম হৈছিল সেই সময়ৰ ফৰাছী উপনিবেশ চেইণ্ট ডমিনিগ তথা বৰ্তমানৰ হাইটিত। কিন্তু আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ মাক এগৰাকী [[আফ্ৰিকা]]ৰ দাস আছিল।<ref> https://www.theguardian.com/world/2002/nov/30/paulwebster?INTCMP=ILCNETTXT3487</ref>১৪ আলেকজেণ্ডাৰৰ দুগৰাকী বায়েক আছিল। মেৰী আলেকজেন্দ্ৰিন আৰু লুই আলেকজেন্দ্ৰিন। তেওঁলোকৰ মাক আছিল লুইজে এলিজাবেথ। <ref>https://books.google.com/books?id=zZ-ALXkowCEC&pg=PA98</ref> ১৪ বছৰ বয়সত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক দেউতাকে [[ফ্ৰান্স]]লৈ লৈ যায় আৰু সামৰিক বাহিনীৰ একাডেমীত সামৰিক শিক্ষা লাভ কৰি ফ্ৰান্সৰ সামৰিক বাহিনীত যোগদান কৰে। সেনাবাহিনীত ভাল প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে ৩১ বছৰ বয়সত পদোন্নতি লাভ কৰিছিল। এনে পদোন্নতি লাভ কৰা আফ্ৰিকা -কেৰেবিয়ান মূলৰ তেওঁৱেই প্ৰথম সৈনিক আছিল।<ref>https://web.archive.org/web/20131029192846/http://www.general-dumas.com/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=57</ref> আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে [[ফ্ৰান্স]]ৰ সেনাবাহিনীত থাকোঁতেই লুই ফিলিপ,ডিউক অৱ অৰ্লেয়াঞ্চৰ সৈতে কাম কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছত তেওঁ লেখক হিচাপে কেৰিয়াৰ জীৱন আৰম্ভ কৰে। ১৮৫১ চনত লুই [[নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্ট]]ৰ নিৰ্বাচনৰ পাছত লুই নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্টে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ লিখনি সহ্য কৰা নাছিল আৰু[[ ফ্ৰান্স ]]এৰিবলৈ বাধ্য হৈ বেলজিয়ামত কেইবাবছৰ থাকে। বেলজিয়ামৰ পৰা [[ৰাছিয়া]]লৈ যায়। ৰাছিয়াত কেইবছৰমান থকাৰ পাছত তেওঁ [[ইটালী]]লৈ যায়। ১৮৬১ চনত তেওঁ 'লাইণ্ডেপেণ্ডেণ্ট'নামৰ বাতৰি কাকত এখন প্ৰকাশ কৰে। এই বাতৰি কাকতখনত তেওঁ [[ইটালী]] একত্ৰীকৰণৰ ওপৰত সমৰ্থন জনাই লিখিছিল। ১৮৬৪ চনত তেওঁ [[পেৰিছ]]লৈ উভতি আহে। আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক দেউতাকৰ অভিজাত পৰিয়ালৰ দ্য লা পাইলেটেৰী উপাধি গ্ৰহণ কৰিবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। সেয়ে তেওঁ ডুমাছ উপাধি নিজৰ নামৰ পাছত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== লুই ফিলিপৰ হকে কাম কৰি থাকোঁতেই আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে আলোচনী বিলাকত প্ৰবন্ধ আৰু থিয়েটাৰৰ বাবে নাটক লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮২৯ চনত ২৭ বছৰ বয়সত তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰথমখন নাটক 'হেনৰী থ্ৰী এণ্ড হিজ কোৰ্ট'নাটকখন লিখি ভুয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছৰ বছৰত তেওঁ 'ক্ৰিষ্টনেও'নামৰ দ্বিতীয়খন [[নাটক]]খনো সমানেই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। নাট্য ৰচনাৰ যোগেদি তেওঁ প্ৰচুৰ আয় লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। কিন্তু ১৮৩০ চনত ফ্ৰান্সৰ বিপ্লৱে দেশত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ লগতে অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতাও সৃষ্টি কৰে আৰু দেশত স্বাভাৱিক অৱস্থা ঘূৰি আহিবলৈ সময় লাগে। নাট্য ৰচনাৰ সফলতাৰ পাছত তেওঁ উপন্যাস লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত তেওঁ ধাৰাবাহিক ভাৱে উপন্যাস লিখিবলৈ ধৰে। তেওঁৰ প্ৰথমখন ধাৰাবাহিক উপন্যাস আছিল 'লা কমটেছ ডি চেলিচবাৰী; এডৱাৰ্ড থাৰ্ড'(জুলাই -অক্টোবৰ,১৮৩৬)। ১৮৩৮ চনত তেওঁ আৰু এখন নাটক, এখন ধাৰাবাহিক [[বুৰঞ্জী]]মূলক [[উপন্যাস]]'লে কেপিটাইন পল' লিখিছিল। এইখন উপন্যাসখন নৌ সেনা বিষয়াজন পল জোনছৰ জীৱনৰ আধাৰত লিখা হৈছিল। ১৮৩৯ চনৰ পৰা ১৮৪১ চনলৈ ডুমাছে কেইবাজনো বন্ধুৰ সহায়ত ইউৰোপীয় [[ইতিহাস]]ত বিখ্যাত এখন অপৰাধ সংকলন প্ৰকাশ কৰিছিল। এই সংকলনখন ৮ টান খণ্ডত বিভক্ত আছিল। ১৮৪০ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ 'দ্য ফ্ৰেন্সিং মাষ্টাৰ'(The Fencing Master) উপন্যাসখনত [[ৰাছিয়া]]ৰ [[ডিচেম্বৰ বিপ্লৱ]]ৰ সাক্ষীৰ ঘটনাৰাজিৰ ওপৰত লিখা বাবে সেই সময়ৰ ৰাছিয়াৰ জাৰ প্ৰথম নিকোলাসে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক [[ৰাছিয়া]] ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ কৰাৰ লগতে তেওঁৰ উপন্যাসখনো [[ৰাছিয়া]]ত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। অৱশ্যে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক জাৰৰ মৃত্যুৰ পাছলৈকে ৰাছিয়া ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল। ডুমাছৰ উপন্যাসসমূহ বহুত জনপ্ৰিয় হোৱাৰ বাবে [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ লগতে পৃথিৱীৰ অন্যান্য ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে কিতাপ লিখি প্ৰচুৰ ধন অৰ্জন কৰিছিল যদিও বিলাসী জীৱন আৰু নাৰীৰ সংগত পৰি মাজে মধ্যে দেউলীয়া হ'বলগীয়া হৈছিল। ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৮৪০ চনত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ অভিনেত্ৰী ইডা ফেৰিয়াৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ কোনো সন্তান নাছিল। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ ৪০ গৰাকী উপপত্নী আছিল।<ref>https://www.theguardian.com/education/2008/may/06/highereducationprofile.academicexperts</ref> কিতাপ লিখি তেওঁ অৰ্জন কৰা প্ৰচুৰ ধন বিলাসী জীৱন আৰু এই নাৰীসকলৰ বাবে খৰচ কৰি মাজে মধ্যে দেউলীয়া হৈ পৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref>https://web.archive.org/web/20080820091722/http://www.guardian.co.uk/education/2008/may/06/highereducationprofile.academicexperts</ref> ==মৃত্যু== ১৮৪০ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ৬৮ বছৰ বয়সত হৃদযন্ত্ৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে মৃত্যুক আকোঁৱালি লয়। ==গ্ৰন্থপঞ্জী== # দ্য থ্ৰী মাস্কেটিয়াৰ্ছ # দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো # টুৱেনটি ইয়েৰচ আফটাৰ # দ্য ব্লেক টিউলিপ # দ্য মেন আন দ্য আইনৰ মাস্ক # দ্য ফেনচিং মাষ্টাৰ # দ্য কাউণ্ট অৱ মৰেট #কুইন মাৰ্গট #দ্য ৱল্ফ লিডাৰ #দ্য লেডী অৱ কেমেলিয়া #টেন আয়েৰে লেটাৰ এনটেটেড #জৰ্জ #লুই দে লা ভেলিয়েৰ #দ্য ৰোমাঞ্চেচ অৱ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ <ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |access-date=2024-10-12 |archivedate=2024-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204094123/https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |deadurl=yes }}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===বহিঃসংযোগ=== # https://thegreatestbooks.org/authors/4779 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204094123/https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |date=2024-12-04 }} #https://openlibrary.org/authors/OL18236A #https://www.nytimes.com/2006/08/20/books/review/20pevear.html?ex=1313726400&en=dd1eb4e9bdbf3499&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss #https://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00239.xml&query=dumas,%20alexandre&query-join=and {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422175943/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00239.xml&query=dumas,%20alexandre&query-join=and |date=2012-04-22 }} #https://web.archive.org/web/20181227082116/http://alexandredumasetcompagnie.com/ #https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Dumas,_Alexandre #https://greatcaricatures.com/articles_galleries/gill/galleries/html/1866_1202_dumas.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://www.cadytech.com/dumas/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814214505/http://www.cadytech.com/dumas/ |date=2024-08-14 }} #https://web.archive.org/web/20111213010600/http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT139.HTM #https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4609819.stm #https://www.heraldsun.news.com.au/common/story_page/0,5478,10904968%255E1702,00.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20subject%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20creator%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20creator%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20creator%3A%22Dumas%2C%20A%2E%22%20OR%20title%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20description%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20description%3A%22Alexandre%20Dumas%22%29%20OR%20%28%221802-1870%22%20AND%20Dumas%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 #https://fadedpage.com/csearch.php?author=Dumas%2C%20Alexandre # https://standardebooks.org/ebooks/alexandre-dumas [[শ্ৰেণী: সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী: ফ্ৰান্সৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]] [[শ্ৰেণী: ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী: সাহিত্যিক]] lbs0u2kvvhtsn7mmhmyifooi97u9ysj 634425 634424 2026-09-06T06:13:25Z Sasifow 48425 /* */ বিষয়বস্তু যোগ 634425 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা|image=Alexander Dumas père par Nadar - Google Art Project.jpg|caption=১৮৫৫ চনত দ্যুমা|birth_name=আলেক্সঁদ্ৰ দাৱি দ্য লা পাইয়েত্যৰী|birth_date={{birth date|df=yes|1802|7|24}}|birth_place=[[ভিলাৰ্ছ-Cotterêts]], Picardy, [[French First Republic|France]]|death_date={{death date and age|df=yes|1870|12|5|1802|7|24}}|death_place=[[ডাইপ্পে]], নৰ্মাণ্ডি, [[French Third Republic|ফ্ৰান্স]]|occupation=ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ|period=১৮২৯–১৮৬৯|movement=[[Romanticism]] and historical fiction|notableworks=''[[লে ত্ৰোৱা মুস্ক্যতেৰ]]'' (১৮৪৪)<br />''[[ল্য কঁত দ্য মঁত ক্ৰিষ্ট']]'' (১৮৪৪–১৮৪৫)|signature=Alexandre Dumas Signature.svg|parents=[[তমা-আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা]]<br /> মাৰী লুইজ এলিজাবেৎ লাবুৰে|spouse={{Marriage|ইদা ফেৰিয়ে|1840|1859|end=died}} |children=[[আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা ফিছ]] (অবৈধ সন্তান) |relatives={{Plainlist | * [[মাৰী-চেছেৎ দ্যুমা]] (paternal grandmother) * [[আলেক্সঁদ্ৰ লিপমান]] (আজোনাতি) }}}} '''আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা'''{{efn|{{Langx|fr|Alexandre Dumas}}, {{IPA|fr|alɛksɑ̃dʁ(ə) dymɑ|pron|LL-Q150 (fra)-Anonymât (Kvardek du)-Alexandre Dumas.wav}}; {{IPAc-en|UK|ˈ|dj|uː|m|ɑː|,_|d|ʊ|ˈ|m|ɑː}}, {{IPAc-en|US|d|uː|ˈ|m|ɑː}}; জন্মনাম: '''আলেক্সঁদ্ৰ দাৱি দ্য লা পাইয়েত্যৰী''' ({{Lang|fr|Alexandre Davy de la Pailleterie}}, {{IPA|fr|alɛksɑ̃dʁ dymɑ davi də la pajət(ə)ʁi|pron}}।}} ({{Langx|fr|Alexandre Dumas}}, {{IPA|fr|alɛksɑ̃dʁ(ə) dyma|pron|LL-Q150 (fra)-Anonymât (Kvardek du)-Alexandre Dumas.wav}}; ২৪ জুলাই ১৮০২ – ৫ ডিচেম্বৰ ১৮৭০),<ref>{{cite LPD|3}}</ref><ref>{{cite EPD|18}}</ref> যিজন '''আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা {{lang|fr|পেৰ|nocat=y}}''' নামেৰেও পৰিচিত,{{efn|''পেৰ'' ফৰাচী ভাষাত ‘পিতৃ’ অৰ্থত ব্যৱহৃত হয়, তেওঁৰ পুত্ৰ [[আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা ফিছ|আলেকজান্দ্ৰ দ্যুমা ''ফিছ''ৰ]] পৰা তেওঁক পৃথক কৰিবলৈ।}} আছিল এজন ফৰাছী ঔপন্যাসিক, নাট্যকাৰ,প্ৰবন্ধকাৰ। তেওঁ মূলত: ঐতিহাসিক সমল আৰু দুঃসাহসিক ৰোমাঞ্চকৰ অভিযানক লৈ লিখা উপন্যাস সমূহৰ বাবে বিখ্যাত। ফৰাছী ঔপন্যাসিক আৰু প্ৰবন্ধকাৰ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ লেখা ইমানেই জনপ্ৰিয় হৈছিল যে তেওঁৰ লেখা সমূহ ইংৰাজীকে ধৰি [[পৃথিৱী]]ৰ প্ৰায় বিভিন্ন [[ভাষা]]লৈ অনূদিত হৈছিল। তেওঁৰ বহুতো বুৰঞ্জীমূলক[[উপন্যাস]] আৰু দুঃসাহসিক উপন্যাস, প্ৰবন্ধ আদি বাতৰি কাকত, আলোচনী আদিত ধাৰাবাহিক ভাৱেও প্ৰকাশিত হৈছিল। তাৰে ভিতৰত দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো, থ্ৰী মাস্কেটিয়াছ,টুৱেনটি ইয়েৰচ আফটাৰ আদি। ''বিংশ শতিকাৰ আগভাগত তেওঁৰ উপন্যাসৰ কাহিনী লৈ ২০০খন মান [[চিনেমা]] তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। বিভিন্ন আলোচনী, বাতৰি কাকত আদিত প্ৰকাশিত হোৱা লিখনি ভ্ৰমণ কাহিনী কে আদি কৰি তেওঁৰ জীৱনকালত সৰ্বমুঠ১০০,০০০ পৃষ্ঠাৰ লিখনি প্ৰকাশ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.iforum.umontreal.ca/ForumExpress/Archives/vol4no1en/article02_ang.html |access-date=2024-10-12 |archivedate=2024-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416120728/http://www.iforum.umontreal.ca/ForumExpress/Archives/vol4no1en/article02_ang.html |deadurl=yes }}</ref> ১৮৪০ চনত আলেকজেণ্ডাৰৰ ডুমাছে [[পেৰিছ]]ত থিয়েটাৰ হিষ্ট্ৰৰিক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াতেই তেখেতৰ ঐতিহাসিক নাটক সমূহ প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ দেউতাকৰ নাম আছিল জেনেৰেল থমাছ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ ডেভি দ্য লা পাইলেটৰী। দেউতাক এজন অভিজাত ব্যক্তিৰ লগত সেনাবাহিনীৰ বিষয়া আছিল। আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ জন্ম হৈছিল সেই সময়ৰ ফৰাছী উপনিবেশ চেইণ্ট ডমিনিগ তথা বৰ্তমানৰ হাইটিত। কিন্তু আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ মাক এগৰাকী [[আফ্ৰিকা]]ৰ দাস আছিল।<ref> https://www.theguardian.com/world/2002/nov/30/paulwebster?INTCMP=ILCNETTXT3487</ref>১৪ আলেকজেণ্ডাৰৰ দুগৰাকী বায়েক আছিল। মেৰী আলেকজেন্দ্ৰিন আৰু লুই আলেকজেন্দ্ৰিন। তেওঁলোকৰ মাক আছিল লুইজে এলিজাবেথ। <ref>https://books.google.com/books?id=zZ-ALXkowCEC&pg=PA98</ref> ১৪ বছৰ বয়সত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক দেউতাকে [[ফ্ৰান্স]]লৈ লৈ যায় আৰু সামৰিক বাহিনীৰ একাডেমীত সামৰিক শিক্ষা লাভ কৰি ফ্ৰান্সৰ সামৰিক বাহিনীত যোগদান কৰে। সেনাবাহিনীত ভাল প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বাবে ৩১ বছৰ বয়সত পদোন্নতি লাভ কৰিছিল। এনে পদোন্নতি লাভ কৰা আফ্ৰিকা -কেৰেবিয়ান মূলৰ তেওঁৱেই প্ৰথম সৈনিক আছিল।<ref>https://web.archive.org/web/20131029192846/http://www.general-dumas.com/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=57</ref> আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে [[ফ্ৰান্স]]ৰ সেনাবাহিনীত থাকোঁতেই লুই ফিলিপ,ডিউক অৱ অৰ্লেয়াঞ্চৰ সৈতে কাম কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছত তেওঁ লেখক হিচাপে কেৰিয়াৰ জীৱন আৰম্ভ কৰে। ১৮৫১ চনত লুই [[নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্ট]]ৰ নিৰ্বাচনৰ পাছত লুই নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্টে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ লিখনি সহ্য কৰা নাছিল আৰু[[ ফ্ৰান্স ]]এৰিবলৈ বাধ্য হৈ বেলজিয়ামত কেইবাবছৰ থাকে। বেলজিয়ামৰ পৰা [[ৰাছিয়া]]লৈ যায়। ৰাছিয়াত কেইবছৰমান থকাৰ পাছত তেওঁ [[ইটালী]]লৈ যায়। ১৮৬১ চনত তেওঁ 'লাইণ্ডেপেণ্ডেণ্ট'নামৰ বাতৰি কাকত এখন প্ৰকাশ কৰে। এই বাতৰি কাকতখনত তেওঁ [[ইটালী]] একত্ৰীকৰণৰ ওপৰত সমৰ্থন জনাই লিখিছিল। ১৮৬৪ চনত তেওঁ [[পেৰিছ]]লৈ উভতি আহে। আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক দেউতাকৰ অভিজাত পৰিয়ালৰ দ্য লা পাইলেটেৰী উপাধি গ্ৰহণ কৰিবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। সেয়ে তেওঁ ডুমাছ উপাধি নিজৰ নামৰ পাছত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==কৰ্মজীৱন== লুই ফিলিপৰ হকে কাম কৰি থাকোঁতেই আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে আলোচনী বিলাকত প্ৰবন্ধ আৰু থিয়েটাৰৰ বাবে নাটক লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৮২৯ চনত ২৭ বছৰ বয়সত তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰথমখন নাটক 'হেনৰী থ্ৰী এণ্ড হিজ কোৰ্ট'নাটকখন লিখি ভুয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰে। ইয়াৰ পাছৰ বছৰত তেওঁ 'ক্ৰিষ্টনেও'নামৰ দ্বিতীয়খন [[নাটক]]খনো সমানেই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। নাট্য ৰচনাৰ যোগেদি তেওঁ প্ৰচুৰ আয় লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। কিন্তু ১৮৩০ চনত ফ্ৰান্সৰ বিপ্লৱে দেশত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ লগতে অৰ্থনৈতিক অস্থিৰতাও সৃষ্টি কৰে আৰু দেশত স্বাভাৱিক অৱস্থা ঘূৰি আহিবলৈ সময় লাগে। নাট্য ৰচনাৰ সফলতাৰ পাছত তেওঁ উপন্যাস লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। বাতৰিকাকত আৰু আলোচনীত তেওঁ ধাৰাবাহিক ভাৱে উপন্যাস লিখিবলৈ ধৰে। তেওঁৰ প্ৰথমখন ধাৰাবাহিক উপন্যাস আছিল 'লা কমটেছ ডি চেলিচবাৰী; এডৱাৰ্ড থাৰ্ড'(জুলাই -অক্টোবৰ,১৮৩৬)। ১৮৩৮ চনত তেওঁ আৰু এখন নাটক, এখন ধাৰাবাহিক [[বুৰঞ্জী]]মূলক [[উপন্যাস]]'লে কেপিটাইন পল' লিখিছিল। এইখন উপন্যাসখন নৌ সেনা বিষয়াজন পল জোনছৰ জীৱনৰ আধাৰত লিখা হৈছিল। ১৮৩৯ চনৰ পৰা ১৮৪১ চনলৈ ডুমাছে কেইবাজনো বন্ধুৰ সহায়ত ইউৰোপীয় [[ইতিহাস]]ত বিখ্যাত এখন অপৰাধ সংকলন প্ৰকাশ কৰিছিল। এই সংকলনখন ৮ টান খণ্ডত বিভক্ত আছিল। ১৮৪০ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ 'দ্য ফ্ৰেন্সিং মাষ্টাৰ'(The Fencing Master) উপন্যাসখনত [[ৰাছিয়া]]ৰ [[ডিচেম্বৰ বিপ্লৱ]]ৰ সাক্ষীৰ ঘটনাৰাজিৰ ওপৰত লিখা বাবে সেই সময়ৰ ৰাছিয়াৰ জাৰ প্ৰথম নিকোলাসে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক [[ৰাছিয়া]] ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ কৰাৰ লগতে তেওঁৰ উপন্যাসখনো [[ৰাছিয়া]]ত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। অৱশ্যে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছক জাৰৰ মৃত্যুৰ পাছলৈকে ৰাছিয়া ভ্ৰমণত বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল। ডুমাছৰ উপন্যাসসমূহ বহুত জনপ্ৰিয় হোৱাৰ বাবে [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ লগতে পৃথিৱীৰ অন্যান্য ভাষালৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে কিতাপ লিখি প্ৰচুৰ ধন অৰ্জন কৰিছিল যদিও বিলাসী জীৱন আৰু নাৰীৰ সংগত পৰি মাজে মধ্যে দেউলীয়া হ'বলগীয়া হৈছিল। ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৮৪০ চনত আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ অভিনেত্ৰী ইডা ফেৰিয়াৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ কোনো সন্তান নাছিল। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছৰ ৪০ গৰাকী উপপত্নী আছিল।<ref>https://www.theguardian.com/education/2008/may/06/highereducationprofile.academicexperts</ref> কিতাপ লিখি তেওঁ অৰ্জন কৰা প্ৰচুৰ ধন বিলাসী জীৱন আৰু এই নাৰীসকলৰ বাবে খৰচ কৰি মাজে মধ্যে দেউলীয়া হৈ পৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref>https://web.archive.org/web/20080820091722/http://www.guardian.co.uk/education/2008/may/06/highereducationprofile.academicexperts</ref> ==মৃত্যু== ১৮৪০ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ৬৮ বছৰ বয়সত হৃদযন্ত্ৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছে মৃত্যুক আকোঁৱালি লয়। ==গ্ৰন্থপঞ্জী== # দ্য থ্ৰী মাস্কেটিয়াৰ্ছ # দ্য কাউণ্ট অৱ মণ্টে ক্ৰিষ্টো # টুৱেনটি ইয়েৰচ আফটাৰ # দ্য ব্লেক টিউলিপ # দ্য মেন আন দ্য আইনৰ মাস্ক # দ্য ফেনচিং মাষ্টাৰ # দ্য কাউণ্ট অৱ মৰেট #কুইন মাৰ্গট #দ্য ৱল্ফ লিডাৰ #দ্য লেডী অৱ কেমেলিয়া #টেন আয়েৰে লেটাৰ এনটেটেড #জৰ্জ #লুই দে লা ভেলিয়েৰ #দ্য ৰোমাঞ্চেচ অৱ আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ <ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |access-date=2024-10-12 |archivedate=2024-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204094123/https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |deadurl=yes }}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ===বহিঃসংযোগ=== # https://thegreatestbooks.org/authors/4779 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204094123/https://thegreatestbooks.org/authors/4779 |date=2024-12-04 }} #https://openlibrary.org/authors/OL18236A #https://www.nytimes.com/2006/08/20/books/review/20pevear.html?ex=1313726400&en=dd1eb4e9bdbf3499&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss #https://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00239.xml&query=dumas,%20alexandre&query-join=and {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422175943/http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00239.xml&query=dumas,%20alexandre&query-join=and |date=2012-04-22 }} #https://web.archive.org/web/20181227082116/http://alexandredumasetcompagnie.com/ #https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Dumas,_Alexandre #https://greatcaricatures.com/articles_galleries/gill/galleries/html/1866_1202_dumas.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://www.cadytech.com/dumas/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240814214505/http://www.cadytech.com/dumas/ |date=2024-08-14 }} #https://web.archive.org/web/20111213010600/http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT139.HTM #https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4609819.stm #https://www.heraldsun.news.com.au/common/story_page/0,5478,10904968%255E1702,00.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20subject%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20creator%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20creator%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20creator%3A%22Dumas%2C%20A%2E%22%20OR%20title%3A%22Alexandre%20Dumas%22%20OR%20description%3A%22Dumas%2C%20Alexandre%22%20OR%20description%3A%22Alexandre%20Dumas%22%29%20OR%20%28%221802-1870%22%20AND%20Dumas%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 #https://fadedpage.com/csearch.php?author=Dumas%2C%20Alexandre # https://standardebooks.org/ebooks/alexandre-dumas [[শ্ৰেণী: সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী: ফ্ৰান্সৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]] [[শ্ৰেণী: ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী: সাহিত্যিক]] 9rhgfuppglxeffnm34xscvwetqqxvm0 0 108384 634363 456143 2026-09-05T16:19:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634363 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = প্ৰেচিডেন্সি কলেজ | native_name = | image_name = New main entrance to the Presidency University in Kolkata.jpg | image_size = 200px | image_alt = | caption = | latin_name = | motto = | mottoeng = | established = {{start date|১৮১৭}} | closed = | type = ৰাজহুৱা বিশ্ববিদ্যালয় | affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = ৱেষ্ট বেংগলৰ ৰাজ্যপাল | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | other = | city = [[কলিকতা]] | state = | province = | country = [[ভাৰত]] | coor = | campus = | former_names = | free_label = | free = | colors = | colours = | athletics = | sports = | nickname = | mascot = | affiliations = | website = {{url|http://presiuniv.ac.in}} | logo = | footnotes = }} '''প্ৰেচিডেন্সি কলেজ''' পশ্চিম বংগৰ কলা আৰু মানৱীকিবিদ্যা বিষয়ত স্নাতক অধ্যয়নৰ বাবে [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত প্ৰেছিডেন্সি কলেজ অন্যতম।<ref name="banglapedia">{{cite book |last=Chakraborty |first=Rachana |year=2012 |chapter=Presidency College |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Presidency_College |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=24 January 2016 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401132647/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Presidency_College |url-status=live }}</ref> এই কলেজখন কলিকতা চহৰৰ কলেজ ষ্ট্ৰীতত অৱস্থিত। ১৮১৭ চনৰ ২০ জানুৱাৰীত কলিকতা চহৰত এই মহাবিদ্যালয়খন স্থাপন হয়।<ref name="university">{{cite web |author=Our Bureau |url=http://www.telegraphindia.com/1100320/jsp/frontpage/story_12240219.jsp |title=The Telegraph – Calcutta (Kolkata) &#124; Frontpage &#124; CM beats Mamata to Presidency |publisher=Telegraphindia.com |date=2010-03-20 |access-date=2012-08-01 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163639/https://www.telegraphindia.com/1100320/jsp/frontpage/story_12240219.jsp }}</ref> মহাবিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল সম্ভ্ৰান্ত হিন্দু পৰিয়ালৰ সন্তানক ইংৰাজী আৰু ভাৰতীয় ভাষাৰ লগতে ইউৰোপীয় আৰু এছিয়ান সাহিত্য আৰু বিজ্ঞান শিকোৱা। মহাবিদ্যালয়খনে বংগৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। [[ইংৰাজী ভাষা]] ভাৰতলৈ অহাৰ আগতে বাংলা ভাষাৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত বাংলা, সৰল অংক আৰু সংস্কৃতৰ বাহিৰে আন কোনো উল্লেখযোগ্য শিক্ষা দিয়া নাছিল। টোলত উচ্চ সংস্কৃত, ব্যাকৰণ আৰু সাহিত্য, ধৰ্মতত্ত্ব, ন্যায় শাস্ত্ৰ আৰু দৰ্শন বিজ্ঞানৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল। এই শিক্ষাই ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ৰ দৰে জ্ঞানী ভাৰতীয়ৰ আকাংক্ষা পূৰণ কৰিব নোৱাৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে এই শিক্ষাই ‘ব্যাকৰণ আৰু আধ্যাত্মিক বিশ্লেষণৰ সূক্ষ্মতাৰে যুৱ মনটোক অযথা বোজা দিব’, কাৰণ ইয়াৰ বাস্তৱত কোনো প্ৰতিফলন নাই। [[ব্ৰিটিছ]] ব্যৱসায়ীৰ লগত লেনদেন কৰাসকলে ইংৰাজী শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অতিশয় অনুভৱ কৰিছিল। এই প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে কিছুমান বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল। বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে প্ৰেচিডেন্সি কলেজে এন.এ.এ.চি.ৰ দ্বাৰা ৩.০৪/৪.০০ নম্বৰৰ সৈতে এ গ্ৰেড লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/presidency-university-gets-top-naac-rating/articleshow/56035180.cms|title=Presidency university gets top NAAC rating|work=The Times of India|access-date=2018-06-26|language=en|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509061630/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/presidency-university-gets-top-naac-rating/articleshow/56035180.cms|url-status=live}}</ref> এই কলেজখনক ইউজিচিয়ে "ৰাষ্ট্ৰীয় বিশিষ্ট প্ৰতিষ্ঠান" হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। ২০১৬ চনত এন আই আৰ এফৰ ৰেংকিঙৰ শীৰ্ষ ৫০খন প্ৰতিষ্ঠানৰ তালিকাত কলেজখন অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.presiuniv.ac.in/web/presi200/legacy.php|title=Legacy of Presidency University|website=www.presiuniv.ac.in|language=en|access-date=2018-06-26|archive-date=18 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218065751/http://www.presiuniv.ac.in/web/presi200/legacy.php}}</ref> ==ইতিহাস== ১৭৭৩ চনত কলিকতাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সৃষ্টিৰ লগে লগে বংগৰ বহু হিন্দুৱে ইংৰাজী ভাষা শিকিবলৈ আগ্ৰহী আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডেভিদ হৰে, ৰাজা ৰাধাকান্ত দেৱৰ সহযোগত ইতিমধ্যে বংগত ইংৰাজী ভাষাৰ শিক্ষা প্ৰৱৰ্তনৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল। বাবু বুদ্দিনাথ মুখাৰ্জীয়ে মে’ মাহত নিজৰ ঘৰত ‘ইউৰোপীয় আৰু হিন্দু ভদ্ৰলোক’ৰ সভা আহ্বান কৰা ফ’ৰ্ট উইলিয়ামৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ ছাৰ এডৱাৰ্ড হাইড ইষ্টৰ সমৰ্থন লাভ কৰি শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰৱৰ্তনক আৰু আগুৱাই লৈ যায় ১৮১৬ চন।<ref>{{Cite web|url=https://www.presiuniv.ac.in/web/introduction.php|title=Presidency University|website=www.presiuniv.ac.in|language=en|access-date=2018-06-26|archive-date=15 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515204350/https://presiuniv.ac.in/web/introduction.php|url-status=live}}</ref> বৈঠকৰ উদ্দেশ্য আছিল "হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলৰ সন্তানক উদাৰ শিক্ষা প্ৰদানৰ বাবে এটা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা"। সৰ্বসন্মতিক্ৰমে অনুমোদন আৰু ৫০ লাখ টকাৰো অধিক অনুদানৰে এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হয়। নতুন মহাবিদ্যালয়খন স্থাপনৰ বাবে ১০০,০০০ টকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছিল। মহাবিদ্যালয়খন স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক অৰিহণা যোগোৱা ৫ জন সদস্য আছিল- শোভাবজাৰ ৰাজৰ ৰাজা গোপী মোহন দেৱ, বৰধমান ৰাজৰ মহাৰাজা তেজ চন্দ্ৰ, পাথুৰীয়াঘাটৰ ৰাজা গোপী মোহন ঠাকুৰ, যোৰাছংকোৰ বাবু জয় কৃষ্ণ সিংহা, আৰু বাবু গংগা নাৰায়ণ দাস। ৰাজা ৰাম মোহন ৰায়ে এই আঁচনিখনৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ সমৰ্থন দেখুৱাইছিল যদিও ৰাজহুৱাভাৱে এই প্ৰস্তাৱৰ সমৰ্থনত ওলাই নাহিবলৈ বাছি লৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.presiuniv.ac.in/web/presidency_history.php|title=Presidency University|website=www.presiuniv.ac.in|language=en|access-date=2018-06-26|archive-date=16 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516180229/https://presiuniv.ac.in/web/presidency_history.php|url-status=live}}</ref> প্ৰথমতে কলেজখনে ভাড়াত লোৱা গৰণহাট্টা (পিছলৈ ৩০৪, চিটপুৰ ৰোড নামেৰে নামাকৰণ কৰা) গোৰাচান্দ বাইছাকৰ ঘৰ এটাত পাঠদান কৰা হৈছিল। ১৮১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত কলেজখন চিটপুৰৰ ওচৰতে থকা 'ফেৰিংগী কমল বসুৰ ঘৰ'লৈ স্থানান্তৰিত হয়। চিটপুৰৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খন বৌবজাৰলৈ আৰু পিছলৈ কলেজ ষ্ট্ৰীটলৈ স্থানান্তৰিকত কৰা হয়৷<ref>{{Cite web|url=http://www.adageindia.in/marketing/cmo-strategy/presidency-university-takes-one-back-in-the-history-with-their-latest-campaign/amp_articleshow/56206188.cms|title=Ad Age Homepage - Ad Age|website=www.adageindia.in|language=en|access-date=2018-06-26|archive-date=26 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111435/http://adage.com/|url-status=live|archivedate=2018-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180626111435/http://adage.com/|deadurl=yes}}</ref> ==বিশ্ববিদ্যালয়লৈ উন্নীতকৰণ== ২০১০ চনৰ ১৯ মাৰ্চত পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ৰাজ্যিক বিধানসভাত 'ৰাষ্ট্ৰপতি বিশ্ববিদ্যালয় বিল, ২০০৯' গৃহীত কৰে।<ref>[https://web.archive.org/web/20110811082710/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-08/kolkata/28305503_1_pg-courses-ug-courses-assent Presidency varsity bill gets governor's assent]</ref> আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ২০১০ চনৰ ৭ জুলাইত পশ্চিম বংগৰ গৱৰ্ণৰ এম কে নাৰায়ণনে প্ৰেচিডেন্সি ইউনিভাৰ্চিটি বিলত সন্মতি দিয়ে। ২০১০ চনৰ ২৩ জুলাইত পশ্চিম বংগ চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে সম্পূৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় হোৱাৰ সকলো আইনী আনুষ্ঠানিকতা সম্পূৰ্ণ কৰি গেজেট অধিসূচনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |author=Express News Service |url=http://www.expressindia.com/latest-news/presidency-university-legal-steps-complete/651060/ |title=Presidency University legal steps complete |publisher=Express India |date=2010-07-24 |access-date=2012-08-01 |archive-date=9 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309054906/http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/presidency-university-legal-steps-complete/651060/ |archivedate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309054906/http://expressindia.indianexpress.com/latest-news/presidency-university-legal-steps-complete/651060/ |deadurl=yes }}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য নিৰ্বাচন আৰু নিযুক্তিৰ বাবে গঠন কৰা এখন সমিতিৰ অধ্যক্ষতাৰ দায়িত্ব অমিয়া বাগচীক দিয়া হৈছিল। জাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দৰ্শনৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত অধ্যাপিকা অমিতা চেটাৰ্জীক ২০১০ চনৰ ৫ অক্টোবৰত প্ৰেচিডেন্সি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="vc">{{cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1101006/jsp/frontpage/story_13024538.jsp |title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) &#124; Frontpage &#124; Comfort factor confines Presidency to home pool |publisher=Telegraphindia.com |date=2010-10-06 |access-date=2012-08-01 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103457/http://www.telegraphindia.com/1101006/jsp/frontpage/story_13024538.jsp }}</ref> ২০১১ চনত উচ্চ শিক্ষা মন্ত্ৰী ব্ৰত্য বসুৱে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কাম-কাজ চোৱাচিতা কৰিবলৈ নালন্দা মেণ্টৰ গ্ৰুপৰ দৰে এটা মেণ্টৰ গ্ৰুপ গঠন কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। ২০১১ চনৰ জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে পশ্চিম বংগৰ মুখ্যমন্ত্ৰী মমতা বেনাৰ্জীয়ে ঘোষণা কৰিছিল যে অমৰ্ত্য সেনক মুখ্য গুৰু আৰু হাৰ্ভাৰ্ডৰ সুগতা বসুক অধ্যক্ষ হিচাপে লৈ এখন সমিতি গঠন কৰি মহাবিদ্যালয়খনৰ পৰিচালনাৰ তদাৰক আৰু পৰিৱেশন, ইয়াৰ সকলো বিষয়া আৰু অধ্যাপক সদস্য নিযুক্তি দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰা হ’ব। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ গুৰু গোটৰ<ref>{{cite web | url=http://www.pmg.org.in/members.html | title=Presidency Mentor Group | access-date=2013-11-26 | archive-date=11 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190911140450/http://www.pmg.org.in/members.html | url-status=live | archivedate=2019-09-11 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911140450/http://www.pmg.org.in/members.html | deadurl=yes }}</ref> সদস্য হিচাপে ২০১৯ চনৰ অৰ্থনীতিৰ নোবেল বঁটা বিজয়ী অভিজিত বেনাৰ্জী, অশোকে সেন, সব্যাসচী ভট্টাচাৰ্য, নয়নজোত লাহিৰী, হিমাদ্ৰী পকৰাশী, ৰাহুল মুকেৰ্জী আৰু ইশ্বেৰ ন্যায়াধীশ আহলুৱালিয়া, স্বপন কুমাৰ চক্ৰৱৰ্তীকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ চনত সুকান্ত চৌধুৰীয়ে সমিতিৰ পৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-25/kolkata/33384950_1_sukanta-chaudhuri-mentor-group-presidency-university | archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224207/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-25/kolkata/33384950_1_sukanta-chaudhuri-mentor-group-presidency-university | archive-date=2013-12-02 | work=[[The Times of India]] | title=Sukanta Chaudhuri quits | access-date=2013-11-26 | archivedate=2013-12-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202224207/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-25/kolkata/33384950_1_sukanta-chaudhuri-mentor-group-presidency-university | deadurl=yes }}</ref> ২০১৭ চনত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ দ্বিশতবাৰ্ষিকী উদযাপন কৰা হৈছিল৷ <ref>{{cite news|title=Presi guardian angel|url=http://www.telegraphindia.com/1130414/jsp/bengal/story_16782140.jsp#.U2kXpXYWf-I|access-date=6 May 2014|newspaper=The Telegraph, Calcutta|date=2013-04-14|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100356/http://www.telegraphindia.com/1130414/jsp/bengal/story_16782140.jsp#.U2kXpXYWf-I}}</ref> The university had its bicentenary celebrations in 2017.<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/trends/200-years-of-a-legacy/367941.html|title=200 Years of a Legacy|work=Tribune India|access-date=28 June 2018|archive-date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018074303/https://www.tribuneindia.com/news/trends/200-years-of-a-legacy/367941.html|url-status=live|archivedate=18 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018074303/https://www.tribuneindia.com/news/trends/200-years-of-a-legacy/367941.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Archives with over 200-yr-old records on Presidency College inaugurated|date=13 December 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/kolkata/archives-with-over-200-yr-old-records-on-presidency-college-inaugurated-502047|access-date=12 November 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Presidency University, Kolkata's eminent educational institution|url=https://www.getbengal.com/details/presidency-university-kolkatas-eminent-educational-institution|access-date=12 November 2023}}</ref> ==বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ শাসন ব্যৱস্থা== পশ্চিম বংগৰ প্ৰতিখন ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দৰেই প্ৰেচিডেন্সি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নেতৃত্বত উপাচাৰ্য থাকে, যি পশ্চিম বংগৰ গৱৰ্ণৰ।<ref>{{Cite news|url=http://rajbhavankolkata.gov.in/html/ourgovernor.html#:~:text=Our%20Governor%3A%20Raj%20Bhavan%2C%20West%20Bengal%2C%20India&text=of%20West%20Bengal-,Shri%20La.,Bengal%20on%2018th%20July%2C%202022.|title=Our Governor: Raj Bhavan, Kolkata |work=The Raj Bhavan, Kolkata |access-date=2022-08-22}}</ref> উপাচাৰ্যগৰাকী হৈছে শিক্ষানুষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক আৰু প্ৰশাসনিক মুৰব্বী। প্ৰেচিডেন্সি কলেজে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰাৰ পিছতে অধ্যক্ষৰ পদৰ ঠাইত উপাচাৰ্যৰ পদটোৱে স্থান লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/decks-cleared-for-re-appointing-anuradha-lohia-as-the-vc-of-presidency-university/articleshow/64453900.cms|title=Decks cleared for re-appointing Anuradha Lohia as the VC of Presidency University|work=The Times of India|access-date=2018-06-28|archive-date=21 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721090100/https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/decks-cleared-for-re-appointing-anuradha-lohia-as-the-vc-of-presidency-university/articleshow/64453900.cms|url-status=live}}</ref> অধ্যাপিকা অনুৰাধা লোহিয়া আছিল প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰথম স্থায়ী উপাচাৰ্য। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বৰ্তমানৰ পঞ্জীয়ক ড° দেৱজ্যোতি কোনাৰ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/calcutta/presi-panel-invites-nominees-for-vc-222596|title=Presi Registrar invites nominees for VC|work=The Telegraph|access-date=28 June 2018|archive-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628124836/https://www.telegraphindia.com/calcutta/presi-panel-invites-nominees-for-vc-222596}}</ref> পৰীক্ষা নিয়ন্ত্ৰক, মুখ্য লাইব্ৰেৰিয়ান, বিত্ত বিষয়া আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ডীনৰ লগতে কলাৰ ডীন আৰু বিজ্ঞানৰ ডীন বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীধাৰী। বিশ্ববিদ্যালয়খনক এটা গুৰু গোটৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কৰা হয়। মেণ্টৰ গ্ৰুপৰ অধ্যক্ষতা কৰে হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অ’চেনিক হিষ্ট্ৰী এণ্ড এফেয়াৰ্ছৰ গাৰ্ডিনাৰ অধ্যাপিকা চুগাটা ব’ছে। নোবেল বিজয়ী আৰু অৰ্থনীতিবিদ অমৰ্ত্য সেনে অধ্যক্ষৰ উপদেষ্টা হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/quality-faculty-top-priority-presidency-mentor-group/article2398883.ece|title=Quality faculty top priority: Presidency mentor group|date=2011-08-26|work=The Hindu|access-date=2018-06-28 |language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628101142/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/quality-faculty-top-priority-presidency-mentor-group/article2398883.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/presidency-mentor-group-to-reach-out-to-brilliant-students-in-117122400589_1.html|title=Presidency Mentor Group to reach out to brilliant students in|agency=Press Trust of India|date=2017-12-24|work=Business Standard India|access-date=2018-06-28|archive-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628124915/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/presidency-mentor-group-to-reach-out-to-brilliant-students-in-117122400589_1.html|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান il96e6wcc5s7kbkw9u8lnw9n3h46h4j 0 110408 634415 624483 2026-09-06T03:24:25Z CommonsDelinker 118 Removing [[:c:File:Blackbuck1-Kirthar_National_Park.jpg|Blackbuck1-Kirthar_National_Park.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] because: CSD G2 or F7. 634415 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of mammal}} {{Speciesbox | name = বনৰীয়া ছাগলী | fossil_range ={{Fossil range|2.58|0}} [[প্লেইষ্টোচিন]] - বৰ্তমান | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Capra aegagrus'' |author=Weinberg, P. |author2=Ambarli, H. |date=2020 |page=e.T3786A22145942 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T3786A22145942.en |access-date=9 February 2022}}</ref> | image = Bezoarziege.jpg | image_caption = [[বেজোয়াৰ আইবেক্স]], ''কেপ্ৰা এগাগ্ৰাছ এগাগ্ৰাছ'' | taxon = Capra aegagrus | authority = [[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777 | subdivision_ranks = উপ-প্ৰজাতিসমূহ | subdivision = ''Capra aegagrus aegagrus''<br/> ''Capra aegagrus blythi''<br/> ''Capra aegagrus chialtanensis''<br/> ''Capra aegagrus turcmenica''<br/> }} বনৰীয়া ছাগলী ({{lang-en|Wild goat}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Capra aegagrus'') হৈছে এক বন্য ছাগলীৰ [[প্ৰজাতি (জীৱবিদ্যা)|প্ৰজাতি]], যি পশ্চিমে তুৰ্কী আৰু ককেছাছৰ পৰা পূবে [[তুৰ্কমেনিস্তান]], [[আফগানিস্তান]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ অৰণ্য, গুল্মভূমি আৰু শিলাময় অঞ্চলত বাস কৰে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন. ৰেড লিষ্টত প্ৰায় বিপদাপন্ন হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। বাসস্থান ধ্বংস আৰু অৱক্ষয়ৰ ফলত ইহঁত ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈছে। ইহঁতক পোহনীয়া ছাগলীৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলি ভবা হয় (''চি. হিৰ্কাছ'')।<ref>{{Cite journal|last=Mannen, H.|last2=Nagata, Y.|last3=Tsuji, S.|year=2001|title=Mitochondrial DNA reveal that domestic goat (''Capra hircus'') are genetically affected by two subspecies of bezoar (''Capra aegagurus'')|url=https://archive.org/details/sim_biochemical-genetics_2001-06_39_5-6/page/145|journal=Biochemical Genetics|volume=39|issue=5−6|pages=145−154|doi=10.1023/A:1010266207735|pmid=11530852}}</ref> == শ্ৰেণীবিন্যাস == ১৭৭৭ চনত ককেছাছ আৰু টাৰাছ পৰ্বতমালাত পোৱা বনৰীয়া ছাগলীৰ বাবে যোহান খ্ৰীষ্টিয়ান পলিকাৰ্প এৰ্ক্সলেবেন প্ৰস্তাৱিত প্ৰথম [[বৈজ্ঞানিক নামকৰণ পদ্ধতি|বৈজ্ঞানিক নাম]] আছিল ''কেপ্ৰা এগাগ্ৰাছ। ''<ref>{{Cite book|last=Erxleben|first1=J. C. P.|year=1777|title=Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates cvm synonymia et historia animalivm. Classis I. Mammalia|place=Lipsiae|publisher=Weygandt|pages=520–521|chapter=''Capra aegagrus''|chapter-url=https://archive.org/details/iochristpolycerx00erxl/page/260}}</ref> কেপ্ৰা ব্লিথী (১৮৭৪ চনত এলেন অক্টাভিয়ান হিউমে প্ৰস্তাৱ কৰা) সিন্ধত পোৱা বনৰীয়া ছাগলীৰ শিঙৰ আধাৰত দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite journal|last=Hume|first1=A. C.|year=1874|title=Note on two apparently undescribed species of Goat from Northern India and a new species of Dove from the Nicobar Islands|journal=Proceedings of the Asiatic Society of Bengal|issue=December|pages=[https://archive.org/details/proceedingsofasi1874asia/page/240 240]–241|url=https://archive.org/details/proceedingsofasi1874asia}}</ref> তলত দিয়া বন্য ছাগলীৰ উপপ্ৰজাতিসমূহক বৈধ শ্ৰেণী বুলি‍ গণ্য কৰা হয়: * বেজোয়াৰ আইবেক্স ''চি. এ. এগাগ্ৰাছ'' * সিন্ধু আইবেক্স ''চি. এ. ব্লিথি'' * চিলটান আইবেক্স চি. এ. চিয়ালটানিনছিছ''চি. এ. চিয়াল্টানেন্সিস'' * তুৰ্কমেন বনৰীয়া ছাগলী ''চি. এ. টাৰ্কমেনিকা'' ক্ৰেটান ছাগলী (পূৰ্বতে চি. এ. পিক্টাছ) বা ''ক্ৰি-ক্ৰি'' এসময়ত বনৰীয়া ছাগলীৰ উপ-প্ৰজাতি বুলি ভবা হৈছিল, কিন্তু এতিয়া ইয়াক ঘৰচীয়া ছাগলীৰ (''কেপ্ৰা হিৰ্কাছ'') বন্য বংশধৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইহঁতক এতিয়া কেপ্ৰ হাৰ্কাছ ক্ৰেটিকা বুলি জনা যায়। == বিতৰণ আৰু বাসস্থান == [[চিত্ৰ:ნიამორი.jpg|thumb|বৰ্জমী-খৰাগৌলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত বনৰীয়া ছাগলীৰ পোৱালি‍]] [[চিত্ৰ:Wild_Goat,_Zagros,_Behbahan.jpg|alt=Wild Goat Herd, Behbahan|thumb|বেহবাহানত বনৰীয়া ছাগলীৰ জাক]] তুৰস্কত এজিয়ান, ভূমধ্যসাগৰীয়, কৃষ্ণ সাগৰ, দক্ষিণ-পূব আৰু পূব আনাতোলিয়া অঞ্চল আৰু এণ্টি-টাৰাছ পৰ্বতৰ ৪,৫০০ মিটাৰ (১৪,৮০০ ফুট) উচ্চতালৈকে‍ বনৰীয়া ছাগলী দেখা যায়। ককেছাছত ই এণ্ডি কয়চু নদীৰ অৱবাহিকা আৰু ইয়াৰ উপনদী ডাগেস্তান, চেচনিয়া আৰু [[জৰ্জিয়া (দেশ)|জৰ্জিয়া]]ৰ ২,৭০০ মিটাৰ (৮,৯০০ ফুট) উচ্চতা পৰ্যন্ত পাহাৰীয়া অৰণ্যত বাস কৰে।<ref>{{Cite book|last=Akhmedov, E. G.|last2=Yarovenko, Y. A.|last3=Nasrullaev, N. I.|last4=Babaev, E. A.|last5=Akhmedov, S. G.|year=2009|title=Status and Protection of Globally Threatened Species in the Caucasus|editor=Zazanashvili, N.|publisher=CEPF, WWF|place=Tbilisi|chapter=Conservation of the Bezoar Goat in the Eastern Caucasus|pages=26−31|url=https://www.cepf.net/sites/default/files/status-and-protection-globally-threatened-species-caucasus.pdf}}</ref><ref name="Weinberg2014">{{Cite journal|last=Weinberg|first1=P.|year=2014|title=On the status and biology of the wild goat in Daghestan (Russia)|journal=Journal of Mountain Ecology|volume=6|issue=6|pages=31−40|url=http://www.mountainecology.org/index.php/me/article/view/22}}</ref> আৰ্মেনিয়াত ২০০৬ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈকে ক্ষেত্ৰভিত্তিক জৰীপৰ সময়ত জাংজেজুৰ পৰ্বতমালা, খোছৰোভ ৰাজ্যিক সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু ছিয়ুনিক প্ৰদেশৰ উচ্চভূমিসমূহত বনৰীয়া ছাগলীৰ তথ্য লিপিৱদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book|last=Khorozyan, I. G.|last2=Weinberg, P. I.|last3=Malkhasyan, A. G.|year=2009|title=Status and Protection of Globally Threatened Species in the Caucasus|editor=Zazanashvili, N.|publisher=CEPF, WWF|place=Tbilisi|chapter=Conservation Strategy for Armenian Mouflon (''Ovis [orientalis] gmelini'' Blyth) and Bezoar Goat (''Capra aegagrus'' Erxleben) in Armenia|pages=37−45|url=https://www.cepf.net/sites/default/files/status-and-protection-globally-threatened-species-caucasus.pdf}}</ref> [[আজেৰবাইজান|আজৰবাইজান]]ৰ নাখচিভান স্বায়ত্তশাসিত গণৰাজ্যৰ অৰ্ডুবাদ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, দাৰালায়াজ আৰু মুৰোভদাগ পৰ্বতত বনৰীয়া ছাগলী দেখা যায়।<ref>{{Cite book|last=Talibov, T. H.|last2=Weinberg, P. I.|last3=Mammadov, I. B.|last4=Mammadov, E. N.|last5=Talibov, S. T.|year=2009|title=Status and Protection of Globally Threatened Species in the Caucasus|editor=Zazanashvili, N.|publisher=CEPF, WWF|place=Tbilisi|chapter=Conservation Strategy of the Asiatic Mouflon (''Ovis [orientalis] gmelini'' Blyth) and the Bezoar Goat (''Capra aegagrus'' Erxleben) in Azerbaijan|pages=46−52|url=https://www.cepf.net/sites/default/files/status-and-protection-globally-threatened-species-caucasus.pdf}}</ref> [[ইৰান|ইৰাণ]]ৰ [[Haftad Gholleh Protected Area|হাফতাদ ঘোলেহ সুৰক্ষিত অঞ্চল]]ত বনৰীয়া ছাগলীৰ জাকবোৰে পথৰ পৰা দূৰৈত থকা পশ্চিমমুখী শিলাময় ঢাল, পানীৰ উৎস আৰু থিয় ঢাল থকা অঞ্চলত সৰ্বাধিক বাস কৰে।<ref>{{Cite journal|last=Esfandabad, B.S.|last2=Karami, M.|last3=Hemami, M.R.|last4=Riazi, B.|last5=Sadough, M.B.|year=2010|title=Habitat associations of wild goat in central Iran: implications for conservation|journal=European Journal of Wildlife Research|volume=56|issue=6|pages=883–894|doi=10.1007/s10344-010-0386-9|bibcode=2010EJWR...56..883E|url=http://www.academia.edu/download/47191616/Habitat_associations_of_wild_goat_in_cen20160712-11129-16sv0b6.pdf}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[তুৰ্কমেনিস্তান]]ত বনৰীয়া ছাগলী উলি বলকান<ref name=iucn/> আৰু কোপেট ডাগ পৰ্বতমালাত বাস কৰে।<ref>{{Cite book|last=Korshunov|first1=V. M.|year=1994|chapter=Ecology of the Bearded Goat (''Capra aegagrus'' Erxleben 1777) in Turkmenistan|title=Biogeography and ecology of Turkmenistan|series=Monographiae Biologicae|volume=72|pages=231−246|publisher=Springer|place=Dordrecht}}</ref> [[পাকিস্তান]]ৰ কিৰ্থৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত বনৰীয়া ছাগলীৰ জাক দেখা যায়।<ref name="Edge1990">{{Cite journal|last=Edge, W. D.|last2=Olson-Edge, S. L.|year=1990|title=Population Characteristics and Group Composition of ''Capra aegagrus'' in Kirthar National Park, Pakistan|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_1990-05_71_2/page/156|journal=Journal of Mammalogy|volume=71|issue=2|pages=156–160|doi=10.2307/1382162|jstor=1382162}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ == কীৰ্থৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত ১৯৮৬ চনত ১০ মাহ ধৰি ২৮৩টা বনৰীয়া ছাগলীৰ গোট পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছিল। গোটত দুইৰ পৰা ১৩১টা ছাগলী আছিল; কিন্তু ঋতু অনুসৰি ইয়াৰ আকাৰ ভিন্ন আছিল আৰু প্ৰতি মতা ছাগলীৰ বিপৰীতে‍ দুজনী ছাগলী গড় অনুপাতত পোৱা গৈছিল।<ref name="Edge1990"/> ডাগেষ্টানত ডিচেম্বৰৰ মাজভাগত মতা বনৰীয়া ছাগলীবোৰ মাইকী ছাগলীৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ৰুটিং ঋতু জানুৱাৰীৰ তৃতীয় সপ্তাহলৈকে থাকে। জুন মাহৰ শেষৰ পৰা জুলাই মাহৰ মাজভাগলৈকে মাইকী ছাগলীয়ে‍ একৰ পৰা তিনিটালৈকে‍ সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref name="Weinberg2014"/> বৃদ্ধ মতা ছাগলীবোৰে‍ মাতৃ জাকৰ পৰা সৰু মতা ছাগলীবোৰক আঁতৰাই ৰাখে‍। গৰ্ভাৱস্থাৰ সময়কাল গড় হিচাপে‍ ১৭০ দিন। পোৱালিবোৰ জন্মৰ প্ৰায় লগে লগে সচল হয়। ৬ মাহৰ পিছত পোৱালিয়ে‍ গাখীৰ এৰে‍। মাইকী ছাগলীবোৰে ডেৰ বছৰ-আঢৈ় বছৰত যৌন পৰিপক্বতা লাভ কৰে আৰু মতাবোৰে‍ চাৰে তিনি বছৰ-চাৰি‍ বছৰত। ছাগলী একোটাৰ জীৱনকাল ১২ৰ পৰা ২২ বছৰলৈকে হ'ব পাৰে। == ভাবুকি == চোৰাং চিকাৰ, গছ-গছনি কটাৰ খলত বাসস্থান হ্ৰাস আৰু খাদ্য সম্পদৰ বাবে ঘৰুৱা পশুধনৰ সৈতে হোৱ প্ৰতিযোগিতাৰ ফলত বনৰীয়া ছাগলী আটাইতকৈ বেছি ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref name=iucn/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:আই ইউ চি এন ৰঙা তালিকাৰ সংকট আসন্ন প্ৰজাতি]] [[শ্ৰেণী:বিপন্ন প্ৰজাতি]] 2iewh8z8atuf1z1wfqu3k7cl2m3nw6w 0 112412 634394 602635 2026-09-05T19:07:26Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 634394 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | image = | caption = চলচ্চিত্ৰ বিজ্ঞাপনৰ দৃশ্য, [[মুহাম্মদ]]: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | director = [[মজীদ মজীদী]] | writer = {{hlist|[[মজিদ মজিদী]]|হামীদ আমজাত|কম্বজীয়া পৰতোৱী]]}} | based_on = হজৰত [[মুহাম্মাদ]] (ছাঃ) | producer = মুহম্মদ মেহদী | starring = মাহদী পাডকেল | music = [[এ. আৰ. ৰহমান]] | studio = নুৰ-ই-তবান ফিল্ম | released = ২৭ আগষ্ট ২০১৫ চন | runtime = ১৭৪ মিনিট | country = [[ইৰাণ]] | language = [[ফাৰ্ছী ভাষা]] , [[আৰবী ভাষা]] | budget = ৪০ কোটি }} '''মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড''' ({{lang-fa|محمد رسول الله}}, {{lang-en|Muhammad: The Massager of God}}) হৈছে ২০১৫ চনৰ [[ইৰান|ইৰাণী]] [[ইছলাম|ইছলামি]] মহাকাব্যিক [[চলচ্চিত্ৰ]], যাৰ পৰিচালক [[মজীদ মজীদী]] আৰু কাম্বুজিয়া পাৰ্টোভিৰ সৈতে সহযোগীভাৱে লিখা।<ref>[[wikidata:Q5957665|Wikidata]] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ষষ্ঠ শতিকাৰ কাহিনীভাগ [[ইছলাম|ইছলামিক]] [[নবী|নবী হজৰত]] [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] শৈশৱৰ ওপৰত আবদ্ধ।<ref>[https://m.imdb.com/title/tt3921314/ m.imdb] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ইৰাণৰ চিনেমাত আজিলৈকে সৰ্বাধিক বাজেটৰ নিৰ্মাণ কৰা ছবিখন।<ref>بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار «محمد (ص)» مجید مجیدی - خبرآنلاین [https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار "محمد (ص)" مجید مجیدی". خبرآنلاین (in Persian).]18 June 2012. Retrieved 7 September 2021</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গডৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়।<ref>[https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 "MUHAMMAD THE FILM EVENT OF 2015 TO HAVE WORLD PREMIERE AT THE MONTREAL WORLD FILM FESTIVAL".]ffm-montreal.org. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved </ref> ২০০৯ চনৰ ভিতৰত মজীদীয়ে চিত্ৰনাট্যৰ প্ৰথম খচৰা লিখিছিল।<ref>Iran premieres big-budget epic film 'Muhammad' – Firstpost https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ২০১১ চনৰ ভিতৰত তেহৰাণৰ ওচৰৰ কম চহৰত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল চেট ছবিখনৰ সৰহভাগৰ বাবে সাজু হৈছিল।<ref>[https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8 "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. February 2018. Retrieved 5 April 2018]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 28 August 2015. Archived from the original on 15</ref> গোটেই চিত্ৰগ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াটোত মজীদীয়ে ইতিহাসবিদ আৰু পুৰাতত্ত্ববিদৰ এটা দলৰ সৈতে মুহম্মদৰ প্ৰাথমিক জীৱনৰ সঠিকতাৰ কামৰ বাবে কাম কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ শেষৰ ফালে মিউনিখত পোষ্ট প্ৰডাকচনৰ কাম আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৪ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১৫ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ফজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হবলগীয়া আছিল।<ref>[https://web.archive.org/web/20150722160228/http://www.ffm-montreal.org/en/press-releases/104-muhammad-the-film-event-of-2015-to-have-world-premiere-at-the-montreal-world-film-festival.html Variety Staff (30 October 2015). "Iranian Film 'Muhammad: The Messenger of God' Garners Big Box Office, Controversy".]Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.</ref> যদিও কাৰিকৰী অসুবিধাৰ বাবে ছবিখন টানি অনা হয়। সমালোচক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু সাংবাদিকসকলৰ বাবে ২০১৫ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত ইৰাণৰ চিনেমা ফাৰহাঙত বিশেষ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। ২০১৫ চনৰ ২৭ আগষ্টত ইৰাণ আৰু মণ্ট্ৰিয়েল বিশ্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ দুয়োটাতে মুক্তি পোৱা এই ছবিখনে ৮৮ সংখ্যক একাডেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ ছবিৰ বাবে ইৰাণৰ প্ৰৱেশ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ==পটভূমি== হাবাছাৰ ৰজা আব্ৰাহাৰ আদেশত তেওঁৰ এজন সেনাধ্যক্ষই কাবাক ধ্বংস কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[মক্কা|মক্কাত]] আক্ৰমণ চলায়।<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.]</ref> তেওঁ হাজাৰ হাজাৰ সৈনিক ঘোঁৰা আৰু হাতীৰে সুসজ্জিত বাহিনীক নেতৃত্ব দিয়ে। সেনাবাহিনী [[মক্কা|মক্কাৰ]] কাষ চাপি অহাৰ লগে লগে হাতীবোৰে ৰৈ থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি ঐশ্বৰিক শৃংখলাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়। তাৰ পিছত লাখ লাখ সৰু চৰাইয়ে আব্ৰাহাৰ বাহিনীৰ ওপৰত শিলৰ শিলাবৃষ্টি এৰি দিয়ে আৰু সৈন্যবাহিনীৰ ধ্বংস হয়।<ref>پایان فیلمبرداری "محمد(ص)" در آفریقا/ مجیدی و گروه به ایران آمدند - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency [https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF 2015. "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. 28 August 2015. Archived from the original on 10 February 2015. Retrieved 5 April 2015]</ref> এমাহ পিছত [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] জন্ম হয়। ছবিখনত মহম্মদৰ জন্মৰ পৰা ১৩ বছৰ বয়সলৈকে চকুৰে দেখাৰ দৰে প্ৰাক-ইছলামিক আৰবক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ছবিখনৰ আৰম্ভণিতে এটা বাৰ্তা দেখা যায় য’ত কোৱা হৈছে যে ছবিখনে ঐতিহাসিক তথ্যৰ লগতে মহম্মদৰ বিষয়ে মুক্ত ব্যক্তিগত ছাপকো সামৰি লৈছে। সেই অনুসৰি ছবিখনৰ কিছুমান ঘটনা প্ৰকৃততে বাস্তৱ জীৱনত সংঘটিত হোৱা নাছিল যদিও সঁচাকৈয়ে [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] জীৱনীত ঘটা ঘটনাৰ সৈতে মিল আছে। মাজিদীয়ে উল্লেখ কৰে যে এই দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰাৰ আঁৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে এইটো দেখুৱাব যে সমগ্ৰ অস্তিত্বই মহম্মদৰ উপস্থিতিৰ লগতে তেওঁৰ দয়াও অনুভৱ কৰিব পাৰে। কাহিনীৰ সামৰণি পৰে মহম্মদৰ ছিৰিয়া যাত্ৰা আৰু বাহিৰাৰ সৈতে মুখামুখি। ==চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ== ১) আবু তালিব হিচাপে মাহদি পাকদেল ২) আব্দুল মুত্তলিবৰ চৰিত্ৰত আলিৰেজা শ্বোজা নৌৰী ৩) চমুৱেলৰ চৰিত্ৰত মহচেন তানাবন্দে ৪) হালিমাহ হিচাপে ছাৰেহ বায়াত ৫) আমিনাহৰ ৰূপত মিনা সাদাতী ৬) আবু চুফিয়ানৰ চৰিত্ৰত দাৰিউছ ফাৰহাং ৭) শিশু অৱস্থাত আলিৰেজা জালিলি ৮) মহম্মদ (মুখ দেখুৱাব নোৱাৰাকৈ) উম্ম জামিলৰ চৰিত্ৰত ৰানা আজাদিৱৰ ৯)হেদাত হাচেমিক হানাতে হিচাপে ১০) বাহিৰা হিচাপে সাদেগ হাতেফী ১১) হানাতৰ পত্নী হিচাপে নেগাৰ আবেদি ১২)হামজা হিচাপে হামিদ্ৰেজা তাজদোলাত ১৩) আবু লহাবৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ আছগাৰী ১৪) আবু জাহলৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ ইয়াৰোমতাঘলু ১৫)ফাতিমা হিচাপে পান্তেয়া মেহদিনিয়া ১৬)হৰিথ হিচাপে জাফৰ গাছেমী ১৭) আব্ৰাহাৰ ৰূপত আৰাচ ফালাহাট পিচেহ আলী আছঘৰ ১৮) বেঞ্জামিন হিচাপে খাতিবজাদে ১৯) বেৰকাহ হিচাপে নাছৰিন নোছৰতি ২০) আব্দুল খালিগৰ চৰিত্ৰত ৰাষ্টিন ছলেইমানী ==উৎপাদন== ১৭ সংখ্যক নেটফিল্ম ফেষ্টিভেলত প্ৰিমিয়াৰ হ’বলৈ ওলাইছিল মাজিদ মাজিদীৰ ছবি দ্য উইলো ট্ৰি। কিন্তু ইছলামিক নবী মহম্মদৰ কাৰ্টুন চিত্ৰকল্পক লৈ জিলেণ্ডছ-পষ্টেনে সৃষ্টি কৰা বিতৰ্কৰ উদ্ধৃতি দি পৰিচালকে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ পিছুৱাই যায়। মাজিদীৰ মতে এই প্ৰকাশনে মুছলমান লোকৰ জনসাধাৰণক অপমান কৰাৰ লগতে বিশ্বাসৰ পবিত্ৰ অভয়াৰণ্যৰ সীমাক অসন্মান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ মহম্মদৰ ওপৰত এখন ছবি নিৰ্মাণৰ ধাৰণা লৈছিল। পিছলৈ কাকতখনৰ অপমানজনক কাণ্ডৰ প্ৰতি অধিক ব্যৱহাৰিক সঁহাৰি দিবলৈ তেওঁ ইছলামৰ নবীৰ বিষয়টো গ্ৰহণ কৰিলে। মনতে ভাবিলোঁ। যিখন দেশত মোৰ বিশ্বাস আৰু পবিত্ৰতাক অপমান কৰা হয়। সেইখন দেশত তেওঁলোকে মোৰ বাবে সন্মানীয় অনুষ্ঠান কেনেকৈ কৰিব। গতিকে এখন চিঠিত মই কৈছিলো যে মোৰ পবিত্ৰতম পবিত্ৰতাক অপবিত্ৰ কৰা অনুষ্ঠানটোত (এখন দেশত) মই উপস্থিত থাকিব নোৱাৰিম। ইছলামিক পবিত্ৰতাক অপমান কৰাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱাবলৈ সলনি ইছলামিক সংস্কৃতিৰ পৰিচয় দিবলৈ কিছু একচন কৰাটো ভাল আৰু সেইবাবেই ৭ বছৰ আগতে ‘মুহাম্মাদ (ছঃ)’ চিনেমাখনৰ প্ৰডাকচন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ==বিকাশ== ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰি-প্ৰডাকচন আৰম্ভ হয় আৰু ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত প্ৰথম চিত্ৰনাট্যৰ খচৰা প্ৰস্তুত হয়।২০১১ চনৰ আৰম্ভণিতে ক'ম চহৰৰ ওচৰত আনুমানিক ১০০ হেক্টৰ (২৫০ একৰ) ভূমিৰ এটা বিশাল চেট নিৰ্মাণ কৰা হয়। কাবা মন্দিৰৰ প্ৰতিৰূপ নিৰ্মাণ কৰা হয়। দুৰ্গম গাঁও মাজৰাহ-য়ে আল্লাহয়াৰত।২০১১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মাজিদীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই প্ৰকল্পৰ কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াক তেওঁৰ আটাইতকৈ অভিলাষী আৰু ব্যয়বহুল চলচ্চিত্ৰ প্ৰকল্প বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ প্ৰকল্পটোৰ শিৰোনাম বা ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ইংগিত নিদিলেও লগতে কয় যে ই ইৰাণ[[ইৰান]] আৰু ইৰাণীসকলৰ বাবে গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিব। পিছৰ মাহলৈকে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হৈছিল আৰু সংস্কৃতি আৰু ইছলামিক গাইডেন্স মন্ত্ৰী [[মুহাম্মদ]] হোছেইনীয়ে নিশ্চিত কৰিছিল যে মহম্মদৰ বিষয়ে এখন চিনেমাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ চলি আছে। ছবিখনৰ আংশিক পুঁজি ইৰাণ চৰকাৰে কৰিছিল।মহম্মদ মেহদি হাইডাৰিয়ানক প্ৰযোজক হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু শ্বাইনিং লাইট (নূৰ-ই-তাবান) আছিল প্ৰকল্পটোৰ আৰ্থিক সমৰ্থক। অৱশ্যে পৰিঘটনাৰ এটা পৰিৱৰ্তনত। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰৰ প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে ছবিখনৰ নাম মহম্মদৰ শৈশৱ। মাজিদীৰ মতামত আছিল যে বহু মুছলমানে মহম্মদৰ লালন-পালনৰ বিষয়ে কমেইহে জানে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল দৰ্শকক জাহিলিয়াহৰ যুগ (ইছলামৰ পূৰ্বৰ যুগ)ৰ সৈতে অভিমুখী কৰা আৰু মহম্মদৰ আবিৰ্ভাৱৰ আগতে ই কেনে আছিল। মাজিদীয়ে চিত্ৰনাট্যখনৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰি কোৰেইচ জনগোষ্ঠীক চিত্ৰিত কৰিছিল আৰু এই পটভূমিত মহম্মদক কেনেকৈ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল তথাপিও সৰুৰে পৰাই অতি দৃঢ় নীতি গঢ়ি তুলিছিল। ==চিত্ৰগ্ৰহণ== চিত্ৰগ্ৰহণৰ বেছিভাগেই গোপনে আৰু কোনো বাতৰিৰ কভাৰেজ নোহোৱাকৈয়ে কৰা হৈছিল। যাৰ ফলত কোনো সাংবাদিকে চিত্ৰগ্ৰহণ স্থানৰ পৰা ভ্ৰমণ বা প্ৰতিবেদন দিব পৰা নাছিল। তদুপৰি মাজিদীয়ে তেওঁৰ অভিনেতাসকলৰ সৈতে মুখামুখিকৈ কম কথা পাতিছিল আৰু বেছিভাগেই তেওঁলোকে তেওঁৰ সহায়কসকলৰ সৈতে কথা পতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। মুম্বাই মিৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীয়ে কয় যে গ্ৰেণ্ড স্কেলত চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে তেওঁ প্ৰশাসন আৰু লজিষ্টিকছৰ বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিহেতু কাহিনীটোৰ ৪০% ষষ্ঠ শতিকাৰ মক্কাত সংঘটিত হৈছে। সেয়েহে মাজিদী আৰু তেওঁৰ দলটোৱে চহৰখনক ১৪০০ বছৰৰ আগতে যি হলহেঁতেন সেইদৰেই পুনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইৰাণৰ ক'ম চহৰৰ ওচৰত নিৰ্মিত এটা চেটত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।পিছলৈ চেটটোৰ স্থানৰ গঠন আৰু এলেকাৰ ভৱিষ্যৎৰ বাবে "নবী মহম্মদ চিনেমেটিক চিটি" নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। হাতীৰ কাপোৰৰ প্ৰয়োজন হোৱা কিছুমান দৃশ্য দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বেলা-বেলাত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। সামান্য উৎস থকাৰ পিছতো সেই সময়ৰ কোনো চিত্ৰই এই প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ উপৰিও আন স্থানত তেওঁলোকৰ নিৰ্মাণৰ সমস্যা হৈছিল। সাজ-পোছাক আৰু জীৱ-জন্তু যোগান ধৰা হাতী পৰিবহণ কৰা আৰু শ্বুটিঙৰ বিপুল সংখ্যক লোকক চম্ভালিব পৰাৰ ক্ষেত্ৰত কিয়নো কিছুমান দিনত দলটোৰ স্থানত প্ৰায় ৩০০০ অতিৰিক্ত লোক উপস্থিত আছিল। ইৰাণী ফিল্ম ডেইলীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে। এখন গোটেই চহৰৰ লগতে এটা সম্পূৰ্ণ পৰিসৰৰ মক্কাকো অতি ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণলৈকে পুনৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মাজিদীয়ে লগতে কয় যে ছবিখন মহম্মদৰ কৈশোৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়। তেওঁৰ শৈশৱ ফ্লেছবেকৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে। মহাম্মদ নবী হোৱাৰ আগৰ সময়ছোৱা নিৰ্মাতাসকলে বাছি লৈছিল। মহম্মদৰ মুখমণ্ডলত অসুবিধা আৰু ইছলামিক বিশ্বাসৰ কথা বিবেচনা কৰি মাজিদীয়ে কয় "চলচ্চিত্ৰখনত মহম্মদৰ মুখখন দেখুওৱা হোৱা নাই।" ==তথ্য উৎস== <references />{{Wikidata image|Muhammad: The Massager of God|মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড}} rk981ubtih9n390ff3mp3e6zjsauyla 634395 634394 2026-09-05T19:07:44Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 634395 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | image = | caption = চলচ্চিত্ৰ বিজ্ঞাপনৰ দৃশ্য, [[মুহাম্মদ]]: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | director = [[মজীদ মজীদী]] | writer = {{hlist|[[মজিদ মজিদী]]|হামীদ আমজাত|কম্বজীয়া পৰতোৱী}} | based_on = হজৰত [[মুহাম্মাদ]] (ছাঃ) | producer = মুহম্মদ মেহদী | starring = মাহদী পাডকেল | music = [[এ. আৰ. ৰহমান]] | studio = নুৰ-ই-তবান ফিল্ম | released = ২৭ আগষ্ট ২০১৫ চন | runtime = ১৭৪ মিনিট | country = [[ইৰাণ]] | language = [[ফাৰ্ছী ভাষা]] , [[আৰবী ভাষা]] | budget = ৪০ কোটি }} '''মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড''' ({{lang-fa|محمد رسول الله}}, {{lang-en|Muhammad: The Massager of God}}) হৈছে ২০১৫ চনৰ [[ইৰান|ইৰাণী]] [[ইছলাম|ইছলামি]] মহাকাব্যিক [[চলচ্চিত্ৰ]], যাৰ পৰিচালক [[মজীদ মজীদী]] আৰু কাম্বুজিয়া পাৰ্টোভিৰ সৈতে সহযোগীভাৱে লিখা।<ref>[[wikidata:Q5957665|Wikidata]] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ষষ্ঠ শতিকাৰ কাহিনীভাগ [[ইছলাম|ইছলামিক]] [[নবী|নবী হজৰত]] [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] শৈশৱৰ ওপৰত আবদ্ধ।<ref>[https://m.imdb.com/title/tt3921314/ m.imdb] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ইৰাণৰ চিনেমাত আজিলৈকে সৰ্বাধিক বাজেটৰ নিৰ্মাণ কৰা ছবিখন।<ref>بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار «محمد (ص)» مجید مجیدی - خبرآنلاین [https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار "محمد (ص)" مجید مجیدی". خبرآنلاین (in Persian).]18 June 2012. Retrieved 7 September 2021</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গডৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়।<ref>[https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 "MUHAMMAD THE FILM EVENT OF 2015 TO HAVE WORLD PREMIERE AT THE MONTREAL WORLD FILM FESTIVAL".]ffm-montreal.org. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved </ref> ২০০৯ চনৰ ভিতৰত মজীদীয়ে চিত্ৰনাট্যৰ প্ৰথম খচৰা লিখিছিল।<ref>Iran premieres big-budget epic film 'Muhammad' – Firstpost https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ২০১১ চনৰ ভিতৰত তেহৰাণৰ ওচৰৰ কম চহৰত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল চেট ছবিখনৰ সৰহভাগৰ বাবে সাজু হৈছিল।<ref>[https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8 "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. February 2018. Retrieved 5 April 2018]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 28 August 2015. Archived from the original on 15</ref> গোটেই চিত্ৰগ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াটোত মজীদীয়ে ইতিহাসবিদ আৰু পুৰাতত্ত্ববিদৰ এটা দলৰ সৈতে মুহম্মদৰ প্ৰাথমিক জীৱনৰ সঠিকতাৰ কামৰ বাবে কাম কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ শেষৰ ফালে মিউনিখত পোষ্ট প্ৰডাকচনৰ কাম আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৪ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১৫ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ফজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হবলগীয়া আছিল।<ref>[https://web.archive.org/web/20150722160228/http://www.ffm-montreal.org/en/press-releases/104-muhammad-the-film-event-of-2015-to-have-world-premiere-at-the-montreal-world-film-festival.html Variety Staff (30 October 2015). "Iranian Film 'Muhammad: The Messenger of God' Garners Big Box Office, Controversy".]Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.</ref> যদিও কাৰিকৰী অসুবিধাৰ বাবে ছবিখন টানি অনা হয়। সমালোচক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু সাংবাদিকসকলৰ বাবে ২০১৫ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত ইৰাণৰ চিনেমা ফাৰহাঙত বিশেষ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। ২০১৫ চনৰ ২৭ আগষ্টত ইৰাণ আৰু মণ্ট্ৰিয়েল বিশ্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ দুয়োটাতে মুক্তি পোৱা এই ছবিখনে ৮৮ সংখ্যক একাডেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ ছবিৰ বাবে ইৰাণৰ প্ৰৱেশ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ==পটভূমি== হাবাছাৰ ৰজা আব্ৰাহাৰ আদেশত তেওঁৰ এজন সেনাধ্যক্ষই কাবাক ধ্বংস কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[মক্কা|মক্কাত]] আক্ৰমণ চলায়।<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.]</ref> তেওঁ হাজাৰ হাজাৰ সৈনিক ঘোঁৰা আৰু হাতীৰে সুসজ্জিত বাহিনীক নেতৃত্ব দিয়ে। সেনাবাহিনী [[মক্কা|মক্কাৰ]] কাষ চাপি অহাৰ লগে লগে হাতীবোৰে ৰৈ থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি ঐশ্বৰিক শৃংখলাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়। তাৰ পিছত লাখ লাখ সৰু চৰাইয়ে আব্ৰাহাৰ বাহিনীৰ ওপৰত শিলৰ শিলাবৃষ্টি এৰি দিয়ে আৰু সৈন্যবাহিনীৰ ধ্বংস হয়।<ref>پایان فیلمبرداری "محمد(ص)" در آفریقا/ مجیدی و گروه به ایران آمدند - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency [https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF 2015. "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. 28 August 2015. Archived from the original on 10 February 2015. Retrieved 5 April 2015]</ref> এমাহ পিছত [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] জন্ম হয়। ছবিখনত মহম্মদৰ জন্মৰ পৰা ১৩ বছৰ বয়সলৈকে চকুৰে দেখাৰ দৰে প্ৰাক-ইছলামিক আৰবক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ছবিখনৰ আৰম্ভণিতে এটা বাৰ্তা দেখা যায় য’ত কোৱা হৈছে যে ছবিখনে ঐতিহাসিক তথ্যৰ লগতে মহম্মদৰ বিষয়ে মুক্ত ব্যক্তিগত ছাপকো সামৰি লৈছে। সেই অনুসৰি ছবিখনৰ কিছুমান ঘটনা প্ৰকৃততে বাস্তৱ জীৱনত সংঘটিত হোৱা নাছিল যদিও সঁচাকৈয়ে [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] জীৱনীত ঘটা ঘটনাৰ সৈতে মিল আছে। মাজিদীয়ে উল্লেখ কৰে যে এই দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰাৰ আঁৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে এইটো দেখুৱাব যে সমগ্ৰ অস্তিত্বই মহম্মদৰ উপস্থিতিৰ লগতে তেওঁৰ দয়াও অনুভৱ কৰিব পাৰে। কাহিনীৰ সামৰণি পৰে মহম্মদৰ ছিৰিয়া যাত্ৰা আৰু বাহিৰাৰ সৈতে মুখামুখি। ==চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ== ১) আবু তালিব হিচাপে মাহদি পাকদেল ২) আব্দুল মুত্তলিবৰ চৰিত্ৰত আলিৰেজা শ্বোজা নৌৰী ৩) চমুৱেলৰ চৰিত্ৰত মহচেন তানাবন্দে ৪) হালিমাহ হিচাপে ছাৰেহ বায়াত ৫) আমিনাহৰ ৰূপত মিনা সাদাতী ৬) আবু চুফিয়ানৰ চৰিত্ৰত দাৰিউছ ফাৰহাং ৭) শিশু অৱস্থাত আলিৰেজা জালিলি ৮) মহম্মদ (মুখ দেখুৱাব নোৱাৰাকৈ) উম্ম জামিলৰ চৰিত্ৰত ৰানা আজাদিৱৰ ৯)হেদাত হাচেমিক হানাতে হিচাপে ১০) বাহিৰা হিচাপে সাদেগ হাতেফী ১১) হানাতৰ পত্নী হিচাপে নেগাৰ আবেদি ১২)হামজা হিচাপে হামিদ্ৰেজা তাজদোলাত ১৩) আবু লহাবৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ আছগাৰী ১৪) আবু জাহলৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ ইয়াৰোমতাঘলু ১৫)ফাতিমা হিচাপে পান্তেয়া মেহদিনিয়া ১৬)হৰিথ হিচাপে জাফৰ গাছেমী ১৭) আব্ৰাহাৰ ৰূপত আৰাচ ফালাহাট পিচেহ আলী আছঘৰ ১৮) বেঞ্জামিন হিচাপে খাতিবজাদে ১৯) বেৰকাহ হিচাপে নাছৰিন নোছৰতি ২০) আব্দুল খালিগৰ চৰিত্ৰত ৰাষ্টিন ছলেইমানী ==উৎপাদন== ১৭ সংখ্যক নেটফিল্ম ফেষ্টিভেলত প্ৰিমিয়াৰ হ’বলৈ ওলাইছিল মাজিদ মাজিদীৰ ছবি দ্য উইলো ট্ৰি। কিন্তু ইছলামিক নবী মহম্মদৰ কাৰ্টুন চিত্ৰকল্পক লৈ জিলেণ্ডছ-পষ্টেনে সৃষ্টি কৰা বিতৰ্কৰ উদ্ধৃতি দি পৰিচালকে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ পিছুৱাই যায়। মাজিদীৰ মতে এই প্ৰকাশনে মুছলমান লোকৰ জনসাধাৰণক অপমান কৰাৰ লগতে বিশ্বাসৰ পবিত্ৰ অভয়াৰণ্যৰ সীমাক অসন্মান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ মহম্মদৰ ওপৰত এখন ছবি নিৰ্মাণৰ ধাৰণা লৈছিল। পিছলৈ কাকতখনৰ অপমানজনক কাণ্ডৰ প্ৰতি অধিক ব্যৱহাৰিক সঁহাৰি দিবলৈ তেওঁ ইছলামৰ নবীৰ বিষয়টো গ্ৰহণ কৰিলে। মনতে ভাবিলোঁ। যিখন দেশত মোৰ বিশ্বাস আৰু পবিত্ৰতাক অপমান কৰা হয়। সেইখন দেশত তেওঁলোকে মোৰ বাবে সন্মানীয় অনুষ্ঠান কেনেকৈ কৰিব। গতিকে এখন চিঠিত মই কৈছিলো যে মোৰ পবিত্ৰতম পবিত্ৰতাক অপবিত্ৰ কৰা অনুষ্ঠানটোত (এখন দেশত) মই উপস্থিত থাকিব নোৱাৰিম। ইছলামিক পবিত্ৰতাক অপমান কৰাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱাবলৈ সলনি ইছলামিক সংস্কৃতিৰ পৰিচয় দিবলৈ কিছু একচন কৰাটো ভাল আৰু সেইবাবেই ৭ বছৰ আগতে ‘মুহাম্মাদ (ছঃ)’ চিনেমাখনৰ প্ৰডাকচন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ==বিকাশ== ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰি-প্ৰডাকচন আৰম্ভ হয় আৰু ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত প্ৰথম চিত্ৰনাট্যৰ খচৰা প্ৰস্তুত হয়।২০১১ চনৰ আৰম্ভণিতে ক'ম চহৰৰ ওচৰত আনুমানিক ১০০ হেক্টৰ (২৫০ একৰ) ভূমিৰ এটা বিশাল চেট নিৰ্মাণ কৰা হয়। কাবা মন্দিৰৰ প্ৰতিৰূপ নিৰ্মাণ কৰা হয়। দুৰ্গম গাঁও মাজৰাহ-য়ে আল্লাহয়াৰত।২০১১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মাজিদীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই প্ৰকল্পৰ কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াক তেওঁৰ আটাইতকৈ অভিলাষী আৰু ব্যয়বহুল চলচ্চিত্ৰ প্ৰকল্প বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ প্ৰকল্পটোৰ শিৰোনাম বা ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ইংগিত নিদিলেও লগতে কয় যে ই ইৰাণ[[ইৰান]] আৰু ইৰাণীসকলৰ বাবে গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিব। পিছৰ মাহলৈকে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হৈছিল আৰু সংস্কৃতি আৰু ইছলামিক গাইডেন্স মন্ত্ৰী [[মুহাম্মদ]] হোছেইনীয়ে নিশ্চিত কৰিছিল যে মহম্মদৰ বিষয়ে এখন চিনেমাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ চলি আছে। ছবিখনৰ আংশিক পুঁজি ইৰাণ চৰকাৰে কৰিছিল।মহম্মদ মেহদি হাইডাৰিয়ানক প্ৰযোজক হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু শ্বাইনিং লাইট (নূৰ-ই-তাবান) আছিল প্ৰকল্পটোৰ আৰ্থিক সমৰ্থক। অৱশ্যে পৰিঘটনাৰ এটা পৰিৱৰ্তনত। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰৰ প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে ছবিখনৰ নাম মহম্মদৰ শৈশৱ। মাজিদীৰ মতামত আছিল যে বহু মুছলমানে মহম্মদৰ লালন-পালনৰ বিষয়ে কমেইহে জানে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল দৰ্শকক জাহিলিয়াহৰ যুগ (ইছলামৰ পূৰ্বৰ যুগ)ৰ সৈতে অভিমুখী কৰা আৰু মহম্মদৰ আবিৰ্ভাৱৰ আগতে ই কেনে আছিল। মাজিদীয়ে চিত্ৰনাট্যখনৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰি কোৰেইচ জনগোষ্ঠীক চিত্ৰিত কৰিছিল আৰু এই পটভূমিত মহম্মদক কেনেকৈ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল তথাপিও সৰুৰে পৰাই অতি দৃঢ় নীতি গঢ়ি তুলিছিল। ==চিত্ৰগ্ৰহণ== চিত্ৰগ্ৰহণৰ বেছিভাগেই গোপনে আৰু কোনো বাতৰিৰ কভাৰেজ নোহোৱাকৈয়ে কৰা হৈছিল। যাৰ ফলত কোনো সাংবাদিকে চিত্ৰগ্ৰহণ স্থানৰ পৰা ভ্ৰমণ বা প্ৰতিবেদন দিব পৰা নাছিল। তদুপৰি মাজিদীয়ে তেওঁৰ অভিনেতাসকলৰ সৈতে মুখামুখিকৈ কম কথা পাতিছিল আৰু বেছিভাগেই তেওঁলোকে তেওঁৰ সহায়কসকলৰ সৈতে কথা পতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। মুম্বাই মিৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীয়ে কয় যে গ্ৰেণ্ড স্কেলত চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে তেওঁ প্ৰশাসন আৰু লজিষ্টিকছৰ বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিহেতু কাহিনীটোৰ ৪০% ষষ্ঠ শতিকাৰ মক্কাত সংঘটিত হৈছে। সেয়েহে মাজিদী আৰু তেওঁৰ দলটোৱে চহৰখনক ১৪০০ বছৰৰ আগতে যি হলহেঁতেন সেইদৰেই পুনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইৰাণৰ ক'ম চহৰৰ ওচৰত নিৰ্মিত এটা চেটত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।পিছলৈ চেটটোৰ স্থানৰ গঠন আৰু এলেকাৰ ভৱিষ্যৎৰ বাবে "নবী মহম্মদ চিনেমেটিক চিটি" নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। হাতীৰ কাপোৰৰ প্ৰয়োজন হোৱা কিছুমান দৃশ্য দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বেলা-বেলাত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। সামান্য উৎস থকাৰ পিছতো সেই সময়ৰ কোনো চিত্ৰই এই প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ উপৰিও আন স্থানত তেওঁলোকৰ নিৰ্মাণৰ সমস্যা হৈছিল। সাজ-পোছাক আৰু জীৱ-জন্তু যোগান ধৰা হাতী পৰিবহণ কৰা আৰু শ্বুটিঙৰ বিপুল সংখ্যক লোকক চম্ভালিব পৰাৰ ক্ষেত্ৰত কিয়নো কিছুমান দিনত দলটোৰ স্থানত প্ৰায় ৩০০০ অতিৰিক্ত লোক উপস্থিত আছিল। ইৰাণী ফিল্ম ডেইলীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে। এখন গোটেই চহৰৰ লগতে এটা সম্পূৰ্ণ পৰিসৰৰ মক্কাকো অতি ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণলৈকে পুনৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মাজিদীয়ে লগতে কয় যে ছবিখন মহম্মদৰ কৈশোৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়। তেওঁৰ শৈশৱ ফ্লেছবেকৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে। মহাম্মদ নবী হোৱাৰ আগৰ সময়ছোৱা নিৰ্মাতাসকলে বাছি লৈছিল। মহম্মদৰ মুখমণ্ডলত অসুবিধা আৰু ইছলামিক বিশ্বাসৰ কথা বিবেচনা কৰি মাজিদীয়ে কয় "চলচ্চিত্ৰখনত মহম্মদৰ মুখখন দেখুওৱা হোৱা নাই।" ==তথ্য উৎস== <references />{{Wikidata image|Muhammad: The Massager of God|মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড}} 6ctwcfeac9ha2tw67me5qgwpk3ttlqc 634398 634395 2026-09-05T20:10:07Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:চলচ্চিত্ৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 634398 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | image = | caption = চলচ্চিত্ৰ বিজ্ঞাপনৰ দৃশ্য, [[মুহাম্মদ]]: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | director = [[মজীদ মজীদী]] | writer = {{hlist|[[মজিদ মজিদী]]|হামীদ আমজাত|কম্বজীয়া পৰতোৱী}} | based_on = হজৰত [[মুহাম্মাদ]] (ছাঃ) | producer = মুহম্মদ মেহদী | starring = মাহদী পাডকেল | music = [[এ. আৰ. ৰহমান]] | studio = নুৰ-ই-তবান ফিল্ম | released = ২৭ আগষ্ট ২০১৫ চন | runtime = ১৭৪ মিনিট | country = [[ইৰাণ]] | language = [[ফাৰ্ছী ভাষা]] , [[আৰবী ভাষা]] | budget = ৪০ কোটি }} '''মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড''' ({{lang-fa|محمد رسول الله}}, {{lang-en|Muhammad: The Massager of God}}) হৈছে ২০১৫ চনৰ [[ইৰান|ইৰাণী]] [[ইছলাম|ইছলামি]] মহাকাব্যিক [[চলচ্চিত্ৰ]], যাৰ পৰিচালক [[মজীদ মজীদী]] আৰু কাম্বুজিয়া পাৰ্টোভিৰ সৈতে সহযোগীভাৱে লিখা।<ref>[[wikidata:Q5957665|Wikidata]] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ষষ্ঠ শতিকাৰ কাহিনীভাগ [[ইছলাম|ইছলামিক]] [[নবী|নবী হজৰত]] [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] শৈশৱৰ ওপৰত আবদ্ধ।<ref>[https://m.imdb.com/title/tt3921314/ m.imdb] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ইৰাণৰ চিনেমাত আজিলৈকে সৰ্বাধিক বাজেটৰ নিৰ্মাণ কৰা ছবিখন।<ref>بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار «محمد (ص)» مجید مجیدی - خبرآنلاین [https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار "محمد (ص)" مجید مجیدی". خبرآنلاین (in Persian).]18 June 2012. Retrieved 7 September 2021</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গডৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়।<ref>[https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 "MUHAMMAD THE FILM EVENT OF 2015 TO HAVE WORLD PREMIERE AT THE MONTREAL WORLD FILM FESTIVAL".]ffm-montreal.org. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved </ref> ২০০৯ চনৰ ভিতৰত মজীদীয়ে চিত্ৰনাট্যৰ প্ৰথম খচৰা লিখিছিল।<ref>Iran premieres big-budget epic film 'Muhammad' – Firstpost https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ২০১১ চনৰ ভিতৰত তেহৰাণৰ ওচৰৰ কম চহৰত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল চেট ছবিখনৰ সৰহভাগৰ বাবে সাজু হৈছিল।<ref>[https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8 "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. February 2018. Retrieved 5 April 2018]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 28 August 2015. Archived from the original on 15</ref> গোটেই চিত্ৰগ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াটোত মজীদীয়ে ইতিহাসবিদ আৰু পুৰাতত্ত্ববিদৰ এটা দলৰ সৈতে মুহম্মদৰ প্ৰাথমিক জীৱনৰ সঠিকতাৰ কামৰ বাবে কাম কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ শেষৰ ফালে মিউনিখত পোষ্ট প্ৰডাকচনৰ কাম আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৪ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১৫ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ফজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হবলগীয়া আছিল।<ref>[https://web.archive.org/web/20150722160228/http://www.ffm-montreal.org/en/press-releases/104-muhammad-the-film-event-of-2015-to-have-world-premiere-at-the-montreal-world-film-festival.html Variety Staff (30 October 2015). "Iranian Film 'Muhammad: The Messenger of God' Garners Big Box Office, Controversy".]Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.</ref> যদিও কাৰিকৰী অসুবিধাৰ বাবে ছবিখন টানি অনা হয়। সমালোচক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু সাংবাদিকসকলৰ বাবে ২০১৫ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত ইৰাণৰ চিনেমা ফাৰহাঙত বিশেষ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। ২০১৫ চনৰ ২৭ আগষ্টত ইৰাণ আৰু মণ্ট্ৰিয়েল বিশ্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ দুয়োটাতে মুক্তি পোৱা এই ছবিখনে ৮৮ সংখ্যক একাডেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ ছবিৰ বাবে ইৰাণৰ প্ৰৱেশ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ==পটভূমি== হাবাছাৰ ৰজা আব্ৰাহাৰ আদেশত তেওঁৰ এজন সেনাধ্যক্ষই কাবাক ধ্বংস কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[মক্কা|মক্কাত]] আক্ৰমণ চলায়।<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.]</ref> তেওঁ হাজাৰ হাজাৰ সৈনিক ঘোঁৰা আৰু হাতীৰে সুসজ্জিত বাহিনীক নেতৃত্ব দিয়ে। সেনাবাহিনী [[মক্কা|মক্কাৰ]] কাষ চাপি অহাৰ লগে লগে হাতীবোৰে ৰৈ থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি ঐশ্বৰিক শৃংখলাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়। তাৰ পিছত লাখ লাখ সৰু চৰাইয়ে আব্ৰাহাৰ বাহিনীৰ ওপৰত শিলৰ শিলাবৃষ্টি এৰি দিয়ে আৰু সৈন্যবাহিনীৰ ধ্বংস হয়।<ref>پایان فیلمبرداری "محمد(ص)" در آفریقا/ مجیدی و گروه به ایران آمدند - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency [https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF 2015. "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. 28 August 2015. Archived from the original on 10 February 2015. Retrieved 5 April 2015]</ref> এমাহ পিছত [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] জন্ম হয়। ছবিখনত মহম্মদৰ জন্মৰ পৰা ১৩ বছৰ বয়সলৈকে চকুৰে দেখাৰ দৰে প্ৰাক-ইছলামিক আৰবক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ছবিখনৰ আৰম্ভণিতে এটা বাৰ্তা দেখা যায় য’ত কোৱা হৈছে যে ছবিখনে ঐতিহাসিক তথ্যৰ লগতে মহম্মদৰ বিষয়ে মুক্ত ব্যক্তিগত ছাপকো সামৰি লৈছে। সেই অনুসৰি ছবিখনৰ কিছুমান ঘটনা প্ৰকৃততে বাস্তৱ জীৱনত সংঘটিত হোৱা নাছিল যদিও সঁচাকৈয়ে [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] জীৱনীত ঘটা ঘটনাৰ সৈতে মিল আছে। মাজিদীয়ে উল্লেখ কৰে যে এই দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰাৰ আঁৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে এইটো দেখুৱাব যে সমগ্ৰ অস্তিত্বই মহম্মদৰ উপস্থিতিৰ লগতে তেওঁৰ দয়াও অনুভৱ কৰিব পাৰে। কাহিনীৰ সামৰণি পৰে মহম্মদৰ ছিৰিয়া যাত্ৰা আৰু বাহিৰাৰ সৈতে মুখামুখি। ==চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ== ১) আবু তালিব হিচাপে মাহদি পাকদেল ২) আব্দুল মুত্তলিবৰ চৰিত্ৰত আলিৰেজা শ্বোজা নৌৰী ৩) চমুৱেলৰ চৰিত্ৰত মহচেন তানাবন্দে ৪) হালিমাহ হিচাপে ছাৰেহ বায়াত ৫) আমিনাহৰ ৰূপত মিনা সাদাতী ৬) আবু চুফিয়ানৰ চৰিত্ৰত দাৰিউছ ফাৰহাং ৭) শিশু অৱস্থাত আলিৰেজা জালিলি ৮) মহম্মদ (মুখ দেখুৱাব নোৱাৰাকৈ) উম্ম জামিলৰ চৰিত্ৰত ৰানা আজাদিৱৰ ৯)হেদাত হাচেমিক হানাতে হিচাপে ১০) বাহিৰা হিচাপে সাদেগ হাতেফী ১১) হানাতৰ পত্নী হিচাপে নেগাৰ আবেদি ১২)হামজা হিচাপে হামিদ্ৰেজা তাজদোলাত ১৩) আবু লহাবৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ আছগাৰী ১৪) আবু জাহলৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ ইয়াৰোমতাঘলু ১৫)ফাতিমা হিচাপে পান্তেয়া মেহদিনিয়া ১৬)হৰিথ হিচাপে জাফৰ গাছেমী ১৭) আব্ৰাহাৰ ৰূপত আৰাচ ফালাহাট পিচেহ আলী আছঘৰ ১৮) বেঞ্জামিন হিচাপে খাতিবজাদে ১৯) বেৰকাহ হিচাপে নাছৰিন নোছৰতি ২০) আব্দুল খালিগৰ চৰিত্ৰত ৰাষ্টিন ছলেইমানী ==উৎপাদন== ১৭ সংখ্যক নেটফিল্ম ফেষ্টিভেলত প্ৰিমিয়াৰ হ’বলৈ ওলাইছিল মাজিদ মাজিদীৰ ছবি দ্য উইলো ট্ৰি। কিন্তু ইছলামিক নবী মহম্মদৰ কাৰ্টুন চিত্ৰকল্পক লৈ জিলেণ্ডছ-পষ্টেনে সৃষ্টি কৰা বিতৰ্কৰ উদ্ধৃতি দি পৰিচালকে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ পিছুৱাই যায়। মাজিদীৰ মতে এই প্ৰকাশনে মুছলমান লোকৰ জনসাধাৰণক অপমান কৰাৰ লগতে বিশ্বাসৰ পবিত্ৰ অভয়াৰণ্যৰ সীমাক অসন্মান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ মহম্মদৰ ওপৰত এখন ছবি নিৰ্মাণৰ ধাৰণা লৈছিল। পিছলৈ কাকতখনৰ অপমানজনক কাণ্ডৰ প্ৰতি অধিক ব্যৱহাৰিক সঁহাৰি দিবলৈ তেওঁ ইছলামৰ নবীৰ বিষয়টো গ্ৰহণ কৰিলে। মনতে ভাবিলোঁ। যিখন দেশত মোৰ বিশ্বাস আৰু পবিত্ৰতাক অপমান কৰা হয়। সেইখন দেশত তেওঁলোকে মোৰ বাবে সন্মানীয় অনুষ্ঠান কেনেকৈ কৰিব। গতিকে এখন চিঠিত মই কৈছিলো যে মোৰ পবিত্ৰতম পবিত্ৰতাক অপবিত্ৰ কৰা অনুষ্ঠানটোত (এখন দেশত) মই উপস্থিত থাকিব নোৱাৰিম। ইছলামিক পবিত্ৰতাক অপমান কৰাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱাবলৈ সলনি ইছলামিক সংস্কৃতিৰ পৰিচয় দিবলৈ কিছু একচন কৰাটো ভাল আৰু সেইবাবেই ৭ বছৰ আগতে ‘মুহাম্মাদ (ছঃ)’ চিনেমাখনৰ প্ৰডাকচন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ==বিকাশ== ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰি-প্ৰডাকচন আৰম্ভ হয় আৰু ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত প্ৰথম চিত্ৰনাট্যৰ খচৰা প্ৰস্তুত হয়।২০১১ চনৰ আৰম্ভণিতে ক'ম চহৰৰ ওচৰত আনুমানিক ১০০ হেক্টৰ (২৫০ একৰ) ভূমিৰ এটা বিশাল চেট নিৰ্মাণ কৰা হয়। কাবা মন্দিৰৰ প্ৰতিৰূপ নিৰ্মাণ কৰা হয়। দুৰ্গম গাঁও মাজৰাহ-য়ে আল্লাহয়াৰত।২০১১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মাজিদীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই প্ৰকল্পৰ কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াক তেওঁৰ আটাইতকৈ অভিলাষী আৰু ব্যয়বহুল চলচ্চিত্ৰ প্ৰকল্প বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ প্ৰকল্পটোৰ শিৰোনাম বা ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ইংগিত নিদিলেও লগতে কয় যে ই ইৰাণ[[ইৰান]] আৰু ইৰাণীসকলৰ বাবে গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিব। পিছৰ মাহলৈকে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হৈছিল আৰু সংস্কৃতি আৰু ইছলামিক গাইডেন্স মন্ত্ৰী [[মুহাম্মদ]] হোছেইনীয়ে নিশ্চিত কৰিছিল যে মহম্মদৰ বিষয়ে এখন চিনেমাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ চলি আছে। ছবিখনৰ আংশিক পুঁজি ইৰাণ চৰকাৰে কৰিছিল।মহম্মদ মেহদি হাইডাৰিয়ানক প্ৰযোজক হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু শ্বাইনিং লাইট (নূৰ-ই-তাবান) আছিল প্ৰকল্পটোৰ আৰ্থিক সমৰ্থক। অৱশ্যে পৰিঘটনাৰ এটা পৰিৱৰ্তনত। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰৰ প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে ছবিখনৰ নাম মহম্মদৰ শৈশৱ। মাজিদীৰ মতামত আছিল যে বহু মুছলমানে মহম্মদৰ লালন-পালনৰ বিষয়ে কমেইহে জানে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল দৰ্শকক জাহিলিয়াহৰ যুগ (ইছলামৰ পূৰ্বৰ যুগ)ৰ সৈতে অভিমুখী কৰা আৰু মহম্মদৰ আবিৰ্ভাৱৰ আগতে ই কেনে আছিল। মাজিদীয়ে চিত্ৰনাট্যখনৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰি কোৰেইচ জনগোষ্ঠীক চিত্ৰিত কৰিছিল আৰু এই পটভূমিত মহম্মদক কেনেকৈ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল তথাপিও সৰুৰে পৰাই অতি দৃঢ় নীতি গঢ়ি তুলিছিল। ==চিত্ৰগ্ৰহণ== চিত্ৰগ্ৰহণৰ বেছিভাগেই গোপনে আৰু কোনো বাতৰিৰ কভাৰেজ নোহোৱাকৈয়ে কৰা হৈছিল। যাৰ ফলত কোনো সাংবাদিকে চিত্ৰগ্ৰহণ স্থানৰ পৰা ভ্ৰমণ বা প্ৰতিবেদন দিব পৰা নাছিল। তদুপৰি মাজিদীয়ে তেওঁৰ অভিনেতাসকলৰ সৈতে মুখামুখিকৈ কম কথা পাতিছিল আৰু বেছিভাগেই তেওঁলোকে তেওঁৰ সহায়কসকলৰ সৈতে কথা পতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। মুম্বাই মিৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীয়ে কয় যে গ্ৰেণ্ড স্কেলত চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে তেওঁ প্ৰশাসন আৰু লজিষ্টিকছৰ বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিহেতু কাহিনীটোৰ ৪০% ষষ্ঠ শতিকাৰ মক্কাত সংঘটিত হৈছে। সেয়েহে মাজিদী আৰু তেওঁৰ দলটোৱে চহৰখনক ১৪০০ বছৰৰ আগতে যি হলহেঁতেন সেইদৰেই পুনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইৰাণৰ ক'ম চহৰৰ ওচৰত নিৰ্মিত এটা চেটত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।পিছলৈ চেটটোৰ স্থানৰ গঠন আৰু এলেকাৰ ভৱিষ্যৎৰ বাবে "নবী মহম্মদ চিনেমেটিক চিটি" নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। হাতীৰ কাপোৰৰ প্ৰয়োজন হোৱা কিছুমান দৃশ্য দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বেলা-বেলাত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। সামান্য উৎস থকাৰ পিছতো সেই সময়ৰ কোনো চিত্ৰই এই প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ উপৰিও আন স্থানত তেওঁলোকৰ নিৰ্মাণৰ সমস্যা হৈছিল। সাজ-পোছাক আৰু জীৱ-জন্তু যোগান ধৰা হাতী পৰিবহণ কৰা আৰু শ্বুটিঙৰ বিপুল সংখ্যক লোকক চম্ভালিব পৰাৰ ক্ষেত্ৰত কিয়নো কিছুমান দিনত দলটোৰ স্থানত প্ৰায় ৩০০০ অতিৰিক্ত লোক উপস্থিত আছিল। ইৰাণী ফিল্ম ডেইলীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে। এখন গোটেই চহৰৰ লগতে এটা সম্পূৰ্ণ পৰিসৰৰ মক্কাকো অতি ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণলৈকে পুনৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মাজিদীয়ে লগতে কয় যে ছবিখন মহম্মদৰ কৈশোৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়। তেওঁৰ শৈশৱ ফ্লেছবেকৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে। মহাম্মদ নবী হোৱাৰ আগৰ সময়ছোৱা নিৰ্মাতাসকলে বাছি লৈছিল। মহম্মদৰ মুখমণ্ডলত অসুবিধা আৰু ইছলামিক বিশ্বাসৰ কথা বিবেচনা কৰি মাজিদীয়ে কয় "চলচ্চিত্ৰখনত মহম্মদৰ মুখখন দেখুওৱা হোৱা নাই।" ==তথ্য উৎস== <references />{{Wikidata image|Muhammad: The Massager of God|মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড}} [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ]] 5qbocg123s04sje1gcnooo69vwmcz8c 634399 634398 2026-09-05T20:11:37Z Kandarpajit Kallol 6257 634399 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | image = | caption = চলচ্চিত্ৰ বিজ্ঞাপনৰ দৃশ্য, [[মুহাম্মদ]]: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড | director = [[মজীদ মজীদী]] | writer = {{hlist|[[মজিদ মজিদী]]|হামীদ আমজাত|কম্বজীয়া পৰতোৱী}} | based_on = হজৰত [[মুহাম্মাদ]] (ছাঃ) | producer = মুহম্মদ মেহদী | starring = মাহদী পাডকেল | music = [[এ. আৰ. ৰহমান]] | studio = নুৰ-ই-তবান ফিল্ম | released = ২৭ আগষ্ট ২০১৫ চন | runtime = ১৭৪ মিনিট | country = [[ইৰাণ]] | language = [[ফাৰ্ছী ভাষা]] , [[আৰবী ভাষা]] | budget = ৪০ কোটি }} '''মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড''' ({{lang-fa|محمد رسول الله}}, {{lang-en|Muhammad: The Massager of God}}) হৈছে ২০১৫ চনৰ [[ইৰান|ইৰাণী]] [[ইছলাম|ইছলামি]] মহাকাব্যিক [[চলচ্চিত্ৰ]], যাৰ পৰিচালক [[মজীদ মজীদী]] আৰু কাম্বুজিয়া পাৰ্টোভিৰ সৈতে সহযোগীভাৱে লিখা।<ref>[[wikidata:Q5957665|Wikidata]] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ষষ্ঠ শতিকাৰ কাহিনীভাগ [[ইছলাম|ইছলামিক]] [[নবী|নবী হজৰত]] [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] শৈশৱৰ ওপৰত আবদ্ধ।<ref>[https://m.imdb.com/title/tt3921314/ m.imdb] পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ইৰাণৰ চিনেমাত আজিলৈকে সৰ্বাধিক বাজেটৰ নিৰ্মাণ কৰা ছবিখন।<ref>بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار «محمد (ص)» مجید مجیدی - خبرآنلاین [https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 بزرگ‌ترین پروژه سینمای ایران به نیمه رسید / مخاطبان در انتظار "محمد (ص)" مجید مجیدی". خبرآنلاین (in Persian).]18 June 2012. Retrieved 7 September 2021</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গডৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়।<ref>[https://search.app/4y3HVzPk4WeJEULH7 "MUHAMMAD THE FILM EVENT OF 2015 TO HAVE WORLD PREMIERE AT THE MONTREAL WORLD FILM FESTIVAL".]ffm-montreal.org. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved </ref> ২০০৯ চনৰ ভিতৰত মজীদীয়ে চিত্ৰনাট্যৰ প্ৰথম খচৰা লিখিছিল।<ref>Iran premieres big-budget epic film 'Muhammad' – Firstpost https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} পৰা আহৰণ কৰা হৈছে।</ref> ২০১১ চনৰ ভিতৰত তেহৰাণৰ ওচৰৰ কম চহৰত নিৰ্মাণ কৰা এটা বিশাল চেট ছবিখনৰ সৰহভাগৰ বাবে সাজু হৈছিল।<ref>[https://search.app/7HZUbTU9rYN6zj6V8 "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. February 2018. Retrieved 5 April 2018]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 28 August 2015. Archived from the original on 15</ref> গোটেই চিত্ৰগ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াটোত মজীদীয়ে ইতিহাসবিদ আৰু পুৰাতত্ত্ববিদৰ এটা দলৰ সৈতে মুহম্মদৰ প্ৰাথমিক জীৱনৰ সঠিকতাৰ কামৰ বাবে কাম কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ শেষৰ ফালে মিউনিখত পোষ্ট প্ৰডাকচনৰ কাম আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১৪ চনত সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১৫ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত ফজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হবলগীয়া আছিল।<ref>[https://web.archive.org/web/20150722160228/http://www.ffm-montreal.org/en/press-releases/104-muhammad-the-film-event-of-2015-to-have-world-premiere-at-the-montreal-world-film-festival.html Variety Staff (30 October 2015). "Iranian Film 'Muhammad: The Messenger of God' Garners Big Box Office, Controversy".]Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.</ref> যদিও কাৰিকৰী অসুবিধাৰ বাবে ছবিখন টানি অনা হয়। সমালোচক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু সাংবাদিকসকলৰ বাবে ২০১৫ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত ইৰাণৰ চিনেমা ফাৰহাঙত বিশেষ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। ২০১৫ চনৰ ২৭ আগষ্টত ইৰাণ আৰু মণ্ট্ৰিয়েল বিশ্ব চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ দুয়োটাতে মুক্তি পোৱা এই ছবিখনে ৮৮ সংখ্যক একাডেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ ছবিৰ বাবে ইৰাণৰ প্ৰৱেশ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ==পটভূমি== হাবাছাৰ ৰজা আব্ৰাহাৰ আদেশত তেওঁৰ এজন সেনাধ্যক্ষই কাবাক ধ্বংস কৰাৰ উদ্দেশ্যে [[মক্কা|মক্কাত]] আক্ৰমণ চলায়।<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF Variety. Archived from the original on 12 April 2018. Retrieved 5 April 2018.]</ref> তেওঁ হাজাৰ হাজাৰ সৈনিক ঘোঁৰা আৰু হাতীৰে সুসজ্জিত বাহিনীক নেতৃত্ব দিয়ে। সেনাবাহিনী [[মক্কা|মক্কাৰ]] কাষ চাপি অহাৰ লগে লগে হাতীবোৰে ৰৈ থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি ঐশ্বৰিক শৃংখলাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়। তাৰ পিছত লাখ লাখ সৰু চৰাইয়ে আব্ৰাহাৰ বাহিনীৰ ওপৰত শিলৰ শিলাবৃষ্টি এৰি দিয়ে আৰু সৈন্যবাহিনীৰ ধ্বংস হয়।<ref>پایان فیلمبرداری "محمد(ص)" در آفریقا/ مجیدی و گروه به ایران آمدند - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency [https://www.mehrnews.com/news/2067378/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF 2015. "Iranian Muhammad Biopic Does Not Depict Prophet's Face, But Movie Still Draws Some Criticism". International Business Times. 28 August 2015. Archived from the original on 10 February 2015. Retrieved 5 April 2015]</ref> এমাহ পিছত [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মদৰ]] জন্ম হয়। ছবিখনত মহম্মদৰ জন্মৰ পৰা ১৩ বছৰ বয়সলৈকে চকুৰে দেখাৰ দৰে প্ৰাক-ইছলামিক আৰবক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ছবিখনৰ আৰম্ভণিতে এটা বাৰ্তা দেখা যায় য’ত কোৱা হৈছে যে ছবিখনে ঐতিহাসিক তথ্যৰ লগতে মহম্মদৰ বিষয়ে মুক্ত ব্যক্তিগত ছাপকো সামৰি লৈছে। সেই অনুসৰি ছবিখনৰ কিছুমান ঘটনা প্ৰকৃততে বাস্তৱ জীৱনত সংঘটিত হোৱা নাছিল যদিও সঁচাকৈয়ে [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] জীৱনীত ঘটা ঘটনাৰ সৈতে মিল আছে। মাজিদীয়ে উল্লেখ কৰে যে এই দৃশ্যসমূহ উপস্থাপন কৰাৰ আঁৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে এইটো দেখুৱাব যে সমগ্ৰ অস্তিত্বই মহম্মদৰ উপস্থিতিৰ লগতে তেওঁৰ দয়াও অনুভৱ কৰিব পাৰে। কাহিনীৰ সামৰণি পৰে মহম্মদৰ ছিৰিয়া যাত্ৰা আৰু বাহিৰাৰ সৈতে মুখামুখি। ==চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ== * আবু তালিব হিচাপে মাহদি পাকদেল * আব্দুল মুত্তলিবৰ চৰিত্ৰত আলিৰেজা শ্বোজা নৌৰী * চমুৱেলৰ চৰিত্ৰত মহচেন তানাবন্দে * হালিমাহ হিচাপে ছাৰেহ বায়াত * আমিনাহৰ ৰূপত মিনা সাদাতী * আবু চুফিয়ানৰ চৰিত্ৰত দাৰিউছ ফাৰহাং * শিশু অৱস্থাত আলিৰেজা জালিলি * মহম্মদ (মুখ দেখুৱাব নোৱাৰাকৈ) উম্ম জামিলৰ চৰিত্ৰত ৰানা আজাদিৱৰ * হেদাত হাচেমিক হানাতে হিচাপে * বাহিৰা হিচাপে সাদেগ হাতেফী * হানাতৰ পত্নী হিচাপে নেগাৰ আবেদি * হামজা হিচাপে হামিদ্ৰেজা তাজদোলাত * আবু লহাবৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ আছগাৰী * আবু জাহলৰ চৰিত্ৰত মহম্মদ ইয়াৰোমতাঘলু * ফাতিমা হিচাপে পান্তেয়া মেহদিনিয়া * হৰিথ হিচাপে জাফৰ গাছেমী * আব্ৰাহাৰ ৰূপত আৰাচ ফালাহাট পিচেহ আলী আছঘৰ * বেঞ্জামিন হিচাপে খাতিবজাদে * বেৰকাহ হিচাপে নাছৰিন নোছৰতি * আব্দুল খালিগৰ চৰিত্ৰত ৰাষ্টিন ছলেইমানী ==উৎপাদন== ১৭ সংখ্যক নেটফিল্ম ফেষ্টিভেলত প্ৰিমিয়াৰ হ’বলৈ ওলাইছিল মাজিদ মাজিদীৰ ছবি দ্য উইলো ট্ৰি। কিন্তু ইছলামিক নবী মহম্মদৰ কাৰ্টুন চিত্ৰকল্পক লৈ জিলেণ্ডছ-পষ্টেনে সৃষ্টি কৰা বিতৰ্কৰ উদ্ধৃতি দি পৰিচালকে ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনৰ পিছুৱাই যায়। মাজিদীৰ মতে এই প্ৰকাশনে মুছলমান লোকৰ জনসাধাৰণক অপমান কৰাৰ লগতে বিশ্বাসৰ পবিত্ৰ অভয়াৰণ্যৰ সীমাক অসন্মান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁ মহম্মদৰ ওপৰত এখন ছবি নিৰ্মাণৰ ধাৰণা লৈছিল। পিছলৈ কাকতখনৰ অপমানজনক কাণ্ডৰ প্ৰতি অধিক ব্যৱহাৰিক সঁহাৰি দিবলৈ তেওঁ ইছলামৰ নবীৰ বিষয়টো গ্ৰহণ কৰিলে। মনতে ভাবিলোঁ। যিখন দেশত মোৰ বিশ্বাস আৰু পবিত্ৰতাক অপমান কৰা হয়। সেইখন দেশত তেওঁলোকে মোৰ বাবে সন্মানীয় অনুষ্ঠান কেনেকৈ কৰিব। গতিকে এখন চিঠিত মই কৈছিলো যে মোৰ পবিত্ৰতম পবিত্ৰতাক অপবিত্ৰ কৰা অনুষ্ঠানটোত (এখন দেশত) মই উপস্থিত থাকিব নোৱাৰিম। ইছলামিক পবিত্ৰতাক অপমান কৰাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱাবলৈ সলনি ইছলামিক সংস্কৃতিৰ পৰিচয় দিবলৈ কিছু একচন কৰাটো ভাল আৰু সেইবাবেই ৭ বছৰ আগতে ‘মুহাম্মাদ (ছঃ)’ চিনেমাখনৰ প্ৰডাকচন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ==বিকাশ== ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত প্ৰি-প্ৰডাকচন আৰম্ভ হয় আৰু ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ভিতৰত প্ৰথম চিত্ৰনাট্যৰ খচৰা প্ৰস্তুত হয়।২০১১ চনৰ আৰম্ভণিতে ক'ম চহৰৰ ওচৰত আনুমানিক ১০০ হেক্টৰ (২৫০ একৰ) ভূমিৰ এটা বিশাল চেট নিৰ্মাণ কৰা হয়। কাবা মন্দিৰৰ প্ৰতিৰূপ নিৰ্মাণ কৰা হয়। দুৰ্গম গাঁও মাজৰাহ-য়ে আল্লাহয়াৰত।২০১১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মাজিদীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই প্ৰকল্পৰ কথা ঘোষণা কৰে। ইয়াক তেওঁৰ আটাইতকৈ অভিলাষী আৰু ব্যয়বহুল চলচ্চিত্ৰ প্ৰকল্প বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ প্ৰকল্পটোৰ শিৰোনাম বা ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ইংগিত নিদিলেও লগতে কয় যে ই ইৰাণ[[ইৰান]] আৰু ইৰাণীসকলৰ বাবে গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিব। পিছৰ মাহলৈকে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হৈছিল আৰু সংস্কৃতি আৰু ইছলামিক গাইডেন্স মন্ত্ৰী [[মুহাম্মদ]] হোছেইনীয়ে নিশ্চিত কৰিছিল যে মহম্মদৰ বিষয়ে এখন চিনেমাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ চলি আছে। ছবিখনৰ আংশিক পুঁজি ইৰাণ চৰকাৰে কৰিছিল।মহম্মদ মেহদি হাইডাৰিয়ানক প্ৰযোজক হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু শ্বাইনিং লাইট (নূৰ-ই-তাবান) আছিল প্ৰকল্পটোৰ আৰ্থিক সমৰ্থক। অৱশ্যে পৰিঘটনাৰ এটা পৰিৱৰ্তনত। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰৰ প্ৰতিবেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে ছবিখনৰ নাম মহম্মদৰ শৈশৱ। মাজিদীৰ মতামত আছিল যে বহু মুছলমানে মহম্মদৰ লালন-পালনৰ বিষয়ে কমেইহে জানে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল দৰ্শকক জাহিলিয়াহৰ যুগ (ইছলামৰ পূৰ্বৰ যুগ)ৰ সৈতে অভিমুখী কৰা আৰু মহম্মদৰ আবিৰ্ভাৱৰ আগতে ই কেনে আছিল। মাজিদীয়ে চিত্ৰনাট্যখনৰ ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰি কোৰেইচ জনগোষ্ঠীক চিত্ৰিত কৰিছিল আৰু এই পটভূমিত মহম্মদক কেনেকৈ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল তথাপিও সৰুৰে পৰাই অতি দৃঢ় নীতি গঢ়ি তুলিছিল। ==চিত্ৰগ্ৰহণ== চিত্ৰগ্ৰহণৰ বেছিভাগেই গোপনে আৰু কোনো বাতৰিৰ কভাৰেজ নোহোৱাকৈয়ে কৰা হৈছিল। যাৰ ফলত কোনো সাংবাদিকে চিত্ৰগ্ৰহণ স্থানৰ পৰা ভ্ৰমণ বা প্ৰতিবেদন দিব পৰা নাছিল। তদুপৰি মাজিদীয়ে তেওঁৰ অভিনেতাসকলৰ সৈতে মুখামুখিকৈ কম কথা পাতিছিল আৰু বেছিভাগেই তেওঁলোকে তেওঁৰ সহায়কসকলৰ সৈতে কথা পতাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। মুম্বাই মিৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীয়ে কয় যে গ্ৰেণ্ড স্কেলত চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে তেওঁ প্ৰশাসন আৰু লজিষ্টিকছৰ বহু সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। যিহেতু কাহিনীটোৰ ৪০% ষষ্ঠ শতিকাৰ মক্কাত সংঘটিত হৈছে। সেয়েহে মাজিদী আৰু তেওঁৰ দলটোৱে চহৰখনক ১৪০০ বছৰৰ আগতে যি হলহেঁতেন সেইদৰেই পুনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইৰাণৰ ক'ম চহৰৰ ওচৰত নিৰ্মিত এটা চেটত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।পিছলৈ চেটটোৰ স্থানৰ গঠন আৰু এলেকাৰ ভৱিষ্যৎৰ বাবে "নবী মহম্মদ চিনেমেটিক চিটি" নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল। হাতীৰ কাপোৰৰ প্ৰয়োজন হোৱা কিছুমান দৃশ্য দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বেলা-বেলাত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। সামান্য উৎস থকাৰ পিছতো সেই সময়ৰ কোনো চিত্ৰই এই প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ উপৰিও আন স্থানত তেওঁলোকৰ নিৰ্মাণৰ সমস্যা হৈছিল। সাজ-পোছাক আৰু জীৱ-জন্তু যোগান ধৰা হাতী পৰিবহণ কৰা আৰু শ্বুটিঙৰ বিপুল সংখ্যক লোকক চম্ভালিব পৰাৰ ক্ষেত্ৰত কিয়নো কিছুমান দিনত দলটোৰ স্থানত প্ৰায় ৩০০০ অতিৰিক্ত লোক উপস্থিত আছিল। ইৰাণী ফিল্ম ডেইলীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত মাজিদীৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে। এখন গোটেই চহৰৰ লগতে এটা সম্পূৰ্ণ পৰিসৰৰ মক্কাকো অতি ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণলৈকে পুনৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মাজিদীয়ে লগতে কয় যে ছবিখন মহম্মদৰ কৈশোৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়। তেওঁৰ শৈশৱ ফ্লেছবেকৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে। মহাম্মদ নবী হোৱাৰ আগৰ সময়ছোৱা নিৰ্মাতাসকলে বাছি লৈছিল। মহম্মদৰ মুখমণ্ডলত অসুবিধা আৰু ইছলামিক বিশ্বাসৰ কথা বিবেচনা কৰি মাজিদীয়ে কয় "চলচ্চিত্ৰখনত মহম্মদৰ মুখখন দেখুওৱা হোৱা নাই।" ==তথ্য উৎস== <references />{{Wikidata image|Muhammad: The Massager of God|মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড}} [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ]] chu9krwqygp6qf2f71vkq7efsghcw9f 0 114656 634364 496677 2026-09-05T16:42:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634364 wikitext text/x-wiki '''পৱন আমৰা''' ({{lang-en|Pavan Amara}}) লণ্ডনত বাস কৰা এগৰাকী ছাত্ৰী নাৰ্ছ, সাংবাদিক আৰু মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী৷ তেওঁ '[[:en:My_Body_Back|মাই বডি বেক প্ৰজেক্ট]]'ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। ==সক্ৰিয়তা== কৈশোৰকালত আমাৰাক [[ধৰ্ষণ]] কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁৰ জীৱনৰ কিছুমান অভিজ্ঞতা (যেনে-চিকিৎসকৰ ওচৰলৈ যোৱা আদিৰ দৰে কামবোৰ) কঠিন হৈ পৰিছিল।.{{sfn|Bates|2015}} তেওঁ সহায় বিচাৰি [[গুগল]] চাৰ্চত ‘rape, body image, can’t go to doctor’ টাইপ কৰিলে।{{sfn|Amara|2017}}ছাত্ৰী নাৰ্ছ হিচাপে কাম কৰি থাকোঁতে [[যৌন নিৰ্যাতন]]ৰ সন্মুখীন হোৱা ত্ৰিশগৰাকী মহিলাৰ সাক্ষাৎকাৰ লৈ তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে এনেধৰণৰ অসুবিধা পোৱা একমাত্ৰ ব্যক্তি কেৱল তেঁৱেই নহয়। সকলো মহিলাই তেওঁক ক'লে যে যৌন সম্পৰ্ক উপভোগ কৰা, আইনাত চোৱা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত একাধিক সমস্যা আছে।{{sfn|McCamley|2016}} আমাৰাই ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত লণ্ডনত ''মাই বডি বেক প্ৰজেক্ট'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে৷ ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল [[যৌন নিৰ্যাতন]]ৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা লোকসকলৰ বাবে এটা [[ৱেবছাইট]] স্থাপন কৰা আৰু এটা সমৰ্থন নেটৱৰ্ক সৃষ্টি কৰা।{{sfn|Writer|2016}}এবছৰৰ পিছত এই প্ৰকল্পটোৱে [[লণ্ডন]]ৰ ছেইণ্ট বাৰ্টছ হাস্পতালত যৌন নিৰ্যাতনৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা লোকসকলৰ বাবে নিবেদিত এখন ক্লিনিক আৰম্ভ কৰে।{{sfn|Kerrow|2015}} == স্বীকৃতি == সেই সময়ৰ লণ্ডনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী থেৰেছা মেই আমাৰালৈ লিখিছিল যে "দৃঢ়তাৰ জৰিয়তে আপুনি যৌন হিংসাৰ সন্মুখীন হোৱা মহিলাসকলৰ বাবে ব্ৰিটেইনৰ প্ৰথমখন যৌন স্বাস্থ্য আৰু [[প্ৰসূতি]] ক্লিনিক স্থাপন কৰিছে। 'মাই বডি বেক প্ৰজেক্ট'ৰ সফলতা দুৰ্বল মহিলাসকলক সহায় কৰাৰ বাবে আপোনাৰ অসাধাৰণ সমৰ্পণৰ প্ৰমাণ আৰু প্ৰকল্পটোৱে লাভ কৰা সকলোখিনিৰ বাবে আপুনি গৌৰৱ অনুভৱ কৰা উচিত।" ২০১৫ চনত ''দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট'' কাকতে আমাৰাক দহগৰাকী "উজ্জ্বল আৰু শ্ৰেষ্ঠ" নাৰীবাদীৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছিল।{{sfn|Nianias|2015}}তেওঁ ''হাফিংটন পোষ্ট, ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট'' আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনৰ বাবে লিখে।{{sfn|Amara|2017}}{{sfn|Post|2019}}{{sfn|Independent|2019}} ২০১৯ চনত তেওঁক ষ্টাইলিষ্ট আলোচনীয়ে 'ৱমেন অৱ দ্য উইক' হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিছিল।{{sfn|Yee|2009}} == তথ্যসূত্ৰ == === উৎস=== {{refbegin|30em}} *{{Citation| last = Adams | first =Lucy| title = New clinic for victims of sexual violence | website = BBC Scotland| date = 19 February 2018 | url =https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-42958290| archive-url = https://web.archive.org/web/20190421104932/https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-42958290 |archive-date = 21 April 2019}} *{{Citation| last = Amara | first = Pavan | newspaper = Telegraph | date = 25 November 2017 | title = What running the UK's first maternity clinic for rape victims has taught me about violence against women| url =https://www.telegraph.co.uk/women/life/running-uks-first-maternity-clinic-rape-victims-has-taught-violence/| archive-url = https://web.archive.org/web/20181009163120/https://www.telegraph.co.uk/women/life/running-uks-first-maternity-clinic-rape-victims-has-taught-violence/| archive-date = 9 October 2018 }} *{{Citation| last = Bates | first = Laura | title = How can women reclaim their bodies after sexual assault? | newspaper = Guardian | date = 2015 | url = https://www.theguardian.com/lifeandstyle/womens-blog/2015/may/14/how-can-women-reclaim-their-bodies-after-sexual-assault | archive-url = https://web.archive.org/web/20160620104946/http://www.theguardian.com/lifeandstyle/womens-blog/2015/may/14/how-can-women-reclaim-their-bodies-after-sexual-assault| archive-date = 20 June 2016 }} *{{Citation | last = Diu |first = Nisha Lilia | title = Sex after rape: the woman helping rape victims enjoy sex again | newspaper = Telegraph | date = 28 August 2015 | url = https://www.telegraph.co.uk/women/womens-life/11828440/I-help-rape-victims-have-sex-again.html}} *{{Citation | last = Ghura | first = Jasleen | title = Pavan Amara, herself a rape victim, helps women reclaim their bodies and regain self-respect | newspaper = Times of India | date = 20 June 2016 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/52835894.cms | archive-url = https://web.archive.org/web/20170927081322/http://timesofindia.indiatimes.com//nri/nri-achievers/Pavan-Amara-herself-a-rape-victim-helps-women-reclaim-their-bodies-and-regain-self-respect/articleshow/52835894.cms | archive-date = 27 September 2017 | access-date = 23 September 2019 | url-status = live }} *{{Citation| last = Independent| first = The | title = Pavan Amara | newspaper = Independent | date = 2019 | url = https://www.independent.co.uk/author/pavan-amara }} *{{Citation | last =Kerrow | first =Kate | title =INTERVIEW: Pavan Amara – Pioneering medical care for survivors of sexual assault | website =Heroine Collective | date =24 November 2015 | url =http://www.theheroinecollective.com/interview-pavan-amara/ | archive-url =https://web.archive.org/web/20190923172510/http://www.theheroinecollective.com/interview-pavan-amara/ | archive-date =23 September 2019 | access-date =20 February 2025 | archivedate =23 September 2019 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20190923172510/http://www.theheroinecollective.com/interview-pavan-amara/ }} *{{cite news |last1=May |first1=Theresa |title=My Body Back Project |url=https://www.pointsoflight.gov.uk/my-body-back-project/ |access-date=23 September 2019 |work=Points of Light |date=23 September 2018 |archivedate=23 September 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190923161921/https://www.pointsoflight.gov.uk/my-body-back-project/ |deadurl=yes }} *{{Citation| last = McCamley| first =Frankie | title = UK's first maternity clinic for rape victims opens | website = BBC News| date = 29 July 2016 | url =https://www.bbc.co.uk/news/uk-36917746| archive-url = https://web.archive.org/web/20190802131121/https://www.bbc.co.uk/news/uk-36917746| archive-date = 2 August 2019}} *{{Citation| last = Nianias| first = Helen | title = International Women's Day: 10 of the activists you need to know about | newspaper = Independent | date = 5 March 2015 | url = https://www.independent.co.uk/news/people/international-womens-day-10-of-the-activists-you-need-to-know-about-10088248.html }} *{{Citation| last = Post| first =Huffington | title = Pavan Amara| magazine = Huffington Post| date = 2019 | url =https://www.huffingtonpost.co.uk/author/pavan-amara/}} *{{Citation| last = Writer| first =Staff | title = Pavan Amara: Meet Our #Breakfree From Shame Ambassador | magazine = Marie Claire | date = 5 January 2016 | url = https://www.marieclaire.co.uk/life/health-fitness/pavan-amara-22870}} *{{Citation| last = Yee | first =Hannah-Rose| title = Meet the woman running sexual health clinics for victims of assault | magazine = Stylist| date = 2009 | url =https://www.stylist.co.uk/visible-women/woman-of-the-week-pavan-amara-my-body-back/240374| archive-url = https://web.archive.org/web/20190923172903/https://www.stylist.co.uk/visible-women/woman-of-the-week-pavan-amara-my-body-back/240374 |archive-date = 23 September 2019}} [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] 2iivb09zmpmmvnpeo32pxxxpu4p2yd2 0 115567 634445 603691 2026-09-06T10:22:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634445 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰুবিনা কুৰেছি | native_name = روبينه قريشي | image = Rubina Qureshi.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = আয়েশা ছৈখ | alias = ''দ্য নাইটিংগেল অৱ সিন্ধ''<ref name=RadioPakistan/> | birth_date = {{Birth date|1940|10|19|df=y}} | birth_place = হাইদৰাবাদ, সিন্ধ, বিট্ৰিছ ভাৰত | death_date = {{Death date and age|2022|07|13|1940|10|19|df=y}} | death_place = কৰাচী, পাকিস্তান | burial_place = কৰাচী | nationality = পাকিস্তানী | education = | alma_mater = ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ সিন্ধ | occupation = লোক-গায়িকা | years_active = ১৯৬০ দশক–১৯৯০ দশক | father = ইল্লাহি বক্স কুৰেছি | spouse = মুস্তাফা কুৰেছি | children = ২ | relatives = আব্দুল গফৰ ছৈখ (ভাতৃ) | awards = তামঘা-ই-ইমতিয়াজ (২০২১) | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }} ৰুবিনা কুৰেছি ([[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]]: روبينہ قريشي; ১৯ অক্টোবৰ ১৯৪০ – ১৩ জুলাই ২০২২)<ref>[https://www.app.com.pk/domestic/legendary-sindhi-singer-rubina-qureshi-passes-away/ Legendary Sindhi singer Rubina Qureshi passes away]</ref> এগৰাকী পাকিস্তানী সিন্ধী ভাষাৰ লোক-গায়িকা। তেওঁৰ বেছিভাগ গীত সিন্ধী, উৰ্দু, পঞ্জাবী আৰু ছৰাইকী ভাষাত পৰিবেশন কৰাৰ বাবে তেওঁ জনপ্ৰিয়ভাৱে নাইটিংগেল অৱ সিন্ধ নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite web|url=https://images.dawn.com/news/1190472/nightingale-of-sindh-singer-rubina-qureshi-passes-away-in-karachi|title='Nightingale of Sindh' singer Rubina Qureshi passes away in Karachi|website=Images Dawn|date=15 July 2022}}</ref><ref name=RadioPakistan/><ref>{{cite web|url=https://nation.com.pk/2022/07/14/legendary-sindhi-singer-rubina-qureshi-passes-away/|title=Legendary Sindhi Singer Rubina Qureshi Passes Away|website=The Nation|date=14 July 2022}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৪০ চনৰ ১৯ ​​অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ (বৰ্তমান পাকিস্তান)ৰ সিন্ধৰ হায়দৰাবাদত ৰুবিনাৰ জন্ম হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D9%86%D8%A7%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A|title=روبينا قريشي : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=8 April 2020|archivedate=19 October 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191019123555/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D9%86%D8%A7%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ সৰুকালৰ নাম আছিল আইশা ছেইখ আৰু পিতৃৰ নাম ইল্লাহী বক্স ছেইখ।<ref>بلبل مھراڻ روبينہ قريشي ڪينسر وگھي وڇڙي وئي. نامياري گلوڪارہ جا مداح سوڳوار, Daily Kawish, Hyderabad. Dated 14 July 2022.</ref> তেওঁ কোনো সাধাৰণ গায়ক পৰিয়ালৰ নাছিল যদিও তেওঁৰ ভাতৃ আব্দুল গফৰ ছেইখো এজন স্থানীয় গায়ক আছিল।<ref name=":0" /> প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়ি থকাৰ সময়তে বিদ্যালয়ৰ অনুষ্ঠান আৰু অন্য স্থানীয় অনুষ্ঠানত তেওঁ গান গাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। শিক্ষাবিদ আৰু সংগীতজ্ঞ দাদি লীলা ৱাটিয়ে তেওঁক উৎসাহিত আৰু অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.pechro.com/blog_details.php?blog_id=189|title=دادي سورڳ ۾ هيرآباد ٻيهر گڏجي اڏينداسين (محسن جويو) {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|website=www.pechro.com|language=sd|access-date=8 April 2020|archivedate=16 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216231324/http://www.pechro.com/blog_details.php?blog_id=189|deadurl=yes}}</ref> ১৯৫৫ চনৰ ১৭ আগষ্টত ৰেডিঅ' পাকিস্তান হায়দৰাবাদ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%8A%DA%8A%D9%8A%D9%88%20%D9%BE%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|title=ريڊيو پاڪستان : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=8 April 2020|archivedate=11 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200411142112/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%8A%DA%8A%D9%8A%D9%88%20%D9%BE%D8%A7%DA%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|deadurl=yes}}</ref> এই নৱপ্ৰতিষ্ঠিত ৰেডিঅ’ ষ্টেচনৰ প্ৰশাসনে হায়দৰাবাদৰ সকলো বিদ্যালয়ৰ প্ৰধানলৈ ৰেডিঅ’ত প্ৰতিভাৱান ল’ৰা-ছোৱালীক চিনাকি কৰাই দিয়াৰ বাবে পত্ৰ লিখিছিল। ৰুবীনাই নৱম শ্ৰেণীত পঢ়ি আছিল, তেতিয়া ৰেডিঅ’ পাকিস্তান হায়দৰাবাদত শিশু গায়িকা হিচাপে অডিচন দিছিল। সম্প্ৰচাৰক এম বি আনছাৰী আৰু সংগীতজ্ঞ আৰু গায়ক মাষ্টাৰ মহম্মদ ইব্ৰাহিমে তেওঁৰ অডিচন লয়। প্ৰথম প্ৰচেষ্টাতে তাই অডিচনত উত্তীৰ্ণ হয়। ৰেডিঅ'ৰ বাবে ৰেকৰ্ডিং কৰা তেওঁৰ প্ৰথম সিন্ধী গীত পৰিবেশন কৰে।<ref>{{Cite book |last=Bhutto |first=Noor Muhammad |title=آواز جو سفر |publisher=Sach Publication |year=2014 |location=Hyderabad, Sindh, Pakistan |pages=30 |language=Sindhi}}</ref> গায়ক জীৱনৰ লগতে সিন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি মুছলিম ইতিহাসত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৬৭–৬৮ চনত হিমত-উল-ইছলাম গাৰ্লছ হাইস্কুল হায়দৰাবাদত হাইস্কুলৰ শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Bhutto |first=Noor Muhammad Bhutto |title=آواز جو سفر |publisher=Siju Publication |year=2014 |edition=1st |location=Hyderabad, Sindh, Pakistan |pages=30 |language=Sindhi}}</ref> ==মৃত্যু== ২০২২ চনৰ ১৩ জুলাইত কৰাচীত ৰুবিনা কুৰেছিৰ মৃত্যু হয়। আব্দুল্লা শ্বাহ গাজী চৌহদত তেওঁক শেষকৃত্য সম্পন্ন কৰা হয়।<ref name=RadioPakistan>{{Cite web |title=Renowned singer Rubina Qureshi passes away |url=https://www.radio.gov.pk/13-07-2022/renowned-singer-rubina-qureshi-passes-away |access-date=13 July 2022 |website=Radio Pakistan |language=en}}</ref> মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ স্বামী মুস্তাফা কুৰেছি, এজন পুত্ৰ, চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা আমিৰ কুৰেছি আৰু এগৰাকী কন্যা আৰবেলাক এৰি যায়।<ref>بلبل مھراڻ روبينا قريشيءَ جي ساھ جو سڳو ٽٽي پيو. سرن جي دنيا سوڳوار, Daily Ibrat Hyderabad. Dated 14 July 2022. p. 01</ref> ==বঁটা== * ২০২১: তামঘা-ই-ইমতিয়াজ, পাকিস্তান চৰকাৰৰ দ্বাৰা৷ ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ কণ্ঠশিল্পী]] h5774a9r62xk23s7q143tiijxk25cry 0 116163 634430 485557 2026-09-06T07:16:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634430 wikitext text/x-wiki '''সোৰায়া পাৰ্লিকা''' ({{lang-en|Soraya Parlika}}, ১৯৪৪-২০১৯) এগৰাকী আফগান মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী আৰু ৰাজনীতিবিদ (পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি অৱ আফগানিস্তান) আছিল। ১৯৭৮ চনত আৰু ১৯৭৯–১৯৮১ চনত আফগানিস্তানৰ ডেম’ক্ৰেটিক উইমেনছ অৰ্গেনাইজেচন (DOAW)ৰ অধ্যক্ষ হিচাপে তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৮৬–১৯৯২ চনত আফগানিস্তানৰ ৰেড ক্ৰেচেণ্ট ছ’চাইটিৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="SRKU">{{cite web | url=https://www.srku.edu.in/read?s=Soraya+Parlika | title=Suraya Parlika | accessdate=2 March 2025 | archivedate=5 June 2025 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250605002021/https://www.srku.edu.in/read?s=Soraya+Parlika | deadurl=yes }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত আফগানিস্তানৰ পিপলছ ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টি (PDPA) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত তেওঁ সদস্য হয় আৰু সেই বছৰতে তেওঁ আফগানিস্তানৰ ডেম’ক্ৰেটিক উইমেনছ অৰ্গেনাইজেচন (DOAW)ৰ অন্যতম সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক হয়। [[আফগানিস্তানৰ গণতান্ত্ৰিক মহিলা সংগঠন]] (DOAW) ৰ সদস্য হিচাপে তেওঁ ১৯৬৫ চনৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ মহিলাসকলক সংগঠিত কৰাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, আৰু গ্ৰাম্য মহিলাসকলক লিখা-পঢ়া শিকোৱাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ৰক্ষণশীল ইছলামিক সদস্যসকলে ছোৱালী আৰু মহিলাক বিদেশত পঢ়া-শুনা কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা আইনখনৰ খচৰাৰ বিৰুদ্ধেও তেওঁ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যিটো বিধেয়কখন বাতিল নোহোৱালৈকে সংসদ দখল কৰাটোকে ধৰি এমাহৰ প্ৰতিবাদ আছিল।<ref name="aan">{{cite web |last1=Ruttig |first1=Thomas |title=AAN Obituary: Unfaltering women's rights activist Soraya Parlika (1944-2019) |url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/political-landscape/aan-obituary-unfaltering-womens-rights-activist-soraya-parlika-1944-2019/ |website=Afghanistan Analysts Network |date=15 January 2020}}</ref> ২০০১ চনত তালিবান শাসনৰ পতনৰ পিছত তেওঁ কাবুলত মহিলা পদযাত্ৰাৰ পৰিকল্পনা কৰে যদিও পৰিকল্পনা পৰিত্যাগ কৰিবলৈ মান্তি কৰা হয়। তেওঁ [[মহিলাৰ অধিকাৰ]]ৰ বাবে অভিযান আৰম্ভ কৰে: অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে তেওঁ ভৱিষ্যতৰ আফগান সংবিধানত মহিলাৰ সমতাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ দাবী জনায়, আৰু মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে ছোৱালীৰ বাবে বাধ্যতামূলক শিক্ষা প্ৰদান কৰে। ২০০১ চনত [[টাইম (আলোচনী)|টাইম আলোচনী]]য়ে তেওঁক নিজৰ বিশ্বব্যাপী ‘বছৰৰ ব্যক্তি’ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে।<ref name="aan" /> ২০০২ চনৰ [https://en.wikipedia.org/wiki/Jirga জৰুৰীকালীন লয়া জিৰ্গা]ৰ বাবে ২১ জনীয়া প্ৰস্তুতি আয়োগত তেওঁ নিযুক্তি লাভ কৰে। ২০০৩ চনত তেওঁ হিজব-ই মুত্তাহেদ-ই মেলি-য়ে আফগানিস্তান (আফগানিস্তানৰ নেচনেল ইউনাইটেড পাৰ্টি, এন ইউ পি এ)ৰ দুজন উপ-মূৰব্বীৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৪ চনত তেওঁ ২০০৪ চনৰ সাংবিধানিক লয়া জিৰ্গাৰ প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৫ চনত তেওঁ সংসদত আসন লাভ কৰাত ব্যৰ্থ হয়।<ref name="aan" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:আফগান মহিলা সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] 1glt04jkj6sjtv33ws0cpjlnnntupbo 0 118994 634433 497380 2026-09-06T07:55:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634433 wikitext text/x-wiki {{infobox person |name=হামিদা হোছেইন |native_name=হামিদা হোসেন |native_name_lang = bn |birth_date = {{birth year and age|1936}} |birth_place = হায়দৰাবাদ, সিন্ধ, ব্ৰিটিছ ভাৰত | spouse = {{marriage|কমল হোছেইন|1964}} |alma_mater = {{ubl|ৱেলেছলি কলেজ|[[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (ডক্তৰেট)}} }} '''হামিদা হোছেইন''' {{Lang-en|Hameeda Hossain}}(জন্ম ১৯৩৬) এগৰাকী বাংলাদেশী মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী আৰু শিক্ষাবিদ। বাংলাদেশ, ইছলাম আৰু বিশ্বজুৰি মানৱ অধিকাৰ আৰু নাৰী বিষয়ৰ সৈতে জড়িত বহুতো কিতাপ আৰু প্ৰবন্ধ তেওঁ লিখিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.sacw.net/auteur489.html|title=Hameeda Hossain|publisher=South Asia Citizens Web|access-date=19 December 2013|archivedate=19 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219040854/http://www.sacw.net/auteur489.html|deadurl=yes}}</ref> আইনী সাহায্য আৰু মানৱ অধিকাৰ সংগঠন ''আইন অ’ ছালিছ কেন্দ্ৰ''ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য। ১৯৬৯ চনত তেতিয়াৰ পূব পাকিস্তানত অৰ্থনীতিবিদ ৰেহমান সোভানৰ সৈতে ইংৰাজী ভাষাৰ মাহেকীয়া সাম্প্ৰতিক পৰিক্ৰমা আলোচনী ''ফ’ৰাম'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পশ্চিম পাকিস্তানী প্ৰতিষ্ঠানৰ বিৰুদ্ধে স্পষ্ট সমালোচনা, আৰু পাকিস্তানী সংঘত গণতন্ত্ৰ আৰু অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ পোষকতা কৰাৰ বাবে আলোচনীখন বিখ্যাত হৈ পৰিছিল। হোছেইন চেণ্টাৰ ফৰ চেকুলাৰ স্পেচৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সদস্য, যিটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰ সংস্থা যি ধৰ্মীয় উগ্ৰবাদৰ বিৰুদ্ধে আন্তৰ্জাতিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে থিয় দিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.centreforsecularspace.org/about-us/team/|title=Board of Directors|publisher=Centre for Secular Space|access-date=19 December 2013|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20131219153325/http://www.centreforsecularspace.org/about-us/team/|archive-date=19 December 2013|archivedate=19 December 2013|archiveurl=https://archive.today/20131219153325/http://www.centreforsecularspace.org/about-us/team/|deadurl=yes}}</ref>[[File:Kamal Hossain and Hameeda Hossain.jpg|thumb|এন ডি ইউ বিৰ অধ্যাপক সদস্যৰ ভিতৰত হামিদা আৰু কমল]] == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৩৬ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত সিন্ধৰ হায়দৰাবাদত (বৰ্তমানৰ পাকিস্তান) আখণ্ডৰ এটা চুন্নী মুছলমান পৰিয়ালত হামিদাৰ জন্ম হয়।<ref>{{cite web|url=http://opinion.bdnews24.com/bangla/%E0%A6%A1-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A8|title=হামিদা হোসেন|work=[[Bdnews24.com]]|access-date=8 December 2016|archive-date=11 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150511111528/http://opinion.bdnews24.com/bangla/%E0%A6%A1-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A8|language=bn|archivedate=11 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511111528/http://opinion.bdnews24.com/bangla/%E0%A6%A1-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A8|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ আব্দুল্লা শ্বাফী মহম্মদ আখণ্ড ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিভিন্ন চহৰত নিযুক্তিপ্ৰাপ্ত ন্যায়াধীশ আছিল।<ref name="1947partitionarchive">{{cite web |title=Hameeda Hossain |url=https://www.1947partitionarchive.org/story/301 |website=The 1947 Partition Archive}}</ref> মাক তুৰস্কত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু ষোল্ল বছৰ বয়সত বংগলৈ উভতি আহিছিল আৰু তাতেই তেওঁৰ বিয়া হৈছিল। তিনিগৰাকী ছোৱালী আৰু তিনিজন ল'ৰাৰ ভিতৰত হামিদা আছিল সবাতোকৈ সৰু।<ref>{{cite web |title=Hameeda Hossain [Oral history interview by Kris Manjapra] |url=https://corpora.tufts.edu/catalog/tufts:36 |website=Bengali Cultural Heritage in the Postcolonial Age |publisher=Tufts University}}</ref> শিশুকেইটাই কৰাচীত মাকৰ সৈতে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite AV media |people=Hameeda Hossain |date=16 May 2012 |title=Dr. Hameeda Hossain lived in Hyderabad, Sindh, during 1947 |url=https://www.youtube.com/watch?v=atnunRcF-do |time=at 0:47 minutes in |publisher=The 1947 Partition Archive |via=YouTube |quote=We stayed in Karachi with my mother, while he stayed wherever his work station was.}}</ref> তেওঁ কৰাচীৰ এখন কনভেণ্ট স্কুলত পঢ়িছিল। আমেৰিকাৰ ৱেলেছলি কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰি অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="1947partitionarchive" /> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৯৬৪ চনত তেওঁ কমল হোছেইনৰ সৈতে বিবাহ হয়।<ref>{{Cite web|date=2014-07-11 |title=Kamal Hossain Interview (Part 1) |url=https://alalodulal.org/2014/07/11/kamal-hossain/ |access-date=2023-12-09 |website=আলাল ও দুলাল|language=en}}</ref> ১৯৯২ চনত বাংলাদেশত গানো ফ'ৰাম ৰাজনৈতিক দল প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছৰে পৰা কমল সভাপতি আছিল।<ref>{{cite news |title=Two decades of Gono Forum |url=http://probenews.com/utility/emaillists/printview/4f2db660-626c-443d-9395-2672416fb142/ams/Newsarticle |publisher=Probenews |date=4 February 2012 |access-date=22 December 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193001/http://probenews.com/utility/emaillists/printview/4f2db660-626c-443d-9395-2672416fb142/ams/Newsarticle |archive-date=29 October 2013 |archivedate=29 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029193001/http://probenews.com/utility/emaillists/printview/4f2db660-626c-443d-9395-2672416fb142/ams/Newsarticle |deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ দুগৰাকী কন্যা আছে৷ কন্যা ডিনা হোছেইন এগৰাকী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু চাৰা হোছেইন, এগৰাকী অধিবক্তা আৰু লেখিকা<ref name="family">{{cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2011/12/01/nurul-kabir-to-continue-his-defence-on-dec-20 |title=Nurul Kabir to continue his defence on Dec 20|newspaper=BDNews24 |date=1 December 2011 |access-date=17 February 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=184303 |title=Yunus verdict today |newspaper=The Daily Star |date=5 May 2011 |access-date=18 February 2013}}</ref>৷ চাৰা ''অনাৰ': ক্ৰাইমছ, পেৰাডাইমছ এণ্ড ভিলেন্স এগেইনষ্ট ৱমেন''ৰ সহ-সম্পাদক।<ref>{{cite book|editor=Lynn Welchman & Sara Hossain |title='Honor': Crimes, Paradigms and Violence Against Women|year=2005 |publisher=Zed Books |place=London |access-date=22 December 2012 |url=https://books.google.com/books?id=ujwLunL_rrQC&q=%22David+Bergman%22+%22Sara+Hossain%22&pg=PR9|isbn=9781842776278}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী]] r9lm261qpay9lk46gjrofo0rvqzb09u 0 120396 634446 515359 2026-09-06T10:28:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634446 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Pride_in_London_2016_-_KTC_(337).jpg|thumb| [[গৌৰৱ যাত্ৰা|প্ৰাইড পেৰেডত]] কেণ্ডি স্কিটলছৰ বিজ্ঞাপন দিয়া এটা ফ্ল’ট]] '''ৰেইনব' পুঁজিবাদ''' <ref>{{Cite book|first1=Roque|last=Ramírez|first2=Horacio|last2=N.|year=2011|chapter=Gay Latino Cultural Citizenship. Predicaments of Identity and Visibility in San Francismo in the 1990s|editor1-last=Hames-García|editor1-first=Michael|editor2-last=Martínez|editor2-first=Ernesto Javier|title=Gay Latino Studies. A Critical Reader|url=https://books.google.com/books?id=kL-c26YmqCUC|language=en|publisher=[[Duke University Press]]|pages=175–197|isbn=978-0-8223-4937-2}}</ref> নতুবা '''গোলাপী বা পিংক পুঁজিবাদ''', '''কুইয়াৰ পুঁজিবাদ''', '''সমপুঁজিবাদ''' বা '''সমকামী পুঁজিবাদ''' <ref name="warped">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_ByoBgAAQBAJ|title=Warped: Gay Normality and Queer Anti-Capitalism|last=Drucker|first1=Peter|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|year=2015|isbn=978-90-04-22391-2|language=en}}</ref> হৈছে এলজিবিটি আন্দোলনৰ পৰা নিজস্বতা আৰু লাভৰ ক্ষেত্ৰত [[পুঁজিবাদ]], কৰ্পৰেট পুঁজিবাদ আৰু গ্ৰাহকবাদৰ এক সম্পৰ্ক। বিংশ আৰু একবিংশ শতিকাত ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল কিয়নো এই সময়চোৱাতে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়টোৱে সমাজত অধিক গ্ৰহণযোগ্যতা লাভ কৰিছিল আৰু পৰ্যাপ্ত ক্ৰয় ক্ষমতা গঢ়ি তুলিছিল, যাক গোলাপী ধন বা পিংক মানি বুলি জনা যায়। আৰম্ভণিৰ ৰেইনব' পুঁজিবাদ সমকামী বাৰ আৰু সমকামী বাথহাউচতে সীমাবদ্ধ আছিল যদিও একবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ই বেছিভাগ উদ্যোগলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। <ref name=":3">{{Cite journal|last=Branchik|first1=Blaine J.|date=2002|title=Out in the Market: A History of the Gay Market Segment in the United States|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/027467022001008|journal=[[Journal of Macromarketing]]|language=en|volume=22|issue=1|pages=86–97|doi=10.1177/027467022001008|issn=0276-1467}}</ref> [[এলজিবিটি সমাজ|এলজিবিটি সম্প্ৰদায়লৈ]] আগমন ঘটা বিপণনে এলজিবিটি লোকসকলৰ সামাজিক গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধিত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছে, য’ত সংবাদ মাধ্যম আৰু বিজ্ঞাপনত এলজিবিটিৰ প্ৰতিনিধিত্ব বৃদ্ধি কৰা হৈছে যদিও ই সমকামী পুৰুষৰ কু-সংস্কাৰকো স্থায়ী কৰি ৰাখিছে। <ref name="cashing">{{Cite journal|last=Guidotto|first1=Nadia|date=2006|title=Cashing in on Queers: From Liberation to Commodification|url=http://jqstudies.library.utoronto.ca/index.php/jqstudies/article/view/3286/1414|journal=Canadian Online Journal of Queer Studies in Education|volume=2|issue=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913070638/http://jqstudies.library.utoronto.ca/index.php/jqstudies/article/view/3286/1414|archivedate=13 September 2016}}</ref> এলজিবিটি লোকসকলে অন্যান্য কাৰকৰ বাবে সামঞ্জস্য স্থাপন কৰাৰ সময়ত বিষমযৌন লোকতকৈ প্ৰায়ে পিছপৰি ৰয় আৰু প্ৰায়ে কাম বিচাৰি উলিওৱা আৰু নিশ্চিত কৰাত অধিক অসুবিধা পায়, অৱশ্যে এলজিবিটি ব্যক্তিসকলৰ বাবে বৃদ্ধি পোৱা সুৰক্ষাই কিছুমান দেশত ইয়াক প্ৰতিহত কৰিবলৈ কাম কৰে। <ref name=":6">{{Cite journal|last=Albelda|first1=Randy|last2=Badgett|first2=M. V. Lee|last3=Schneebaum|first3=Alyssa|last4=Gates|first4=Gary|date=1 March 2009|title=Poverty in the Lesbian, Gay, and Bisexual Community|url=https://escholarship.org/uc/item/2509p8r5|language=en|journal=[[Williams Institute]]|archiveurl=|archivedate=}}</ref> কিছুমান চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিবিদে তেওঁলোকৰ বৈদেশিক নীতিক সমৰ্থন কৰিবলৈ, হয় এলজিবিটি সুৰক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আন দেশৰ ওপৰত হেঁচা সমৰ্থন কৰি নহয় এই দেশৰ পৰা অনুপ্ৰৱেশৰ বিৰোধিতা কৰি [[LGBT rights by country or territory|এলজিবিটি অধিকাৰ]] ব্যৱহাৰ কৰে। <ref name=":7">{{Cite journal|last=Ojilere|first1=Aloy|date=2018|title=The Diplomacy of Homocapitalism Against Africa: Same-Sex Marriage and the West's Promotion of Homosexuality|url=https://www.researchgate.net/publication/325430147|journal=World Affairs|volume=22|issue=1|pages=152–163}}</ref> <ref name=":8">{{Cite web|last=Dhoest|first=Alexander|date=17 December 2020|title=Homonationalism and Media|url=https://oxfordre.com/communication/view/10.1093/acrefore/9780190228613.001.0001/acrefore-9780190228613-e-1163|accessdate=3 March 2022|work=Oxford Research Encyclopedia of Communication|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780190228613.013.1163|isbn=978-0-19-022861-3}}</ref> পুঁজিবাদে নিগমসমূহক শ্ৰমিকৰ সন্তুষ্টি বৃদ্ধি, গ্ৰাহকৰ ভিত্তি সম্প্ৰসাৰণ আৰু ইতিবাচক ৰাজহুৱা ভাবমূৰ্তি বজাই ৰাখিবলৈ এলজিবিটি অধিকাৰক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ প্ৰৰোচিত কৰে। <ref name=":9">{{Cite journal|last=Steiger|first1=Russell L.|last2=Henry|first2=P. J.|date=2020|title=LGBT workplace protections as an extension of the protected class framework.|url=https://psycnet.apa.org/record/2020-57190-001|access-date=22 July 2022|journal=[[Law and Human Behavior]]|volume=44|issue=4|pages=251–265|publisher=[[American Psychological Association]]|doi=10.1037/lhb0000418|pmid=32757608|language=en}}</ref> <ref name=":0">{{Cite journal|last=Patel|first1=Pankaj C.|last2=Feng|first2=Cong|date=2021|title=LGBT Workplace Equality Policy and Customer Satisfaction: The Roles of Marketing Capability and Demand Instability|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0743915620945259|journal=[[Journal of Public Policy & Marketing]]|language=en|volume=40|issue=1|pages=7–26|doi=10.1177/0743915620945259|issn=0743-9156}}</ref> নিগমৰ বহু চিইঅ’ই ব্যক্তিগত বিশ্বাসৰ জৰিয়তে এলজিবিটি অধিকাৰক সমৰ্থন কৰে। <ref name=":11">{{Cite news|date=11 March 2022|language=en|url=https://www.reuters.com/world/us/apples-tim-cook-raises-concern-over-lgbtq-laws-us-2022-03-11/|dead-url=23 July 2022|archiveurl=|archivedate=}}</ref> আমেৰিকাৰ কিছুমান কোম্পানীয়ে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি নামমাত্ৰ সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে এলজিবিটি বিৰোধী ৰাজনীতিবিদকো সমৰ্থন কৰাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। <ref name=":2">{{Cite news|date=20 June 2021|url=https://www.cnbc.com/2021/06/20/the-right-way-for-brands-to-approach-pride-month-and-all-year-round.html|dead-url=3 March 2022|language=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref> এল জি বি টি লোকসকলো জেণ্ট্ৰিফিকেশনৰ বলি হ ’ ব পাৰে ৷ <ref name=":12">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2016/jan/13/end-of-gaytrification-cities-lgbt-communities-gentrification-gay-villages|date=13 January 2016|archiveurl=|archivedate=}}</ref> [[চিত্ৰ:Queer_Liberation_Not_Rainbow_Capitalism.jpg|thumb|230x230px| ডাবলিন প্ৰাইড ২০১৬ৰ সময়ত ৰেইনব' পুঁজিবাদৰ বিৰুদ্ধে কুইয়াৰ ব্লকৰ প্ৰতিবাদত "কুইয়াৰ মুক্তি, ৰেইনব' পুঁজিবাদ নহয়" শীৰ্ষক বেনাৰ]] কৰ্পৰেট গৌৰৱৰ বিৰোধীসকলৰ ভিতৰত সোঁপন্থী আৰু বাওঁপন্থী কৰ্মীসকলো আছে, যিসকলে বিশ্বাস কৰে যে এলজিবিটি অধিকাৰৰ বাবে কৰ্পৰেট সমৰ্থন ক্ৰমে বহু দূৰলৈ যায় বা যথেষ্ট দূৰলৈ নাযায়। <ref name=":13">{{Cite web|last=Guynn|first=Jessica|title=Proxy season culture war: Republicans urge investors to vote against 'woke' big business like Disney|url=https://www.usatoday.com/story/money/2022/05/12/disney-desantis-woke-business-republicans-proxy-fight/9722325002/|date=13 May 2022|accessdate=23 July 2022|work=[[USA TODAY]]|language=en-US|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name=":14">{{Cite news|date=15 July 2015|url=https://www.eveningtimes.co.uk/news/13419265.glasgows-pride-wars-campaigners-stage-rival-gay-rights-event-claiming-pride-is-de-radicalised/|archiveurl=|archivedate=}}</ref> ৭৬% এলজিবিটি আমেৰিকান লোকে প্ৰাইড পেৰেডত কৰ্পৰেট উপস্থিতি সমৰ্থন কৰে। <ref name=":5">{{Cite news|date=24 June 2019|url=https://www.buzzfeednews.com/article/dominicholden/lgbtq-poll-pride-month-cops-coprorations|dead-url=23 July 2022|language=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref> == ঐতিহাসিক প্ৰসংগ == [[চিত্ৰ:Bundesarchiv_Bild_183-1983-0121-500,_Berlin,_Bar_"Eldorado".jpg|thumb| ১৯২০ চনৰ সময়ছোৱাত বাৰ্লিনৰ এলজিবিটি ক্লাব এলডোৰাডো]] কিছুমান লেখকৰ মতে,{{By whom|date=October 2016}} "পিংক পুঁজিবাদ"ৰ বিশ্বব্যাপী বিৱৰ্তন পশ্চিমীয়া দেশত আধুনিক পুঁজিবাদৰ বিকাশৰ সমান্তৰাল হৈ আহিছে। যদিও কিছুমান ঐতিহাসিক প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে [[মানৱ যৌনতা|যৌনতাৰ বৈচিত্ৰ্য]] সদায়েই আছিল, <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/genderqueer|title=Genderqueer &#124; gender identity|work=Encyclopedia Britannica|date=2 August 2023}}</ref> এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক লক্ষ্য কৰি ব্যৱসায়ৰ বিকাশৰ বিভিন্ন সময়ছোৱাত যিবোৰে বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ যৌন পৰিচয় গঢ়ি তোলাত অৰিহণা যোগাইছে, সেইবোৰক পৃথক কৰিব পাৰি। <ref name="pinksociety">{{Cite book|last=Guasch|first1=Óscar|year=1991|title=La sociedad rosa|trans_title=The pink society|url=https://books.google.com/books?id=5Av9AQAACAAJ|language=es|publisher=[[Anagrama]]|isbn=84-339-1352-2}}</ref> এলজিবিটি সম্প্ৰদায় ভিত্তিক সৃষ্ট ব্যৱসায়ৰ সৈতে এলজিবিটি অধিকাৰৰ বাবে আৰম্ভ হোৱা প্ৰথম অভিযানৰ সৈতে মিল খাইছিল। এই প্ৰথম এলজিবিটি আন্দোলনৰ উত্থান [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ|প্ৰথম]] আৰু [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ|দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ]] মাজৰ সময়চোৱাত হৈছিল, একেটা সময়তে ইউৰোপত ফেচিবাদৰ উত্থান হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=George|first1=Chauncey|title=[[Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940]]|date=1994|publisher=Basic Books|isbn=9780465026210|place=New York|page=[https://archive.org/details/gaynewyork00geor/page/331 331]|oclc=29877871}}</ref> দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত পশ্চিমীয়া সংস্কৃতি ফেচিবাদৰ [[হমফবিয়া|সমকামীতাৰ প্ৰতি ঘৃণা]] ভাৱৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। <ref>{{Cite book|last=Herzog|first1=Dagmar|url=https://books.google.com/books?id=uapQAQAAQBAJ|title=Sex after Fascism: Memory and Morality in Twentieth-Century Germany|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2007|isbn=978-0-691-11702-7}}</ref> যদিও এলজিবিটিৰ ব্যৱহাৰ প্ৰান্তীয় আছিল, এই সময়ছোৱাত বিভিন্ন সমকামী সংঘ গঠন কৰা হৈছিল যাতে সমাজে সভা, প্ৰকাশন, বা দাতব্য দলৰ জৰিয়তে সমকামিতাৰ ইতিবাচক মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।{{Clarify|date=October 2016}}এই সংগঠনসমূহে প্ৰান্তীয় আৰু বিকৃত বুলি গণ্য কৰা সমকামীসকলৰ সৈতে জড়িত আচৰণ যেনে যৌন সম্পৰ্ক, ক্ৰুজিং, [[পতিতাবৃত্তি|বেশ্যাবৃত্তি]], চৌনা আৰু কামুক আলোচনীৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। <ref>{{Cite book|last=Stein|first1=Marc|url=https://books.google.com/books?id=jA8l8EYcnHsC|title=Rethinking the Gay and Lesbian Movement|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-0-415-87409-0|chapter=Homophile activism, 1940 – 69}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.h-france.net/rude/2005conference/Sibalis2.pdf|title=Gay Liberation Comes to France: The Front Homosexuel d'Action Révolutionnaire (FHAR)|work=French history and civilization|date=2005|archiveurl=|archivedate=}}</ref> আমেৰিকাত সমকামী আমেৰিকানসকলৰ বাবে ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ মাজত "আণ্ডাৰ গ্ৰাউণ্ড" বিপণন আৰম্ভ হৈছিল, কিয়নো, নগৰায়নে এই সম্প্ৰদায়সমূহক একত্ৰিত কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল। বিক্ৰেতাসকলে প্ৰায়ে নাজানিছিল যে তেওঁলোকে সেৱা আগবঢ়োৱা এটা সম্প্ৰদায় সমকামী আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত। এইসমূহৰ ভিতৰত সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ বাবে গা ধোৱা ঘৰ, বেশ্যালয়, বাৰ আদি চলোৱা হৈছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ|দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ]] সময়ত আৰু তাৰ পিছত তালিকাভুক্ত পুৰুষসকলক স্থানান্তৰিত কৰাৰ ফলত সমকামী চুবুৰী গঠন হ'ল, [[:en:List of LGBT periodicals|এলজিবিটি সাময়িকীসমূহৰ]] উন্মেষ ঘটে আৰু ১৯৫৮ চনৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সিদ্ধান্ত ''[[:en:One, Inc. v. Olesen|ৱান, ইনক বনাম অলেচেনে]]'' সমকামিতাৰ আলোচনাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সামগ্ৰীসমূহক বৈধতা প্ৰদান কৰে। ১৯৬৯ চনত [[:en:Stonewall riots|ষ্টোনৱালৰ আন্দোলনে]] সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ধাৰণা সলনি কৰি পেলায় আৰু ১৯৭০ চনত সমকামী সম্প্ৰদায়ে বৈধ অৰ্থনৈতিক বজাৰৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। ১৯৮০ চনত [[:en:HIV/AIDS in the United States|এইডছ সংকটৰ]] বাবে সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ বাবে বিপণন ব্যৱস্থাটো জটিল হৈ পৰিছিল যদিও ই সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি সজাগতাও আৰু অধিক উন্নীত কৰিছিল। <ref name=":32">{{Cite journal|last=Branchik|first1=Blaine J.|date=2002|title=Out in the Market: A History of the Gay Market Segment in the United States|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/027467022001008|journal=[[Journal of Macromarketing]]|language=en|volume=22|issue=1|pages=86–97|doi=10.1177/027467022001008|issn=0276-1467}}</ref> সমকামী আন্দোলনৰ ফলত নেতিবাচক সামাজিক সঁহাৰিৰ সৃষ্টি হয়, আংশিকভাৱে এইচ আই ভি/এইডছ মহামাৰীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত, যিয়ে পাছলৈ বৈষম্যমূলক সমকামী গোটসমূহে এলজিবিটি আন্দোলনৰ বিকাশৰ সূচনা কৰে। <ref>(স্পেনিছ ভাষাত) [http://www.tercerainformacion.es/spip.php?article2427 Revolución Queer en el Madrid de los 90.] Tercera Información. 26 October 2007.</ref> ১৯৯০ চনৰ সময়ছোৱাত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ বৈষম্য হ্ৰাস পাইছিল, যাৰ ফলত এলজিবিটি লোকসকলৰ পূৰ্বৰ হেটেৰ’নৰ্মেটিভ চাকৰিৰ সুবিধা প্ৰসাৰিত হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ বাবে ক্ৰয় ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়, বা "পিংক মানি"ৰ সৃষ্টি হয়। বিশেষকৈ সমকামীসকলে এই ক্ৰয় ক্ষমতাৰ এক বৃহৎ অংশ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। এই ধাৰাটো DINKs ৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। <ref name="cashing"/> == ব্যৱস্থা == === সামাজিক গ্ৰহণযোগ্যতা === এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ পুঁজিবাদী আৱাসৰ ফলত সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰতি সামাজিক সহনশীলতা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে, যিয়ে এলজিবিটি লোকসকলৰ নাগৰিক আৰু ৰাজনৈতিক অধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণত অৰিহণা যোগাইছে। বিজ্ঞাপন, মনোৰঞ্জন, ফেশ্বন ট্ৰেণ্ডত সমকামী পুৰুষৰ গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ ৰাজহুৱা ভাবমূৰ্তি প্ৰভাৱিত হৈছে। এই ফৰ্মেটসমূহত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক মূলতঃ কম বয়সীয়া বগা সমকামী পুৰুষে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আৰু এলজিবিটি প্ৰতিনিধিত্ব প্ৰায়ে সামগ্ৰিকভাৱে সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নহয়। ''কুইয়াৰ আই''ৰ দৰে টেলিভিছন শ্ব’ত সমকামী সম্প্ৰদায়ৰ এক নিৰ্দিষ্ট পৰিচয় চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। <ref name="cashing"/> এই ধাৰণাসমূহ এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলেও ভাগ কৰিব পাৰে: {{Blockquote|প্ৰাক-গে যুগত যুৱক-যুৱতী যৌন বিনিময়ৰ যোগ্য, কিন্তু বৃদ্ধ সমকামীসকলক এই ক্ষেত্ৰত কলংকিত কৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ লগত জড়িত সমকামী আৰ্হি আৰু প্ৰতিষ্ঠানিকৰণৰ সম্প্ৰসাৰণৰ লগে লগে এনে এখন যৌন বজাৰ গঠন হয় য’ত যৌন সম্পৰ্কৰ লগতে পুৰুষত্বৰ বাবেও যুৱসমাজ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত হিচাপে বিবেচিত হৈছিল। সমকামী শৈলীয়ে জাপি দিয়া যুৱক-যুৱতীসকলৰ অতিৰিক্ত মূল্যায়নৰ লগত পৰিপক্ক প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষক তুচ্ছজ্ঞান কৰাটো জড়িত হৈ থাকে।|''পিংক চচাইটি'', p. 93<ref name="pinksociety"/>}} মানৱ আগ্ৰহৰ বিজ্ঞাপনৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ২০১০ চনৰ আৰম্ভণিতে বিপণনত এলজিবিটি-বন্ধুত্বপূৰ্ণ বিজ্ঞাপন আৰু এলজিবিটিৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাইছিল যদিও এই বৃদ্ধিয়ে যৌনতা, শ্ৰেণী, বয়স আৰু জাতিৰ নিৰ্দিষ্ট সংযোগস্থলৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, আনহাতে বেছিভাগেই অপ্ৰতিনিধিত্বশীল হৈয়েই আছে। <ref>{{Cite journal|last=Nölke|first1=Ana-Isabel|date=28 January 2018|title=Making Diversity Conform? An Intersectional, Longitudinal Analysis of LGBT-Specific Mainstream Media Advertisements|url=https://doi.org/10.1080/00918369.2017.1314163|journal=[[Journal of Homosexuality]]|volume=65|issue=2|pages=224–255|doi=10.1080/00918369.2017.1314163|issn=0091-8369|pmid=28375783}}</ref> ১৯৯০ আৰু ২০০০ চনত পৰম্পৰাগতভাৱে এলজিবিটি ট্ৰেণ্ডক বিষমযৌন পুৰুষক বজাৰত বিক্ৰী কৰিবলৈ " [[Metrosexual|মেট্ৰ'চেক্সুৱেল]] " শব্দটো প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই ধাৰণাসমূহে সমাজত গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধি আৰু [[লিংগ দৃঢ়বদ্ধতা|লিংগ নীতিসমূহ]] ভাঙি পেলোৱাৰ জৰিয়তে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক যথেষ্ট উপকৃত কৰা বুলি বিবেচিত হোৱাৰ লগতে এলজিবিটি কু-সংস্কাৰক স্থায়ী কৰি ৰখাতো অৰিহণা যোগাইছে। <ref name="consuming">{{Cite journal|url=https://ejournals.bc.edu/ojs/index.php/elements/article/view/8856|title=Consuming queer: the commodification of culture and its effects on social acceptance|journal=Boston College Undergraduate Research|date=2005|doi=10.6017/eurj.v1i1.8856|archiveurl=|archivedate=|last=Yaksich|first1=Michael J.|volume=1}}</ref> সামাজিক সহনশীলতা আৰু সামাজিক গ্ৰহণযোগ্যতা লাভৰ বাবে বিপণনৰ ইচ্ছাকৃত ব্যৱহাৰক সামাজিক বিপণন বোলে। ব্যৱসায়ীসকলে প্ৰায়ে সুবিধা লাভ কৰে যে ৰাজনীতিত হোৱাৰ দৰে সামগ্ৰিক জনসাধাৰণৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাক সন্তুষ্ট কৰাৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল নিজৰ লক্ষ্য বজাৰখনক সন্তুষ্ট কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়। এলজিবিটি ব্যক্তিসকলেও নতুন সামগ্ৰীৰ আগতীয়াকৈ গ্ৰহণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি। ইয়াৰ ফলত ব্যৱসায়ীসকলে সাধাৰণ জনতাৰ আগত এলজিবিটি ব্যক্তি আৰু সম্প্ৰদায়ক গ্ৰহণ কৰা আৰু আইনী সুৰক্ষা লাভৰো সম্ভাৱনা বেছি । ফৰ্চুন ৫০০ কোম্পানীসমূহৰ অধিকাংশই ২০১০ চনৰ ভিতৰত বৈষম্যহীন নীতি স্থাপন কৰিছিল আৰু সমলিংগ দম্পতীক সমান সুবিধাৰ নিশ্চয়তা দিছিল। <ref>{{Cite journal|last=Witeck|first1=Bob|date=2014|title=Cultural change in acceptance of LGBT people: Lessons from social marketing.|url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/h0098945|journal=[[American Journal of Orthopsychiatry]]|language=en|volume=84|issue=1|pages=19–22|doi=10.1037/h0098945|pmid=24826822|issn=1939-0025}}</ref> ==== ঐতিহাসিক দৃষ্টিভংগী ==== যৌন স্বাধীনতা আৰু যৌন অধিকাৰৰ পোষকতা কৰা প্ৰথম আধুনিক ৰাজনৈতিক আন্দোলনসমূহ ইউৰোপৰ আলোকজ্জ্বল যুগৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল, য’ত মধ্যযুগীয়তাবাদ আৰু সামন্তবাদৰ বহুতো পৰম্পৰাগত ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছিল। মিচেল ফ'ক'ৰ মতে এই সময়ছোৱাত যৌনতাৰ ধৰ্মীয় অৰ্থবোধৰ পৰা আঁতৰি আহি "অস্বাভাৱিকতা"ৰ দৃষ্টিভংগীলৈ গতি কৰা হয়। <ref name=":4">{{Cite book|last=Bauer|first1=Heike|title=A Cultural History of Sexuality in the Enlightenment|publisher=Berg|year=2011|isbn=9781847888037|editor-last=Peakman|editor-first=Julie|pages=159–183|chapter=Sexuality in the Enlightenment Popular Culture}}</ref> যৌনতাৰ ভূমিকাক লৈ সেই যুগৰ লেখক আৰু দাৰ্শনিকসকলে বিতৰ্ক কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত নাটকসমূহে লিংগ নীতিসমূহ উলংঘা কৰিছিল, যদিও এলজিবিটি বিষয়বস্তুসমূহ প্ৰায়ে অন্তৰ্নিহিত আছিল, আৰু লিবাৰটাইন আৰু গথিক লেখকসকলে কেতিয়াবা সমকামী কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ সৈতে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল। মণ্টেস্কিউ আৰু চেজাৰ বেকাৰিয়াৰ দৰে উদাৰ দাৰ্শনিকসকলে ছ'ড'মিৰ অভিযোগত অভিযুক্তসকলৰ বাবে যথাযথ প্ৰক্ৰিয়াৰ অধিকাৰৰ পোষকতা কৰিছিল আৰু মাৰ্কিছ ডি চেডে [[জন লক|জন লকৰ]] যুক্তিসমূহক যৌন প্ৰকাশক অনৈতিক বুলি সমৰ্থন কৰিবলৈ খাপ খুৱাই লৈছিল। ৰক্ষণশীল মন্তব্যকাৰীসকলে এই উন্নয়নসমূহে মহিলাসকলৰ ওপৰত "দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত প্ৰভাৱ" পেলোৱা বুলি ভাবে। <ref name=":4"/> ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গঠিত হোৱা প্ৰাচীন সংগঠিত এলজিবিটি আন্দোলনসমূহ এলজিবিটি গোটসমূহক সামৰি লোৱা নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত সম্প্ৰদায়সমূহৰ পৰা প্ৰভাৱিত, যেনে সমকামী বাৰ। <ref name=":3"/> ==== অৰ্থনৈতিক দিশ ==== ২০০০ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি আমেৰিকাত লেচবিয়ান, গে, আৰু বাইচেক্সুৱেল ব্যক্তি আৰু দম্পতীৰ দৰিদ্ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বিষমযৌনৰ দম্পতীৰ দৰেই। সমলিংগ মহিলা দম্পতীৰ ৭% দৰিদ্ৰ, ৪% সমলিংগ পুৰুষ দম্পতী দৰিদ্ৰ আৰু ৫% বিষমযৌন দম্পতী দৰিদ্ৰ আছিল। বিভিন্ন পাৰিবাৰিক বৈশিষ্ট্যৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱাৰ পিছত বিষমযৌন পৰিয়ালতকৈ এলজিবিটি পৰিয়াল দুখীয়া হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি। <ref name=":6"/> ১৯৮০ আৰু ১৯৯০ চনত কৰা কেইবাটাও অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে নিয়োগৰ বৈষম্যৰ সন্মুখীন হোৱা এলজিবিটি আমেৰিকানসকলৰ সংখ্যা ১৬%ৰ পৰা ৬৮%ৰ ভিতৰত আছিল। সমকামী পুৰুষেও একেধৰণৰ যোগ্যতাসম্পন্ন বিষমযৌন পুৰুষতকৈ ১০%ৰ পৰা ৩২% কম উপাৰ্জন কৰা দেখা গৈছে। হিজড়াসকলৰ নিবনুৱা সমস্যা বেছি হোৱা দেখা গৈছিল, আৰু যিসকল নিয়োজিত হৈছিল তেওঁলোকেও কম উপাৰ্জন লাভ কৰিছিল। <ref>{{Cite web|last=Badgett|first=M.V. Lee|last2=Lau|first2=Holning|last3=Sears|first3=Brad|last4=Ho|first4=Deborah|title=Bias in the Workplace|url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/bias-in-the-workplace/|accessdate=22 July 2022|work=[[Williams Institute]]|language=en-US|archiveurl=|archivedate=}}</ref> একবিংশ শতিকাত সমকামী অধিকাৰ আন্দোলনে এলজিবিটি লোকসকলক শ্ৰমিক হিচাপে আৰু গ্ৰাহক হিচাপে অধিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছে। আমেৰিকাত পুঁজিবাদী ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক আৱাস দিয়াৰ ফলত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ বাবে আইনৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিততকৈ অধিক অৰ্থনৈতিক আৰু সমাজৰ সুৰক্ষা পোৱা গৈছে। আমেৰিকাৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অধীনত নিয়োগকৰ্তাসকলক অধিক দক্ষতা অৰ্জন কৰিবলৈ কৰ্মশক্তিক সহায় কৰিবলৈ প্ৰৰোচিত কৰা হয়। এই সহযোগিতাৰ ফলত [[:en:Employee resource group|কৰ্মচাৰী সম্পদ গোটৰ]] সৃষ্টি হৈছে যিয়ে এলজিবিটি নিয়োগৰ সাংগঠনিক উন্নতিত যোগাত্মক প্ৰভাৱ পেলাই। <ref>{{Cite journal|last=Githens|first1=Rod P.|date=2009|title=Capitalism, Identity Politics, and Queerness Converge: LGBT Employee Resource Groups|journal=New Horizons in Adult Education and Human Resource Development|volume=23|issue=3|pages=18–31|doi=10.1002/nha3.10347|url=https://scholarlycommons.pacific.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1277&context=ed-facpres|access-date=2025-03-31|archivedate=2024-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240709063342/https://scholarlycommons.pacific.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1277&context=ed-facpres|deadurl=yes}}</ref> কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বৈচিত্ৰ্যক সমৰ্থন কৰা নিগমসমূহে আইনৰ দ্বাৰা প্ৰয়োজনীয়তকৈও অধিক এলজিবিটি কৰ্মচাৰী আৰু কাৰ্যবাহীসকলক সুৰক্ষা দিয়াৰ সম্ভাৱনা বেছি। <ref name=":922">{{Cite journal|last=Steiger|first1=Russell L.|last2=Henry|first2=P. J.|date=2020|title=LGBT workplace protections as an extension of the protected class framework.|url=https://psycnet.apa.org/record/2020-57190-001|access-date=22 July 2022|journal=[[Law and Human Behavior]]|volume=44|issue=4|pages=251–265|publisher=[[American Psychological Association]]|doi=10.1037/lhb0000418|pmid=32757608|language=en}}</ref> পুঁজিবাদে নিগমসমূহক গ্ৰাহকৰ অধিক সন্তুষ্টি লাভ কৰিবলৈ কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সমতা নীতিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈও প্ৰৰোচিত কৰে। এলজিবিটি কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সমতা নীতি থকা নিগমসমূহক গ্ৰাহক, কৰ্মচাৰী আৰু অংশীদাৰসকলে অধিক অনুকূলভাৱে চায়। এই নীতিসমূহ ৰূপায়ণ কৰা নিগমসমূহে বিপণন ক্ষমতা আৰু সামগ্ৰিকভাৱে কৰ্মক্ষমতাৰ উন্নতি দেখা পায়। <ref name=":022">{{Cite journal|last=Patel|first1=Pankaj C.|last2=Feng|first2=Cong|date=2021|title=LGBT Workplace Equality Policy and Customer Satisfaction: The Roles of Marketing Capability and Demand Instability|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0743915620945259|journal=[[Journal of Public Policy & Marketing]]|language=en|volume=40|issue=1|pages=7–26|doi=10.1177/0743915620945259|issn=0743-9156}}</ref> ==== কূটনৈতিক দিশ ==== "হ'ম'কেপিটেলিজম"ৰ ধাৰণাটো হৈছে সমকামী অধিকাৰৰ বিষয়সমূহৰ প্ৰয়োগ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য আৰু বৈদেশিক সাহায্যৰ সৈতে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ জড়িততা। আফ্ৰিকান দেশৰ বেছিভাগতে সমলিংগ বিবাহক "অধৰ্মী, আফ্ৰিকান বিৰুদ্ধ, সমঋণাত্মক, অস্বাভাৱিক আৰু অগ্ৰাহ্য" হিচাপে দেখা যায়। আমেৰিকা আৰু যুক্তৰাজ্যৰ দৰে পশ্চিমীয়া ৰাষ্ট্ৰসমূহে এই দেশসমূহৰ বাবে ৰাজনৈতিক আৰু আৰ্থিক হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি এলজিবিটি লোকসকলৰ বাবে আইনী সুৰক্ষা গ্ৰহণ কৰে। যিবোৰ দেশে এই সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, সেইবোৰ দেশ কেতিয়াবা চৰকাৰ আৰু ব্যক্তিগত দানকাৰীয়ে বৰ্জন কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে বৌদ্ধ আৰু হিন্দু প্ৰধান দেশসমূহৰ বিপৰীতে, য’ত ধৰ্মীয় ভিত্তিত সমকামী কাৰ্যকলাপ সাধাৰণতে নিষিদ্ধ নহয় সেইসমূহত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰে। <ref name=":7"/> ব্ৰিটিছ ৰাজনীতিবিদ ডেভিদ ক'বাৰ্নৰ দৰে উগ্ৰ সোঁপন্থী ৰাজনীতিবিদসকলেও এলজিবিটি বিষয় আৰু অন্য দেশৰ এলজিবিটি সংখ্যালঘুসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনলৈ চাই সমকামীতাবাদৰ পোষকতা কৰিছে। <ref>{{Cite web|date=6 October 2015|title=Op-Ed: The Hypocrisy of Homonationalism & Pinkwashing|url=http://www.out.com/news-opinion/2015/10/06/op-ed-hypocrisy-homonationalism-pinkwashing|accessdate=22 July 2022|work=www.out.com|language=en}}</ref> [[জাতীয়তাবাদ|জাতীয়তাবাদী ৰাজনীতিৰ]] সৈতে জড়িত এলজিবিটি ব্যক্তি আৰু সংগঠনসমূহৰ সহযোগিতাৰ সৈতে পশ্চিমীয়া জাতিসমূহে এলজিবিটি অধিকাৰৰ ক্ৰমবৰ্ধমান গ্ৰহণযোগ্যতাক বুজায় । এই মতাদৰ্শ প্ৰথমে সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধৰ প্ৰেক্ষাপটৰ ভিতৰতে উদ্ভৱ হৈছিল, কিয়নো আমেৰিকাই আপাত দৃষ্টিত সমকামীতাক ঘৃণা কৰা মুছলমান বিশ্বৰ বিৰোধিতা কৰি নিজকে এলজিবিটি-বন্ধুত্বপূৰ্ণ হিচাপে স্থান দিছিল। <ref name=":8"/> ইজৰাইল চৰকাৰে এলজিবিটিৰ অধিকাৰৰ শক্তিশালী সুৰক্ষাক পেলেষ্টাইনৰ সৈতে তুলনা কৰি ইজৰাইল-পেলেষ্টাইন সংঘাতত নিজৰ স্থিতি ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিছে। <ref>{{Cite news|date=23 November 2011|title=Opinion {{!}} Israel and 'Pinkwashing'|language=en-US|url=https://www.nytimes.com/2011/11/23/opinion/pinkwashing-and-israels-use-of-gays-as-a-messaging-tool.html|access-date=3 March 2022}}</ref> আমেৰিকাৰ যুদ্ধ বিৰোধী আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত এলজিবিটি লোকসকলে সামৰিক কাৰ্যকলাপ আৰু সামৰিক তালিকাভুক্তকৰণৰ প্ৰতি সহনশীলতাৰ বাবে বহল পৰিসৰৰ এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰে। ২০১৩ চনত যেতিয়া সামৰিক হুইচেল ব্ল’ৱাৰ চেলচিয়া মেনিঙৰ ছান ফ্ৰান্সিস্কো প্ৰাইডৰ ব’ৰ্ডলৈ মনোনয়ন বাতিল কৰা হৈছিল, তেতিয়া স্থানীয় এলজিবিটি গোটসমূহে আবেদনৰ আয়োজন আৰু বিতৰণ কৰিছিল, তেওঁ‌লোকে দাবী কৰিছিল যে এই বাতিলকৰণ ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত। <ref>{{Cite journal|last=Queer Strike|last2=Payday|date=1 February 2014|title=Chelsea Manning: Whistleblower on San Francisco Pride|url=https://doi.org/10.14321/qed.1.1.0139|journal=QED: A Journal in GLBTQ Worldmaking|volume=1|issue=1|pages=139–147|doi=10.14321/qed.1.1.0139|issn=2327-1574}}</ref> যুদ্ধ বিৰোধী কৰ্মীসকলে এক্সন এণ্টাৰপ্ৰাইজ আৰু ৰেথিয়ন টেকন’লজিছৰ দৰে অস্ত্ৰ নিৰ্মাতা কোম্পানীকো প্ৰাইড মাহত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে সমালোচনা কৰিছে। <ref>{{Cite news|date=25 June 2018|url=https://www.vice.com/en/article/z3xmk8/companies-are-using-pride-month-to-rainbow-wash-bombs-and-tasers|dead-url=3 March 2022|language=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref> === এলজিবিটি প্ৰাইডত কৰ্পৰেটৰ জড়িততা === একবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এলজিবিটি প্ৰাইডৰ অনুষ্ঠানত বৃহৎ নিগমসমূহ অধিক সক্ৰিয় হৈ পৰিছে। বহু নিগমে ইয়াক বিপণনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰি আৰু ৰাজহুৱাভাৱে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰি গৌৰৱ মাহ উদযাপন কৰে। আমেৰিকাত এই নিগমসমূহৰ কিছুমানে এলজিবিটি অধিকাৰৰ বিৰোধিতা কৰা বিধায়কসকলক [[:en:Campaign finance|প্ৰচাৰ অভিযানৰ অনুদান]] আগবঢ়োৱাৰ বাবে সমালোচনা কৰিছে। <ref name=":22">{{Cite news|date=20 June 2021|url=https://www.cnbc.com/2021/06/20/the-right-way-for-brands-to-approach-pride-month-and-all-year-round.html|dead-url=3 March 2022|language=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref> প্ৰাইড মাহৰ সময়ত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক বস্তুগত সহায় আগবঢ়োৱাৰ বাবে আন নিগমসমূহো প্ৰশংসিত হয়। [[:en:GLAAD]] লৈ দান দি গৌৰৱ মাহ উদযাপন কৰাৰ বাবে [[:en:Kellogg's|কেলগছৰ]] প্ৰশংসা কৰা হৈছে।<ref name=":22" /> বহুতো নিগমে প্ৰাইড মাহৰ সময়ত প্ৰাইড থিমযুক্ত সামগ্ৰী মুকলি কৰে, আৰু এই উপাৰ্জন ব্যৱহাৰ কৰি এলজিবিটি অলাভজনক গোটসমূহলৈ অৰিহণা যোগায়। <ref>{{Cite web|last=Murphy|first=Shayna|date=27 May 2021|title=55 brands that are giving back for Pride Month 2021|url=https://www.usatoday.com/story/money/reviewed/2021/05/27/pride-month-2021-brands-giving-back-lgbtq-community/7467685002/|accessdate=3 March 2022|work=[[USA TODAY]]|language=en-US|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name=":15">{{Cite web|last=Abad-Santos|first=Alex|date=25 June 2018|title=How LGBTQ Pride Month became a branded holiday|url=https://www.vox.com/2018/6/25/17476850/pride-month-lgbtq-corporate-explained|accessdate=3 March 2022|work=[[Vox Media|Vox]]|language=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref> [[এডিডাছ]], [[:en:Apple Inc.|এপল]], [[:en:The Walt Disney Company|ডিজনী]], [[:en:Nike, Inc.|নাইক]], [[:en:Peloton Interactive|পেলোটন]], আৰু অন্যান্য প্ৰধান ব্ৰেণ্ডসমূহে ২০২০ চনত [[:en:The Trevor Project|দ্য ট্ৰেভৰ প্ৰজেক্ট]] আৰু অন্যান্য এলজিবিটি অলাভজনক সংস্থাসমূহক দান কৰে।<ref>{{Cite web|last=Murphy|first=Shayna|title=25 brands that are giving back for Pride Month|url=https://www.usatoday.com/story/tech/reviewedcom/2020/06/22/pride-month-2020-25-brands-giving-back-lgbtq-community/3234046001/|accessdate=23 July 2022|work=[[USA TODAY]]|language=en-US|archiveurl=|archivedate=}}</ref> এলজিবিটি বিষয়ত নিগমে স্থিতি গ্ৰহণ কৰে নে নকৰে সেই বিষয়ে বহু কাৰকে প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। এলজিবিটি শ্ৰমিকসকলৰ সুৰক্ষাৰ ফলত চাকৰিৰ সন্তুষ্টি অধিক আৰু কৰ্মক্ষমতা বৃদ্ধি পায়। <ref name=":0"/> এলজিবিটি অধিকাৰৰ বাবে সমৰ্থন ইতিবাচক ৰাজহুৱা ভাবমূৰ্তি বিচৰাৰ সৈতেও জড়িত, বিশেষকৈ যিবোৰ নিগমৰ ব্ৰেণ্ড-সচেতনতা উচ্চ। কোম্পানীটোৰ ভিতৰৰ এলজিবিটি লোকসকলেও নিগমৰ আচৰণত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। কৰ্মশক্তিত মুকলিকৈ এলজিবিটি কৰ্মচাৰীৰ উপস্থিতি এলজিবিটি অধিকাৰৰ বাবে কৰ্পৰেট সমৰ্থনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, আৰু এলজিবিটি শ্ৰমিকৰ বাবে কৰ্মচাৰী সম্পদ গোটসমূহক কেতিয়াবা নিগমসমূহে সমৰ্থন কৰে, যাৰ ফলত এই গোটসমূহক এলজিবিটি বিষয়সমূহৰ সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত লোৱাত জড়িত কৰা হয়। এনে জড়িততাই ইণ্ডিয়ানাৰ ধৰ্মীয় স্বাধীনতা পুনৰুদ্ধাৰ আইন আৰু উত্তৰ কেৰ’লিনাৰ বাথৰুম বিল আংশিকভাৱে বাতিল কৰাৰ এটা কাৰক আছিল। <ref>{{Cite journal|last=Maks-Solomon|first1=Cory|last2=Drewry|first2=Josiah Mark|date=2021|title=Why Do Corporations Engage in LGBT Rights Activism? LGBT Employee Groups as Internal Pressure Groups|url=https://www.cambridge.org/core/journals/business-and-politics/article/why-do-corporations-engage-in-lgbt-rights-activism-lgbt-employee-groups-as-internal-pressure-groups/8A0D1F32974A1466B4384BE51DA4E318|journal=[[Business and Politics]]|language=en|volume=23|issue=1|pages=124–152|doi=10.1017/bap.2020.5|issn=1469-3569|archiveurl=|archivedate=}}</ref> বহুতো চিইঅ’ আৰু কৰ্পৰেট কাৰ্যবাহীয়েও ব্যক্তিগতভাৱে এলজিবিটিৰ অধিকাৰক সমৰ্থন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ ব্যক্তিগত বিশ্বাসৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিজৰ কোম্পানীসমূহক নিৰ্দেশনা দিবলৈ বিচাৰে। <ref name=":11"/> === চুবুৰীবোৰ === এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহ বিশেষকৈ [[:en:Gay neighborhoods|সমকামী চুবুৰীৰ]] গতিশীলতাত স্পষ্ট, যিয়ে এলজিবিটি লোকসকলক তেওঁলোকৰ ব্যয়সাধ্যতা আৰু অন্য [[:en:Sexual minorities|যৌন সংখ্যালঘুৰ]] সৈতে থাকি প্ৰদান কৰা সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে আকৰ্ষণ কৰিছিল। এই চুবুৰীবোৰে সামাজিক [[:en:Social stigma|কলংক]] কমি যোৱাৰ পিছত তেওঁ‌লোকক " [[:en:Trendy|ট্ৰেণ্ডি]] " কৰি তুলিছিল, তাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে [[:en:Gentrification|জেণ্ট্ৰিফিকেচন]] প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে পাৰ হৈছিল। বৃদ্ধি পোৱা মূল্যই নতুন খৰচ বহন কৰিব নোৱাৰা এলজিবিটি জনসংখ্যাক অপসাৰিত কৰিলে। ^{&#x5B; ''[[Wikipedia:Manual of Style/Words to watch#Relative time references|সময়সীমা?]]'' &#x5D;} <ref name=":122">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2016/jan/13/end-of-gaytrification-cities-lgbt-communities-gentrification-gay-villages|date=13 January 2016|archiveurl=|archivedate=}}</ref> এই অন্যান্য অনুষ্ঠানসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ চাৰিওফালে ক্ৰমান্বয়ে এক বিশেষ বজাৰ গঢ় লৈ উঠিছিল। এই বজাৰখন বিশেষভাৱে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰয়োজনীয়তাক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল, তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে একচেটিয়াভাৱে ডিজাইন কৰা সেৱা আৰু সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিছিল। বিভিন্ন কোম্পানী আৰু প্ৰতিষ্ঠানে পাছলৈ এলজিবিটি অধিকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষাক তেওঁলোকৰ কোম্পানী নীতি আৰু [[:en:Codes of conduct|আচৰণ বিধিত]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, আনকি [[:en:List of LGBT events|এলজিবিটি অনুষ্ঠানৰ বাবেও]] বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰে। <ref name="cashing2">{{Cite journal|last=Guidotto|first1=Nadia|date=2006|title=Cashing in on Queers: From Liberation to Commodification|url=http://jqstudies.library.utoronto.ca/index.php/jqstudies/article/view/3286/1414|journal=Canadian Online Journal of Queer Studies in Education|volume=2|issue=1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913070638/http://jqstudies.library.utoronto.ca/index.php/jqstudies/article/view/3286/1414|archivedate=13 September 2016}}</ref> এই ধৰণৰ সামাজিক-যৌন সম্পৰ্কৰ মূল্যায়ন সমকামী মডেলিঙৰ বৈশিষ্ট্য, যাৰ উৎপত্তি হৈছে কোম্পানীসমূহে ৰেইনব' পুঁজিবাদৰ জৰিয়তে এক কেন্দ্ৰীভূত যৌন বজাৰৰ নতুন গঠনত: {{blockquote|স্পেইনত সেই সময়ৰ সক্ৰিয় সমকামী আন্দোলনৰ পৰা সমকামিতাৰ পুৰুষসুলভতাক পুনৰ সংজ্ঞায়িত কৰা হোৱা নাছিল, সমকামী মডেল বিস্তাৰো কৰা হোৱা নাছিল। [...] নতুন মডেলৰ অনুপ্ৰৱেশ ব্যক্তিগত চেনেলৰ জৰিয়তে কৰা হয়: উদ্যোগীসকলে ইতিমধ্যে অন্য দেশত উপস্থিত থকা সমকামী প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অনুকৰণেৰে ইয়াৰ পুনৰুৎপাদন কৰে"<ref> [http://www.persee.fr/docAsPDF/comm_0588-8018_1982_num_35_1_1521.pdf L'homosexualité masculine, ou le bonheur dans le ghetto?]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Persee. 1982.</ref> |''Pink Society'', p. 82–84<ref name="pinksociety"/>}} == সঁহাৰি == === সোঁপন্থী সঁহাৰি === আমেৰিকাত ৰিপাব্লিকান ৰাজনীতিবিদসকলে নিগমসমূহক সমালোচনা কৰিছে যে তেওঁলোকে এলজিবিটি অধিকাৰৰ সপক্ষে স্থিতি গ্ৰহণ কৰিছে। ২০২২ চনত ফ্ল'ৰিডাৰ শিক্ষাৰ অভিভাৱক অধিকাৰ আইনক <ref>{{Cite news|last=Bebernes|first=Mike|date=26 April 2022|title=The forces that put Disney and the GOP on a collision course|url=https://news.yahoo.com/the-forces-that-put-disney-and-the-gop-on-a-collision-course-214748975.html|access-date=23 July 2022|language=en-US|archiveurl=|archivedate=}}</ref> পিছত ফ্ল'ৰিডাৰ গৱৰ্ণৰ ৰন ডিচেন্টিছ আৰু অন্যান্য ৰিপাব্লিকানসকলে ডিজনীক "জাগৰ" বুলি সমালোচনা কৰে।<ref name=":13"/> === এলজিবিটি গোট আৰু সংগঠনৰ পৰা পুছ-বেক === [[চিত্ৰ:Queer_Liberation,_Not_Rainbow_Capitalism.jpg|thumb| "কুইয়াৰ লিবাৰেচন, নট ৰেইনব' কেপিটেলিজম", ২০১৯ চনত অনুষ্ঠিত কুইয়াৰ লিবাৰেচন মাৰ্চত প্ৰদৰ্শিত হোৱা এখন ফলক]] বহু বাওঁপন্থী এলজিবিটি গোটে কৰ্পৰেট জড়িততা আৰু এলজিবিটি প্ৰাইডৰ সমৰ্থনৰ প্ৰতিবাদ কৰে। <ref>{{Cite journal|last=Hogan|first1=Mélanie Hogan|date=2005|title=Radical Queers: A Pop Culture Assessment of Montréal's Anti-Capitalist Ass Pirates, the Panthères roses, and Lesbians on Ecstasy|url=https://cws.journals.yorku.ca/index.php/cws/article/download/6133/5321/0|journal=Canadian Woman Studies|volume=24|issue=2–3|pages=154–159}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Lotter|first=Rod|date=27 June 2012|title=Pride for Profit: Are corporations cashing in on Seattle Pride?|url=http://www.capitolhilltimes.com/2012/06/pride-for-profit-corporations-cash-in-on-seattle-pride/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150819145530/http://www.capitolhilltimes.com/2012/06/pride-for-profit-corporations-cash-in-on-seattle-pride/|archivedate=19 August 2015|accessdate=23 July 2022|work=[[Capitol Hill Times]]|language=en-US}}</ref> ২০১৫ চনত যেতিয়া প্ৰাইড গ্লাছগোৱে উপস্থিতি মাচুল ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, তেতিয়া কৰ্মীৰ এটা দলে ফ্ৰী প্ৰাইড গ্লাছগোক একেদিনাই, আৰু তাৰ পিছৰ পৰা প্ৰতি বছৰে প্ৰাইড গ্লাছগোৰ দিনটোত অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ আয়োজন কৰিছিল, যিটো বিনামূলীয়া বিকল্প হিচাপে উদযাপনৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰতিবাদৰ বৈশিষ্ট্য প্ৰদান কৰা হয়। <ref name=":14"/> ২০২০ চনত আমেৰিকাত জৰ্জ ফ্লয়ডৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত দ্য অক্ৰা প্ৰজেক্টৰ দৰে কিছুমান গোটে এলজিবিটি প্ৰাইড উদযাপনক আফ্ৰিকান-আমেৰিকান এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ে সন্মুখীন হোৱা সমস্যাসমূহক উপেক্ষা কৰা বুলি সমালোচনা কৰিছিল। <ref>{{Cite news|date=1 July 2020|language=en|url=https://www.reuters.com/article/us-minneapolis-police-blacktranslives-idUSKBN24276C|dead-url=3 March 2022|archiveurl=|archivedate=}}</ref> [[চিত্ৰ:Manifestación_Orgullo_Crítico_2015.JPG|thumb| স্পেইনৰ মাদ্ৰিদৰ পুয়েৰ্টা ডেল ছলত উপস্থিত হোৱা ক্ৰিটিকেল প্ৰাইড ২০১৫ ( ''Orgullo Crítico 2015'' )]] তাৰ পিছত [[Same-sex marriage in Spain|স্পেইনত সমকামী বিবাহ]] গৃহীত হোৱাৰ পিছত এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যসকলে অনুভৱ কৰে যে প্ৰাইড পেৰেড আৰু [[Demonstration (protest)|প্ৰতিবাদৰ বিক্ষোভ]] নহয় আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ই পৰ্যটন ব্যৱসায়ত পৰিণত হৈছে। <ref>[https://www.diagonalperiodico.net/psoe-y-pp-apuestan-por-orgullo-empresarial.html PSOE y PP apuestan por un Orgullo empresarial.] Diagonal Periódico. 28 June 2011.</ref> ২০০৬ চনৰ পৰা [[Madrid|মাদ্ৰিদৰ]] উপকণ্ঠ অঞ্চলত বছৰি এলজিবিটি [[Commodification|পণ্যীকৰণৰ]] বিৰুদ্ধে কেইবাটাও বিক্ষোভ অনুষ্ঠিত হয়, যাক বিকল্প গৌৰৱ বা [[Critical pride|সমালোচনাত্মক গৌৰৱ]] ( ''Orgullo Alternativo বা Orgullo Crítico'' ) বুলি কোৱা হয়। <ref>{{Cite web|language=es|url=http://www.dosmanzanas.com/2010/06/manifestacion-del-orgullo-critico-en-vallecas.html|title=Manifestación del Orgullo Crítico en Vallecas|trans_title=|work=Dos manzanas|date=27 June 2010|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref>{{Cite web|language=es|url=http://www.lamarea.com/2014/06/28/de-la-liberacion-homosexual-al-orgullo-gay/|title=De la liberación homosexual al Orgullo gay|trans_title=|work=La Marea|date=28 June 2014|archiveurl=|archivedate=}}</ref> প্ৰথম ইণ্ডিগনেণ্ট প্ৰাইড ( {{Lang|es|Orgullo Indignado}} ) পেৰেড অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল, অৰ্থনৈতিক প্ৰদৰ্শন নিৰ্বিশেষে এক বেলেগ যৌনতাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল যিয়ে অন্যান্য অ-নৰ্মেটিভ শাৰীৰিকতাৰ উপৰিও [[Gender|লিংগ]], [[Ethnicity|জাতি]], [[Ageing|বয়স]] আৰু [[Social class|সামাজিক শ্ৰেণীৰ]] [[Intersectionality|আন্তঃবিভাজনতাক]] লক্ষ্য ৰাখিব লাগে। <ref>{{Cite web|url=http://madrid.tomalaplaza.net/2011/09/12/transfagdyke-manifesto/|title=Transfagdyke Manifesto|date=4 June 2011|archiveurl=|archivedate=}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পিছত অনুষ্ঠানটো  এ ক্ৰিটিকেল প্ৰাইড ( {{Lang|es|Orgullo Crítico}} ), আংশিকভাৱে গোলাপী পুঁজিবাদৰ আপত্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। <ref>{{Cite news|language=es|url=https://www.diagonalperiodico.net/solo-multimedia/30836-orgullo-critico-2016.html|title=Más de 2.000 personas participan en el Orgullo Crítico 2016|date=29 June 2016|archiveurl=|archivedate=}}</ref> ৰামধেনু পুঁজিবাদক পিংকৱাছিং আৰু টোকেনিছৰ এটা প্ৰকাৰ হিচাপে সমালোচনা কৰা হৈছে য’ত নিগমসমূহে বিপণন কৌশল হিচাপে নিজৰ সুনাম উন্নত কৰিবলৈ কুৎসিতভাৱে চেষ্টা কৰে যাতে দুৰ্বল শ্ৰমিক পদ্ধতি বা এলজিবিটি বিৰোধী ৰাজনীতিবিদসকলক দিয়া অনুদানৰ দৰে কথাবোৰৰ পৰা বিচলিত হয়। এলজিবিটিকিউ নেচনে কয় যে "পিংকৱাশ্বিংত জড়িত বহু ব্ৰেণ্ডে এলজিবিটিকিউ সম্প্ৰদায়ক ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ জনসংযোগ বৃদ্ধি আৰু 'গোলাপী ধন'ৰ পৰা মূলধন আহৰণ কৰাৰ বাবে দোষী, এই সকলোবোৰ অন্যায় শ্ৰমিক পদ্ধতি, বৈষম্যমূলক নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়া আৰু এলজিবিটিকিউ বিৰোধী সংস্থাসমূহক সমৰ্থন কৰি"। <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/national/pride-beyond-june-the-complexity-of-rainbow-capitalism-and-corporate-allyship-news-290182|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Avatar Television Franchise Storytelling, Identity, Trauma, and Fandom|date=2022|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=108}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Political Theology Today 100 Years After Carl Schmitt|date=2023|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.lgbtqnation.com/2022/07/what-is-pinkwashing/|date=26 July 2022|archiveurl=|archivedate=}}</ref> === সমৰ্থন === এলজিবিটি প্ৰাইডত অধিক কৰ্পৰেট জড়িততাৰ সমৰ্থকসকলে কয় যে এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ বাবে কৰ্পৰেট সমৰ্থনে আইন প্ৰণয়নক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে, এলজিবিটি লোকসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, আৰু সমাজত এলজিবিটি লোকসকলক গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে সমৰ্থন শক্তিশালী কৰিব পাৰে। ২০২০ চনত দ্য ট্ৰেভৰ প্ৰজেক্টটো এই কথাৰ সাক্ষি হ'ল যে- এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ক সমৰ্থন কৰা ব্ৰেণ্ডৰ বাবেই নাবালক এলজিবিটি আমেৰিকানসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ যৌন পৰিচয়ৰ বিষয়ে অধিক ইতিবাচক যেন অনুভৱ কৰিছিল। <ref>{{Cite web|last=Moreno|first=J. Edward|date=15 June 2022|title=Companies Face Worker Pressure to Go Beyond Pride Month Rainbows|url=https://news.bloomberglaw.com/daily-labor-report/companies-face-worker-pressure-to-go-beyond-pride-month-rainbows|accessdate=23 July 2022|work=news.bloomberglaw.com|language=en|archiveurl=|archivedate=}}</ref> ৭৬% এলজিবিটি আমেৰিকান লোকে প্ৰাইড মাহৰ অনুষ্ঠানত কৰ্পৰেট অংশগ্ৰহণক সমৰ্থন কৰিছিল, ইয়াৰ বিপৰীতে বহু প্ৰাইড অনুষ্ঠানৰ আয়োজকসকলেও সমৰ্থন দেখুৱাইছিল। <ref name=":5"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == [[শ্ৰেণী:এলজিবিটি]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] 9d87r0kdsmssxp6nmaeakg3y9b1968r 0 122117 634440 632442 2026-09-06T09:27:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634440 wikitext text/x-wiki {{সাময়িক সংশোধনৰ প্ৰয়োজন|date=2025-05-24|reason=আৰ্থ-সামাজিক পৰিসংখ্যাৰ উপস্থিতি}} [[File:Ear of rye.jpg|thumb]] '''ৰাই''' (Secale cereale) হৈছে একপ্ৰকাৰ শস্য। ইয়াক মূলতঃ পূব আৰু উত্তৰ [[ইউৰোপ]]ৰ পৰা [[ৰাছিয়া]]লৈকে খেতি কৰা হয়। এই শস্য ঠাণ্ডা বতৰৰ অঞ্চলবোৰত উপযোগী; ইয়াৰ জোৰদাৰ বৃদ্ধিয়ে অপতৃণ দমন কৰে আৰু বছৰৰ আৰম্ভণিতে জীৱ-জন্তুৰ বাবে প্ৰচুৰ খাদ্যৰ যোগান ধৰে। ই ঘেঁহু আৰু যৱ জাতীয় শস্য। ৰাই শস্যৰ পৰা ৰুটি, [[বিয়েৰ]], ৰাই হুইস্কি আৰু পশু খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়৷ ইউৰোপত বিশ্বৰ প্ৰায় আধা ৰাই উৎপাদন হয়। ইউৰোপীয় লোককথাত Roggenwolf ("ৰাই পহু") হ'ল মাংসভোজী দানৱ বা Feldgeist. [[File:Wild rye.jpg|thumb|left|বনৰীয়া ৰাই]] ==বিৱৰণ== ৰাই হৈছে বীজৰ বাবে খেতি কৰা ওখ ঘাঁহ জাতীয় শস্য; ই বাৰ্ষিক বা দ্বিবাৰ্ষিক হ'ব পাৰে। পৰিৱেশৰ অৱস্থা আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ উচ্চতা ১ৰ পৰা ৩ মিটাৰ (৩ ফুট ৩ ইঞ্চিৰ পৰা ৯ ফুট ১০ ইঞ্চি) পৰ্যন্ত হয়। ইয়াৰ পাতবোৰ নীলা-সেউজীয়া, দীঘল আৰু জোঙা। বীজবোৰ প্ৰায় ৭ৰ পৰা ১৫ চেণ্টিমিটাৰ (২.৮ৰ পৰা ৫.৯ ইঞ্চি) দীঘল বক্ৰ মূৰ বা ডাল এটাত কঢ়িয়াই নিয়া হয়। মূৰটো বহুতো ডালৰে গঠিত, যিবোৰৰ প্ৰতিটোতে দুটা সৰু সৰু ফুল থাকে; স্পাইকলেটবোৰ মূৰৰ ওপৰলৈ বাওঁ আৰু সোঁফালে পৰ্যায়ক্ৰমে থাকে।<ref name="PlantVillage">{{cite web |title=Rye |url=https://plantvillage.psu.edu/topics/rye/infos |website=PlantVillage |access-date=4 May 2024}}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=220> File:Illustration Secale cereale0.jpg|উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ চিত্ৰণ। File:Secale cereale - cereal rye 2 - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|খোলাত থকা বীজ। File:Secale cereale - cereal rye - Steve Hurst USDA-NRCS PLANTS Database.jpg|বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শস্য। File:Rye grains rotated (cropped).jpg|ৰাইৰ বীজ [[ঘেঁহু]]ৰ তুলনাত প্ৰায় ৭ বা ৮ মিলিমিটাৰ দীঘল, বহুত ডাঙৰ আৰু কম ঘূৰণীয়া। </gallery> ==কৃষি== [[File:Ivan Shishkin - Рожь - Google Art Project.jpg|thumb|১৮৭৮ চনত ইভান শ্বিছকিনৰ তৈলচিত্ৰত ৰাই শস্যৰ পথাৰ।]] মধ্যযুগৰ পৰাই মধ্য আৰু পূব [[ইউৰোপ]]ত মানুহে ৰাইৰ খেতি ব্যাপকভাৱে কৰি আহিছে৷ ই [[ফ্ৰান্স]]-[[জাৰ্মানী]] সীমান্তৰ পূব আৰু হাংগেৰীৰ উত্তৰত থকা বেছিভাগ অঞ্চলতে মূলতঃ ৰুটি প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে শস্য হিচাপে কাম কৰে। দক্ষিণ ইউৰোপত ইয়াৰ খেতি প্ৰান্তীয় ভূমিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Behre |first=Karl-Ernst |date=1992 |title=The history of rye cultivation in Europe |url=https://www.academia.edu/17566065 |url-status=live |journal= Vegetation History and Archaeobotany |volume=1 |issue=3 |doi=10.1007/BF00191554 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323020416/https://www.academia.edu/17566065 |archive-date=March 23, 2022 |access-date=February 17, 2022 |s2cid=129518700}}</ref> ৰাইৰ ভৌতিক ধৰ্মই চূড়ান্ত খাদ্য সামগ্ৰীৰ বৈশিষ্ট্য যেনে বীজৰ আকাৰ, পৃষ্ঠভাগ, আৰু ছিদ্ৰতা আদিত প্ৰভাৱ পেলায়। বীজৰ পৃষ্ঠভাগৰ ক্ষেত্ৰফল শুকান আৰু তাপ সঞ্চাৰণৰ সময়ৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত।<ref name="Jouki-2012">{{cite journal |last1=Jouki |first1=Mohammad |last2=Emam-Djomeh |first2=Zahra |last3=Khazaei |first3=Naimeh |date=2012 |title=Physical Properties of Whole Rye Seed (''Secale cereal'') |journal=International Journal of Food Engineering |volume=8 |issue=4 |doi=10.1515/1556-3758.2054|s2cid=102003836}}</ref> সৰু বীজত তাপ সঞ্চাৰণ বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত শুকোৱাৰ সময় কম হয়। কম ছিদ্ৰযুক্ত বীজ শুকুৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত অধিক লাহে লাহে পানী হেৰুৱায়।<ref name="Jouki-2012" /> শীতকালীন ৰাই হ’ল শৰৎ কালত ৰোপণ কৰা যিকোনো জাতৰ ৰাই। শীতকালৰ উষ্ণ দিনত যেতিয়া সূৰ্যৰ পোহৰে গছজোপাক জমা হোৱাৰ ওপৰত সাময়িকভাৱে গৰম কৰি পেলায়, আনকি সাধাৰণ বৰফৰ আৱৰণ থকাৰ সময়তো ই বৃদ্ধি পায়। শীতকালত প্ৰতিৰোধী অপতৃণৰ বৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ ইয়াক আৱৰণ শস্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Burgos-2006">{{cite book |last1=Burgos |first1=Nilda R. |title=Handbook of Sustainable Weed Management |last2=Talbert |first2=Ronald E. |last3=Kuk |first3=Yong In |date=2006 |publisher=Haworth Press |isbn=978-1-56022-957-5 |editor1-last=Sing |editor1-first=Harinder P. |location= [[New York City|New York]] |page=110 |chapter=Grass-legume mixed cover crops for weed management |access-date=October 5, 2016 |editor2-last=Batish |editor2-first=Daisy Rani |editor3-last=Kohli |editor3-first=Ravinder Kumar |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Az-qoHPCnvYC&pg=PA110 |via= [[Google Books]] }}</ref> [[File:Claviceps purpurea 47424140.jpg|thumb|ৰাইৰ ওপৰত গজা বিষাক্ত এৰগট ভেঁকুৰ]] নেমাটোড Ditylenchus dipsaci আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ তৃণভোজী পোককে ধৰি কীট-পতংগই ৰাইৰ বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুতৰ বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।<ref name="Matz-1991">{{cite book |last=Matz |first=Samuel A. |url=https://books.google.com/books?id=WKY0h5YrQVwC&pg=PA182 |title=Chemistry and Technology of Cereals as Food and Feed |publisher=[[Van Nostrand Reinhold]]/AVI |year=1991 |isbn=978-0-442-30830-8 |location=New York |pages=181–182 |access-date=July 14, 2016}}</ref> == উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ == [[চিত্ৰ:2014 Rye Countries Export Treemap.png|thumb|upright=1.7|দেশ অনুসৰি ৰপ্তানি (২০১৪)<ref>[http://atlas.cid.harvard.edu/explore/tree_map/export/show/all/1002/2014/ Harvard Atlas of Economic Complexity]</ref>]] [[চিত্ৰ:RyeYield.png|thumb|upright=1.7|বিশ্বব্যাপী উৎপাদনৰ মানচিত্ৰ। ৰাই মূলতঃ মধ্য আৰু উত্তৰ ইউৰোপৰ মাজেৰে ৰাছিয়ালৈকে খেতি কৰা হয়।]] ৰাই প্ৰধানকৈ পূব, মধ্য আৰু উত্তৰ ইউৰোপত খেতি কৰা হয়। মূল ৰাই বেল্টটো উত্তৰ জাৰ্মানীৰ পৰা পোলেণ্ড, ইউক্ৰেইন আৰু পূবলৈ গৈ মধ্য আৰু উত্তৰ ৰাছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উত্তৰ আমেৰিকা, আৰ্জেণ্টিনাসহ দক্ষিণ আমেৰিকা, ওচেনিয়া (অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু নিউজিলেণ্ড), তুৰস্ক আৰু উত্তৰ চীনতো ৰাই খেতি কৰা হয়। ১৯৯২ চনৰ পৰা উৎপাদক দেশবোৰৰ অধিকাংশতেই ৰাইৰ উৎপাদন হ্ৰাস পাইছে; উদাহৰণস্বৰূপে, ৰাছিয়াত ৰাইৰ উৎপাদন ১৯৯২ চনত ১৩.৯ মেট্ৰিক টনৰ পৰা ২০২২ চনত ২.২ মেট্ৰিক টনলৈ হ্ৰাস পায়।<ref name="FAOSTAT">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Crops and livestock products |work=FAOSTAT |publisher=Food and Agriculture Organization}}</ref><ref name="FAOSTATb" /> {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ শীৰ্ষ ৰাই উৎপাদক (মেট্ৰিক টনত) |- ! উৎপাদক ! ২০২২<ref name="FAOSTATb">{{cite web |title=FAOSTAT |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |website=www.fao.org |access-date=1 March 2024}}</ref> ! ২০২০<ref name="FAOSTATb" /> ! ২০১৮<ref name="FAOSTATb" /> ! ২০১৬<ref name="FAOSTATb" /> ! ২০১৪<ref name="FAOSTATb" /> |- |{{left}} {{EU}} ||৭,৪৫০,৯২০ ||৮,৯৩৯,৫১০ ||৬,১৪১,০৪০ ||৭,৪০০,৬৮৬ ||৮,৮৯০,৭২৬ |- |{{left}} {{GER}} ||৩,১৩২,৩০০ ||৩,৫১৩,৪০০ ||২,২০১,৪০০ ||৩,১৭৩,৮০০ ||৩,৮৫৪,৪০০ |- |{{left}} {{POL}} ||২,৩৩৭,১৩০ ||২,৯২৯,৯৩০ ||২,১২৬,৫৭০ ||২,১৯৯,৫৭৮ ||২,৭৯২,৫৯৩ |- |{{left}} {{RUS}} ||২,১৭৮,৮০৮ ||২,৩৭৭,৬২৯ ||১,৯১৬,০৫৬ ||২,৫৪৭,৮৭৮ ||৩,২৮০,৭৫৯ |- |{{left}} {{BLR}} ||৭৫০,০০০ ||১,০৫০,৭০২ ||৫০২,৫০৫ ||৬৫০,৯০৮ ||৮৬৭,০৭৫ |- |{{left}} {{DEN}} ||৬৯১,৪৭০ ||৬৯৯,৩৭০ ||৪৭৬,৫৯০ ||৫৭৭,২০০ ||৬৭৭,৮০০ |- |{{left}} {{CAN}} ||৫২০,১৭৭ ||৪৮৭,৮০০ ||২৩৬,৪০০ ||৪৩৬,০০০ ||২১৭,৫০০ |- |{{left}} {{CHN}} ||৫০০,৭৬৭ ||৫১২,৫৯১ ||৫০৪,৬৯৮ ||৫৪৫,৬৫৭ ||৫২০,০০০ |- |{{left}} {{UKR}} ||৩১৪,০৩০ ||৪৫৬,৭৮০ ||৩৯৩,৭৮০ ||৩৯১,৫৬০ ||৪৭৮,০০০ |- |{{left}} {{USA}} ||৩১২,৪৬০ ||২৯২,৯৩০ ||২১৪,১৮০ ||২৯০,৩৭৯ ||১৮২,৬১০ |- |{{left}} {{UK}} ||২৪২,২০৭ ||৭২,৪৫০ ||৯৫,৩৬৬ ||৪৮,৫৬৩ ||৫৫,৮৯৯ |- |{{left}} {{ARG}} ||২২৫,৫১০ ||২২১,২০১ ||৮৬,০৯৮ ||৬০,৬৭৬ ||৫২,১৩০ |- |{{left}} {{ESP}} ||১৮৮,৮৮০ ||৪০৭,৬২০ ||৪০৪,২৮০ ||৩৭৭,৩৫৫ ||২৯০,৯৭০ |- |{{left}} '''বিশ্বৰ মুঠ''' ||'''১৩,১৪৩,০৫৫''' ||'''১৫,০৩৬,৮১২''' ||'''১০,৭০২,৪৮২''' ||'''১২,৯৯৯,১৪৪''' ||'''১৫,২০৪,১৫৮''' |} {{Clear}} আন শস্য যেনে ঘেঁহুৰ তুলনাত ৰাইৰ বিশ্ব ব্যৱসায় যথেষ্ট কম। ২০১৬ চনত ৰাইৰ মুঠ ৰপ্তানি আছিল ১৮৬ মিলিয়ন ডলাৰ<ref>{{cite web |url=http://atlas.media.mit.edu/en/visualize/tree_map/hs92/export/show/all/100200/2016/ |title=OEC – Countries that export Rye (2016) |access-date=October 22, 2017 |archive-date=March 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323020546/https://oec.world/en/home-a |url-status=live}}</ref> আৰু ঘেঁহুৰ ৰপ্তানি আছিল ৩০.১ বিলিয়ন ডলাৰ।<ref>{{cite web |url=http://atlas.media.mit.edu/en/visualize/tree_map/hs92/export/show/all/100190/2016/ |title=OEC – Countries that export Wheat except durum wheat, and meslin (2016) |access-date=October 22, 2017 |archive-date=March 23, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220323020450/https://oec.world/en/home-a |url-status=live}}</ref> পোলেণ্ডে প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে সৰ্বাধিক ৰাই খায় (২০০৯ চনত {{cvt|32.4|kg}}), তাৰ পাছতে নৰ্ডিক আৰু বাল্টিক দেশসমূহ আহে। ইউৰোপীয় সংঘত সাধাৰণতে প্ৰতিজন ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে {{cvt|5.6|kg}} ৰাই খোৱা হয়। সমগ্ৰ বিশ্বত জনমূৰিৰ ভিত্তিত মাথোঁ {{cvt|0.9|kg|sigfig=1}} ৰাই খোৱা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.ryeandhealth.org/statistics-a-usage |title=Statistics and Usage – www.ryeandhealth.org |access-date=October 22, 2017 |archive-date=June 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615152805/http://www.ryeandhealth.org/statistics-a-usage |url-status=dead |archivedate=June 15, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615152805/http://www.ryeandhealth.org/statistics-a-usage |deadurl=yes }}</ref> ==হাইব্ৰিডৰ উৎপাদন== [[File:Wheat, rye, triticale montage.jpg|thumb|ঘেঁহু, ৰাই আৰু ইয়াৰ সংকৰ, ট্ৰাইটিকেল। ঘেঁহুতকৈ ট্ৰাইটিকেল যথেষ্ট ডাঙৰ।]] ১৯ শতিকাৰ পৰা জাৰ্মানী আৰু স্কটলেণ্ডত উদ্ভিদ প্ৰজননকাৰীসকলে,<ref>{{cite web |title=Triticale |url=https://dhcrop.bsmrau.net/triticale-2/ |publisher=Digital Herbarium of Crop Plants Establishment of Digital Herbarium and Herbal museum for Crop plant by Department of Crop Botany, BSMRAU |access-date=4 May 2024}}</ref> বিশেষকৈ ১৯৫০ চনৰ পৰা ঘেঁহু আৰু ৰাইৰ উত্তম গুণসম্পন্ন সংকৰ শস্য প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কাম কৰিছিল, যাক বৰ্তমান ট্ৰাইটিকেল বুলি কোৱা হয়। আধুনিক ট্ৰাইটিকেলবোৰ ছটা ক্ৰম’জমৰ গোটৰ সৈতে হেক্সাপ্লয়ড; বছৰি লাখ লাখ টন শস্য উৎপাদন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Faccini-2023">{{cite journal |last1=Faccini |first1=Nadia |last2=Morcia |first2=Caterina |last3=Terzi |first3=Valeria |last4=Rizza |first4=Fulvia | last5=Badeck |first5=Franz-Werner |title=Triticale in Italy |journal=[[Biology (journal)|Biology]] |volume=12 |issue=10 |date=2023-10-04 |pmid=37887018 |pmc=10603945 |doi=10.3390/biology12101308 |doi-access=free |page=1308}}</ref> ==খাদ্য আৰু পানীয় হিচাপে ব্যৱহাৰ== <gallery class=center mode=nolines widths=200 heights=180> Oval rye pumpkin bread 2024-03-10 08.jpg|ৰাইৰ ৰুটি Naturaplan Bio Pumpernickel.png|পাম্পাৰনিকেল IKEA knäckebröd.JPG|চুইডিছ ৰাই ক্ৰিছ্পব্ৰেড ({{lang|sv|Knäckebröd}}) File:Sultsina.png|চুল্‌ছিনা, ঐতিহ্যবাহী খাদ্য, যাৰ ভিতৰত চুজি থাকে Old Overholt Rye Whiskey bottle and tumbler.jpg|ৰাই হুইস্কি Terrapin Brewing Co. Rye Squared Imperial Pale Ale.jpg|ৰাই বিয়েৰ </gallery> ==লোকবিশ্বাস== [[File:Roggenwolf and Rye Sheaves in coat of arms.jpg|thumb|Roggenwolf, ৰাই পথাৰ মাংসভোজী আত্মা, চপাই থোৱা ৰাইৰ গুটিৰ সৈতে, বাৰ্টেন্সলেবেন পৰিয়ালৰ জাতীয় পতাকাত]] ইউৰোপীয় লোককথাত Roggenwolf ("ৰাই পহু") এটা মাংসভোজী দানৱ বা Feldgeist, এটা পহুৰ দৰে আকৃতিৰ এটা ক্ষেত্ৰ আত্মা।<ref name="Golther-2011">{{cite book |last=Golther |first=Wolfgang |year=2011 |title=Germanische Mythologie: Vollständige Ausgabe |language=German |trans-title=Germanic Mythology |edition=Complete |publisher=Marix-Verlag |location=Wiesbaden |isbn=978-3-937715-38-4 |page=200}}</ref> ৰগেনউলফে শিশু চুৰি কৰি খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite book |last=Mannhardt |first=Wilhelm |author-link=Wilhelm Mannhardt |year=2005 |title=Wald- und Feldkulte: Band II |language=German |trans-title=Forest and Field Cults: Volume II |publisher=Elibron Classics |isbn=1-4212-4778-X |page=319}}</ref> শেষৰ শস্যৰ মূৰবোৰ প্ৰায়ে কৃষি আত্মাৰ বাবে বলিদান হিচাপে নিজৰ ঠাইত এৰি দিয়া হয়।<ref>{{cite book |last1=Dahn |first1=Felix |author-link=Felix Dahn |last2=Dahn |first2=Therese |year=2010 |title=Germanische Götter- und Heldensagen |url=https://archive.org/details/germanischegotte0000dahn |language=German |trans-title=Germanic God- and Hero-tales |publisher=Marix-Verlag |location=[[Wiesbaden]] |isbn=978-3-937715-39-1 |page=[https://archive.org/details/germanischegotte0000dahn/page/171 171]}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:শস্য]] 0ukoir452efjfa0gibjel15k1d8ur6d 0 122445 634405 632457 2026-09-06T00:04:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634405 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}[[চিত্ৰ:Microplastics_in_sediments.jpg|thumb| জাৰ্মানীৰ চাৰিখন নদীৰ পলসত মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক। বৈচিত্ৰময় আকৃতিবোৰ মন কৰক। বগা কাঁড়চিহ্নবোৰে এলুমিনিয়াম, কাঁচ আৰু বালিক সূচায়। (বগা দণ্ডচিহ্নবোৰে স্কেলৰ বাবে ১ মিলিমিটাৰক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।)]] [[চিত্ৰ:Plastic_straw_photo-degraded_and_brittle.webm|thumb| ফটোডিগ্ৰেডেড প্লাষ্টিক ষ্ট্ৰ। এটি পাতল স্পৰ্শই ডাঙৰ ষ্ট্ৰ ভাঙি মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকলৈ পৰিণত কৰে।]] '''মাইক্ৰ'প্লাষ্টিক''' ({{Lang-en|Microplastics}}) হৈছে "নিয়মীয়া বা অনিয়মীয়া আকৃতিৰ এনে কিছুমান কৃত্ৰিম কঠিন কণা বা পলিমেৰিক মেট্ৰিচ, যাৰ আকাৰ ১ মাইক্ৰʼমিটাৰৰ পৰা ৫ মিলিমিটাৰলৈকে, উৎপত্তিৰ দিশৰ পৰা যিবোৰ প্ৰাথমিক বা গৌণ মূলৰ, যিবোৰ পানীত অদ্ৰৱণীয়।"<ref name="Microplastics: Finding a consensus">{{Cite journal|last=Frias|first1=J.P.G.L.|last2=Nash|first2=Roisin|title=Microplastics: Finding a consensus on the definition|journal=Marine Pollution Bulletin|date=January 2019|volume=138|pages=145–147|doi=10.1016/j.marpolbul.2018.11.022|pmid=30660255|bibcode=2019MarPB.138..145F}}</ref> মাইক্ৰʼপ্লাষ্টিক মানুহৰ স্বাস্থ্য{{Citation needed|date=May 2025}} আৰু পৰিৱেশৰ বাবে বিপজ্জনক কাৰণ ইয়াত ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ থাকে যিবোৰ পিছলৈ বায়ু, পানী আৰু খাদ্যলৈ বিয়পে। মাইক্ৰʼপ্লাষ্টিকে প্ৰসাধন সামগ্ৰী, [[কাপোৰ]], [[নিৰ্মাণ]], পুনঃসংস্কাৰ, খাদ্য পেকেজিং, আৰু ঔদ্যোগিক প্ৰক্ৰিয়াকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৰ পৰা [[প্ৰকৃতি|প্ৰাকৃতিক]] [[পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ|পৰিৱেশ তন্ত্ৰত]] প্ৰৱেশ কৰি [[প্ৰদূষণ|প্ৰদূষণৰ]] সৃষ্টি কৰে। ''মাইক্ৰ'প্লাষ্টিক'' শব্দটো ডাঙৰ, অ-মাইক্ৰস্কোপিক প্লাষ্টিক আৱৰ্জনাসমূহৰ পৰা মাইক্ৰʼপ্লাষ্টিকক পৃথক কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকসমূহৰ দুটা শ্ৰেণীবিভাজন বৰ্তমান স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত। প্ৰাথমিক মাইক্ৰʼপ্লাষ্টিকত যিকোনো [[প্লাষ্টিক]]ৰ টুকুৰা বা কণা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে যিবোৰ [[প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ|পৰিৱেশ]]ত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে ইতিমধ্যে ৫ মিমি বা তাতকৈ কম আকাৰৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছে কাপোৰৰ মাইক্ৰʼফাইবাৰ, মাইক্ৰʼবিড, প্লাষ্টিকৰ গ্লিটাৰ<ref>{{Cite journal|last=Green|first1=Dannielle Senga|last2=Jefferson|first2=Megan|last3=Boots|first3=Bas|last4=Stone|first4=Leon|title=All that glitters is litter? Ecological impacts of conventional versus biodegradable glitter in a freshwater habitat|journal=Journal of Hazardous Materials|date=January 2021|volume=402|pages=124070|doi=10.1016/j.jhazmat.2020.124070|pmid=33254837|bibcode=2021JHzM..40224070G}}</ref> আৰু প্লাষ্টিকৰ ছুৰি বা পেলেট (নাৰ্ডল বুলিও কোৱা হয়)।<ref name="Cole-2013">{{Cite journal|last=Cole|first1=M|last2=Lindeque|first2=P|last3=Fileman|first3=E|last4=Halsband|first4=C|last5=Goodhead|first5=R|last6=Moger|first6=J|last7=Galloway|first7=TS|title=Microplastic Ingestion by Zooplankton|journal=Environmental Science & Technology|year=2013|volume=47|issue=12|pages=6646–6655|doi=10.1021/es400663f|pmid=23692270|bibcode=2013EnST...47.6646C|url=http://plymsea.ac.uk/id/eprint/5461/1/Cole%20et%20al.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.marinelitterthefacts.com/sources|title=Where Does Marine Litter Come From?|work=Marine Litter Facts|publisher=British Plastics Federation|accessdate=25 September 2018|archivedate=18 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210518161039/https://www.marinelitterthefacts.com/sources}}</ref><ref name="Boucher-2017">{{Cite book|last=Boucher|first1=Julien|last2=Friot|first2=Damien|year=2017|title=Primary microplastics in the oceans: A global evaluation of sources|doi=10.2305/IUCN.CH.2017.01.en|isbn=978-2-8317-1827-9}}</ref> গৌণ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকসমূহ পৰিৱেশত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত প্ৰাকৃতিক বতৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বৃহৎ প্লাষ্টিক সামগ্ৰীৰ অৱক্ষয় (বিভাজন)ৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়। গৌণ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ এনে উৎসসমূহৰ ভিতৰত পানী আৰু চ’ডাৰ বটল, মাছ ধৰা জাল, প্লাষ্টিকৰ বেগ, মাইক্ৰৱেভৰ পাত্ৰ, চাহৰ বেগ আৰু টায়াৰৰ আৱৰণ আদি অন্যতম।<ref>{{Cite journal|last=Kovochich|first1=M|last2=Liong|first2=M|last3=Parker|first3=JA|last4=Oh|first4=SC|last5=Lee|first5=JP|last6=Xi|first6=L|last7=Kreider|first7=ML|last8=Unice|first8=KM|title=Chemical mapping of tire and road wear particles for single particle analysis|journal=Science of the Total Environment|date=February 2021|volume=757|page=144085|doi=10.1016/j.scitotenv.2020.144085|pmid=33333431|bibcode=2021ScTEn.75744085K}}</ref><ref name="Boucher-2017" /><ref name="Conkle-2018">{{Cite journal|doi=10.1007/s00267-017-0947-8|pmid=29043380|title=Are We Underestimating Microplastic Contamination in Aquatic Environments?|journal=Environmental Management|volume=61|issue=1|pages=1–8|year=2018|last=Conkle|first1=JL|last2=Báez Del Valle|first2=CD|last3=Turner|first3=JW|bibcode=2018EnMan..61....1C}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2019|title=Plastic free July: How to stop accidentally consuming plastic particles from packaging|url=https://www.stuff.co.nz/environment/114132313/plastic-free-july-how-to-stop-accidentally-consuming-plastic-particles-from-packaging|accessdate=13 April 2021|work=Stuff|language=en|archivedate=4 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211104233257/https://www.stuff.co.nz/environment/114132313/plastic-free-july-how-to-stop-accidentally-consuming-plastic-particles-from-packaging}}</ref> দুয়োটা প্ৰকাৰেই বিভিন্ন স্তৰত পৰিৱেশত তিষ্ঠি থাকে, বিশেষকৈ জলজ আৰু সামুদ্ৰিক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত, যʼত ইহঁতে [[জল প্ৰদূষণ]]ৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="European Investment Bank">{{Cite web|title=Development solutions: Building a better ocean|url=https://www.eib.org/en/essays/plastic-pollution|accessdate=19 August 2020|work=European Investment Bank|archivedate=21 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211021115556/https://www.eib.org/en/essays/plastic-pollution}}</ref> সকলো সাগৰীয় মাইক্ৰ'প্লাষ্টিকৰ প্ৰায় ৩৫% বস্ত্ৰ/কাপোৰৰ পৰা আহে, মূলতঃ পলিয়েষ্টাৰ, এক্ৰিলিক বা নাইলন ভিত্তিক কাপোৰৰ ক্ষয়ৰ বাবে, প্ৰায়ে ধোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত।<ref>{{Cite news|last1=Resnick|first1=Brian|title=More than ever, our clothes are made of plastic. Just washing them can pollute the oceans.|url=https://www.vox.com/the-goods/2018/9/19/17800654/clothes-plastic-pollution-polyester-washing-machine|work=Vox|date=19 September 2018}}</ref> বায়ু আৰু স্থলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰতো মাইক্ৰ'প্লাষ্টিক জমা হয়। বায়ুবাহিত মাইক্ৰ'প্লাষ্টিকসমূহ বায়ুমণ্ডলৰ লগতে ঘৰৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰতো পোৱা গৈছে। যিহেতু প্লাষ্টিক লাহে লাহে অৱক্ষয় হয় (প্ৰায়ে শ শ বছৰৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ ভিতৰত),<ref>{{Cite journal|doi=10.1021/acssuschemeng.9b06635|title=Degradation Rates of Plastics in the Environment|year=2020|last=Chamas|first1=Ali|last2=Moon|first2=Hyunjin|last3=Zheng|first3=Jiajia|last4=Qiu|first4=Yang|last5=Tabassum|first5=Tarnuma|last6=Jang|first6=Jun Hee|last7=Abu-Omar|first7=Mahdi|last8=Scott|first8=Susannah L.|last9=Suh|first9=Sangwon|authorlink9=Sangwon Suh|journal=ACS Sustainable Chemistry & Engineering|volume=8|issue=9|pages=3494–3511}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=Analysis, Occurrence, and Degradation of Microplastics in the Aqueous Environment|date=2018|title=Freshwater Microplastics|series=The Handbook of Environmental Chemistry|volume=58|pages=51–67|publisher=Springer|place=Cham.|doi=10.1007/978-3-319-61615-5_3|isbn=978-3-319-61614-8}} See Section 3, "Environmental Degradation of Synthetic Polymers".</ref> সেয়ে মাইক্ৰ'প্লাষ্টিকসমূহ বহু জীৱৰ শৰীৰ আৰু কলাত প্ৰৱেশ, অন্তৰ্ভুক্তি আৰু জমা হোৱাৰ সম্ভাৱনা অধিক। মহাসাগৰ আৰু জলপ্ৰবাহ দুয়োটাৰ পৰা অহা বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থসমূহে খাদ্য শৃংখলক জৈৱ-বিবৰ্ধিত কৰিব পাৰে।<ref name="Grossman-2015a">{{cite magazine|last=Grossman|first=Elizabeth|date=15 January 2015|title=How Plastics from Your Clothes Can End up in Your Fish|url=https://time.com/3669084/plastics-pollution-fish/|magazine=Time|access-date=15 March 2015|archive-date=18 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118092803/https://time.com/3669084/plastics-pollution-fish/|url-status=live|journal=|archivedate=18 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201118092803/https://time.com/3669084/plastics-pollution-fish/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://4ocean.com/blogs/blog/how-long-does-it-take-trash-to-biodegrade|date=20 January 2017|dead-url=25 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180925065338/https://4ocean.com/blogs/blog/how-long-does-it-take-trash-to-biodegrade|archivedate=25 September 2018}}</ref> স্থলজ পৰিৱেশ তন্ত্ৰত মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকে [[মাটি]]ৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ জীৱন ধাৰণ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।<ref name="BBC">{{Cite web|title=Why food's plastic problem is bigger than we realise|url=https://www.bbc.com/future/bespoke/follow-the-food/why-foods-plastic-problem-is-bigger-than-we-realise.html|accessdate=27 March 2021|work=www.bbc.com|language=en|archivedate=18 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211118053742/https://www.bbc.com/future/bespoke/follow-the-food/why-foods-plastic-problem-is-bigger-than-we-realise.html}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nex|first1=Sally|title=How to garden the low carbon way: the steps you can take to help combat climate change|url=https://archive.org/details/howtogardenzeroc0000dkpu|date=2021|isbn=978-0-7440-2928-4|edition=First American|publisher=DK|place=New York|oclc=1241100709}}</ref> ২০২৩ চনলৈকে, পৰিৱেশত মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকৰ চক্ৰ আৰু গতিৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণৰূপে জনা নগৈছিল। [[চীন]]ৰ গভীৰ স্তৰ সামুদ্ৰিক পলস জৰীপ (২০২০)ত প্লাষ্টিক আৱিষ্কাৰতকৈ বহু পুৰণি জমা স্তৰসমূহতো প্লাষ্টিকৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছে, যাৰ ফলত পৃষ্ঠৰ নমুনা সামুদ্ৰিক জৰীপত মাইক্ৰʼপ্লাষ্টিকৰ সন্দেহজনক অৱমূল্যায়ন হৈছে। ৰাসায়নিক অপক্ষয় প্ৰক্ৰিয়া, যান্ত্ৰিক বিচ্ছিন্নতা, আনকি প্ৰাণীৰ পাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তেও মাইক্ৰ’প্লাষ্টিকসমূহ সৰু সৰু নেন’প্লাষ্টিকলৈ ভাঙি যোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। নেনʼপ্লাষ্টিক হৈছে মাইক্ৰʼপ্লাষ্টিকসমূহৰ এটা উপগোট আৰু ই ১ মাইক্ৰʼমিটাৰ (১ মাইক্ৰ'মিটাৰ = ১০০০ নেনʼমিটাৰ)তকৈও সৰু হয়। নেন’প্লাষ্টিক মানুহে খালি চকুৰে দেখা নাপায়।<ref name="USEPA">{{Cite web|date=22 Apr 2022|title=Microplastics Research|url=https://www.epa.gov/water-research/microplastics-research|accessdate=16 Dec 2024|work=US EPA}} {{Source-attribution}}</ref> {{TOC limit|3}} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} === উৎস === * {{Free-content attribution|license=Cc BY-SA 3.0 IGO}} * Howell N., Lavers J., Paterson D., Garrett R. & Banati R. 2012, ''[http://www.ansto.gov.au/AboutANSTO/MediaCentre/News/ACS013097#sthash.wIvPum6r.dpuf Trace metal distribution in feathers from migratory, pelagic birds]'', Australian Nuclear Science and Technology Organisation, accessed 3 May 2014. * Emsley J. 2011, ''[https://books.google.com/books?id=2EfYXzwPo3UC&q=Emsley+%22Nature%27s+Building+Blocks%22 Nature's Building Blocks]'', new edition, Oxford University Press, Oxford, {{ISBN|978-0-19-960563-7}}. == অধিক পঢ়ক == * {{Cite web|publisher=[[EPA (Ireland)]]|title=Sources, Pathways and Environmental Fate of Microplastics|url=https://www.epa.ie/publications/research/environment--health/Research_Report-430.pdf|date=March 2023|accessdate=22 Dec 2024|archivedate=22 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241222134813/https://www.epa.ie/publications/research/environment--health/Research_Report-430.pdf|deadurl=yes}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.infoterio.com/2022/04/Se-hallo-evidencia-de-microplasticos-en-nuestros-pulmones.html/ Evidence for microplastics in human lungs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230118013310/https://www.infoterio.com/2022/04/Se-hallo-evidencia-de-microplasticos-en-nuestros-pulmones.html|date=18 January 2023}} * [https://marinedebris.noaa.gov/ NOAA Marine Debris Program] * {{Skeptoid | id=4806 | number=806 | date=16 November 2021 | title=Environmental Microplastics| access-date=28 June 2022}}<!-- Certainly suitable --> * [https://ecopicko.com/microplastics-in-our-food-and-water-shocking-truth-revealed/od,%20water%20and%20air%20study Microplastic in food, water, and air study]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 2024 * '''[http://www.greenpeace.org/campaigns/oceans/plastic/ Greenpeace plastic campaign]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''' {{Plastics}} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} [[শ্ৰেণী:প্লাষ্টিক আৰু পৰিৱেশ]] [[শ্ৰেণী:পণ্যসামগ্ৰীৰ পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ]] [[শ্ৰেণী:জল প্ৰদূষণ]] ha88p3nounleff0c8w2dch8k932vo6s 0 124012 634343 632559 2026-09-05T12:06:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634343 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = দেশ | logo = Logo of Desh magazine.svg | logo_size = 150px | image_file = | image_caption = | editor = সুমন সেনগুপ্ত | category = [[কলা]], [[সংস্কৃতি]], [[সাহিত্য]] | frequency = বছৰত ২৬টা সংখ্যা | Total circulation = | first issue = | based = [[কলকাতা]] | language = [[বাংলা]] | firstdate = [[২৪ নৱেম্বৰ]], ১৯৩৩ | company = [[এবিপি গ্ৰুপ]] | country = [[ভাৰত]] | Based in = | website = {{URL|https://desh.co.in/|''desh.co.in''}} }} '''দেশ''' হৈছে [[চুটিগল্প]], [[উপন্যাস]], ধাৰাবাহিক, সমালোচনা, [[কবিতা]], [[ৰচনা]], আৰু [[গ্ৰন্থ]]ৰ সমালোচনাৰে সজ্জিত এখন [[বাংলা ভাষা|বাংলা]] আলোচনী। ১৯৩৩ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত প্ৰথমে সাপ্তাহিক আৰু পিছলৈ দ্বি-সাপ্তাহিক হিচাপে মুকলি কৰা এইখন ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি [[আলোচনী]]।<ref>{{Cite journal |last=Chakrabarty |first=Dipesh |date=2004 |title=Romantic Archives: Literature and the Politics of Identity in Bengal |url=https://www.jstor.org/stable/10.1086/421165 |journal=Critical Inquiry |volume=30 |issue=3 |pages=654–682 |doi=10.1086/421165 |jstor=10.1086/421165 |issn=0093-1896|url-access=subscription }}</ref> বিংশ আৰু একবিংশ শতিকাৰ ভিতৰত আলোচনীখনে [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], [[জীবনানন্দ দাস]], [[সুনীল গঙ্গোপাধ্যায়]], [[সত্যজিৎ ৰায়]], শীৰ্ষেন্দু মুখোপধ্যায়, আৰু [[জয় গোস্বামী]]কে ধৰি বিশিষ্ট বাংলা লেখকৰ ৰচনাসমূহ প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Sivasankari |title=Knit India Through Literature Volume II - The East - Bengali |publisher=Pustaka Digital Media Pvt. Ltd. |isbn=978-9359428802 |publication-date=January 30, 2025 |language=en}}</ref> ২০০৮ চনত [[কলকাতা]] মহানগৰত ড° চৈতলী দত্তই কৰা এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, "দেশ" আলোচনীখন হৈছে মহিলা পাঠকৰ মাজত অধিক জনপ্ৰিয়, আনহাতে পুৰুষে বেছি পছন্দ কৰে "সাপ্তাহিক বৰ্তমান।" ==ইতিহাস== "দেশ"ৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল সত্যেন্দ্ৰনাথ মজুমদাৰ (১৮৯১–১৯৫৪), তাৰ পিছত বংকিমচন্দ্ৰ সেন। ১৯৩৯ চনত সাগৰময় ঘোষে আলোচনীখনত যোগদান কৰি ১৯৭৬ চনত ইয়াৰ সম্পাদক হয়। তেওঁৰ নেতৃত্বত দেশে আঞ্চলিক ভাষাত ভাৰতৰ আগশাৰীৰ সাহিত্য আলোচনী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁৰ প্ৰথম ডাঙৰ কৃতিত্ব আছিল [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পৰা পোৱা এটা কবিতা আৰু চুটিগল্প— শেষ কথা।<ref>{{Cite news |last=Basu |first=Shrabani |date=1999-03-18 |title=Sagarmoy Ghosh obituary |url=https://www.theguardian.com/news/1999/mar/18/guardianobituaries1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426232343/https://www.theguardian.com/news/1999/mar/18/guardianobituaries1 |archive-date=April 26, 2023 |access-date=2025-03-25 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ঘোষে দেশক বংগৰ শীৰ্ষ সাহিত্যিকসকলৰ বাবে এখন মঞ্চ সৃষ্টি কৰি তোলাৰ সমান্তৰালকৈ নতুন প্ৰতিভাৰ বাবেও ঠাই সৃষ্টি কৰিছিল। ৰাজনৈতিক হেঁচাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে থিয় দিছিল, বিশেষকৈ যেতিয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশে]] আলোচনীখনক [[নীৰদ চি. চৌধুৰী]]য়ে এটা প্ৰবন্ধত "তথাকথিত বাংলাদেশ" বুলি উল্লেখ কৰাৰ পিছত সাময়িকভাৱে নিষিদ্ধ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Mohaiemen |first=Naeem |date=April 1, 2013 |title=We wish to inform you: A history of censorship in Bangladesh (1972-2012) |url=http://www.sacw.net/article4118.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701010931/http://sacw.net/article4118.html |archive-date=July 1, 2017 |access-date=March 25, 2025 |work=South Asia Citizens Web |archivedate=September 13, 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250913010241/http://www.sacw.net/article4118.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৯৭ চনত বাৰ্ধক্যৰ লগত জড়িত স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ বাবে তেওঁ সম্পাদক পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। সাংবাদিক তথা ৰমন মেগছেছে বঁটা বিজয়ী অমিতাভ চৌধুৰীয়ে এবছৰৰ বাবে দায়িত্ব ল’লে। এই সময়ছোৱাত "দেশ" বিশুদ্ধ সাহিত্যিক আলোচনীৰ পৰা সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি, ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ ওপৰত অকল্পনীয় ৰচনাও প্ৰকাশ কৰা আলোচনীলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।<ref>{{cite book |last=Joseph |first=Amal |url=https://books.google.com/books?id=GCAG6HKRPLQC&q=desh+magazine&pg=PA296 |title=Whose news?: the media and women's issues |author2=Kalpnan Sharma |publisher=Sage Publications |year=2006 |isbn=0-7619-3493-6 |location=New Delhi |page=296 |access-date=19 May 2010}}</ref> ১৯৯৮ চনত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৰ্ষ দত্তই কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে। বৰ্তমান আলোচনীখনৰ সম্পাদক হ'ল সুমন সেনগুপ্ত। ==ভগ্নী-প্ৰকাশন== দেশে ২০০৩ চনত মুকলি কৰা ত্ৰৈমাসিক পৰিপূৰিকা "বইয়েৰ দেশ" প্ৰকাশ কৰে। ইয়াত বিখ্যাত সমালোচকৰ [[বাংলা]] আৰু [[ইংৰাজী]] ভাষাৰ গ্ৰন্থৰ পৰ্যালোচনা কৰা হৈছে আৰু ইয়াত বংগ আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ বিশিষ্ট সাহিত্যিকসকলৰ সাক্ষাৎকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Boier desh — Desh |url=http://www.desh.co.in/boier-desh |access-date=2021-02-18 |website=desh.co.in |archivedate=2020-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124090042/http://www.desh.co.in/boier-desh |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰকাশন== "দেশ" আলোচনীখন সংবাদ মাধ্যমৰ সংঘবদ্ধ সংস্থা [[এবিপি গ্ৰুপ|এবিপি গ্ৰুপে]] প্ৰতি মাহৰ ২ আৰু ১৭ তাৰিখে ৬ প্ৰফুল্ল সৰকাৰ ষ্ট্ৰীট, কলকাতা ৭০০০০০১-ৰ পৰা প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট www.desh.co.in আৰু ২০১৫ চনৰ ২৫ এপ্ৰিল তাৰিখে ইয়াক মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=Tradition takes tech leap |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/tradition-takes-tech-leap/cid/1490630 |work=[[The Telegraph India]]}}</ref> ২০২৪ চনত ইয়াক "আৰো আনন্দ"ৰ অধীনত এটা উপবিভাগলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== [[ঝুম্পা লাহিৰী]]ৰ ২০০৩ চনৰ উপন্যাস ''দ্য নেমছেইক''-ত, [[কলকাতা]]ৰ পৰা কেমব্ৰিজলৈ নতুনকৈ প্ৰব্ৰজন কৰা আশিমা গাংগুলীয়ে, বহু আগতে পঢ়া পুৰণি তথা জীৰ্ণ হৈ পৰা এখন ''দেশ'' আলোচনী পঢ়ি থাকে। তেওঁ এইখন পেলাব পৰা নাছিল, কাৰণ ইয়াৰ বাংলা লিপিয়ে তেওঁক "অবিৰত সান্ত্বনা" দিয়ে।<ref>{{Cite book |last=Lahiri |first=Jhumpa |title=The namesake |url=https://archive.org/details/namesake0000jhum |date=2011 |publisher=Fourth Estate |isbn=978-0-00-655180-5 |location=London}}</ref><ref>{{Cite book |last=Karmakar |first=Indrani |title=Maternal fictions: writing the mother in Indian women's fiction |date=2022 |publisher=Routledge Taylor & Francis Group |isbn=978-1-000-57864-5 |series=Routledge research in postcolonial literatures |location=New York London}}</ref> ==বিতৰ্ক== "দেশ" আলোচনীখন একাধিক বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। ১৯৯৪ চনত ইয়াৰ [[দুৰ্গা পূজা]] সংখ্যাত অৰ্পিতা সিংহৰ এটা কভাৰত বগা শাৰী পিন্ধি দেৱী দুৰ্গাক প্ৰণাম কৰা ৰাজনীতিবিদৰ ওপৰত ৰিভলভাৰ উলিয়াব পৰাকৈ চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। এই ছবিখনে স্থানীয় ৰাজনীতিবিদসকলৰ মাজত তাৎক্ষণিক ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰে আৰু আলোচনীখন প্ৰত্যাহাৰ কৰি সকলো কপি ধ্বংস কৰাৰ দাবী জনায়।<ref>{{Cite book |title=The constant and changing faces of the goddess: goddess traditions of Asia |url=https://archive.org/details/constantchanging0000unse |date=2008 |publisher=Cambridge Scholars Pub |isbn=978-1-84718-390-3 |editor-last=Shimkhada |editor-first=Deepak |location=Newcastle |editor-last2=Herman |editor-first2=Phyllis K. |editor-last3=Claremont Graduate University}}</ref> == বিশিষ্ট অৱদানকাৰীসকল == {{Div col|2}} * [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] * [[সত্যজিৎ ৰায়]] * [[জীবনানন্দ দাস]] * [[অদ্বৈত মল্লবৰ্মণ]] * [[ছৈয়দ মুজতবা আলি]] * [[জসীমউদ্দিন]] * [[সুনীল গংগোপাধ্যায়]] * [[আলোকৰঞ্জন দাশগুপ্ত]] * [[জয় গোস্বামী]] * [[শীৰ্ষেন্দু মুখোপাধ্যায়]] * [[শংকৰলাল ভট্টাচাৰ্য্য]] * [[সঞ্জীব চট্টোপাধ্যায়]] * [[শক্তি চট্টোপাধ্যায়]] * [[সুভাষ মুখোপাধ্যায় (কবি)]] * [[শঙ্খ ঘোষ]] * [[নৱনীতা দেৱ সেন]] * [[হৰ্ষ দত্ত]] * [[সমৰেশ মজুমদাৰ]] * [[অনিতা অগ্নিহোত্ৰী]] * [[বাণী বসু]] * [[দিব্যেন্দু পালিত]] {{Div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলা আলোচনী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত প্ৰকাশিত আলোচনী]] ju08e7qkpyivq8ut2oo48mxapw2svza 0 126031 634407 621153 2026-09-06T01:02:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634407 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | birth_name = মিচেল হেনৰী ডেভ’ৰেট | image = Michel H. Devoret 2017 190x180.jpg | caption = ২০১৭ চনত ডেভ’ৰেট | birth_date = ১৯৫৩ | birth_place = | fields = ঘনীভূতপদাৰ্থ বিজ্ঞান | workplaces = কলেজ ডি ফ্ৰান্স<br>য়েল বিশ্ববিদ্যালয়<br>কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চাণ্টা বাৰ্বাৰা | education = টেলিকম পেৰিছ (অভিযন্তা ডিগ্ৰী)<br>ইউনিভাৰ্চিটি পেৰিছ-চেক্লে (মাষ্টাৰ অৱ এডভান্সড ষ্টাডিজ, পি এইচ ডি) | thesis_title = Mise en évidence d'un ordre orientationnel de type vitreux dans l'hydrogène et le deutérium solides<ref>{{cite web|url=https://www.college-de-france.fr/sites/default/files/media/document/2022-12/AN_83_abragam.pdf|last=Abragam|first=Anatole|website=Collège de France|title=Magnétisme nucléaire renforcé|year=1982|access-date=2025-10-08|archivedate=2024-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626190932/https://www.college-de-france.fr/sites/default/files/media/document/2022-12/AN_83_abragam.pdf|deadurl=yes}}</ref> | thesis_year = 1982 | doctoral_students = | notable_students = | known_for = | awards = জন ষ্টুৱেৰ্ট বেল বঁটা (২০১৩)<br>মিচিয়াছ কোৱাণ্টাম বঁটা (২০২১)<br>পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা(২০২৫) }} '''মিচেল হেনৰী ডেভ'ৰেট'''<ref>{{Cite web |title=Michel Henri Devoret {{!}} American Academy of Arts and Sciences |url=https://www.amacad.org/person/michel-henri-devoret |access-date=2025-10-07 |website=www.amacad.org |language=en}}</ref> ({{IPA|fr|miʃɛl dəvɔʁɛ}}; জন্ম ১৯৫৩)<ref name="CDF">{{cite web|lang=fr|url=https://www.college-de-france.fr/en/chair/michel-devoret-mesoscopic-physics-statutory-chair/biography|title=Michel Devoret|publisher=[[Collège de France]]|access-date=2025-10-08|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514012949/https://www.college-de-france.fr/en/chair/michel-devoret-mesoscopic-physics-statutory-chair/biography|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Physics 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/devoret/facts/ |access-date=2025-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> এজন ফৰাচী [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান|পদাৰ্থবিজ্ঞানী]]। তেওঁ চাণ্টা বাৰ্বাৰাৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret {{!}} Department of Physics {{!}} UC Santa Barbara |url=https://www.physics.ucsb.edu/people/michel-devoret |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007141512/https://www.physics.ucsb.edu/people/michel-devoret |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=www.physics.ucsb.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Michel Devoret – Andrew D. White Professors-at-Large Program |url=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/professors-at-large/michel-devoret/ |url-status=live |archive-url=https://archive.ph/pkmsu |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |language=en-US}}</ref> আৰু ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰায়োগিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এমেৰিটাছ অধ্যাপক।<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret |url=https://engineering.yale.edu/research-and-faculty/faculty-directory/michel-devoret |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007123450/engineering.yale.edu/research-and-faculty/faculty-directory/michel-devoret |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=Yale Engineering |language=en}}</ref> তেওঁ গুগল কোৱাণ্টাম এআইত কোৱাণ্টাম হাৰ্ডৱেৰৰ মুখ্য বিজ্ঞানীৰ বিশিষ্টতা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Googler Michel Devoret awarded the Nobel Prize in Physics |url=https://blog.google/inside-google/company-announcements/googler-michel-devoret-awarded-the-nobel-prize-in-physics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007193339/https://blog.google/inside-google/company-announcements/googler-michel-devoret-awarded-the-nobel-prize-in-physics/ |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=Inside Google |language=en}}</ref> মেক্ৰস্কোপিক কোৱাণ্টাম পৰিঘটনাৰ দিশত আগবঢ়োৱা তেওঁৰ অগ্ৰণী কামৰ বাবে তেওঁ পৰিচিত। তেওঁ [[জন ক্লাৰ্ক]] আৰু [[জন এম মাৰ্টিনিছ]]ৰ সৈতে [[অতি পৰিবাহিতা|অতিপৰিবাহী]]ত মেক্ৰ'স্কোপিক [[কোৱাণ্টাম বলবিজ্ঞান|কোৱাণ্টাম]] পৰিঘটনাৰ দিশত আগবঢ়োৱা কামৰ বাবে ২০২৫ চনৰ [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান]]ৰ [[ন'বেল বঁটা বিজয়ী (পদাৰ্থ বিজ্ঞান)|নোবেল বঁটা]] লাভ কৰিছিল।<ref name=Nobel>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=m9FUkAis62s |title=Announcement of the 2025 Nobel Prize in Physics |date=2025-09-15 |last=Nobel Prize |access-date=2025-10-07 |via=YouTube}}</ref> == শিক্ষা == ১৯৭৫ চনত ডেভ'ৰেটে পেৰিছৰ ইক'ল নেচনেল চুপিৰিয়েৰ ডেছ টেলিকমিউনিকেচনৰ পৰা টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা হিচাপে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে ৷<ref name=":1" /><ref name="CDF" /> তেওঁ অৰ্চে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা (বৰ্তমানৰ পেৰিছ-চেক্লে বিশ্ববিদ্যালয়) কোৱাণ্টাম অপটিক্সত স্নাতক ডিপ্লমা (DEA) লাভ কৰে, তাৰ পিছত ১৯৮২ চনত ঘনীভূত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="CDF" /><ref name=":1" /> তেওঁ চি ই এ চেক্লেত আনাটোলে আব্ৰাগামৰ গোটত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ কাম সম্পন্ন কৰে<ref>{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113 |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> ==গৱেষণা== ডেভৰেটে ১৯৮২ চনৰ পৰা ১৯৮৪ চনলৈকে বাৰ্কলেৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত [[জন ক্লাৰ্ক]]ৰ গোটত পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="CDF" /> সেই সময়ৰ স্নাতক ছাত্ৰ [[জন এম মাৰ্টিনিছ]]ৰ সৈতে একেলগে ১৯৮৫ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে জোচেফছন জংচনৰ মেছ'স্কোপিক কোৱাণ্টাম স্তৰ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name="CDF" /><ref>{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113 |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> কোৱাণ্টাম তথ্যৰ দিশত এ. মাৰ্বলষ্টোনৰ সৈতে কৰা সহযোগিতামূলক তেওঁৰ কিছুমান কামে একাংশ যোগাযোগ মাধ্যমত এণটেংগলমেণ্টৰ ফলত ঘাতীয় কোৱাণ্টাম বৃদ্ধি দেখুৱাইছে।<ref>A. Marblestone and M. Devoret, "Exponential Quantum Enhancement for Distributed Addition with Local Nonlinearity", Quantum Information Processing, Vol. 9, No.1 (2010).</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == * এম্পেৰ বঁটা (ডেনিয়েল এষ্টেভ [fr] ৰ সৈতে), ফৰাচী বিজ্ঞান একাডেমী, ১৯৯১ * ডেকাৰ্টেছ-হিউজেন্স বঁটা, ৰয়েল নেদাৰলেণ্ড একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্স, ১৯৯৫<ref name="Descartes-Huygens">{{cite web | title=Prix Descartes-Huygens/Descartes-Huygensprijs Liste des lauréat(e)s | website=Académie des sciences | url=https://www.academie-sciences.fr/pdf/prix/PrixDH_laureats.pdf | access-date=2025-10-07}}</ref> * নিৰ্বাচিত সদস্যপদ, আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ, ২০০৩<ref name="AAAS">{{cite web | title=Michel Henri Devoret | website=American Academy of Arts & Sciences | date=2018-12-06 | url=https://www.amacad.org/person/michel-henri-devoret | access-date=2025-10-07}}</ref> * ইউৰোফিজিক্স-এজিলেণ্ট প্ৰাইজ (এষ্টেভ, নাকামুৰা আৰু জোহান মুজ), ইউৰোপীয় ফিজিকেল ছ'চাইটি, ২০০৪<ref name="AgilentEurophysics">{{cite journal | title=In Brief | journal=Physics Today | volume=57 | issue=7 | date=2004-07-01 | issn=0031-9228 | doi=10.1063/1.2408584 | pages=73–74 | url=https://pubs.aip.org/physicstoday/article/57/7/73/918002/In-Brief | access-date=2025-10-07}}</ref> * কলেজ ডি ফ্ৰান্সত অধ্যাপক পদ, ২০০৭ – ২০১২<ref name="CDF" /> * নিৰ্বাচিত সদস্যপদ, ফৰাচী বিজ্ঞান একাডেমী, ২০০৭<ref name="French Academy">{{cite web | title=Michel Devoret | website=Académie des sciences | date=2007-12-01 | url=https://www.academie-sciences.fr/michel-devoret | language=fr | access-date=2025-10-07}}</ref> * জন বেল বঁটা, ২০১৩<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret and Robert Schoelkopf win the John Stewart Bell Prize {{!}} Department of Physics |url=https://physics.yale.edu/news/michel-devoret-and-robert-schoelkopf-win-john-stewart-bell-prize |access-date=2025-10-07 |website=physics.yale.edu |archivedate=2025-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251007123549/https://physics.yale.edu/news/michel-devoret-and-robert-schoelkopf-win-john-stewart-bell-prize |deadurl=yes }}</ref> * ফ্ৰিটজ লণ্ডন মেম'ৰিয়েল প্ৰাইজ, ২০১৪<ref name="FritzL">{{cite web|title=Fritz London Memorial Prize|url=https://phy.duke.edu/fritz-london-memorial-prize|website=phy.duke.edu|accessdate=21 April 2020}}</ref> * অলি ভি লৌনাছমা স্মৃতি পুৰস্কাৰ, ২০১৬<ref name=":1">{{Cite web |title=Olli V. Lounasmaa Memorial Prize |url=https://www.aalto.fi/en/ovl-memorial-prize |archive-url=http://web.archive.org/web/20250123193351/https://www.aalto.fi/en/ovl-memorial-prize |archive-date=2025-01-23 |access-date=2025-10-07 |website=Aalto University |language=en}}</ref> * মাইচিয়াছ কোৱাণ্টাম বঁটা, ২০২১<ref name=":0">{{Cite web|title=John Clarke Is A Co-Recipient Of The Micius Quantum Prize {{!}} Physics|url=https://physics.berkeley.edu/news-events/news/john-clarke-co-recipient-of-micius-quantum-prize|access-date=2025-10-07|website=physics.berkeley.edu}}</ref> * পদাৰ্থ বিজ্ঞানত কমষ্টক বঁটা, ২০২৪<ref name="NAS-Comstock">{{cite web | title=Noteworthy - Select Prizes and Awards to Members | website=American Academy of Arts & Sciences | date=2024-05-14 | url=https://www.amacad.org/bulletin/spring-2024/noteworthy | access-date=2025-10-07}}</ref> * পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]], ২০২৫<ref name="Nobel" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Nobelprize}} * {{URL|http://qulab.eng.yale.edu/}} {{Year Nobel Prize winners | year = 2025 | state = {{{state|}}} | chemistry = ''To be announced Wednesday 8 October 2025, 11:45&nbsp; [[Central European Summer Time|CEST]] at the earliest'' | literature = ''To be announced Thursday 9 October 2025, 13:00&nbsp; CEST at the earliest'' | peace = ''To be announced Friday 10 October 2025, 11:00&nbsp; CEST at the earliest'' | physics = [[John Clarke|জন ক্লাৰ্ক]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}), [[মিচেল ডেভ’ৰেট|মিচেল হেনৰী ডেভ’ৰেট]] ({{flagu|ফ্ৰান্স}}), [[John M. Martinis|জন এম মাৰ্টিনিছ]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}) | medicine = [[Mary E. Brunkow|মেৰী ই. ব্ৰান্‌কো]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}), [[Fred Ramsdell|ফ্ৰেড ৰামছ্‌ডেল]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}), [[Shimon Sakaguchi|শ্বিমন ছাকাগুচি]] ({{flagu|জাপান}}) | economy = ''To be announced Monday 13 October 2025, 11:45&nbsp; CEST at the earliest'' }}<noinclude> উৎস: https://www.nobelprize.org/prizes/about/prize-announcement-dates/ </noinclude> [[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ন’বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফ্ৰান্সৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] qakash7mrdjj7xcvzeaxhf4zpwuiyxn 0 126461 634413 631682 2026-09-06T02:51:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634413 wikitext text/x-wiki {{Infobox scholar | name = যস্কা | birth_date = খৃ:পূ: ৭ম-৫ম শতিকা{{sfn|Chatterjee|2020}} | era = পৰৱৰ্তী বৈদিক যুগ | main_interests = সংস্কৃত বৈয়াকৰণ | notable_ideas = [[ব্যাকৰণ]], [[ভাষাতত্ত্ব]], [[ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান]] | major_works = ''[[নিৰুক্ত]]'', ''[[নিঘান্তু]]'' }} '''যস্কা''', (সংস্কৃত উচ্চাৰণ য়াস্কা, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম–৫ম শতিকা{{sfn|Chatterjee|2020}}) এজন প্ৰাচীন ভাৰতীয়{{sfn|Witzel|2009}} ব্যাকৰণবিদ{{sfn|Vergiani|2017|p=243, n.4}}{{sfn|Scharfe|1977|p=88}} আৰু বৈদিক ভাষাবিদ আছিল।{{sfn|Staal|1965|p=99}} [[পাণিনি]]ৰ পূৰ্বে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম–চতুৰ্থ শতিকা{{sfn|Bronkhorst|2016|p=171}}<ref>{{cite book |author=((The Editors of Encyclopaedia Britannica ))|url= https://www.britannica.com/topic/Ashtadhyayi |title= Ashtadhyayi, Work by Panini |year= 2013 | publisher= Encyclopædia Britannica |access-date=23 October 2017}}</ref>{{sfn|Bod|2013|p=14–18}}) তেওঁক পৰম্পৰাগতভাৱে সংস্কৃত ব্যাকৰণগত পৰম্পৰাৰ ভিতৰত "ব্যুৎপত্তি" (শব্দৰ ব্যাখ্যা) শাখা [[নিৰুক্ত]] আৰু ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি আদি-শব্দকোষ [[নিঘান্তু]]ৰ লেখক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last=Jha|first=Girish Nath|url=https://books.google.com/books?id=M4e6BQAAQBAJ&q=yaska+oldest+thesaurus|title=Sanskrit Computational Linguistics: 4th International Symposium, New Delhi, India, December 10-12, 2010. Proceedings|date=2 December 2010|publisher=Springer|isbn=978-3-642-17528-2|language=en}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ ছয় [[বেদাংগ]] (বেদৰ অংগ)ৰ ভিতৰত নিৰুক্ত অন্যতম। যস্কাক পূব আৰু পশ্চিম উভয়তে ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞানত পৰিণত হ'বলগীয়া শাখাৰ পূৰ্বসূৰী প্ৰতিষ্থাপক হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last=Sarup|first=Lakshman|url=https://books.google.com/books?id=0l2UOabkPTIC&q=yaska+indian|title=The Nighantu and the Nirukta: The Oldest Indian Treatise on Etymology, Philology and Semantics|date=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1381-6|language=en}}</ref> ==তাৰিখ== পাণিনিয়ে তেওঁৰ আগত কমেও দহজন ব্যাকৰণবিদ আৰু ভাষাবিদৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। সুমিত্ৰ মংগেশ কাত্ৰেৰ মতে, তেওঁ উদ্ধৃত কৰা দহজন বৈদিক পণ্ডিতৰ নাম অপিছালী, [[কাশ্যপ]], গাৰ্গ্য, গালৱ, চক্ৰবৰ্মন, [[ভৰদ্বাজ]], [[শকতায়ন]], [[শাকল্য]], সেনক আৰু স্ফোতায়ন।<ref>{{cite book|author1=Pāṇini|author2=Sumitra Mangesh Katre|title=Aṣṭādhyāyī of Pāṇini|url=https://books.google.com/books?id=iSDakY97XckC&pg=PR19|year=1989|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0521-7|pages=xix–xxi}}</ref> যস্কাৰ সঠিক শতিকা নিৰ্ণয় কৰাটো কঠিন আৰু বিভিন্ন পণ্ডিতৰ ভিন্ন মতামত পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭ম–৫ম শতিকাৰ।{{sfn|Chatterjee|2020}} ==অৱদান== যস্কা নিৰুক্তৰ ৰচক,{{sfn|Harold G. Coward|1990|p=4}} ব্যুৎপত্তি, আভিধানিক শ্ৰেণী আৰু সংস্কৃত শব্দৰ অৰ্থবিজ্ঞানৰ ওপৰত ই এখন কাৰিকৰী গ্ৰন্থ। তেওঁক তেওঁৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ থকা পুৰণি ব্যাকৰণবিদ আৰু বেদৰ ব্যাখ্যাকাৰী শকতায়নৰ উত্তৰাধিকাৰী বুলি ভবা হয়। বিশেষকৈ বৈদিক গ্ৰন্থসমূহৰ ব্যাখ্যাৰ প্ৰসংগত কিছুমান বিশেষ শব্দৰ অৰ্থ কেনেকৈ লাভ কৰে সেই বিষয়ে নিৰুক্তত ব্যাখ্যা কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছে। ইয়াত মূল আৰু প্ৰত্যয়ৰ পৰা শব্দ গঠনৰ নিয়মৰ ব্যৱস্থা, আৰু অনিয়মিত শব্দৰ [[নিৰ্ঘণ্ট]] অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ই পিছৰ শব্দকোষ আৰু অভিধানৰ ভিত্তি গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ তিনিটা ভাগত গঠিত, যেনে- (১) নিঘন্তুক, [[সমাৰ্থক শব্দ]]ৰ সংকলন; (২) নৈগম, বেদৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ শব্দৰ সংকলন আৰু (৩) দৈৱত, দেৱতা আৰু যজ্ঞৰ সৈতে জড়িত শব্দ। প্ৰাচীন ভাৰতৰ বৈদিক পাণ্ডিত্যৰ পাঠ্যক্ৰমত থকা ছয়খন বেদাংগ বা বাধ্যতামূলক বিষয়ৰ ভিতৰত নিৰুক্ত বা ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান আছিল অন্যতম। ==আভিধানিক শ্ৰেণী আৰু বাক্যৰ অংশ== যস্কাই শব্দৰ চাৰিটা মূল শ্ৰেণীৰ সংজ্ঞা দিছিল:<ref name=Matilal>{{cite book |author = Bimal Krishna Matilal |author-link = Bimal Krishna Matilal |title = The word and the world: India's contribution to the study of language |url = https://archive.org/details/wordworldindiasc0000mati |url-access = registration |publisher = Oxford University Press |location = Delhi; New York |year = 1990 |lccn = 91174579 |oclc = 25096200 |isbn = 978-0-19-562515-8 |postscript=. Yaska is dealt with in Chapter 3.}}</ref><ref>{{cite web |last=Pinault |first=Georges-Jean |date=2000 |website=Corpus de textes linguistiques fondamentaux |access-date=2024-10-12 |title=Nirukta: Yāska |language=fr |url=http://ctlf.ens-lyon.fr/notices/notice_335.htm |archivedate=2025-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250126204356/http://ctlf.ens-lyon.fr/notices/notice_335.htm |deadurl=yes }}</ref> *নাম – বিশেষ্য বা দ্ৰব্য *আখ্যাতা – ক্ৰিয়া *উপসৰ্গ – পূৰ্ব-ক্ৰিয়া বা উপসৰ্গ *নিপাত – অংশ, অপৰিৱৰ্তিত শব্দ (হয়তো বিভক্তি) যস্কাই দুটা মূল অন্তৰ্নিহিত শ্ৰেণীক এককভাৱে উল্লেখ কৰিছিল: এটা প্ৰক্ৰিয়া বা এটা ক্ৰিয়া (ভৱ), আৰু এটা সত্তা বা এটা বস্তু (সত্ত্ব)। তাৰ পিছত তেওঁ প্ৰথমে ক্ৰিয়াৰ সংজ্ঞা দিছিল, যে য’ত ভাব (‘প্ৰক্ৰিয়া’) প্ৰধান হোৱাৰ বিপৰীতে বিশেষ্য হ’ল সেইটো, যিটোত সত্ত্বা (‘বস্তু’) প্ৰধান। 'প্ৰক্ৰিয়া' হ'ল এনেকুৱা যিটোৰ এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায় আৰু পিছৰ পৰ্যায় থাকে আৰু যেতিয়া এনে 'প্ৰক্ৰিয়া' প্ৰধান অৰ্থ হয়, তেতিয়া ব্ৰজতি-'খোজ' বা পাকতি-'ৰন্ধা'ৰ দৰে সসীম ক্ৰিয়া ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=Matilal/> কিন্তু বিশেষ্য / ক্ৰিয়াৰ এই বৈশিষ্ট্য নিৰ্ণয় অপৰ্যাপ্ত, কিয়নো কিছুমান প্ৰক্ৰিয়াৰ নামমাত্ৰ ৰূপো থাকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁ খোজ কাঢ়িবলৈ গৈছিল। সেয়েহে যস্কাই প্ৰস্তাৱ দিছিল যে, যেতিয়া কোনো প্ৰক্ৰিয়াক আৰম্ভণিৰপৰা শেষলৈকে বিস্তৃত ‘স্থিৰ’ বা ‘বিন্যাসিত’ ভৰ (মুৰ্ত) বুলি কোৱা হয়, তেতিয়া এটা বাক্য বিশেষ্য ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, যেনে- ব্ৰজ্য, খোজকাঢ়ি যোৱা বা পাকতি, ৰন্ধা-বঢ়া কৰা। পিছৰটোক সাৰাংশ লক্ষ্যৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপে চাব পাৰি,<ref name=Langacker:1999> {{cite book |last = Langacker |first = Ronald W. |title = Grammar and Conceptualization |url = https://archive.org/details/grammarconceptua0000lang |publisher = Mouton de Gruyter |location = Berlin; New York |year = 1999 |series = Cognitive linguistics research, 14 |lccn = 99033328 |oclc = 824647882 |isbn = 978-3-11-016604-0 }}</ref> যিহেতু প্ৰক্ৰিয়াটোত ক্ৰমৰ উপাদানৰ অভাৱ। এই ধাৰণাসমূহ ব্যাকৰণগত দিশৰ আধুনিক ধাৰণাসমূহৰ সৈতে জড়িত, মুৰ্তই নিখুঁত আৰুভাৱে অসম্পূৰ্ণ দিশ গঠন কৰে। যস্কাই কংক্ৰিট আৰু বিমূৰ্ত দুয়োটা বিশেষ্যৰ বাবেও পৰীক্ষা দিয়ে: বিশেষ্য হৈছে এনে শব্দ, যিবোৰক সৰ্বনামৰদ্বাৰা সূচাব পাৰি। ===অৰ্থৰ বাহক হিচাপে শব্দ: পৰমাণুবাদ বনাম সামগ্ৰিকতাবাদ বিতৰ্ক=== আধুনিক অৰ্থবোধক তত্ত্বৰ দৰেই যস্কায়ো শব্দক অৰ্থৰ মূল বাহক হিচাপে লয়। এই মতামত – যে শব্দৰ অৰ্থ সংজ্ঞায়িত কৰাত প্ৰাথমিক বা পছন্দৰ অন্তৰ্নিহিত মৰ্যাদা আছে, ইয়াত ভাৰতীয় পৰম্পৰাত বহু শতিকা ধৰি তীব্ৰ বিতৰ্ক চলি আছিল। এই বিতৰ্কৰ দুটা পক্ষক নিৰুক্ত (যস্কৰ নিৰুক্তৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, পৰমাণুবিদ), বনাম বৈয়াকৰণ (পাণিনি অনুসৰণ কৰা ব্যাকৰণবিদ, সামগ্ৰিকতাবাদী) বুলি ক’ব পাৰি আৰু এই বিতৰ্ক বাৰ শতিকাজুৰি বিভিন্ন ৰূপত চলি থাকিল, য’ত ন্যায়, মিমাংসা আৰু বৌদ্ধ দৰ্শনৰ বিভিন্ন দাৰ্শনিক জড়িত হৈ থাকিল। যস্কাৰ পূৰ্বৰ প্ৰতিশাখ্যা গ্ৰন্থসমূহত, আৰু সম্ভৱতঃ শকতায়নতো, বিতৰ্কৰ মূল কথাটো সূত্ৰ ৰূপত ৰহস্যময়ভাৱে "সংহিতা পদ-প্ৰকৃতিঃ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰমাণুবাদী দৃষ্টিভংগী অনুসৰি শব্দবোৰেই হ’ব প্ৰাথমিক উপাদান (প্ৰাকৃতি) যাৰ পৰা বাক্যটো গঠিত হয়, আনহাতে সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগীয়ে বাক্যটোক প্ৰাথমিক সত্ত্বা হিচাপে গণ্য কৰে, যিটো মূলতঃ ইয়াৰ উচ্চাৰণৰ প্ৰসংগত দিয়া হৈছে আৰু শব্দবোৰ বিশ্লেষণ আৰু বিমূৰ্ততাৰ জৰিয়তেহে পোৱা যায়। এই বিতৰ্কটো ভাষিক খণ্ডসমূহৰ পৰমাণুবাদী বনাম সামগ্ৰিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে জড়িত – পৰম্পৰাগত অৰ্থবিজ্ঞান আৰু জ্ঞানমূলক ভাষাবিজ্ঞানৰ মাজত আজিও শব্দৰ নিজৰ অৰ্থগত ব্যাখ্যা আছে নেকি যিবোৰক ডাঙৰ সূত্ৰ গঠন কৰিবলৈ ৰচনা কৰিব পাৰি নে নোৱাৰি, সেই দৃষ্টিভংগীক লৈ এক একেধৰণৰ বিতৰ্ক চলি আছে। অৰ্থবিজ্ঞানৰ জ্ঞানমূলক ভাষাবিজ্ঞানৰ দৃষ্টিভংগী হ’ল, শব্দৰ যিকোনো সংজ্ঞাই শেষত ইয়াৰ অৰ্থক বাধা দিয়ে, কাৰণ শব্দ এটাৰ প্ৰকৃত অৰ্থ বৃহৎ সংখ্যক ব্যক্তিগত প্ৰসংগভিত্তিক ইংগিত বিবেচনা কৰিলেহে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। ===ব্যুৎপত্তিগতভাৱে বিশেষ্যৰ উৎপত্তি থল ক্ৰিয়া=== যস্কাই এই মতামতকো ৰক্ষা কৰে, যিটো প্ৰথমে শকতায়নৰ হেৰুৱা গ্ৰন্থত উপস্থাপন কৰা হৈছে যে, ব্যুৎপত্তিগতভাৱে বেছিভাগ বিশেষ্যৰ উৎপত্তি ক্ৰিয়াৰ পৰাই হয়। এই দৃষ্টিভংগী এই স্থিতিৰ সৈতে জড়িত যে এজেণ্ট শ্ৰেণীসমূহ সংজ্ঞায়িত কৰাত আচৰণসমূহ অন্তৰ্নিহিতভাৱে, ধৰা হ’ল, ৰূপৰ বাবে প্ৰাথমিক। এইটোও কেইবা শতিকা ধৰি যথেষ্ট বিতৰ্কৰ উৎস আছিল (বিস্তাৰিতভাৱে [[শকতায়ন]] চাওক)। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] 343xv21sxg0s00r059hayhb1oc6l7is 0 126922 634411 549645 2026-09-06T02:46:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634411 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = য়োমাৰী | image = File:Yomari double.jpg | image_size = 250px | caption = য়োমাৰী | region = [[নেপাল]], বিশেষকৈ [[কাঠমাণ্ডু]] উপত্যকা | served = গৰম | main_ingredient = }} '''য়োমাৰী''' ([[নেপালী]]: योमरी, নেৱাৰী: 𑐫𑑀𑐩𑐵𑐬𑐷, 𑐫𑑅𑐩𑐵𑐬𑐷‎ বুলিও লিখা হয়), নেৱাৰ জনগোষ্ঠীৰ এক পৰম্পৰাগত [[পিঠা]] সদৃশ মিঠাই জাতীয় খাদ্য, যিটো সাধাৰণতে শীতকালত প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news |last=Bhattarai |first=Sewa |date=18 July 2019 |title=New, improved Yomari |url=https://nepalitimes.com/business/new-improved-yomari |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723190729/https://www.nepalitimes.com/business/new-improved-yomari/ |archive-date=23 July 2019 |work=[[Nepali Times]]}}</ref> য়োমাৰী সিজোৱা চাউলেৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। এই খাদ্যটোত অধিক কেলৰী থকা বাবে শীতৰ ঠাণ্ডা দূৰ কৰাত সহায় কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name=":0" /><ref name="Goldstein Mintz Krondl Mason 2015 p. 634">{{cite book |last1=Goldstein |first1=D. |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ&pg=PA634 |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |last2=Mintz |first2=S. |last3=Krondl |first3=M. |last4=Mason |first4=L. |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-931339-6 |series=Oxford Companions |page=634 |access-date=5 November 2016}}</ref> য়োমাৰীয়ে নেৱাৰ সমাজত অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে আৰু ইয়াক শীতৰ উৎসৱ য়োমাৰী পুনহিত বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Roufs Roufs 2014 p. 237">{{cite book | last1=Roufs | first1=T.G. | last2=Roufs | first2=K.S. | title=Sweet Treats around the World: An Encyclopedia of Food and Culture | publisher=ABC-CLIO | year=2014 | isbn=978-1-61069-221-2 |url=https://books.google.com/books?id=M_eCBAAAQBAJ&pg=PA237 | access-date=5 November 2016 | page=237}}</ref><ref>{{Cite web|last=Republica|title=PHOTOS: Sweet Yomari|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/102450/|access-date=5 January 2021|website=My Republica|language=en}}</ref> ইয়াৰ ত্ৰিভুজ আকাৰটোক ষড়োকোণৰ এটা ভাগৰ প্ৰতীক হিচাপে ধৰা হয়, যিটো দেৱী [[সৰস্বতী]] আৰু জ্ঞানৰ প্ৰতীক।<ref>{{cite book | title = Kantipur (কান্তিপুৰ) | author = Basu Pasa (বাসুপাসা) | language = ne}}</ref> য়োমাৰীৰ আকাৰ আৰু প্ৰণালী মৈথিল আৰু থাৰু জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ “বাগীয়া” নামৰ ঐতিহ্যবাহী খাদ্যৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। == শব্দৰ উৎপত্তি == [[File:Yomari 4.jpg|thumb|ললিতপুৰৰ লগনখেলত প্ৰদৰ্শিত য়োমাৰী]] মল্ল যুগৰ শিলালিপিসমূহত এই খাদ্যৰ পুৰণি নাম পোৱা যায়। [[পশুপতিনাথ মন্দিৰ|পশুপতিনাথ মন্দিৰৰ]] ১৪৪০ চনৰ শিলালিপিত ইয়াৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে ''ইৰহমাধে'' (𑐂𑐬𑑂𑐴𑐩𑐢𑐾)। তাৰপাছত ১৭শ শতিকাৰ অন্ত ভাগত ইয়াৰ ৰূপান্তৰ ''এলমাধে'' (𑐊𑐮𑐩𑐵𑐢𑐾) হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite book |last=Malla |first=Kamal P. |url=https://archive.org/details/ADictionaryOfClassicalNewariKamalP.Malla |title=A Dictionary of Classical Newar |last2=Tamot |first2=Kasinath |last3=Kansakar |first3=Tej R. |publisher=Nepal Bhasa Dictionary Committee |year=2000 |isbn=99933-316-0-0 |location=Jamal, Kathmandu |page=23}}</ref> তাৰ পিছত এই নামটো বিকশিত হৈ বৰ্তমানৰ “য়োমাৰী” (𑐫𑑀𑐩𑐵𑐬𑐷) ৰূপত পৰিণত হৈছে। == উৎসৱ == য়োমাৰী পুনহি উৎসৱ পূৰ্ণিমাৰ দ্বিতীয় দিনত আৰম্ভ হয়। প্ৰথমতে য়োমাৰী প্ৰস্তুত কৰি ঈশ্বৰক উৎসৰ্গ কৰা হয় আৰু চতুৰ্থ দিনত নেৱাৰ সমাজৰ লোকসকলে ইয়াক দেৱতাৰ আশীৰ্বাদ ৰূপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalhomepage.com/society/festivals/yompun.html |title=Nepal Travel Guide |access-date=1 June 2002 |archive-date=1 June 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020601212913/http://www.nepalhomepage.com/society/festivals/yompun.html |url-status=live }}</ref> == গেলাৰী == <gallery> File:Yomari Punhi.jpg|য়োমাৰী পুনহি উপলক্ষ্যে উৎসৰ্গ কৰা য়োমাৰী Image:Yamari.jpg|য়োমাৰী File:Yomari Inside.jpg|য়োমাৰীৰ ভিতৰৰ মিঠা উপকৰণ File:Yomari.jpg|য়োমাৰীৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{Commonscat|Yomari}} * https://newarirecipeshut.com/recipe/yomari/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251124012000/https://newarirecipeshut.com/recipe/yomari/ |date=2025-11-24 }} [[শ্ৰেণী:ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:নেপাল]] [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] 7tubnizm4jyezn4uhq57fdyd7cg2jzp 0 127041 634348 632300 2026-09-05T13:58:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634348 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2021}} {{short description|নেপালী টুপী}} {{Lead too short|date=October 2020}} {{multiple image | align = right | image1 = Dhaka topi nepal's.jpg | width1 = 201 | caption1 = মেলি থোৱা ঢাকা টুপী }} '''ঢাকা টুপী''' ({{langx|ne|ढाका टोपी}} {{IPA|ne|ɖʱaka ʈopi|}}), এক পৰম্পৰাগত নেপালী কাপোৰৰ টুপী যিটো নেপালী ৰাষ্ট্ৰীয় সাজ-পোছাকৰ অংশ, আৰু পাহাড়ী অঞ্চলসমূহৰ উৎসৱত পুৰুষসকলে পিন্ধে। ==ইতিহাস== {{multiple image | align = right | image1 = Groom Nepal.JPG | width1 = 84 | caption1 = ঢাকা টুপী পিন্ধা দৰা | image2 = Maitighar screenshot 1.png | width2 = 224 | caption2 = [[:en:Maitighar|মৈতিঘৰ]]ত ঢাকা টুপী পিন্ধা চিপি লোহানী, ১৯৬৬ চনৰ এখন নেপালী চলচ্চিত্ৰ }} নেপাল ভাষাত, সূতাক '<nowiki/>''কা'' ''(का)'<nowiki/>' বুলি কোৱা হয়। নেপাল ভাষাত, কেঁচা সূতাক '<nowiki/>''কাচীকা'' ''(काचीका)'<nowiki/>' বুলি কোৱা হয়, আনহাতে মহিলাসকলে চুলি বান্ধোতে ব্যৱহাৰ কৰা সজোৱা সূতাক '<nowiki/>''ছাচীকা'' ''(साचीका)'<nowiki/>' বুলি কোৱা হয়। একেদৰে, টুপী বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বিশেষ সূতাক '<nowiki/>''ঢাকা'' ''(धाका)'<nowiki/>' বুলি কোৱা হয়। '<nowiki/>''ঢাকা''' ৰে বোৱা কাপোৰেৰে তৈয়াৰ কৰা টুপীক ''ঢাকা টুপী'' (ঢাকা টুপী) বুলি কোৱা হয়। ঢাকা টুপী নেপালী ৰাষ্ট্ৰীয় সাজ-পোছাকৰ এটা অংশ আছিল, আৰু নেপালী জাতীয়তাৰ প্ৰতীক আছিল।<ref name="Weber">{{cite book |last1=Ojha |first1=Ek Raj |title=Production Credit for Rural Women |last2=Weber |first2=Karl E. |date=1993 |publisher=Division of Human Settlements Development, Asian Institute of Technology |isbn=9789748209715 |page=XXX}}</ref><ref name=Kasuju>{{cite book |last= Kasajū |first= Vinaya Kumāra |date=1988 |title= Palpa, as You Like it |location=Kathmandu |publisher= Kumar Press |page=96 }}</ref> ই ১৯৫৫ৰপৰা ১৯৭২ লৈ ৰাজত্ব কৰা [[:en:Mahendra of Nepal|মহেন্দ্ৰ ৰজা]]ৰ শাসনকালত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল, আৰু [[:en:Passport|পাছপৰ্ট]] আৰু নথি-পত্ৰৰ আনুষ্ঠানিক ফটোৰ বাবে ঢাকা টুপী পিন্ধা বাধ্যতামূলক কৰিছিল।<ref name=Pokharel/> [[:en:Dashain|দশাঁই]] আৰু [[:en:Tihar (festival)|তিহাৰ]] উৎসৱৰ সময়ত উপহাৰ হিচাপে ঢাকা টুপী দিয়া হয়।<ref>[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-10-31/sales-of-dhaka-items-soar-in-palpa-district.html Sales of Dhaka items soar in Palpa district. Madhav Aryal, PALPA]</ref> ঢাকা টুপী চৰকাৰী বিষয়াসকলেও ৰাষ্ট্ৰীয় সাজ-পোছাকৰ অংশ হিচাপে পিন্ধিছিল।<ref>{{Cite web|title = Nepali Dhaka topi: About Nepal and Nepali Language|url = http://www.nepalabout.com/nepali-dhaka-topi/|website = www.nepalabout.com|access-date = 12 February 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160219093219/http://www.nepalabout.com/nepali-dhaka-topi/|archive-date = 19 February 2016|url-status = dead|archivedate = 19 February 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160219093219/http://www.nepalabout.com/nepali-dhaka-topi/|deadurl = yes}}</ref> [[:en:Mahendra of Nepal|মহেন্দ্ৰ ৰজা]]ৰ সময়ত, [[:en:Kathmandu|কাঠমাণ্ডু]]ৰ [[:en:Singha Durbar|সিংহ দৰবাৰ]] (আক্ষৰিক অৰ্থত সিংহ হল)ৰ ওচৰত ভাড়াত পোৱা ঢাকা টুপী উপলব্ধ আছিল।<ref name=Pokharel/> [[:en:kukri|খুকুৰী]] ক্ৰছৰ বেজ মূলতঃ [[:en:Kathmandu|কাঠমাণ্ডু]]ৰ বিষয়াসকলে বা নেপালীসকলে ৰাজপ্ৰাসাদ ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত টুপীত পিন্ধে।<ref name=Subba>{{cite book |last= Subba |first= Tanka Bahadur |date=1992 |title= Ethnicity, state, and development |publisher= Har-Anand Publications in association with Vikas Pub |page=239 }}</ref> ==তাৎপৰ্য== যদিও ঢাকা কাপোৰে আৰু নেপালী ফেশ্বনত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ নকৰে, ই পাহাড় আৰু পৰ্বতীয় অঞ্চলৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হৈয়েই আছে।<ref name="Aparicio">{{cite book|last1=Muzzini |first1= Elisa |last2=Aparicio |first2=Gabriela |date=2013 |title=Urban Growth and Spatial Transition in Nepal |url=https://archive.org/details/urbangrowthspati0000muzz |publisher=World Bank Publications |page=[https://archive.org/details/urbangrowthspati0000muzz/page/113 113] |isbn=9780821396612}}</ref> যদিও বহুতো নেপালীয়ে এতিয়া কোনো সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ নকৰিলে কমেই টুপী পিন্ধে,<ref name="Subba" /> বহুতো পুৰুষ আৰু মহিলাই এতিয়াও নিয়মীয়াকৈ ঢাকাৰে তৈয়াৰী সাজ-পোছাক পিন্ধে, কিয়নো ই [[:en:Kathmandu|কাঠমাণ্ডু]]ৰ ৰাস্তাত সাধাৰণ দৃশ্য হৈয়েই আছে। [[File:Putting Tika From Elder.jpeg|thumb|right|alt=Elder Putting Dhaka Topi in Festivals|উৎসৱত ঢাকা টুপী পিন্ধা নেপালী]] ঢাকা কাপোৰে এতিয়াও উপত্যকাত বাস কৰা বহুতো জাতিগোষ্ঠীৰ বিবাহ আৰু অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ দৰে আচাৰ-অনুষ্ঠানত ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="Aparicio" /> ইয়াক উৎপাদন কৰা বহুতো হস্তশিল্প প্ৰতিষ্ঠান থকা সত্ত্বেও, তেওঁলোকে এতিয়াও ঢাকা টুপীৰ বাবে অবিৰতভাৱে বৃদ্ধি পোৱা চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ সংগ্ৰাম কৰে।<ref name="Kasuju" /> তেজেশ্বৰ বাবু গঙ্গাহ, এজন স্তম্ভকাৰ, সাংস্কৃতিক কৰ্মী আৰু সাংস্কৃতিক বিশেষজ্ঞৰ মতে, "গুৰিত ঘূৰণীয়া, ৩ৰপৰা ৪ ইঞ্চি উচ্চতাৰ টুপীয়ে দেশৰ পৰ্বত আৰু [[:en:Himalayas|হিমালয়]]ক সূচায়। বৰফ গলাৰ পিছত ঢাকা টুপীয়ে পৰ্বতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়। গলিত বৰফে পৰ্বতৰ নিম্ন অঞ্চলত সেউজীয়া আৰু উজ্জ্বল ৰঙৰ ফুলৰ বৃদ্ধি সক্ষম কৰে।" <ref>{{cite magazine |author=Himalayan News Service |date=27 August 2016 |title=Dhaka topi losing appeal among younger Nepalis |magazine=The Himalayan Times |location=Kathmandu |publisher=International Media Network Nepal }}</ref> আন্তৰ্জাতিক নেপালী ধুতি আৰু টুপী দিৱস হৈছে নেপালী পৰম্পৰাগত ফেশ্বন জীৱিত ৰাখিবলৈ ১ জানুৱাৰীত বিশ্বজুৰি [[:en:Nepali people|নেপালী লোকসকলে]] উদ্‌যাপন কৰা এটা দিৱস। [[:en:Madhesi people|মাধেসী]] আৰু [[:en:Tharu people|থাৰু]] জাতিৰ [[:en:Nepali people|নেপালীসকলে]] [[:en:Dhoti|ধুতি-কুৰ্তা আৰু গমচা]] পিন্ধে, আনহাতে সকলো [[:en:Nepali people|নেপালী লোকে]] সেই দিনা ঢাকা আৰু ভাদগাউলে টুপী পিন্ধে।<ref>{{cite web|url=http://www.thestatedaily.com/2015/10/dhoti-racism-constitution-and-human-rights-violation/|title=People Who wears Dhoti in Nepal : The State Daily|access-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073432/http://www.thestatedaily.com/2015/10/dhoti-racism-constitution-and-human-rights-violation/|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304073432/http://www.thestatedaily.com/2015/10/dhoti-racism-constitution-and-human-rights-violation/|deadurl=yes}}</ref> যদিও ধুতিতকৈ টুপী বেছি প্ৰচলিত,<ref>{{cite magazine |first=Pramod | last=Mishra|date=1 January 2016 |title=Times of confusion and fusion|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-01-19/times-of-confusion-and-fusion.html |magazine=Kathmandu Post |location=Kathmndu, Nepal |publisher=Ekantipur }}</ref> [[:en:Madhesi people|মাধেসীসকলে]] তেওঁলোকৰ স্বতন্ত্ৰ পৰিচয় প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সুযোগ লৈছে।<ref>{{cite magazine |author= Staff reporter|date=1 January 2016 |title=Morcha marks 'Dhoti day' in Kalaiya|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-01-01/morcha-marks-dhoti-day-in-kalaiya.html |magazine=Kathmandu Post |location=Kathmndu, Nepal |publisher=Ekantipur }}</ref> মাধেসী আৰু থাৰুসকলক প্ৰায়ে ঢাকা টুপী পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ বাবে বৈষম্যৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয়।<ref>{{cite magazine |last=Gautam |first=Kul Chandra |date=20 May 2017 |title=A Window into Madhes-Pahad Relations |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-05-20/a-window-into-madhes-pahad-relations.html |magazine=Kathmandu post |location=Kathmandu |publisher=Ekantipur }}</ref><ref>{{cite magazine |last=Khan |first=Aaquib |date=27 June 2017 |title=How the Madhes crisis threatens Nepal's landmark polls, and India |url=https://www.dailyo.in/politics/nepal-madhesi-crisis-local-level-elections-hills-terai/story/1/18035.html |magazine=Daily O |location=Delhi |publisher=India Today Group }}</ref> ==ঢাকা কাপোৰ== {{multiple image | align = right | image1 = Jamdani ( জামদানী) .jpg | caption1 = [[:en:Jamdani|ঢাকাই শাড়ী]] নক্সা }} ''ঢাকা'', হাতেৰে কটা কপাহৰ আন্তঃবোৱা নক্সাৰ বোৱা যিটো ঢাকা টুপীৰ বাবে জটিলভাৱে নক্সা কৰা, ৰঙীন পেনেল বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, নেপালৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আৰু দৃশ্যমান কপাহী বস্ত্ৰ।<ref name=Susi>{{cite book |last= Dunsmore|first= Susi |date=1993 |title= Nepalese textiles |url= https://archive.org/details/nepalesetextiles0000duns|location=UK |publisher= British Museum Press |page=[https://archive.org/details/nepalesetextiles0000duns/page/90 90] |isbn=9780714125107}}</ref> পূৰ্ব-ৰঙীন কপাহ ভাৰতৰপৰা আমদানি কৰা হয় আৰু কেৱল কেইটামান ৰঙৰ ব্যৱহাৰ কৰি দক্ষ কাৰিকৰসকলে জটিল নক্সাত বয়।<ref name=Aparicio/> এই কাপোৰ ''ঢাকা কো চ'লো'' নামৰ একপ্ৰকাৰৰ ব্লাউজৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ঢাকা কাপোৰেৰে তৈয়াৰী ব্লাউজ", আৰু মহিলাৰ বাবে শ্বাল।<ref name=Susi/><ref>Poudyal, Anubhuti, "[http://ecs.com.np/lifestyle/put-a-cap-on-it Put a cap on it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012201415/http://ecs.com.np/lifestyle/put-a-cap-on-it |date=2017-10-12 }}", ''ECS Nepal'', 12 December 2013.</ref> কিছুমান কৃষক আৰু তাঁতীয়ে সীমিত সফলতাৰে ৰেচমৰ ঢাকা টুপী কাপোৰৰ প্ৰাথমিক পৰীক্ষা কৰিছে।<ref>{{cite book |last= Dunsmore |first= Susi |date=1993 |title= Nepalese textiles |url= https://archive.org/details/nepalesetextiles0000duns |location=UK |publisher= British Museum Press |page=[https://archive.org/details/nepalesetextiles0000duns/page/117 117] |isbn=9780714125107}}</ref> ঢাকা কাপোৰৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে বিভিন্ন কিংবদন্তি আছে। এটা কাহিনীয়ে কয় যে এজন মন্ত্ৰী বাংলাদেশৰ ঢাকাৰপৰা এনে টুপীৰ ধাৰণা লৈ উভতি আহিছিল, যিটোৱে অৱশেষত পৰম্পৰাগত ক'লা টুপীক জনপ্ৰিয়তাত প্ৰতিষ্ঠাপন কৰিছিল। আন এটা কাহিনীয়ে কয় যে নামটো এইবাবে যে মূলতঃ ঢাকা টুপীৰ কাপোৰ আৰু সূতা ঢাকাৰপৰা আহিছিল, প্ৰায়ে [[:en:Muslin|ঢাকাই মলমল]] (ঢাকাৰ মিহি কপাহ)ৰ সৈতে সাদৃশ্য। ঢাকাৰ চাৰিওফালে অনুশীলন কৰা নক্সা বোৱাৰ পদ্ধতি, ''[[:en:Jamdani|জামদানী]]'' নামেৰে জনাজাত, নেপালী তাঁতীসকলে বৰ্তমান অনুশীলন কৰাতকৈ যথেষ্ট পৃথক।<ref name=Susi/> [[:en:National Museum of Nepal|নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ৰ সংগ্ৰহত থকা ঢাকা কাপোৰৰ কেইটামান টুকুৰা বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref name=Susi/> আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় কিংবদন্তিয়ে ঢাকা বোৱাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ কৃতিত্ব গণেশ মান মহাৰ্জনক দিয়ে, যিয়ে ১৯৫০ৰ দশকত এটা জামদানী কাৰখানাত কাম কৰিছিল। তেওঁ শ্ৰী টীন জুঙ্গা বাহাদূৰ ৰাণাৰ জীয়েক দম্বৰ কুমাৰীয়ে বাৰাণসীৰপৰা অনা ঢাকা কাপোৰ পিন্ধা দেখি শিকিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ জন্মস্থান পালপালৈ উভতি অহাৰ পাছত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পত্নীয়ে ১৯৫৭ চনত [[:en:Kathmandu|কাঠমাণ্ডু]]ৰপৰা কিনা এটা [[:en:Bobbin|স্পুল]] আৰু এটা হাতেৰে চলোৱা [[:en:Charkha (spinning wheel)|চৰ্খা]] চক্ৰ আৰু মহাজনৰদ্বাৰা প্ৰশিক্ষিত স্থানীয় তাঁতীসকলৰ সৈতে ঢাকা কাপোৰ উৎপাদন কৰিবলৈ এটা কাৰখানা স্থাপন কৰিছিল। উন্নত মানৰ আমদানিৰ উচ্চ মূল্যৰ কাৰণে তেওঁৰ কাৰ্যকলাপ ফুলি উঠিছিল।<ref name=Pokharel>Amendra Pokharel,"[http://ecs.com.np/features/dented-pride-the-story-of-daura-suruwal-and-dhaka-topi Dented Pride: The Story of Daura Suruwal and Dhaka Topi]", ''ECS Nepal'', 11 July 2010</ref><ref name=Nirmal>Nirmal Shrestha, "[http://ecs.com.np/features/palpali-dhaka Palpali Dhaka]", ''ECS Nepal'', 6 May 2016</ref> [[:en:Shah dynasty|শ্বাহ বংশ]] চৰকাৰে ঢাকা কাপোৰ আৰু ইয়াৰে তৈয়াৰী টুপীৰ বাবে পছন্দ দেখুওৱাৰ লগে লগে, অন্য তাঁতীসকলে মহাৰাজনক অনুসৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৭০ৰ আৰম্ভণিলৈকে, তেওঁৰ নিজৰ কাৰখানা স্বদেশী বস্ত্ৰকলা পালপালী ঢাকা উদ্যোগে প্ৰায় ৩৫০ জন শ্ৰমিক নিয়োগ কৰিছিল।<ref name=Pokharel/> সেই সময়ত জয়শংকৰ টেক্সটাইল ইণ্ডাষ্ট্ৰী, খানাল টেক্সটাইল ইণ্ডাষ্ট্ৰী, আৰু নবীন টেক্সটাইল ইণ্ডাষ্ট্ৰী ঢাকা কাপোৰ বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কপাহৰ সূতাৰ প্ৰধান উৎপাদক আছিল।<ref name=Nirmal/> {{multiple image | align = left | image1 = Sitalpati Palpaa.jpg | width1 = 204 | caption1 = টানছেনৰ মুখ্য চ'ক | image2 = Elderly Seamster - Tansen - Nepal (13773945125).jpg | caption2 = টানছেনৰ দৰ্জী | direction = vertical }} লাভজনক ব্যৱসায় আৰু চৰকাৰী উৎসাহ সত্ত্বেও, বেছিভাগ তাঁতী দুখীয়া আছিল। এজন বিশেষজ্ঞ তাঁতীয়ে ৪-৫ মিটাৰ ঢাকা কাপোৰ উৎপাদন কৰিবলৈ এমাহ ধৰি দিনে ১২-১৬ ঘণ্টা কাম কৰিছিল। কিন্তু, তেওঁলোকৰ মজুৰি আছিল মাত্ৰ ১০-৩০ [[:en:Nepalese rupee|নেপালী টকা]], এটা কণী আৰু ২৫০ গ্ৰাম [[:en:Jalebi|জেৰী]]।<ref name=Pokharel/> ১৯৭০ৰ দশকত, পালপাৰ ঢাকা বোৱা উদ্যোগে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন হোৱা দেখা গৈছিল কিয়নো ইয়াক [[:en:Jacquard loom|জেকুৱাৰ্ড তাঁত]] আৰু সহজে উপলব্ধ উজ্জ্বল [[:en:acrylic fiber|এক্ৰিলিক আঁহ]]ৰ সৈতে পৰিচয় কৰোৱা হৈছিল। জেকুৱাৰ্ড তাঁতে হাতেৰে তৈয়াৰী তাঁতত গড়ে ৯ ইঞ্চিৰ পৰিৱৰ্তে দিনে কেইবা মিটাৰ উৎপাদন সম্ভৱ কৰি তুলিছিল। বহুতো তাঁতীয়ে চাকৰি হেৰুৱাইছিল, পালপাই ইয়াৰ প্ৰায় একচেটিয়াত্ব হেৰুৱাইছিল আৰু ঢাকা টুপীয়ে ইয়াৰ নক্সাৰ কিছুমান জটিলতা হেৰুৱাইছিল।<ref name=Nirmal/> এতিয়া ৰাজধানী কাঠমাণ্ডু, মধ্য পাৰ্বত্য অঞ্চলত থকা [[:en:Palpa District|পালপা জিলা]], বিশেষকৈ ইয়াৰ সদৰ [[:en:Tansen, Nepal|টানছেন পৌৰসভা]], আৰু পূবৰ [[:en:Tehrathum District|তেহ্ৰাথুম জিলা]]ৰ তাঁতীসকল ঢাকা কাপোৰৰ মুখ্য উৎপাদক।<ref name=Aparicio/><ref name=Susi/><ref>{{Cite web|last=Aryal|first=Madhav|date=16 November 2021|title=Palpali dhaka to be branded to protect local industry|url=https://kathmandupost.com/money/2021/11/15/palpali-dhaka-to-be-branded-to-protect-local-industry|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116035115/https://kathmandupost.com/money/2021/11/15/palpali-dhaka-to-be-branded-to-protect-local-industry|archive-date=16 November 2021|access-date=16 November 2021|website=The Kathmandu Post|language=English}}</ref> মধ্য পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ [[:en:Limbu people|লিম্বু]] আৰু [[:en:Rai people|ৰাইসকল]] তেওঁলোকে উৎপাদন কৰা ঢাকা কাপোৰৰ বাবে বিখ্যাত।<ref>{{cite book|author=Editorial Board |date=2001 |title= Experience it in Nepal, Mt. Everest & More |volume=1 |location=Kathmandu |publisher= Nepal Tourism Board |page=26 }}</ref> টানছেন, ঢাকা টুপীৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত উৎস, মাগাৰ, ব্ৰাহ্মণ, ক্ষেত্ৰী আৰু ঊনবিংশ শতিকাত ভাগ্য বিচাৰি অহা নেৱাৰসকলৰ সৈতে এখন ৰঙীন চহৰ। টুপী, চ'লো আৰু শ্বালৰ বাবে ইয়াৰ বিখ্যাত ঢাকা কাপোৰৰ বাহিৰেও, টেনছেন [[:en:Karuwa|কৰুৱা]] মগ, জাৰ আৰু অন্যান্য বস্তুকে ধৰি ইয়াৰ ধাতু শিল্পৰ বাবেও জনাজাত।<ref>{{cite book|last1= Ghimire |first1= Binod |last2= Regmi |first2=Rajesh |date=2000 |title= Experience Nepal: A Travel Guide |publisher= R.G. Publications|page=104 }}</ref> পালপালী ঢাকা কাপোৰৰ সামগ্ৰী, টুপী, শ্বাল আৰু থাইলো পাৰ্ছকে ধৰি এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে কিনাটো এক ৰীতি যাৰ পাৰ্ছ খোলা আৰু বন্ধ কৰিবলৈ দুযোৰ ড'ৰী থাকে।<ref name=Kasuju/> [[:en:Indian Gorkha|ভাৰতীয় গোৰ্খা]]সকলে [[:en:Darjeeling|দাৰ্জিলিং]]ত এটা ঢাকা টুপী উদ্যোগ স্থাপন কৰিছে।<ref name=Kasuju/> ==টুপীসমূহ== {{multiple image | align = right | image1 = DhakaTopi and Bhaad-gaaule topi.jpg | width1 = 153 | caption1 = [[:en:Bhaad-gaaule topi|ভাদ-গাউলে টুপী]] ( বাঁওফালে) আৰু ঢাকা টুপী (সোঁফালে) পিন্ধা দুজন নেপালী পুৰুষ | image2 = Jimmy Wales, Closing Ceremony Wikimania 2015.JPG | width2 = 172 | caption2 = [[:en:Wikimania 2015|ৱিকিমেনিয়া ২০১৫]]ৰ সামৰণি অনুষ্ঠানত [[:en:Bhaad-gaaule topi|ভাদ-গাউলে টুপী]] পিন্ধা [[:en:Jimmy Wales|জিমি ৱেলছ]] }} নেপালী পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত ''[[:en:Daura-Suruwal|দাউৰা-চুৰুৱাল]]'' (নেপালী চোলা আৰু পেণ্ট চুট), ''[[:en:Patuka|পাটুকা]]'' (বেল্টৰ পৰিৱৰ্তে কঁকালত মেৰিওৱা কাপোৰ), ''[[:en:ista coat|ইস্তা কোট]]'' (নেপালী হাতাবিহীন আধা-জেকেট) আৰু এটা টুপী থাকে, আনহাতে ''গুনয়ু চ'লো'' (এক ''[[:en:ghagra|ঘাগৰা]]''-''[[:en:kurta|কুৰ্তা]]'' শৈলীৰ মহিলাৰ সাজ-পোছাক) মহিলাৰ বাবে সাজ-পোছাক যিয়ে সাধাৰণতে কোনো টুপী পিন্ধা নাছিল।<ref name=Barun>{{cite book |last= Roy |first= Barun |date=2012 |title= Gorkhas and Gorkhaland |publisher= Barun Roy |page=188 |isbn=9789810786465}}</ref> বিভিন্ন জাতিগোষ্ঠীয়ে নিজৰ নিজৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধে। উদাহৰণস্বৰূপে, [[:en:Tamang people|তামাং]] মহিলাসকলে টুপীৰ ওপৰত কপাহী বা উলৰ আৱৰণৰ সৈতে এক বিশিষ্ট মূৰৰ সাজ-পোছাক পিন্ধে। কিছুমান বৌদ্ধ তামাং মহিলাই ''বাখুছ'' পিন্ধে যিবোৰ তিব্বতীয় লোকৰ জাতিগত।<ref name=Barun/> এসময়ত বাধ্যতামূলক নেপালী পুৰুষৰ টুপী হয় ক'লা (''[[:en:Bhaad-gaaule topi|ভাদ-গাউলে]]'' বা ''কালো টুপী'' বুলি কোৱা) বা বহুৰঙী (''ঢাকা'' বা ''নেপালী টুপী'' বুলি কোৱা) হ'ব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Reed |first=David |date=2002 |title=The Rough Guide to Nepal |url=https://archive.org/details/roughguidetonepa0000reed |publisher=Rough Guides |page=[https://archive.org/details/roughguidetonepa0000reed/page/583 583] |isbn=9781858288994}}</ref> ''ভাদ-গাউলে টুপী'' ঢাকা টুপীৰ দৰেই কিন্তু সেইবোৰ ক'লা ৰঙৰ কিয়নো সেইবোৰ ঢাকাৰপৰা তৈয়াৰী নহয়।<ref name=Barun/> নেপালী চৰকাৰে ঢাকা টুপী প্ৰচাৰ কৰাৰ আগতে, মূলতঃ [[:en:Bhaktapur|ভক্তপুৰ]]ত তৈয়াৰী ভাদ-গাউলে টুপী আছিল জনপ্ৰিয় নেপালী মূৰৰ সাজ, বিশেষকৈ [[:en:Newar people|নেৱাৰীসকলৰ]] মাজত সাধাৰণ। এই কালো টুপী (ক'লা টুপী), যিটো এসময়ত [[:en:Rana dynasty|ৰাণা বংশ]]ৰ অভিজাতসকলে পছন্দ কৰিছিল, এতিয়া পুনৰ উভতি আহিছে, বিশেষকৈ যুৱসকলৰ মাজত। ভক্তপুৰৰ [[:en:Milliner|টুপী নিৰ্মাতা]]সকলে, যিসকল এসময়ত ঢাকা টুপীৰ আগমনৰ ফলত প্ৰায় ব্যৱসায়ৰপৰা বাহিৰ হৈ পৰিছিল, ২০১৫ চনলৈকে সপ্তাহত প্ৰায় ৬০০ কালো টুপী বনাই আছিল।<ref>{{cite magazine |last=Ojha |first=Anup |date=13 January 2015 |title=Bhadgaule topi winning over young hearts |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2015-01-13/bhadgaule-topi-winning-over-young-hearts.html |magazine=Kathmandu Post |location=Kathmandu |publisher=Ekantipur }}</ref> ঢাকা আৰু কালো টুপীৰ বাহিৰেও নেপালত ''চুচলি টুপী'', ''[[:en:birke topi|বিৰ্কে টুপী]]'', ''কাৰ্চুপে টুপী'' আৰু ''কেপ টুপী''কে ধৰি আন কেইবাটাও টুপী তৈয়াৰ আৰু পিন্ধা হয়।<ref name=Subba/> ==লগতে চাওক== * [[:en:Bhadgaunle Topi|ভাদগাউলে টুপী]] * [[:en:Birke topi|বিৰ্কে টুপী]] * [[:en:Gandhi cap|গান্ধী টুপী]] * [[:en:List of hat styles|টুপীৰ শৈলীৰ তালিকা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{cite web|title=Nepali Topi, Mark of the Nepali Man|date=14 November 2014|website=Hotel Shanker|url=http://www.shankerhotel.com.np/blog/2014/11/14/nepali-topi-mark-of-the-nepali-man|access-date=10 November 2025|archivedate=22 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231222072043/https://www.shankerhotel.com.np/blog/2014/11/14/nepali-topi-mark-of-the-nepali-man|deadurl=yes}} * {{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-01-01/dhaka-topi-day-being-celebrated.html|title=International Nepali Dhaka topi day celebrated (in photos)}} * [https://www.huffingtonpost.com/rajan-thapaliya/mt-everest-messi-and-barc_b_9901332.html Lionel Messi wears a Dhaka topi], ''Huffington Post'' {{Clothing in South Asia}} {{Hats|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Dhaka Topi}} [[Category:Hats]] [[Category:Nepalese clothing]] [[Category:Society of Nepal]] [[Category:Culture of Nepal]] diq2l1tivuckliqj4f8met1wky9mlw8 0 128220 634400 631106 2026-09-05T21:00:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634400 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = ভাৰতত ইছলাম | population = {{increase}} '''২০০ মিলিয়ন (আনুমানিক)'''<ref name="auto">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/muslim-population-in-2023-estimated-to-be-20-crore-lok-sabha/articleshow/101996898.cms | title=Muslim population in 2023 estimated to be 20 crore: Lok Sabha | newspaper=The Times of India | date=21 July 2023 }}</ref><br/>(মুঠ জনসংখ্যা ১৪.৬১%)<ref>{{cite web | url=https://www.deccanherald.com/india/can-muslims-surpass-hindus-in-population-numbers-experts-say-practically-not-possible-1103547.html | title=Can Muslims surpass Hindus in population numbers? Experts say practically not possible }}</ref><br/>({{Circa|2023|lk=yes}}) | image = Jama Masjid, Delhi - IMGL5299 (cropped).jpg | image_size = 280px | image_alt = Map of India showing the number of Muslims in each state according to the 2011 Indian census | image_caption = [[জামে মছজিদ, দিল্লী]] |region1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশত ইছলাম ধৰ্ম|উত্তৰ প্ৰদেশ]] |pop1 = ৩৮,৪৮৩,৯৭০<ref name="statista-numbers">{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/616679/muslim-population-by-state-and-union-territory-india/|title=India - Muslim population 2011|website=Statista|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> |region2 = [[পশ্চিম বংগত ইছলাম ধৰ্ম|পশ্চিম বংগ]] |pop2 = ২৪,৬৫৪,৮৩০<ref name=statista-numbers/> |region3 = [[বিহাৰত ইছলাম ধৰ্ম|বিহাৰ]] |pop3 = ১৭,৫৫৭,৮১০<ref name=statista-numbers/> |region4 = [[মহাৰাষ্ট্ৰত ইছলাম ধৰ্ম|মহাৰাষ্ট্ৰ]] |pop4 = ১২,৯৭১,১৫০<ref name=statista-numbers/> |region5 = [[অসমত ইছলাম ধৰ্ম|অসম]] |pop5 = ১০,৬৭৯,৩৫০<ref name=statista-numbers/> |region6 = [[কেৰেলাত ইচ্হলাম ধৰ্ম|কেৰেলা]] |pop6 = ৮,৮৭৩,৪৭০<ref name=statista-numbers/> |region7 = [[জম্মু-কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)#ধৰ্ম|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] |pop7 = ৮,৫৬৭,৪৯০<ref name=statista-numbers/> |region8 = [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ধৰ্ম#ইছলাম|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]] (iবৰ্তমানৰ তেলেংগানাকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে) |pop8 = ৮,০৮২,৪১০<ref name=statista-numbers/> |region9 = [[কৰ্ণাটকত ধৰ্ম#ইছলাম|কৰ্ণাটক]] |pop9 = ৭,৮৯৩,০৭০<ref name=statista-numbers/> |region10 = [[ৰাজস্থানত ইছলাম ধৰ্ম|ৰাজস্থান]] |pop10 = ৬,২১৫,৩৮০<ref name=statista-numbers/> | languages = {{Plainlist| '''লিটাৰ্জিকেল'''<br />{{Hlist| [[কোৰআন আৰবী]]<ref>{{cite encyclopedia |last=Al-Jallad |first=Ahmad |title=Polygenesis in the Arabic Dialects |encyclopedia=Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics/polygenesis-in-the-arabic-dialects-EALL_SIM_000030?s.num=1&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics&s.q=neo-arabic |date= 30 May 2011|publisher=BRILL |isbn=9789004177024 |doi=10.1163/1570-6699_eall_EALL_SIM_000030|url-access=subscription }}</ref>}} *'''সাধাৰণ'''<br />{{Hlist| [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]],<ref>{{Cite web|title=Why the 30% Muslim vote share is crucial in Bengal, explains Robin Roy|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/why-the-30-muslim-vote-share-is-crucial-in-bengal-explains-robin-roy|access-date=2021-11-08|website=Free Press Journal|language=en}}</ref> [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]], [[কাশ্মীৰী ভাষা|কাশ্মীৰী]], [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]], [[মালায়লম ভাষা|মালায়লম]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]], [[ডগৰি ভাষা|ডোগৰি]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[মহাৰাষ্ট্ৰীয় কংকণী]], [[নৱায়াঠী উপভাষা|নৱায়তী]], [[বেয়াৰী ভাষা|বেয়াৰী]], [[মালবাণী কংকণী]], [[হাৰিয়ানৱী ভাষা|হাৰিয়ানৱী]], [[ৰাজস্থানী ভাষা|ৰাজস্থানী]], [[মেইতেই ভাষা|পাংগন]], আৰু অন্যান্য [[ভাৰতীয় ভাষা]]}} * '''ঐতিহাসিক'''<br />{{Hlist| [[আৰৱী ভাষা|আৰৱী]], [[আৰবী মালয়ালম]]}} }} |rels= সংখ্যাগৰিষ্ঠ [[ছুন্নী ইছলাম]] সংখ্যালঘু [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]<ref>{{cite web | url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/mrgi/2008/en/78959 | title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - India : Muslims }}</ref> |flag=}} '''[[ইছলাম]]''' [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম [[ধৰ্ম]], দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে (২০১১ চনৰ লোকপিয়লত) ইছলামৰ অনুগামী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="2011census-Religion-pca">{{Cite web|title=Religion PCA – India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-0000.xlsx|access-date=26 October 2021 |work=[[2011 Census of India]]}}<br />{{Cite web|title=Religion PCA |url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_PCA.html|access-date=1 September 2021 |work=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> [[পৃথিৱী|বিশ্ব]]ৰ ভিতৰতে [[ভাৰত]]ত [[মুছলমান]] লোকৰ সংখ্যা তৃতীয় স্থানত আছে।<ref name="pewresearch.org-2015">{{Cite news|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/04/01/the-countries-with-the-10-largest-christian-populations-and-the-10-largest-muslim-populations/|title=The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations|website=Pew Research Center|language=en-US|access-date=17 June 2019}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&q=what+percent+of+muslims+live+in+south+asia&pg=PA193 |title=South Asian Religions: Tradition and Today |last1=Pechilis |first1=Karen |last2=Raj |first2=Selva J. |date=1 January 2013 |publisher=Routledge |isbn=9780415448512 |page=193}}</ref> ভাৰতৰ অধিকাংশ মুছলমান [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]], আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫% [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]।<ref name="USSD-IRFR" />{{Request quotation|date=September 2025}} [[গুজৰাট]]ত আৰব উপকূলীয় বাণিজ্যিক পথৰ কাষৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়সমূহত আৰু আৰব উপদ্বীপত ধৰ্মৰ উত্থান হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মালাবাৰ উপকূলত [[ইছলাম]] প্ৰথম বিয়পি পৰিছিল। পিছলৈ ইছলাম ভাৰত উপমহাদেশৰ উত্তৰ অন্তৰ্দেশত উপস্থিত হয় সপ্তম শতিকাত যেতিয়া আৰবসকলে সিন্ধ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে। দ্বাদশ শতিকাত গাজনাবী আৰু ঘূৰিদ বিজয়ৰ জৰিয়তে [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু উত্তৰ ভাৰতত উপস্থিত হয় আৰু তেতিয়াৰপৰাই ভাৰতৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অংগ হৈ পৰিছে। ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতে নিৰ্মিত [[গুজৰাট]]ৰ ঘোঘাত থকা বৰৱাদা [[মছজিদ]], কেৰালাৰ মেথালাৰ চেৰমন জুমা মছজিদ (৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কিলাকাৰাইত থকা পলাইয়া জুম্মা পল্লী (বা The Old Jumma Masjid, ৬২৮–৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰতৰ প্ৰথম তিনিটা মছজিদ যিবোৰ নাৱিক আৰব ব্যৱসায়ীয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>Prof. Mehboob Desai,''Masjit during the time of Prophet Nabi Muhammed Sale Allahu Alayhi Wasalam, Divy Bhasakar, Gujarati News Paper, Thursday, column 'Rahe Roshan', 24 May, page 4''.</ref><ref>Kumar(Gujarati Magazine), Ahmadabad, July 2012, P. 444.</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat |date=6 November 2016 |work=[[The Times of India]] |access-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116041920/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |archive-date=16 November 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms|title=India's oldest mosque and growing irrelevance of Muslim vote in Gujarat |date=8 December 2017 |work=[[The Times of India]] |language=en |access-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209035951/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms |archive-date=9 December 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gujaratexpert.com/blog/muslim-religious-places-in-gujarat/|title=Top 11 Famous Muslim Religious Places in Gujarat|last=Sharma|first=Indu|date=22 March 2018 |website=Gujarat Travel Blog|language=en |access-date=28 July 2019}} {{verify source|date=August 2019|reason=This ref was deleted ([[Special:Diff/911246496]]) by a bug in VisualEditor and later restored by a bot from the original cite at [[Special:Permalink/911172027]] cite #23 - please verify the cite's accuracy and remove this {verify source} template. [[User:GreenC bot/Job 18]]}}</ref> চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামিক নবী]] [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]]ৰ (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা চেৰা বংশৰ শেষ শাসক (তাজুদিন চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ কেৰেলাৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। একেদৰে স্থানীয় মছজিদসমূহ ৭০০ চনৰ আৰম্ভণিতে পূব উপকূলৰ তামিল মুছলমানসকলেও মহম্মদৰ জীৱনকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা বুলি দাবী কৰে।<ref>{{citation |last1=Metcalf |first1=Barbara D. |title=Islam in South Asia in Practice |url=https://books.google.com/books?id=pR0LzVCpfw8C |year=2009 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3138-8 |page=1}}</ref> ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ বিপুলসংখ্যক [[দক্ষিণ এছিয়াৰ জনগোষ্ঠী]]ৰ অন্তৰ্গত। কিন্তু কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানত বাহিৰৰ পৰা, মূলতঃ মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা, অনুসন্ধানযোগ্য [[ডি এন এ|জিন প্ৰৱাহ]] ধৰা পৰা মাত্ৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite journal|author=Journal of Human Genetics |title=Diverse genetic origin of Indian Muslims: evidence from autosomal STR loci |journal=Nature |date=8 May 2009 |volume=54 |issue=6 |pages=340–348 |doi=10.1038/jhg.2009.38 |pmid=19424286 |s2cid=153224 |doi-access=free }}</ref><ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda">{{cite web|author=Kashif-ul-Huda |url=https://www.radianceweekly.com/57/407/draught-of-character-in-the-high-ups/2007-05-06/science-amp-technology/story-detail/genetically-indianstory--of-indian-muslims.html |title=Genetically Indian: Story of Indian Muslims |publisher=Radiance Viewsweekly |date=6 May 2007 |access-date=18 March 2011}}</ref> অৱশ্যে ই অতি কম মাত্ৰাত পোৱা যায়।<ref name="Kashif-ul-Huda"/> সূত্ৰসমূহে ইংগিত দিয়ে যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিসমূহৰ বিকাশ ঘটিছিল কাফাআতৰ ধাৰণাটোৰ ফলস্বৰূপে।<ref name="EoI">{{cite encyclopedia |author-link=John Burton-Page |last1=Burton-Page |first1=John |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedie-de-l-islam/*-SIM_2884 |title=Hindū |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor1-link=Peri Bearman |editor1-first=Peri |editor1-last=Bearman |editor2-link=Thierry Bianquis |editor2-first=Thierry |editor2-last=Bianquis |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor3-first=Clifford Edmund |editor3-last=Bosworth |editor4-link=Emeri Johannes van Donzel |editor4-first=Emeri Johannes |editor4-last=van Donzel |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |editor5-first=Wolfhart P. |editor5-last=Heinrichs |publisher=Brill |date=2006 |url-access=subscription }}</ref><ref>Muslim Caste in Uttar Pradesh (A Study of Culture Contact), Ghaus Ansari, Lucknow, 1960, p. 66</ref><ref name="Sikand">{{cite web |last=Singh Sikand |first=Yoginder |title=Caste in Indian Muslim Society |publisher=[[Hamdard University]] |url=http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |access-date=18 October 2006 |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |url-status=dead |archivedate=11 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |deadurl=yes }}</ref> যিসকলক আশ্ৰাফ বুলি কোৱা হয় তেওঁলোকক বিদেশী আৰব বংশৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা উচ্চ মৰ্যাদা বুলি ধৰা হয়,<ref name="pratap_caste">{{cite book| last = Aggarwal|first = Patrap|title = Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher=Manohar|year = 1978 }}</ref><ref name="zarina_social_strat">{{cite book |last = Bhatty |first = Zarina |editor = M N Srinivas |title = Caste: Its Twentieth Century Avatar |access-date = 12 June 2007 |year = 1996 |publisher = Viking, Penguin Books India |isbn = 0-14-025760-8 |pages = 249–253 |chapter = Social Stratification Among Muslims in India |chapter-url = http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |archive-date = 12 March 2007 |archivedate = 12 March 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html }}</ref> আনহাতে আজলাফসকলক [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰপৰা ধৰ্মান্তৰিত বুলি ধৰা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা কম। এই সামাজিক স্তৰবিন্যাস অৱশ্যে সকলো বিশ্বাসীৰ সমতাৰ মূল ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ নীতিৰ প্ৰত্যক্ষ বিপৰীতমুখী। অৰ্থডক্স ইছলামিক মতবাদ অনুসৰি সকলো মুছলমানেই একক সম্প্ৰদায় ([[উম্মাহ]]) গঠন কৰে, আৰু কোৰআন আৰু হাদীছে জাতি বা বংশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভাজন প্ৰত্যাখ্যান কৰি ঐক্য আৰু ভাতৃত্ববোধক তীব্ৰভাৱে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Surah Al-An'am - 159 |url=https://quran.com/6/159 |access-date=2025-02-12 |website=Quran.com |language=en}}</ref> এই নীতিৰ উদাহৰণ [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ [[বিদায় ধৰ্মধ্বনি]]ত দিয়া হৈছে, য'ত কোৱা হৈছে: "সকলো [[মানুহ|মানৱ]] জাতি [[আদম]] আৰু [[হাৱা (ইভ)|হাৱা]]ৰপৰা আহিছে। এজন আৰবৰ কোনো অ-আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, নতুবা এজন অআৰবৰ কোনো আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; এজন বগাৰ কৃষ্ণাংগতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, আৰু কৃষ্ণাংগৰ বগাতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; ভক্তি আৰু ভাল কামৰ বাহিৰে।" <ref>{{Cite web |title=The Last Sermon Of Prophet Muhammad(SAW) |url=https://www.iium.edu.my/deed/articles/thelastsermon.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119113104/https://www.iium.edu.my/deed/articles/thelastsermon.html |archive-date=2025-01-19 |access-date=2025-02-12 |website=www.iium.edu.my}}</ref> এই শিক্ষাৰ পোহৰত বহু ইছলামিক পণ্ডিতে ([[উলামা|উলেমা]]) যুক্তি আগবঢ়ায় যে জাতিসদৃশ স্তৰৰ অস্তিত্ব ধৰ্মৰ মূল নীতিৰ বিৰোধী সাংস্কৃতিক প্ৰথা। কিন্তু আন পণ্ডিত আৰু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে নিজৰ জাতি বা সামাজিক গোটৰ ভিতৰত বিবাহ কৰাটো ভাল বুলি কয়, যিটো প্ৰথা ভাৰতত বহুলভাৱে পালন কৰা হৈছে।<ref name="dalitmuslims.com">{{cite web |url=http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |title=Pasmanda Muslim Forum: Caste and Social Hierarchy Among Indian Muslims: M.A.Falahi (Interview) |publisher=Dalitmuslims.com |date=10 August 2008 |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708221902/http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |archive-date=8 July 2011 |url-status=usurped |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708221902/http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC&q=kasai+caste&pg=PA942 |title=People of India: Maharashtra |via= Google Books |access-date=14 September 2010|isbn=978-81-7991-101-3|year=2004|last1=Bhanu |first1=B. V. |publisher=Popular Prakashan }}</ref> ইয়াত উল্লেখ কৰা তিনিটা জিনীয় অধ্যয়নৰ ভিতৰত দুটাত, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কেইবাটাও অঞ্চলৰপৰা নমুনা লোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, পুনৰ দেখা গ’ল যে মুছলমান জনসংখ্যা জড়িত স্থানীয় অমুছলমানৰ সৈতে অতিশয় মিল আছিল, কিছুমানৰ জিন প্ৰৱাহৰ মাত্ৰা সামান্য আছিল, মূলতঃ আৰব উপদ্বীপৰপৰা পোনপটীয়াকৈ নহয়, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ইৰাণ]] আৰু [[মধ্য এছিয়া]]ৰ আছিল।<ref name="genestudy">{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|title=The mostly South Asian origins of Indian Muslims|work=Gene Expression|access-date=6 May 2015|archive-date=29 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429082524/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|url-status=dead|archivedate=29 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429082524/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ Y ক্ৰম’জমৰ তুলনা অন্য ভাৰতীয় গোটৰ সৈতে সম্পৰ্কীয় গৱেষণা ২০০৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda"/> এই অধ্যয়নত উত্তৰ প্ৰদেশৰ ১২৪ জন [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] আৰু ১৫৪ জন [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]ক তেওঁলোকৰ জিনীয় মূল্যায়নৰ বাবে যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। মুছলমানৰ বাহিৰেও হিন্দু উচ্চ আৰু মধ্যবৰ্ণৰ গোটৰ সদস্যসকলকো জিনীয় বিশ্লেষণৰ বাবে বাছনি কৰা হৈছিল। এই অধ্যয়নত ১০২১টা নমুনাৰ ভিতৰত মাত্ৰ ১৭টা নমুনাতহে ই হেপ্ল’গ্ৰুপ দেখা গৈছিল আৰু সকলোবোৰেই ছিয়া আছিল। অতি সামান্য বৃদ্ধি পোৱা কম্পাঙ্কই অৱশ্যে এই ছিয়াসকলক কেৱল তেওঁলোকৰ হেপ্ল’গ্ৰুপৰ ক্ষেত্ৰত [[ইৰাক|ইৰাকী]], [[তুৰস্ক|তুৰ্কী]] আৰু [[পেলেষ্টাইন|পেলেষ্টাইনী]]সকলৰ ওচৰত ৰাখিছে।<ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda"/> ===ভাৰতত ইছলামৰ আদিম ইতিহাস=== [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|ইৰিথ্ৰিয়ান সাগৰৰ পেৰিপ্লাছৰ নাম, পথ আৰু স্থান (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকা)]] [[File:Cheraman jumamasjid.JPG|thumb|right|250px|মালাবাৰ উপকূলৰ চেৰমন পেৰুমাল জুমা মছজিদ, সম্ভৱতঃ ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ। ]] অতীজৰেপৰা আৰব আৰু ভাৰত উপমহাদেশৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক বিদ্যমান। আনকি প্ৰাক ইছলাম যুগতো আৰব ব্যৱসায়ীসকলে কোংকন-গুজৰাট উপকূল আৰু মালাবাৰ উপকূল ভ্ৰমণ কৰিছিল, যিয়ে তেওঁলোকক দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বন্দৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। নতুনকৈ ইছলাম কৰা আৰবসকল আছিল ইছলামৰ ভাৰতৰ সৈতে প্ৰথম সংস্পৰ্শ। বুৰঞ্জীবিদ ইলিয়ট আৰু ডাউছনে তেওঁলোকৰ গ্ৰন্থ ''The History of India, as Told by Its Own Historians'', ত কৈছে যে মুছলমান যাত্ৰী কঢ়িয়াই অনা প্ৰথম জাহাজখন ভাৰতৰ উপকূলত ৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতেই দেখা গৈছিল। এইচ জি ৰ’লিনছনে তেওঁৰ ''Ancient and Medieval History of India''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QY3fPAAACAAJ |title=Ancient and Medieval History of India|last=Rawlinson|first=H. G.|date=2001-01-01|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|isbn=9788186050798 |language=en}}</ref> গ্ৰন্থত দাবী কৰিছে যে প্ৰথম আৰব মুছলমানসকলে ভাৰতৰ উপকূলত বসতি স্থাপন কৰিছিল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ শেষৰফালে। এই তথ্য জে ষ্টাৰকে তেওঁৰ ''Madras District Manuals''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GkNJnwEACAAJ |title=Madras District Manuals: South Canara|date=1894|publisher=Superintendent, Government Press|language=en}}</ref> আৰু হৰিদাস ভট্টাচাৰ্যই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ''Cultural Heritage of India Vol. IV''.ত<ref>{{ISBN|8187332050}} Cultural Heritage of India Vol. IV</ref> ইছলামৰ উত্থানৰ লগে লগে আৰবসকলে বিশ্বৰ মঞ্চত এক উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিস্তৃত বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যিক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে আৰব ব্যৱসায়ী আৰু ব্যৱসায়ীসকল বিশ্বাসৰ মূল দূত হৈ পৰিছিল, য’তেই ভ্ৰমণ কৰিছিল তাতেই ইয়াৰ শিক্ষাসমূহ ভাগ-বতৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.jaihoon.com/456.htm|title=Genesis and Growth of the Mappila Community {{!}} JAIHOON.COM|date=2009-11-03|work=JAIHOON.COM|access-date=2017-07-28|language=en-US|archivedate=2018-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180922115327/http://www.jaihoon.com/456.htm|deadurl=yes}}</ref> জনপ্ৰিয় পৰম্পৰা অনুসৰি ৬৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত মালাবাৰ উপকূলৰ ঠিক পশ্চিমে অৱস্থিত [[লাক্ষাদ্বীপ|লক্ষদ্বীপ]]লৈ [[ইছলাম]]ক উবাইদুল্লাই আনিছিল। তেওঁৰ কবৰ এণ্ড্ৰট দ্বীপত অৱস্থিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=History|url=http://lakshadweep.nic.in/KL_History.html|publisher=lakshadweep.nic.in|access-date=1 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514235511/http://lakshadweep.nic.in/KL_History.html|archive-date=14 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[কেৰেলা]]ৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ পূব অংশৰ কোথামংগলামৰপৰা কেইটামান উমাইয়াদ (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref name="TheEncyclopediaofIslam2">{{cite encyclopedia |last=Miller |first=Roland E. |author-link=Roland E. Miller |article=Mappila |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=VI |publisher=E. J. Brill |year=1988 |pages=458–66}}</ref> [[কেৰালা]]ত মুছলমান পৰম্পৰা অনুসৰি মঙলদৈস্থিত মছজিদ জিনাথ বক্স [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ।<ref>{{Cite news|url=https://www.karnataka.com/mangalore/zeenath-baksh-masjid/|title=Zeenath Baksh Masjid {{!}} Zeenath Baksh Masjid Mangalore {{!}} Zeenath Baksh Masjid History|date=2017-12-02|work=Karnataka.com|access-date=2018-06-30|language=en-US}}</ref> চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামিক নবী]] [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা [[চেৰা বংশ]]ৰ শেষৰজন শাসক (চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ [[কেৰেলা]]ৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম [[ভাৰতীয় মছজিদ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> কিছাত শকৰৱতী ফাৰ্মাদৰ মতে, কোডুংগালুৰ, কোল্লাম, মাদায়ী, বৰকুৰ, মঙলদৈ, কাছাৰগোড, কান্নুৰ, ধৰ্মদাম, পন্থালয়িনী, আৰু চলিয়ামত থকা মছজিদসমূহ মালিকদিনাৰৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এই মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> কাছাৰগোড চহৰৰ থালাংগাৰাত মালিকদিনাৰৰ মৃত্যু হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of [[Kerala]]: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ চেৰমন জুমা মছজিদ ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মালিক দীনাৰে নিৰ্মাণ কৰা বুলি ভবা হয়<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Cheraman-Juma-Masjid-A-1000-year-old-lamp-burns-in-this-mosque/articleshow/47486911.cms |title=Cheraman Juma Masjid: A 1,000-year-old lamp burns in this mosque|work=[[The Times of India]] |date=31 May 2015 |access-date=28 July 2017}}</ref> যদিও কিছুমান ইতিহাসবিদে কয় যে প্ৰথম মছজিদটো ৬১০ আৰু ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত [[গুজৰাট]]ত আছিল।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2016 |access-date=28 July 2017}}</ref> মালাবাৰত মাপিলাসকল হয়তো প্ৰথম সম্প্ৰদায় যিয়ে [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA506|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West|first=Barbara A.|date=2010-05-19|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438119137|language=en}}</ref> উপকূলৰ কাষেৰে নিবিড় মিছনেৰী কাৰ্য্যকলাপ চলোৱা হৈছিল আৰু আন বহুতো থলুৱা লোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি ভাৰতৰপৰা অহা দুজন ভ্ৰমণকাৰী মৌলাই [[আব্দুল্লাহ (ইছমাইলী মুস্তালি মিছনেৰী)|আব্দুল্লাহ]] (পূৰ্বতে বালাম নাথ নামেৰে পৰিচিত) আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন (ৰূপনাথ) [[ইমাম]] [[আল-মুস্তানছিৰ বিল্লাহ|মুস্তানছিৰ]] (৪২৭–৪৮৭&nbsp; এ এইচ)/(১০৩৬–১০৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু ইমানেই আপ্লুত হৈছিল যে তেওঁলোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি ৪৬৭ চনত ভাৰতত প্ৰচাৰ কৰিবলৈ উভতি আহিছিল&nbsp; এ এইচ/১০৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দ। মৌলাই আহমেদ তেওঁলোকৰ সংগী আছিল। [[আব্দুল্লাহ (ইছমাইলী মুস্তালি মিছনেৰী)|আবাদুল্লাহ]] প্ৰথম [[দাউদী বহৰা|ৱালি-উল-হিন্দৰ দাইৰ তালিকা]] (ভাৰতৰ সন্ত) আছিল। তেওঁ কাকা আকেলা আৰু কাকি আকেলা নামৰ এহাল বিবাহিত দম্পতীৰ সন্মুখীন হয় যি [[তৈয়াবি ইছমাইলী|তৈয়াবী]] ([[দাউদী বহৰা|বোহৰা]]) সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰথম ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} ===আৰব–ভাৰতীয় পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া=== ঐতিহাসিক প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] আৰু [[মুছলমান]]সকলে [[ইছলাম]]ৰ প্ৰথম দিনৰপৰাই আৰু সম্ভৱতঃ আৰব অঞ্চলত ইছলামৰ আগমনৰ আগতেই ভাৰতীয়সকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। আৰব ব্যৱসায়ীসকলে [[ভাৰতীয়|ভাৰতীয়সকলে]] বিকশিত কৰা সংখ্যা ব্যৱস্থাটো [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু [[ইউৰোপ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Hindu-Arabic-numerals|title=Hindu-Arabic numerals &#124; History & Facts &#124; Britannica|date=9 October 2024|website=www.britannica.com}}</ref> অষ্টম শতিকাৰপৰাই বহু সংস্কৃত গ্ৰন্থ [[আৰবী ভাষা|আৰবী]]লৈ অনুবাদ হৈছিল। জৰ্জ ছালিবাই তেওঁৰ "ইছলামিক চাইন্স এণ্ড দ্য মেকিং অৱ দ্য ইউৰোপিয়ান ৰেনেছাঁ" নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে যে "দ্বিতীয় আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰৰ (ৰাজ্য ৭৫৪–৭৭৫) ৰাজত্বকালত কিছুমান প্ৰধান সংস্কৃত গ্ৰন্থ অনুবাদ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যদি ইয়াৰ আগতে নহয়; তাৰ আগতেও যুক্তিৰ ওপৰত কিছুমান গ্ৰন্থ, আৰু সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে [[ফাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] আৰু [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] গ্ৰন্থসমূহ, যিদৰে আছিল, তেনেদৰেই ৰচনা কৰা হৈছিল বা প্ৰথম অনুবাদ কৰা হৈছিল।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Boc0JjGRPF0C|title=Islamic Science and the Making of the European Renaissance|last=Saliba|first=George|date=2007|publisher=MIT Press|isbn=9780262195577|pages=74|language=en}}</ref> [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অনাদি কালৰপৰাই চলি আছিল, উদাহৰণস্বৰূপে আৰব ব্যৱসায়ীসকলে [[খেজুৰ]] আৰু সুগন্ধি বনৌষধি বিক্ৰী কৰিছিল যিসকলে প্ৰতি বসন্ততে বাৰিষা [[বতাহ]]ৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ পাৰলৈ আহিছিল। ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত বসবাস কৰা লোকসকল আৰব ব্যৱসায়ীৰ বাৰ্ষিক আগমনৰ লগত যিমান পৰিচিত আছিল, বাৰিষাৰ [[চৰাই]]ৰ জাকবোৰৰ লগতো সিমানেই পৰিচিত আছিল। কিন্তু বাৰিষাৰ চৰাইবোৰে কেইমাহমানৰ প্ৰবাসৰ অন্তত [[আফ্ৰিকা]]লৈ উভতি আহিছিল যদিও সকলো ব্যৱসায়ীয়ে [[মৰুভূমি]]ত থকা নিজৰ ঘৰলৈ উভতি নাহিল; বহুতে [[ভাৰতৰ নাৰী|ভাৰতীয় মহিলা]]ক বিয়া কৰাই ভাৰতত বসতি স্থাপন কৰে।<ref name="A history of the Sikhs-p20">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-nsGAQAAIAAJ|title=A history of the Sikhs|last=Singh|first=Khushwant|date=1963|publisher=Princeton University Press|pages=20|language=en}}</ref> [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]]ৰ আগমনে (৫৬৯–৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দ) পূৰ্বতে মূৰ্তিপূজক আৰু খণ্ডিত আৰবসকলক বিশ্বাসৰদ্বাৰা একত্ৰিত আৰু [[ইছলাম]]ৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ বাবে এক ভাগ-বতৰা দায়বদ্ধতাৰদ্বাৰা পৰিচালিত জাতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। দীৰ্ঘদিন ধৰি দক্ষিণ ভাৰতলৈ খেজুৰৰ দৰে সামগ্ৰী লৈ অহা আৰব বণিক নাৱিকসকলে এতিয়া এই নতুন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে, যাৰ বাবে অঞ্চলটোত উষ্ম আদৰণি পালে। দক্ষিণ ভাৰতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে মছজিদ নিৰ্মাণক আদৰণি জনায় আৰু আৰব আৰু স্থানীয় মহিলাসকলৰ মাজত আন্তঃবিবাহকে ধৰি সাংস্কৃতিক সংহতিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত এক সুকীয়া ভাৰতীয়-আৰবীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হয়। নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰৰ মুছলমান মিছনেৰীসকলে স্থানীয় ৰজাক [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণৰ প্ৰেৰণা যোগোৱাৰ সময়ত এক উল্লেখযোগ্য মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছিল।<ref name="A history of the Sikhs-p20" /> ইতিহাসবিদ ডেৰিল এন মেকলিনৰ মতে [[সিন্ধু সভ্যতা|সিন্ধ]] (বৰ্তমানৰ [[পাকিস্তান]]ত) আৰু [[আলী]]ৰ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] সমৰ্থকসকলৰ মাজত প্ৰাৰম্ভিক সংযোগ হাকিম ইবনে জাবালাহ আল আব্দিৰপৰাই অনুসন্ধান কৰিব পাৰি। মহম্মদৰ সহযোগী হাকিমে ৬৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সিন্ধৰ মাজেৰে মাক্ৰাণলৈ যাত্ৰা কৰি [[খলিফা]]ক এই অঞ্চলৰ বিষয়ে ৰিপৰ্ট দিছিল। আলীৰ এজন নিষ্ঠাৱান সমৰ্থক হাকিমে সিন্ধী জাটৰ সৈতে [[উট]]ৰ যুদ্ধত মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>M. Ishaq, "Hakim Bin Jabala - An Heroic Personality of Early Islam", Journal of the Pakistan Historical Society, pp. 145-50, (April 1955).</ref> তেওঁ এজন [[কবি]]ও আছিল আৰু [[আলী|আলী ইবনে আবু তালিব]]ৰ প্ৰশংসাত তেওঁৰ কবিতাৰ কেইটামান দ্বৈত কবিতা জীয়াই আছে বুলি চাচনামাত প্ৰকাশ পাইছে।<ref>Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, BRILL, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref>{{efn|Hakim ibn Jabalah al-Abdi's poem in praise of Ali ibn Abu Talib:<br />{{Blockquote|text=({{langx|ar|ليس الرزيه بالدينار نفقدة ان الرزيه فقد العلم والحكم وأن أشرف من اودي الزمان به أهل العفاف و أهل الجود والكريم <ref>چچ نامہ، سندھی ادبی بورڈ، صفحہ 102، جامشورو، (2018)</ref> }} "Oh Ali, owing to your alliance (with the prophet) you are truly of high birth, and your example is great, and you are wise and excellent, and your advent has made your age an age of generosity and kindness and brotherly love".<ref>Mirza Kalichbeg Fredunbeg, "The Chachnama", p. 43, The Commissioner's Press, Karachi (1900).</ref>}}}} আলীৰ নেতৃত্বৰ সময়ত সিন্ধৰ অসংখ্য জাটে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল,<ref>Ibn Athir, Vol. 3, pp. 45–46, 381, as cited in: S. A. N. Rezavi, "''The Shia Muslims''", in History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 2, Part. 2: "Religious Movements and Institutions in Medieval India", Chapter 13, Oxford University Press (2006).</ref> আলীৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া হাৰিথ ইবনে মুৰাহ আল-আব্দি আৰু ছাইফি ইবনে ফিল’ আল-শ্বায়বাণীৰ দৰে ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ৬৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকে সিন্ধী ডাকাতসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল, তেওঁলোকক আল-কিকান (বৰ্তমানৰ কুৱেটা)লৈকে খেদি ফুৰিছিল।<ref>Ibn Sa'd, 8:346. The raid is noted by Baâdhurî, "fatooh al-Baldan" p. 432, and Ibn Khayyât, Ta'rîkh, 1:173, 183–84, as cited in: Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, BRILL, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref> পিছলৈ ৬৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত দামাস্কাছৰ ওচৰত হুজৰ ইবনে আদি আল-কিণ্ডিৰ সৈতে মূৰ কাটি পেলোৱা আলীৰ সাতজন নিষ্ঠাৱান সংগীৰ ভিতৰত এজন হিচাপে ছাইফীক হত্যা কৰা হয়।<ref>Tabarî, 2:129, 143, 147, as cited in: Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, Brill, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref> ===ভাৰতত ইছলামৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস=== {{See also|মধ্যযুগীয় ভাৰত|ভাৰত-পাৰ্চী সংস্কৃতি|দিল্লী চুলতান|মোগল সাম্ৰাজ্য|#ধৰ্মান্তৰকৰণ বিতৰ্ক|l6=ধৰ্মান্তৰকৰণ বিতৰ্ক}} [[File:Taj mahal (1870s).jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[আগ্ৰা]]ৰ [[তাজমহল]]। ১৭ শতিকাত মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰা এইখন ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ]] [[File:Sindian Foot Soldier in his War Dress.png|thumb|এজন সিন্ধী মুছলমান]] ১৭ বছৰ বয়সত মহম্মদ বিন কাছিম (৬৭২ খ্ৰীষ্টাব্দ) [[ভাৰত উপমহাদেশ]] আক্ৰমণ কৰা প্ৰথমজন মুছলমান সেনাপতি আছিল, সিন্ধত উপনীত হ’বলৈ সক্ষম হৈছিল। খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত উমাইয়াদ খিলাফত আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ মাজত ধাৰাবাহিক যুদ্ধ সংঘটিত হয়; ফলত ভাৰতত উমাইয়াদ অভিযানসমূহ পৰীক্ষা কৰি সিন্ধলৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়।<ref name=Crawford>{{cite book |title=The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam |first=Peter |last=Crawford |publisher=Pen & Sword Books |location=Barnsley, Great Britain |year=2013 |isbn=978-1-84884-612-8 |page=216}}</ref>{{efn|দশম শতিকাৰ আশে-পাশে গাজনীৰ মাহমুদৰ অধীনত (৯৭১–১০৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুছলমান মধ্য এছিয়াৰ যাযাবৰী সাম্ৰাজ্য গাজনাভিদসকল আছিল দ্বিতীয়, বহুত বেছি হিংস্ৰ আক্ৰমণকাৰী, দ্ৰুত ঘোঁৰাৰ অশ্বাৰোহী বাহিনী ব্যৱহাৰ কৰি আৰু জাতি আৰু ধৰ্মৰদ্বাৰা একত্ৰিত বিশাল সৈন্যবাহিনী গঠন কৰি, বাৰে বাৰে [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ উত্তৰ-পশ্চিম সমভূমিক আগুৰি ধৰিছিল। অৱশেষত ঘূৰিদসকলৰ অধীনত [[মুছলমান]] সৈন্যই উত্তৰ ভাৰতীয় সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ ফলত ১২০৬ চনত ঘূৰিদ বংশৰ দাসসকলে ইছলামিক [[দিল্লী চুলতানী|দিল্লী চুলতান]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{citation|last=Ludden|first=D.|date=13 June 2002|title=India and South Asia: A Short History|publisher=[[One World Media|One World]]|isbn=978-1-85168-237-9|page=68}}</ref> চুলতানে উত্তৰ ভাৰতৰ বহু অংশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগিছিল আৰু দক্ষিণ ভাৰতত বহু আগ্ৰাসন কৰিব লাগিছিল। কিন্তু অভ্যন্তৰীণ কাজিয়াৰ ফলত চুলতানিত্বৰ অৱনতি ঘটে, আৰু পূবত [[বংগ চুলতানী|বংগ চুলতানেট]]ৰ দৰে নতুন মুছলমান চুলতানেট বিচ্ছিন্ন হয়,<ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, A History of India, 3rd Edition, Routledge, 1998, {{ISBN|0-415-15482-0}}, pp 187–190</ref> আনহাতে ডেকানত [[উৰ্দু ভাষা]]ক ডেকানলৈ লৈ যোৱা দিল্লীৰ উৰ্দুভাষী উপনিৱেশিকসকলে বাহমানী সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=j2F9BgAAQBAJ&dq=colonists+dakhni&pg=PA42 |title=The Sufis of Bijapur, 1300-1700 |date=2015 |author=Richard Maxwell Eaton |publisher=Princeton University Press |page=41 |isbn=9781400868155 }}</ref> ১৩৩৯ চনত শ্বাহ মিৰ কাশ্মীৰৰ প্ৰথম [[মুছলমান]] শাসক হৈ ছালাটিন-ই-কাশ্মীৰ বা শ্বাহ মিৰ বংশৰ শুভাৰম্ভ কৰে।<ref name=imp-gazet-history>''Imperial Gazetteer of India, volume 15''. 1908. Oxford University Press, Oxford and London. pp. 93–95.</ref> [[দিল্লী চুলতানী]]ৰ অধীনত ইছলামিক সভ্যতাৰ সৈতে ভাৰতীয় সভ্যতাৰ সংশ্লেষণ ঘটিছিল, আৰু ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ এক ক্ৰমবৰ্ধমান বিশ্ব ব্যৱস্থা আৰু [[এফ্ৰো-ইউৰেছিয়া|আফ্ৰিকান-ইউৰেছিয়া]]ৰ বৃহৎ অংশ সামৰি বহল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্কৰ সৈতে একত্ৰীকৰণ হৈছিল, যিয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু সমাজত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="asher-50-52">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|pages=50–52|url={{google books |plainurl=y |id=ZvaGuaJIJgoC|page=50}}}}</ref> তেওঁলোকৰ শাসনৰ সময়ছোৱাত ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যৰ আদিম ৰূপ,<ref>A. Welch, "Architectural Patronage and the Past: The Tughluq Sultans of India," Muqarnas 10, 1993, Brill Publishers, pp 311-322</ref><ref>J. A. Page, [https://archive.org/stream/guidetothequtbde031434mbp#page/n15/mode/2up/search/temple Guide to the Qutb], Delhi, Calcutta, 1927, page 2-7</ref> ভাৰতৰ জনসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ,<ref name="maddison379">{{cite book|last=Madison|first=Angus|title=Contours of the world economy, 1–2030 AD: essays in macro-economic history|url=https://archive.org/details/contoursofworlde0000madd|date=6 December 2007|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922720-4|page=[https://archive.org/details/contoursofworlde0000madd/page/379 379]}}</ref> আৰু হিন্দুস্তানী ভাষাৰ উত্থান আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="brown2008">{{Citation | title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |author1=Keith Brown |author2=Sarah Ogilvie | year=2008 | isbn=978-0-08-087774-7 | publisher=Elsevier | url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC | quote=... Apabhramsha seemed to be in a state of transition from Middle Indo-Aryan to the New Indo-Aryan stage. Some elements of Hindustani appear ... the distinct form of the lingua franca Hindustani appears in the writings of Amir Khusro (1253–1325), who called it Hindwi ...}}</ref> ত্ৰয়োদশ আৰু চতুৰ্দশ শতিকাত মংগোল সাম্ৰাজ্যই ভাৰতৰ ওপৰত সম্ভাৱ্য বিধ্বংসী আগ্ৰাসনক প্ৰতিহত কৰাৰ বাবেও দিল্লী চুলতানীৰ দায়িত্ব আছিল।<ref name="asher-50-51">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|url=https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC&pg=PA19|pages=19, 50–51}}</ref> ভাৰত উপমহাদেশত যান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ লগত এই সময়ছোৱাৰ মিল আছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰা ভাৰতে ইছলামিক জগতৰপৰা যান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তি ব্যাপকভাৱে গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, য'ত গিয়াৰ আৰু পুলিযুক্ত পানী উঠা চকা, কেম আৰু ক্ৰেংকযুক্ত মেচিন,<ref name="Pacey">{{cite book | last = Pacey | first = Arnold | title = Technology in World Civilization: A Thousand-Year History | url = https://archive.org/details/technologyinworl0000pace | url-access = registration | orig-year = 1990 | edition = First MIT Press paperback | year = 1991 | publisher = The MIT Press | location = Cambridge MA | pages = [https://archive.org/details/technologyinworl0000pace/page/26 26]–29}}</ref> কাগজ নিৰ্মাণ প্ৰযুক্তি,<ref>{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |author-link1=Irfan Habib |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |publisher=[[Pearson Education India]] |isbn=9788131727911 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA96}}</ref> আৰু ঘূৰ্ণন চকা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book | last = Pacey | first = Arnold | title = Technology in World Civilization: A Thousand-Year History | url = https://archive.org/details/technologyinworl0000pace | url-access = registration | orig-year = 1990 | edition = First MIT Press paperback | year = 1991 | publisher = The MIT Press | location = Cambridge MA | pages = [https://archive.org/details/technologyinworl0000pace/page/23 23]–24}}</ref> [[File:Codice Casanatense Malabarese Muslims (cropped).jpg|thumb|Muslim family from [[Malabar Coast|Malabar]], 1540]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে উত্তৰ ভাৰত, তেতিয়া মূলতঃ মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকাৰ বাবে,<ref>{{citation|last=Robb|first=P.|title=A History of India|year=2001|publisher=London: Palgrave|isbn=978-0-333-69129-8|page=[https://archive.org/details/historyofindia00pete/page/80 80]|url=https://archive.org/details/historyofindia00pete/page/80}}</ref> পুনৰ মধ্য এছিয়াৰ নতুন প্ৰজন্মৰ যোদ্ধাৰ উচ্চমানৰ গতিশীলতা আৰু অগ্নিশক্তিৰ হাতত পৰে।<ref>{{citation|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|date=16 June 1998|title=A History of India|edition=1st|publisher=Wiley-Blackwell|place=Oxford|isbn=978-0-631-20546-3|url=https://books.google.com/books?id=SXdVS0SzQSAC|page = 164}}</ref> ফলত মোগল সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিবলৈ অহা স্থানীয় সমাজসমূহক ষ্টাম্প আউট কৰা নাছিল, বৰঞ্চ নতুন প্ৰশাসনিক পদ্ধতি<ref>{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|pages = 90–91}}</ref> আৰু বৈচিত্ৰ্যময় আৰু সৰ্বাংগীণ শাসকীয় অভিজাত শ্ৰেণীৰদ্বাৰা{{sfn|Metcalf|Metcalf|2006|p = 17}} সেইবোৰক ভৰসাম্য আৰু শান্ত কৰিছিল, যাৰ ফলত অধিক পদ্ধতিগত, কেন্দ্ৰীভূত আৰু একেধৰণৰ শাসনৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p152">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 152}}</ref> বিশেষকৈ [[আকবৰ]]ৰ দিনত জনজাতীয় বন্ধন আৰু ইছলামিক পৰিচয় পৰিহাৰ কৰি [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পাৰ্চী সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পোৱা আনুগত্যৰ জৰিয়তে নিজৰ দূৰৈৰ ৰাজ্যসমূহক একত্ৰিত কৰিছিল, যিজন সম্ৰাটৰ ওচৰত আছিল প্ৰায় ঈশ্বৰীয় মৰ্যাদা আছিল।{{sfn|Metcalf|Metcalf|2006|p = 17}} মোগল ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক নীতিয়ে কৃষিৰপৰাই বেছিভাগ ৰাজহ আহৰণ কৰিছিল<ref name="Asher-Talbot-2008-p158">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 158}}</ref> আৰু সুনিয়ন্ত্ৰিত ৰূপৰ মুদ্ৰাত কৰ পৰিশোধ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰিছিল,{{sfn|Stein|1998|p = 169}} কৃষক আৰু শিল্পীসকলে বৃহৎ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p152"/> সপ্তদশ শতিকাৰ বেছিভাগ সময় সাম্ৰাজ্যই বজাই ৰখা আপেক্ষিক শান্তি ভাৰতৰ [[অৰ্থনীতি|অৰ্থনৈতিক]] সম্প্ৰসাৰণৰ এক কাৰক আছিল,<ref name="Asher-Talbot-2008-p152"/> যাৰ ফলত [[চিত্ৰাঙ্কন|চিত্ৰকলা]], [[সাহিত্য]]ৰ ৰূপ, [[বস্ত্ৰশিল্প]] আৰু [[স্থাপত্য]]ৰ অধিক পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p186">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 186}}</ref> [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] সপ্তদশ শতিকাৰ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ অৰ্থনীতি আছিল, কিং চীন আৰু পশ্চিম ইউৰোপতকৈও বৃহৎ, মোগল ভাৰতে বিশ্বৰ অৰ্থনৈতিক আৰু উদ্যোগিক উৎপাদনৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ উৎপাদন কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|author-link=Angus Maddison|title=Development Centre Studies The World Economy Historical Statistics: Historical Statistics|url={{google books |plainurl=y |id=rHJGz3HiJbcC}}|date=25 September 2003|publisher=OECD Publishing|isbn=978-92-64-10414-3|page=259}}</ref><ref name="williamson">{{Cite web|url=http://www.tcd.ie/Economics/staff/orourkek/Istanbul/JGWGEHNIndianDeind.pdf|title=India's Deindustrialization in the 18th and 19th Centuries|author=[[Jeffrey G. Williamson]], David Clingingsmith|publisher=[[Harvard University]]|date=August 2005|access-date=18 May 2017}}</ref> ১৮ শতিকাত মোগলৰ ক্ষমতা যথেষ্ট সীমিত হৈ পৰিছিল। ১৮ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে [[মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য|মাৰাঠা]]ই মোগল সেনাবাহিনীক পৰাস্ত কৰি [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ৰপৰা [[বংগ]]লৈকে কেইবাখনো মোগল প্ৰদেশ আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Sailendra Nath Sen |date=2010 |title=An Advanced History of Modern India |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C&pg=PA1941-IA82 |publisher=Macmillan India |page=Introduction 14 |isbn=978-0230328853}}</ref> এই সময়লৈকে [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ প্ৰধান অৰ্থনৈতিক শক্তি আছিল [[বংগ নবাব|বংগৰ নবাব]]ৰ অধীনত [[বংগ চুবাহ|বংগ চুবহ]] আৰু হাইদৰ আলী আৰু [[টিপু চুলতান]]ৰ অধীনত দক্ষিণ ভাৰতীয় মহীশূৰ ৰাজ্য, ইয়াৰ পূৰ্বে প্ৰথমটো বংগত মাৰাঠা আক্ৰমণৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল,<ref name="Chaudhuri253">{{cite book|author=Kirti N. Chaudhuri|title=The Trading World of Asia and the English East India Company: 1660–1760|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|page=253|url={{google books |plainurl=y |id=9xt7Fgzq9e8C|page=253}}|isbn=9780521031592|author-link=Kirti N. Chaudhuri}}</ref><ref name="Marshall73">{{cite book|title=Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740-1828|author=P. J. Marshall|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|page=73|url={{google books |plainurl=y |id=lIZrfokYSY8C|page=73}}|isbn=9780521028226|author-link=P. J. Marshall}}</ref> যাৰ ফলত [[মহীশূৰ|মহীশূৰ ৰাজ্য]]ৰ অৰ্থনীতিয়ে বংগক আগুৰি ধৰিছিল।<ref name="Parthasarathi45">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |page=45 |url={{google books |plainurl=y |id=1_YEcvo-jqcC|page=45}}}}</ref> [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে]] ১৭৫৭ চনত [[বংগ]] আৰু তাৰ পিছত ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে [[মহীশূৰ]] দখল কৰে। ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ পিছত [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ৰাজে]] [[বাৰ্মা]]লৈ নিৰ্বাসিত কৰাৰ আগতে শেষৰজন মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় বাহাদূৰ শ্বাহৰ কেৱল পুৰণি দিল্লী চহৰ (শ্বাহজাহানাবাদ)ৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল।{{Cn|date=May 2024}} <gallery class="center" widths="200px" heights="150px"> File:Last Mughal Emperor Bahadur Shah II with sons Mirza Jawan Bakht & Mirza Shah Abbas.jpg|শেষ মোগল সম্ৰাট বাহাদূৰ শ্বাহ দ্বিতীয় পুত্ৰ মিৰ্জা জৱান বাখত আৰু মিৰ্জা শ্বাহ আব্বাছৰ সৈতে File:Akbar Shah II procession guards.png|ব্ৰিটিছ ভাৰতত মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় আকবৰ শ্বাহৰ দৰবাৰ শোভাযাত্ৰা </gallery> ===ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত ভূমিকা=== {{Further|ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন}} মুছলমান বিপ্লৱী, কবি আৰু সাহিত্যিকসকলৰ অৱদান [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ ইতিহাসত নথিভুক্ত হৈ আছে। তিটুমিৰে [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ উত্থাপন কৰে। [[আবুল কালাম আজাদ]], হাকিম আজমল খান আৰু ৰফী আহমেদ কিদৱাই আন আন মুছলমান যিয়ে এই কামত লিপ্ত হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} শ্বাহজাহানপুৰৰ আছফাকুল্লা খানে কাকোৰী(লক্নৌ)ত ইংৰাজৰ কোষাগাৰ লুট কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল।{{Cn|date=May 2024}} [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|খান আব্দুল গফ্ফৰ খান]] (জনপ্ৰিয়ভাৱে "ফ্ৰণ্টিয়াৰ গান্ধী" নামেৰে পৰিচিত) আছিল এজন বিখ্যাত জাতীয়তাবাদী যিয়ে জীৱনৰ ৯৫ বছৰৰ ভিতৰত ৪৫ বছৰ কাৰাগাৰত কটায়; ভোপালৰ বাৰাকাতুল্লাহ আছিল গদৰ পাৰ্টিৰ অন্যতম প্ৰতিষ্থাপক, যিয়ে ব্ৰিটিছ বিৰোধী সংগঠনৰ নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল; গাদাৰ পাৰ্টিৰ চৈয়দ ৰহমত শ্বাহে ফ্ৰান্সত ভূ-গৰ্ভস্থ বিপ্লৱী হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ১৯১৫ চনত অসফল ঘদৰ বিদ্ৰোহত তেওঁৰ অংশৰ বাবে ফাঁচি দিয়া হৈছিল; ফৈজাবাদ (ইউ পি)ৰ আলী আহমদ ছিদ্দিকীয়ে জৌনপুৰৰ চৈয়দ মুজতাবা হুছেইনৰ সৈতে মালয় আৰু [[ম্যানমাৰ|বাৰ্মাত]] ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু ১৯১৭ চনত ফাঁচি দিয়া হৈছিল; ভাক্কোম আব্দুল খাদৰ [[আজাদ হিন্দ ফৌজ]]ৰ ​​সদস্য আছিল আৰু ১৯৪৩ চনত ফাঁচি দিয়া হৈছিল; [[মুম্বাই|বোম্বাই]]ৰ উদ্যোগপতি আৰু কোটিপতি উমৰ সুভানীয়ে [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]]ক [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ খৰচ যোগান ধৰিছিল আৰু শেষত স্বাধীনতাৰ কাৰণে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। মুছলমান মহিলাৰ ভিতৰত [[বেগম হজৰত মহল|হজৰত মহল]], আছঘৰী বেগম, বি আম্মাই ইংৰাজৰপৰা স্বাধীনতাৰ সংগ্ৰামত অৰিহণা যোগাইছিল।{{Cn|date=May 2024}} [[File:Gandhi, Patel and Maulana Azad Sept 1940.jpg|thumb|upright|[[আবুল কালাম আজাদ|মৌলানা আজাদ]] [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ এজন বিশিষ্ট নেতা আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]-[[মুছলমান]] ঐক্যৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। ইয়াত দেখুওৱা হৈছে আজাদ ( বাঁওফালে) [[বল্লভভাই পেটেল|চৰ্দাৰ পেটেল]] আৰু [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ সৈতে ১৯৪০ চনত। ]] [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ বিৰুদ্ধে স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজ দিয়া আন বিখ্যাত মুছলমানসকল হ’ল [[আবুল কালাম আজাদ]], [[দাৰুল উলুম দেওবন্দ]]ৰ ''মাহমুদ আল হাছান'', যি সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছক উৎখাত কৰিবলৈ বিখ্যাত ৰেচম চিঠি আন্দোলনত জড়িত আছিল, ''হুছেইন আহমদ মাদানী, দাৰুল উলুম দেওবন্দৰ প্ৰাক্তন শৈখুল হাদীছ, উবাইদুল্লা সিন্ধী, হাকিম আজমল খান, হছৰত মহনী, চৈয়দ মাহমুদ, আহমদুল্লাহ শ্বাহ, অধ্যাপক মৌলৱী বৰকতুল্লাহ, মাঘফুৰ আহমদ আজাজী, জাকিৰ হুছেইন, ছাইফুদ্দিন কিচলেউ, ভাক্কোম আব্দুল খাদৰ, মনজুৰ আব্দুল ৱাহাব, বাহাদূৰ শ্বাহ জাফৰ, হাকিম নুছৰত হুছেইন, [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|খান আব্দুল গাফ্ফাৰ খান]], আব্দুল ছামাদ খান আচাকজাই, কৰ্ণেল শ্বাহনৱাজ, মুখতাৰ আহমেদ আনছাৰী, ৰফি আহমেদ কিদৱাই, [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]], আনছাৰ হাৰৱানী, টাক শ্বেৰৱানী, নবাব বিকাৰুল মুল্ক, নবাব মহচিনুল মুল্ক, মুস্তাছাফা হুছেইন, ভি এম ওবাইদুল্লা, এছ.আৰ. ৰহিম, বদৰুদ্দিন ত্যবজী, আবিদ হাছান আৰু [[মৌলানা আব্দুল হামিদ খান ভাসানী|মৌলৱী আব্দুল হামিদ]]''।<ref name="zakaria">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aMlKSmWRQ8cC|title=Indian Muslims: Where Have They Gone Wrong?|last=Zakaria|first=Rafiq|publisher=Popular Prakashan|year=2004|isbn=9788179912010|pages=281–286|access-date=15 August 2016}}</ref><ref name="Ali">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-XQCYl6T1vIC|title=They Too Fought for India's Freedom: The Role of Minorities|last2=Roy|first2=Shantimoy|publisher=Hope India Publications|year=2006|isbn=9788178710914|pages=103–116|last1=Ali|first1=Asghar|access-date=15 August 2016}}</ref> ১৯২০ চনলৈকে পিছলৈ [[পাকিস্তান]]ৰ প্ৰতিষ্থাপক [[মুহাম্মাদ আলী জিন্না]] [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য আছিল আৰু [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ অংশ আছিল। কবি আৰু দাৰ্শনিক মহম্মদ ইকবাল সম্ভৱতঃ ১৯৩০ চনলৈকে হিন্দু–মুছলমান ঐক্য আৰু অবিভক্ত ভাৰতৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰাৱৰ্দীয়েও [[বংগ]]ত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছত সক্ৰিয় আছিল, তেওঁৰ আৰম্ভণিৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সময়ছোৱাত। মহম্মদ আলী জৌহাৰ আৰু শৌকত আলীয়ে সামগ্ৰিক ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত মুছলমানসকলৰ মুক্তিৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল, আৰু ফিৰংগী মহলৰ [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]] আৰু [[আব্দুল বাৰী (অধ্যাপক)|আব্দুল বাৰী]]ৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল। ১৯৩০ চনলৈকে ভাৰতৰ মুছলমানসকলে ব্যাপকভাৱে নিজৰ দেশবাসীৰ কাষত, অবিভক্ত ভাৰতৰ সামগ্ৰিক প্ৰেক্ষাপটত নিজৰ ৰাজনীতি চলাইছিল।{{Cn|date=May 2024}} === ভাৰত বিভাজন === {{Main|ভাৰতৰ বিভাজন}} {{Rquote|left|ধৰ্মান্তৰিত আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলে পিতৃ-মাতৃৰপৰা পৃথক জাতি বুলি দাবী কৰা এটা দলৰ বাবে ইতিহাসত কোনো সমান্তৰালতা নাপাওঁ। |[[মহাত্মা গান্ধী]], ১৯৪৪ চনত ধৰ্মৰ ভিত্তিত ভাৰত বিভাজনৰ বিৰোধিতা কৰি।<ref name="Prasoon2010">{{cite book|author=Prof. Prasoon|title=My Letters.... M.K.Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=-qfEbNpv7ggC&pg=PA120|date=1 January 2010|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-1109-9|pages=120}}</ref>}} [[File:1946 Map of British India with areas demanded for separate Pakistan by Muslim League.jpg|thumb|260px|ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বিভাজন ধৰ্মৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। আলোচনা কেইবাবাৰো বিফল হৈছিল, সীমাৰ বিষয়ে ভিন্ন দাবী আছিল, যিটো ১৯৪৬ চনৰ এই মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে। ]] [[ক’ৰ'মণ্ডল আৰু বেংগল চেটলমেণ্টছ্ প্ৰেচিডেঞ্চি|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] ৰ [[ভাৰতৰ বিভাজন|বিভাজন]]ৰ ফলত [[পাকিস্তান]] (যিটো পিছলৈ [[ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ জনগণৰাজ্য]]) আৰু [[ডমিনিয়ন]]ৰ সৃষ্টি হয় [[ভাৰত]] (পিছলৈ [[ভাৰত|ভাৰত গণৰাজ্য]])। [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭]] ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টক বিভাজনৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ হিচাপে সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে পাকিস্তানে ১৪ আগষ্টত সৃষ্টিৰ দিৱস পালন কৰে।{{Cn|date=May 2024}} ভাৰত বিভাজনৰ বিষয়ে এই আইনত উল্লেখ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য ভংগ হৈছিল আৰু [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ অন্ত পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুনকৈ গঠন হোৱা ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত সংগ্ৰামৰ সৃষ্টি হয় আৰু ১২.৫ পৰ্যন্ত স্থানচ্যুত হয়&nbsp; লাখ লাখ লোকৰ জীৱন হেৰুৱাৰ অনুমান কেইবা লাখৰপৰা এক মিলিয়নলৈকে (১৯৪৭ চনত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা লোকৰ সংখ্যাৰ অনুমান ১০ৰপৰা ১২&nbsp; মিলিয়নৰ ভিতৰত)।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C|title=A Concise History of Modern India|last1=Metcalf|first1=Barbara D.|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|date=2006-09-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139458870|pages=221–222|language=en}}</ref> বিভাজনৰ হিংসাত্মক প্ৰকৃতিয়ে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত পাৰস্পৰিক শত্ৰুতা আৰু সন্দেহৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছিল যি [[ভাৰত–পাকিস্তানৰ সম্পৰ্ক|সম্পৰ্ক]] আজিও জুৰুলা কৰি আছে।{{Cn|date=May 2024}} [[File:Badshah Khan.jpg|thumb|upright|[[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|আব্দুল গফ্ফৰ খান]] [[গান্ধী]]ৰ সৈতে ১৯৩০ চনত। ''ফ্ৰণ্টিয়াৰ গান্ধী'' নামেৰেও জনাজাত খানে ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে অহিংস বিৰোধীৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ]] এই বিভাজনত [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি|বংগ প্ৰদেশ]]ৰ ভৌগোলিকভাৱে [[পূৰ্ব বংগ|পূব বংগ]]ত বিভাজন কৰা হৈছিল, যিটো [[পাকিস্তান]]ৰ অংশ হৈ পৰিছিল (১৯৫৬ চনৰপৰা পূব পাকিস্তান)। [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] [[ভাৰত]]ৰ অংশ হৈ পৰে, আৰু পঞ্জাব প্ৰদেশৰ একেধৰণৰ বিভাজন পশ্চিম পঞ্জাব (পিছলৈ [[পাঞ্জাব, পাকিস্তান|পাকিস্তানী পঞ্জাব]] আৰু [[ইছলামাবাদ|ইছলামবাদ]]ৰ ৰাজধানী ভূ-খণ্ড) আৰু পূব পঞ্জাব (পিছলৈ [[পঞ্জাব, ভাৰত|ভাৰতীয় পঞ্জাব]], লগতে [[হাৰিয়ানা]] আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]) হৈ পৰে। এই বিভাজন চুক্তিত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা, [[ভাৰতীয় সেনা]], ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভি, [[ভাৰতীয় ৰে’ল|ভাৰতীয় ৰেলৱে]] আৰু কেন্দ্ৰীয় কোষাগাৰকে ধৰি [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ সম্পত্তিৰ বিভাজন আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক সেৱাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনৰ ১৪–১৫ আগষ্টৰ মাজনিশাৰ ষ্ট্ৰ’কত [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ স্ব-শাসিত দেশ দুখন আইনগতভাৱে অস্তিত্ব লাভ কৰে। এদিন আগতে ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ অনুষ্ঠানসমূহ সেই সময়ত নতুন পাকিস্তান ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[কৰাচী]]ত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যাতে শেষৰজন ব্ৰিটিছ ভাইচৰয় বাৰ্মাৰ লৰ্ড মাউণ্টবেটনে কৰাচীত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠান আৰু [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠান দুয়োটাতে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এইদৰে পাকিস্তানৰ স্বাধীনতা দিৱস ১৪ আগষ্টত আৰু ভাৰতৰ ১৫ আগষ্টত পালন কৰা হয়।{{Cn|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ পিছত দুই তৃতীয়াংশ [[মুছলমান]] [[পাকিস্তান]]ত (পূব আৰু পশ্চিম পাকিস্তান উভয়তে) বাস কৰিছিল যদিও এক তৃতীয়াংশ [[ভাৰত]]ত বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/842925/muslims-in-indian-army|title=Muslims in Indian army|date=2010-03-15|work=Dawn|location=Pakistan|access-date=2017-07-28|language=en}}</ref> ১৯৫১ চনৰ স্থানচ্যুত লোকৰ লোকপিয়লৰ ভিত্তিত ভাৰতৰপৰা ৭,২২৬,০০০ [[মুছলমান|মুছলমানে]] পাকিস্তান (পশ্চিম আৰু পূব উভয়)লৈ যোৱাৰ বিপৰীতে ৭,২৪৯,০০০ [[হিন্দু]] আৰু [[শিখ]] পাকিস্তানৰপৰা (পশ্চিম আৰু পূব উভয়) ভাৰতলৈ গুচি যায়।<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2017/aug/14/when-muslims-left-pakistan-for-india-1642817.html |title=When Muslims left Pakistan for India |date=14 August 2017 |first1=Vivek |last1=Shukla |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> কিছুমান সমালোচকে অভিযোগ কৰে যে বিভাজন প্ৰক্ৰিয়াত ব্ৰিটিছৰ খৰ-খেদাই তাৰ পিছৰ হিংসা বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uJHTif-WA6oC|title=Shameful Flight: The Last Years of the British Empire in India|last=Wolpert|first=Stanley|date=2009-09-17|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199745043|language=en}}</ref> যিহেতু প্ৰকৃত বিভাজনৰ পূৰ্বে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰা হৈছিল, সেয়েহে ৰাজহুৱা শৃংখলা বজাই ৰখাটো ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুন চৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। কোনো বৃহৎ জনসংখ্যাৰ আন্দোলনৰ কথা চিন্তা কৰা হোৱা নাছিল; পৰিকল্পনাত নতুন সীমান্তৰ দুয়োপাৰৰ সংখ্যালঘুসকলৰ বাবে সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল। ই আছিল এনে এক কাম য’ত দুয়োখন ৰাজ্যই বিফল হৈছিল। আইন-শৃংখলাৰ সম্পূৰ্ণ ভাঙি পৰিল; বহুতে দাঙ্গা, হত্যাকাণ্ড বা কেৱল নিৰাপদ স্থানলৈ পলায়নৰ কষ্টৰ বাবেই মৃত্যুবৰণ কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ’ল সেয়া আছিল লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ জনসংখ্যাৰ আন্দোলন। ৰিচাৰ্ড চাইমণ্ডছৰ মতে: সৰ্বনিম্ন অনুমান অনুসৰি ডেৰ লাখ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাৰ লাখ লোক গৃহহীন হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sXVCAAAAYAAJ|title=The Making of Pakistan|last=Symonds|first=Richard|date=1950|publisher=National Committee for Birth Centenary Celebrations of Quaid-i-Azam Mohammad Ali Jinnah, Ministry of Education, Government of Pakistan|pages=74|language=en}}</ref> কিন্তু বহুতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে স্থলভাগত হোৱা পৰিঘটনাৰ ফলত ব্ৰিটিছে বিভাজন ক্ষিপ্ৰ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref name="Post-Imperial World-p72">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FciqvzTfAuEC|title=Britain and Empire: Adjusting to a Post-Imperial World|last=Butler|first=L. J.|date=2002|publisher=I.B.Tauris|isbn=9781860644481|pages=72|language=en}}</ref> কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত মাউণ্টবেটেনে সোনকালে সচেতন হৈ পৰে যে যদি ব্ৰিটেইনে গৃহ-যুদ্ধত জড়িত হোৱাৰপৰা হাত সাৰিব লাগে, যিটো ক্ৰমান্বয়ে সম্ভাৱনাপূৰ্ণ যেন লাগিছিল, তেন্তে বিভাজন আৰু ভাৰতৰপৰা খৰ-খেদাকৈ ওলাই অহাৰ বিকল্প নাই।<ref name="Post-Imperial World-p72" />বিভাজনৰ আগতে বহুবাৰ আইন-শৃংখলা ভাঙি গৈছিল আৰু দুয়োপক্ষৰপৰা বহু ৰক্তপাত হৈছিল। মাউণ্টবেটেন ভাইচৰয় হোৱাৰ সময়লৈকে এক বৃহৎ গৃহ-যুদ্ধৰ আগমন ঘটিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটেইনৰ সম্পদ আছিল সীমিত,<ref name="Post-Imperial World-p72" /> হয়তো শৃংখলা বজাই ৰখাৰ কামৰ বাবে অপৰ্যাপ্ত। আন এটা দৃষ্টিভংগী হ'ল যে মাউণ্টবেটেনে হয়তো অত্যন্ত খৰ-খেদা কৰিছিল যদিও তেওঁৰ হাতত কোনো প্ৰকৃত বিকল্প বাকী নাছিল আৰু কঠিন পৰিস্থিতিত তেওঁ যিমান পাৰে সিমান উত্তম অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9Qe_mLjs8MC|title=Britain's Declining Empire: The Road to Decolonisation, 1918–1968|last=Hyam|first=Ronald|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521866491|pages=113|language=en}}</ref> ইতিহাসবিদ লৰেন্স জেমছে এই কথাত একমত যে ১৯৪৭ চনত মাউণ্টবেটেনৰ হাতত কাটি দৌৰাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাছিল। বিকল্প যেন আছিল সম্ভাৱ্য ৰক্তাক্ত গৃহ-যুদ্ধত জড়িত হোৱা, যাৰপৰা ওলাই অহাটো কঠিন হ’ব।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4DMS3r_BxOYC|title=The Rise and Fall of the British Empire|last=James|first=Lawrence|date=1997-09-15|publisher=Macmillan|isbn=9780312169855|language=en}}</ref> === একবিংশ শতিকা === ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতীয় সংসদে [[ওৱাকফ্|ৱাকফ]] (সংশোধনী) বিধেয়ক গৃহীত কৰে, যাৰ ফলত মুছলমান সংগঠন আৰু বিৰোধী দলৰ ব্যাপক প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয়। [[ওৱাকফ্|ৱাকফৰ সম্পত্তি]]ৰ শাসন-ব্যৱস্থা সংস্কাৰ কৰিব বিচৰা বিধেয়কখন; ৱাকফ আইন, ১৯৯৫ৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰিত মুছলমান দাতব্য এনডাউমেণ্ট; ২৯১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত শাসকীয় [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]য়ে (বিজেপি) প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। চৰকাৰে দাবী কৰে যে ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে কেন্দ্ৰীভূত পঞ্জীয়নৰ ব্যৱস্থা, সম্পত্তিৰ বিবাদৰ বাবে সংশোধিত নিয়ম, আৰু অমুছলমানসকলক ৱাকফ ব’ৰ্ডত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাকে ধৰি স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা উন্নত কৰা। সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব’ৰ্ড আৰু সংসদ সদস্য [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি]]কে ধৰি সমালোচকসকলে এই বিধেয়কখন অসাংবিধানিক আৰু সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰ খৰ্ব কৰা বুলি যুক্তি আগবঢ়ায়। দুয়োটা সদনত উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতা সত্ত্বেও ইয়াক গৃহীত কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰপৰাই ইয়াক [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ত প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web |date=2025-04-04 |title=Waqf Bill: India's parliament passes Muslim land bill after fierce debates |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyn87ly1pqo |access-date=2025-04-08 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=India deploys troops after Waqf bill protests marred by violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/3-dead-over-150-arrested-in-india-protests-over-muslim-properties-bill |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ==জনগাঁথনি== {{Main|দেশ অনুসৰি ইছলাম ধৰ্ম}} প্ৰায় ২০৪ নিযুত মুছলমান (২০১৯ চনৰ অনুমান) ভাৰতৰ মুছলমান জনসংখ্যা বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম<ref name=globenewswire-29Aug21>{{citation |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2021/08/30/2288000/0/en/MRHB-DeFi-and-Coinsbit-India-Partner-to-Bring-Halal-Crypto-to-India-s-200-Million-Muslims.html |title=MRHB DeFi and Coinsbit India Partner to Bring Halal Crypto to India's 200 Million Muslims |date=29 August 2021 |access-date=21 October 2021 |work=[[GlobeNewswire]] |agency=MRHB DeFi}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bangladesh-wants-indias-entry-in-oic-as-observer/articleshow/64044678.cms |title=Make India observer in forum of Islamic nations: Bangladesh |date=6 May 2018 |first1=Indrani |last1= Bagchi |work=[[The Times of India]]}}</ref> আৰু বিশ্বৰ সৰ্বাধিক মুছলমান-সংখ্যালঘু জনসংখ্যা।<ref>{{Cite web|url=http://www.faqs.org/minorities/South-Asia/Muslims-of-India.html|title=Muslims of India – World Directory of Minorities|website=faqs.org|access-date=2017-07-28}}</ref> ভাৰতত বিশ্বৰ ১০.৯% মুছলমান জনসংখ্যাৰ বাসস্থান।<ref name=globenewswire-29Aug21/><ref name="pewforum-17Nov17">{{cite web|url=https://www.pewforum.org/chart/interactive-data-table-world-muslim-population-by-country/|title=World Muslim Population by Country|date=17 November 2017|publisher=Pew Research Center}}</ref> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ প্ৰজননৰ হাৰ ২.৩৬, যিটো ২০১৯-২১ চনৰ অনুমান অনুসৰি দেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/total-fertility-rate-down-across-all-communities/articleshow/91407169.cms | title=Total fertility rate down across all communities | website=[[The Times of India]] | date=8 May 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত ভাৰত চৰকাৰে মুঠ জনসংখ্যা ১৩৮.৮ৰপৰা ১৪০.০ কোটিৰ ভিতৰত ১৯.৭৫ৰপৰা ২০ কোটি বুলি অনুমান কৰিছিল, যাৰ ফলত ই জাতিটোৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় (১৪.২২%–১৪.২৮%) গঠন কৰিছিল।<ref name="auto"/><ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/projected-population-of-muslims-in-2023-to-stand-at-1975-crore-govt-in-lok-sabha/article67106178.ece | title=Projected population of Muslims in 2023 to stand at 19.75 crore: Govt in Lok Sabha | newspaper=The Hindu | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/muslim-population-in-india-is-nearly-20-crore-in-2023-govt-in-lok-sabha/articleshow/102011439.cms | title=Muslims india: Muslim population in India is nearly 20 crore in 2023: Govt in Lok Sabha - the Economic Times | newspaper=The Economic Times | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.siasat.com/muslim-population-in-india-touch-20-crore-in-2023-smriti-irani-in-ls-2647451/ | title=Muslim population in India to touch 20 crore in 2023: Smriti Irani in LS | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://zeenews.india.com/video/news/smriti-irani-governments-statement-on-the-population-of-muslims-in-the-country-estimated-to-be-19-75-crore-population-2638754.html | title=Smriti Irani: Government's statement on the population of Muslims in the country, estimated to be 19.75 crore population }}</ref><ref>{{cite web | url=https://thehindustangazette.com/latest-news/muslim-population-is-19-75-crore-in-india-centre-16125 | title=Muslim population is 19.75 crore in India - Centre | date=22 July 2023 }}</ref> '''মুছলমান জনসংখ্যা (শীৰ্ষ ৫খন দেশ) তালিকা-২০২০'''<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|title=Muslim Population in India - Muslims in Indian States|website=www.indiaonlinepages.com|access-date=2017-10-04|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908034112/http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=globenewswire-29Aug21/><ref>{{cite web |url=http://go.id/agamadanstatistik/umat |title=Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut |date=15 May 2018 |work=Sensus Penduduk 2018 |publisher=Badan Pusat Statistik |location=Jakarta, Indonesia |trans-title=Population by Region and Religion |access-date=3 September 2020 |quote=Religion is belief in Almighty God that must be possessed by every human being. Religion can be divided into Muslim, Christian (Protestant), Catholic, Hindu, Buddhist, Hu Khong Chu, and Other Religions. }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Muslim 231,069,932 (86.7), Christian (Protestant)20,246,267 (7.6), Catholic 8,325,339 (3.12), Hindu 4,646,357 (1.74), Buddhist 2,062,150 (0.72), Confucianism 71,999 (0.03),Other Religions/no answer 112,792 (0.04), Total 266,534,836</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=2017-05-24|df=dmy-all|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413004319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia|deadurl=yes}}</ref><ref>{{citation |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/sailent_feature_%20census_2017.pdf |title=Salient Features of Final Results Census-2017 |work=[[2017 Census of Pakistan]] |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! দেশ!! মুছলমান জনসংখ্যা!! মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ শতাংশ |- |{{Flag|Indonesia}}|| ২৩১,০৭০,০০০ || ১২.২% |- |{{Flag|Pakistan}}|| ২৩৩,০৪৬,৯৫০ || ১১.২% |- |'''{{Flag|India}}'''||'''২০৭,০০০,০০০'''||'''১০.৯%''' |- |{{Flag|Bangladesh}}|| ১৫৩,৭০০,০০০ || ৯.২০% |- |{{Flag|Nigeria}}|| ১১০,২৬৩,৫০০ || ৫.৮% |} [[লাক্ষাদ্বীপ|লক্ষদ্বীপ]] (৯৬.২%) আৰু [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] (৬৮.৩%)ত মুছলমানসকলে স্থানীয় জনসংখ্যাৰ সৰহসংখ্যকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। আটাইতকৈ বেছি ঘনত্ব – [[ভাৰত]]ৰ সকলো মুছলমানৰ প্ৰায় ৪৭%, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]], আৰু [[বিহাৰ]] তিনিখন ৰাজ্যত বাস কৰে। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]], [[অসম]], [[দিল্লী]], [[গুজৰাট]], [[ঝাৰখণ্ড]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]], [[মধ্য প্ৰদেশ|মধ্যপ্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[মণিপুৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[তামিলনাডু]], [[তেলংগানা|তেলেংগানা]], [[ত্ৰিপুৰা]], আৰু [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যতো মুছলমানৰ অধিক ঘনত্ব পোৱা যায়।<ref>{{cite news |url=https://theprint.in/opinion/5-myths-about-muslim-voters-in-modern-india/129628/ |title=5 myths about Muslim voters in modern India |work=[[ThePrint]] |date=5 October 2018 |first1=Rahul |last1=Verma}}</ref> ===ৰাজ্য অনুসৰি শতাংশ=== {| class="wikitable" |- ||[[File:Muslim In India By Percentage.png|alt=|thumb|480x480px|ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ হিচাপে মুছলমান (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল)। ]] ||[[File:District wise Muslim population percentage India census 2011.png|alt=|thumb|435x480px|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ বিভিন্ন জিলাত মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ হিচাপে মুছলমান]] |} {{As of|2021}}, একমাত্ৰ ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লক্ষদ্বীপত মুছলমানসকলে জনসংখ্যাৰ সৰহভাগ অংশ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TheHindu-26Aug15">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|title=India's religions by numbers|date=26 August 2015 |work=[[The Hindu]] |access-date=4 January 2020 |language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> সংখ্যালঘু কেন্দ্ৰীভূত ১১০খন জিলাত জনসংখ্যাৰ কমেও পঞ্চমাংশ মুছলমান।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/when-the-good-is-not-good-enough/article5733354.ece|title=When the good is not good enough |first1=Faizan |last1=Mustafa |work=[[The Hindu]] |date=28 August 2014 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> === ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ/উল্লেখযোগ্য ৰাজ্য === {| class="wikitable" |+ '' [[ভাৰতৰ ২০১১ৰ লোকপিয়ল|২০১১ৰ লোকপিয়ল]] অনুসৰি ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠতা/উল্লেখযোগ্য জনবসতিপূৰ্ণ ৰাজ্য/অঞ্চল। ''<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |title=2011 Census |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016074944/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=2015-10-16 |website=census.india.gov |type=.xls file, download link}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu Muslim Population in India |url=https://www.census2011.co.in/religion.php |access-date=2025-04-06 |website=www.census2011.co.in}}</ref> |- ! ৰাজ্য/অঞ্চল ! জনসংখ্যা ([[File:Star and Crescent.svg|18px]]) ! (%) |- | '''[[লক্ষদ্বীপ]]''' | ৬২,২৬৮ | ৯৬.৫৮ |- | '''[[কাশ্মীৰত ইছলাম ধৰ্ম|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]]''' | ৮,৫৬৭,৪৮৫ | ৬৮.৩১ |- | '''[[অসমত ইছলাম ধৰ্ম|অসম]]''' | ১০,৬৭৯,৩৪৫ | ৩৪.২২ |- | '''[[পশ্চিম বংগত ইছলাম ধৰ্ম|প্শ্চিম বংগ]]''' | ২৪,৬৫৪,৮২৫ | ২৭.০১ |- | '''[[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|কেৰালা]]''' | ৮,৮৭৩,৪৭২ | ২৬.৫৬ |- | '''[[উত্তৰ প্ৰদেশত ইছলাম ধৰ্ম|উত্তৰ প্ৰদেশ]]''' | ৩৮,৪৮৩,৯৬৭ | ১৯.২৬ |- | '''[[বিহাৰত ইছলাম ধৰ্ম|বিহাৰ]]''' | ১৭,৫৫৭,৮০৯ | ১৬.৮৭ |} ===জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ=== {{Historical populations |title = ভাৰতত ঐতিহাসিক মুছলমান জনসংখ্যা বৃদ্ধি |type = |footnote = কিছুমান জিলাত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ বাবে অসমৰ কিছু অংশ ১৯৮১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল।<ref name=indiaspend-27Aug15>{{citation |url=https://www.indiaspend.com/muslim-population-growth-at-20-year-low-90625 |title=Muslim Population Growth At 20-Year Low |work=IndiaSpend |date=27 August 2015}}</ref><br />জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যখনত উগ্ৰপন্থী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ১৯৯১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল।<ref name="TheHindu-26Aug15"/><!-- The Hindu only supports 1951-2011, indiaspend supports 1901-2011--> |align = |width = |state = |shading = |pop_name = | cols = 2 |percentages = |source = |১৯০১| 29900000 |১৯১১| 30800000 |১৯২১| 31200000 |১৯৩১| 35800000 |১৯৪১| 42400000 |১৯৫১| 35400000 |১৯৬১| 46900000 |১৯৭১| 61400000 |১৯৮১| 80300000 |১৯৯১ | 106700000 |২০০১| 138200000 |২০১১ | 172200000 }} [[File:A refugee train, Punjab, 1947.jpg|thumb|পাকিস্তান অভিমুখে ৰাওনা ভাৰতৰ মুছলমান শৰণাৰ্থীৰ এখন ৰেল]] পাকিস্তানলৈ যোৱা মুছলমানসকলৰ অঞ্চলভিত্তিক বিতৰণ (১৯৫১ চনৰ লোকপিয়ল) <ref>{{cite web | url=https://www.thestatesman.com/opinion/price-of-partition-1503088847.html | title=Price of Partition | website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] | date=10 July 2022 }}</ref> - {| class="wikitable" |+ ! অঞ্চল ! জনসংখ্যা ! শতাংশ |- | [[পঞ্জাব, ভাৰত|পূব পাঞ্জাব]] | ৫.৩ নিযুত | ৭৩.৬১% |- | [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[দিল্লী]], [[ৰাজস্থান]], আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ | ১.২ নিযুত | ১৬.৬৭% |- | [[পশ্চিম বংগ]] আৰু [[বিহাৰ]] | ০.৭ নিযুত | ৯.৭২% |- ! মুঠ ! ৭.২ নিযুত ! ১০০% |} [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|ভাৰতৰ স্বাধীনতা]] আৰু ১৯৪৭ চনত পাকিস্তানৰ সৃষ্টিৰ পিছত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ বাবে ভাৰতত মুছলমান জনসংখ্যা ১৯৪১ চনত ৪২,৪০০,০০০ (১৩.৩%)ৰপৰা ১৯৫১ চনৰ লোকপিয়লত ৩৫,৪০০,০০০ (৯.৮%)লৈ হ্ৰাস পায়।<ref name=indiaspend-27Aug15/> ১৯৫১ চনৰ পাকিস্তানৰ লোকপিয়লত দেশখনত স্থানচ্যুত লোকৰ সংখ্যা ৭,২২৬,৬০০ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, অনুমাণিকভাৱে ভাৰতৰপৰা পাকিস্তানত প্ৰৱেশ কৰা সকলো মুছলমান শৰণাৰ্থী।<ref name="Springer Science & Business Media">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA6 |title=Population Redistribution and Development in South Asia |publisher=Springer Science & Business Media |year=2012 |isbn=978-9400953093 |page=6}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Talbot|first1=Ian|url=https://books.google.com/books?id=utKmPQAACAAJ|title=The Partition of India|last2=Singh|first2=Gurharpal|date=2009-07-23|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85661-4|pages=2|language=en}}</ref> বিভাজনৰ পিছত প্ৰায় ৩.৫ কোটি মুছলমান পিছুৱাই থাকিল কাৰণ [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] (তেতিয়াৰ [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]) এই গণতান্ত্ৰিক জাতিটোত তেওঁলোকৰ সৈতে ন্যায্য ব্যৱহাৰ হ’ব বুলি আস্থা নিশ্চিত কৰিছে।<ref>{{Cite news |last=Ashraf |first=Ajaz |date=2017-08-17 |title=Opinion {{!}} India's Muslims and the Price of Partition |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/08/17/opinion/india-muslims-hindus-partition.html |access-date=2023-06-19 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Merchant |first=Minhaz |date=2020-08-27 |title=Nehru's noble intent of treating Muslims fairly put India on slippery slope of faux secularism |url=https://theprint.in/opinion/nehrus-noble-intent-of-treating-muslims-fairly-put-india-on-slippery-slope-of-faux-secularism/489174/ |access-date=2023-06-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ১৯৪১ চনৰ লোকপিয়লত [[অখণ্ড ভাৰত|অবিভক্ত ভাৰত]]ত ([[পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশকে]] ধৰি) ৯৪.৫ নিযুত মুছলমান বাস কৰিছিল, যাৰ জনসংখ্যাৰ ২৪ শতাংশ। <ref>{{cite web | url=https://theprint.in/opinion/modi-critics-decry-india-mistreating-minorities-but-cant-whitewash-pak-islamisation/355536/ | title=Modi critics decry India mistreating minorities but mustn't whitewash Pakistan's Islamisation | website=[[ThePrint]] | date=30 January 2020 }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=U86UDwAAQBAJ&q=Partition+drained+out+60%25+of+India%27s+muslim+population | title=Ethnic Cleansing: Migration and Population Transfer and the Jewish Paradigm of Survival Amidst Displacement | isbn=978-1-950015-44-3 | last1=Israeli | first1=Raphael | date=4 April 2019 | publisher=Strategic Book Publishing & Rights Agency }}</ref> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰী [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰে]] বিভাজনৰ সময়ত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মুছলমান আৰু হিন্দু সংখ্যালঘুসকলৰ মাজত নৱগঠিত উভয় জাতিৰ আইন, শৃংখলা আৰু শান্তি অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে জনসংখ্যাৰ পূৰ্ণ আদান-প্ৰদানৰ পোষকতা কৰিছে- "যে সংখ্যালঘু লোকৰ বদলি সাম্প্ৰদায়িক শান্তিৰ একমাত্ৰ স্থায়ী প্ৰতিকাৰ সেয়া সন্দেহৰ বাহিৰত" বুলি তেওঁৰ নিজৰ লিখিত গ্ৰন্থ "পাকিস্তান বা ভাৰত বিভাজন"ত উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=B R Ambedkar's 'transfer of population as solution' to minority issues - extract from his book on Pakistan - South Asia Citizens Web |url=http://www.sacw.net/article2880.html |access-date=2023-06-19 |website=www.sacw.net }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan, or, The Partition of India, by Dr. B. R. Ambedkar |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/ |access-date=2023-06-19 |website=www.columbia.edu}}</ref><ref>Ministry of External Affairs https://mea.gov.in › amb › V...PDF 'Pakistan or the Partition of India', Dr B. R. Ambedkar</ref><ref>{{Cite web |last=Ashraf |first=Ajaz |date=2016-06-28 |title=The Venkat Dhulipala interview: 'On the Partition issue, Jinnah and Ambedkar were on the same page' |url=http://scroll.in/article/810132/the-venkat-dhulipala-interview-on-the-partition-issue-jinnah-and-ambedkar-were-on-the-same-page |access-date=2023-06-19 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> কিন্তু জনসংখ্যাৰ সম্পূৰ্ণ আদান-প্ৰদান নহ’ল আৰু ১৯৫০ চনত পূৰ্বে লিয়াকুৱাট–নেহৰু চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ বাবে ই অসম্ভৱ হৈ পৰিল, যিয়ে দুয়োখন জাতিৰ সীমা সম্পূৰ্ণৰূপে ছীল কৰি পেলালে। শেষত ইয়াৰ ফলত দুয়োপক্ষৰপৰা শৰণাৰ্থীৰ প্ৰব্ৰজন বন্ধ হৈ পৰে।<ref>Ministry of External Affairs https://mea.gov.in › PortalPDF Nehru-Liaquat Agreement</ref><ref>{{Cite web |title=13/12/2019 |url=https://empowerias.com/blog/prelims-special-facts/nehru-liaquat-pact-empower-ias |access-date=2023-06-19 |website=Empower IAS}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ভাৰতত বৃহৎসংখ্যক মুছলমান, পূব পাকিস্তানত (বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]]) যথেষ্টসংখ্যক [[হিন্দু]] আৰু পশ্চিম পাকিস্তানৰ সিন্ধ প্ৰদেশত বৃহৎসংখ্যক হিন্দু থাকি গ’ল। ইফালে ভাৰতৰ [[পঞ্জাব, ভাৰত|পূব পঞ্জাব ৰাজ্য]] আৰু পাকিস্তানৰ [[পাঞ্জাব, পাকিস্তান|পশ্চিম পঞ্জাব প্ৰদেশ]]ত বিভাজনৰ সময়ত মুছলমান আৰু হিন্দু/শিখ সংখ্যালঘুৰ মাজত সম্পূৰ্ণ জনসংখ্যাৰ বিনিময় দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title=No, Pakistan's non-Muslim population didn't decline from 23% to 3.7% as BJP claims |url=https://www.indiatoday.in/india/story/pakistan-bangladesh-non-muslim-population-citizenship-amendment-bill-bjp-1627678-2019-12-12 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |date=12 December 2019 |language=en}}</ref> ===অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী=== {{See also|ভাৰতত ৰোহিংগীয়া শৰণাৰ্থী|ভাৰতত বাংলাদেশী|ভাৰতলৈ অবৈধ অনুপ্ৰৱেশ}} ভাৰতত প্ৰায় ৪০ হাজাৰ অবৈধ ৰোহিংগা মুছলমান শৰণাৰ্থীৰ বাসস্থান, ইয়াৰে প্ৰায় ১৮ হাজাৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR)ত পঞ্জীয়নভুক্ত। আনকি নিৰাপত্তাজনিত চিন্তাৰ বাবে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত শৰণাৰ্থী কাৰ্ড থকা লোককো আটক কৰি ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://maktoobmedia.com/features/unending-exodus-crackdown-pushes-indias-rohingya-refugees-to-flee/#:~:text=Despite%20this%20MHA%20estimates%20about,are%20being%20detained%20in%20India | title=Unending exodus: Crackdown pushes India's Rohingya refugees to flee | date=10 November 2023 }}</ref> সামান্যসংখ্যক উইঘুৰ ভাৰততো বাস কৰে, মূলতঃ [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰত]]। কমিউনিষ্ট শাসনৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ ১৯৪৯ চনত প্ৰায় ১০০০ অবৈধ উইঘুৰ শৰণাৰ্থী ভাৰতত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.aljazeera.com/features/2016/12/18/for-uighur-exiles-kashmir-is-heaven | title=For Uighur exiles, Kashmir is heaven }}</ref> ২০১৬ চনৰ [[১৭ নৱেম্বৰ]]ত কেন্দ্ৰীয় গৃহ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী [[কিৰেণ ৰিজিজু|কিৰেন ৰিজিজু]]ৱে [[ৰাজ্যসভা|ৰাজ্যসভাত]] উল্লেখ কৰিছিল যে উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত প্ৰায় ২ কোটি অবৈধ বাংলাদেশী প্ৰব্ৰজনকাৰী থাকে।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-crore-bangladeshi-immigrants-illegally-staying-in-india-centre-informs-rajya-sabha/articleshow/55457903.cms | title=Two crore Bangladeshi immigrants illegally staying in India, Centre informs Rajya Sabha | newspaper=The Times of India | date=17 November 2016 }}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মুঠ ৩.১২ কোটি জনসংখ্যাৰ ভিতৰত অসমত অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ সংখ্যা ১৬ লাখৰপৰা ৮৪ লাখৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/article/864879/illegal-bangladeshi-migrants-are-not-responsible-for-the-increase-in-assam-s-muslim-population | title=Fact check: Are illegal Bangladeshi migrants responsible for increase in Assam's Muslim population? | date=16 January 2018 }}</ref> ডি এন এৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদনত প্ৰকাশ পাইছে যে [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ|বংগ]]ৰ সীমান্তৱৰ্তী জিলাসমূহত একেলগে বাংলাদেশী মূলৰ মুছলমান জনসংখ্যা ৫–৭% লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web | url=https://www.dnaindia.com/india/report-bangladeshi-muslim-population-grows-5-7-in-assam-and-west-bengal-2015180 | title=Bangladeshi Muslim population grows 5-7% in Assam and West Bengal }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/assam-muslim-population-in-border-districts-rising-need-to-stregthen-intelligence-says-cm-himanta-5690071.html | title=Assam: Muslim Population in Border Districts Rising, Need to Stregthen Intelligence, Says CM Himanta | work=News18 | date=4 August 2022 }}</ref> অসমীয়া মুছলমান সংখ্যালঘু উন্নয়ন ব’ৰ্ডৰ বিশিষ্ট অধ্যক্ষ মুমিনুল আওৱালে প্ৰকাশ কৰিছে যে অসমত প্ৰায় ১.৩ কোটি মুছলমান আছে যাৰ ভিতৰত প্ৰায় ৯০ লাখ বাংলাদেশী মূলৰ।<ref>{{cite web | url=https://theprint.in/india/bjp-wants-to-segregate-assamese-muslims-from-bangladeshi-muslims-but-some-ask-how/363736/?amp | title=BJP wants to segregate Assamese Muslims from Bangladeshi Muslims, but some ask how | website=[[ThePrint]] | date=12 February 2020 }}</ref> [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ৰ তথ্য অনুসৰি [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী|অসম ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ৰপৰা বাদ পৰা ১৯ লাখ ব্যক্তিৰ ভিতৰত ৭ লাখ [[মুছলমান]]।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/latest/1065331/7-lakh-muslims-5-lakh-bengali-hindus-left-out-of-assam-nrc-says-cm-himanta-biswa-sarma | title=7 lakh Muslims among the 19 lakh left out of Assam NRC, says CM Himanta Sarma | date=18 March 2024 }}</ref> পি.আৰ.এম.এছ. মহাবিদ্যালয়ৰ ভূগোলৰ এইচ অ’ ডি ড° কুন্তল কান্তি চট্টোৰাজ, বাংকুৰৰ অনুমান অনুসৰি দশক দশক ধৰি প্ৰায় ৬২.৮ লাখ বাংলাদেশী মুছলমানে পশ্চিম বংগলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে।<ref>{{Cite journal |last=Chattoraj |first=Kuntal Kanti |date=2018 |title=Impact of Migration and Infiltration from Bangladesh to West Bengal: A Historical and Demographic Perspective |url=http://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:rjhss&volume=9&issue=4&article=027 |journal=Research Journal of Humanities and Social Sciences |language=en |volume=9 |issue=4 |pages=870 |doi=10.5958/2321-5828.2018.00145.6 |issn=0975-6795|url-access=subscription }}</ref> ===প্ৰক্ষেপণ=== ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ মুঠ প্ৰজনন হাৰ (TFR) দেশৰ অন্যান্য ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ তুলনাত বহু বেছি।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/nation/fertility-rate-indian-muslim-women-beat-others.html|title=Fertility rate: Indian Muslim women beat others|last=Pioneer|first=The|work=The Pioneer|access-date=2017-07-28|language=en|archivedate=2018-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181121022242/https://www.dailypioneer.com/nation/fertility-rate-indian-muslim-women-beat-others.html|deadurl=yes}}</ref> জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ বাবে ভাৰতত মুছলমানৰ শতকৰা হাৰ ১৯৫১ চনৰ প্ৰায় ৯.৮%ৰপৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত ১৪.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pewforum.org/2021/09/21/population-growth-and-religious-composition/ |title = Population growth and religious composition in India {{!}} Pew Research Center|date = 21 September 2021}}</ref> কিন্তু ১৯৯১ চনৰপৰা ভাৰতৰ সকলো ধৰ্মীয় গোটৰ মাজত প্ৰজনন ক্ষমতাৰ হাৰ সৰ্বাধিক হ্ৰাস মুছলমানসকলৰ মাজত ঘটিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|title=Changes in Fertility Rates Among Muslims in India, Pakistan, and Bangladesh|website=prb.org|access-date=2017-07-28|archive-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313061221/http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|url-status=dead|archivedate=2018-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313061221/http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|deadurl=yes}}</ref> ছাচাৰ কমিটীৰ প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে মুছলমান জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ গতি লেহেমীয়া হৈছে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গড়ৰ সমতুল্য হ’ব ধৰিছে।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Muslim-population-may-decline-Sachar-report/articleshow/672785.cms|title=Muslim population may decline: Sachar report|work=The Times of India|access-date=2017-07-28}}</ref> ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিৱেদনত অনুমান কৰা হৈছে যে ২১০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ ১৭%ৰপৰা ২১%ৰ ভিতৰত মুছলমানৰ অনুপাত সুস্থিৰ হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/705283/five-charts-that-puncture-the-bogey-of-muslim-population-growth |title=Five charts that puncture the bogey of Muslim population growth |last=Daniyal |first=Shoaib |work=[[Scroll.in]] |date=8 April 2015 |access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰে এটা প্ৰকল্প কৰিছে যে, ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত মুঠ ১.৬৬৮ বিলিয়ন লোকৰ ভিতৰত ৩১ কোটি ১০ লাখ মুছলমান থাকিব, যাৰ ফলত দেশৰ জনসংখ্যাৰ ১৮.৪% হ’ব।<ref>{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|date=21 April 2015 |access-date=4 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/explained-india-will-surpass-china-s-population-but-data-shows-decreasing-fertility-rate-news-237568|title=Explained: India Will Surpass China's Population But Data Shows Decreasing Fertility Rate|date=15 November 2022 |access-date=4 April 2023}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১৭০.৫৩ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাব, আৰু তাৰ পিছত ২১০০ চনৰ ভিতৰত ১৬৫.৯৭ কোটিলৈ হ্ৰাস পাব বুলি প্ৰকল্প কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Mampatta |first=Sachin |date=2 September 2015 |title=Four out of five Indians will still be Hindu even when Muslim population peaks |url=https://www.livemint.com/Opinion/5bsICkXvl4t4hXSewk8bkN/Four-out-of-five-Indians-will-still-be-Hindu-even-when-Musli.html |access-date=4 April 2023 |website=mint}}</ref> ===ধৰ্মীয়তা=== ২০২১ চনৰ [[২৯ জুন]]ত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ৰিলিজিঅ’চিটিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পাইছে যে, তেওঁলোকে সমগ্ৰ ভাৰতৰ ২৬খন ৰাজ্য আৰু তিনিটা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত বাস কৰা ১৮ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ অপ্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰাপ্তবয়স্কৰ সৈতে ২৯,৯৯৯টা মুখা-মুখি সাক্ষাৎকাৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। তেওঁলোকে ৩,৩৩৬ জন মুছলমানৰ সাক্ষাৎকাৰ লৈ দেখিলে যে সাক্ষাৎকাৰ লোৱাসকলৰ ৭৯% লোকে ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বত নিৰপেক্ষ নিশ্চয়তাৰে বিশ্বাস কৰে, ১২% লোকে কম নিশ্চয়তাৰে ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বত বিশ্বাস কৰে আৰু ৬% ভাৰতীয় মুছলমানে কোনো ঈশ্বৰত বিশ্বাস নকৰে বুলি উল্লেখ কৰি নিজকে [[নাস্তিক]] বুলি ঘোষণা কৰিছে। অৱশ্যে সাক্ষাৎকাৰ লোৱা ৯১% মুছলমানে কয় যে ধৰ্মই তেওঁলোকৰ জীৱনত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/religious-practices-2/ | title=7. Religious practices | date=29 June 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitchell |first=Travis |date=2021-06-29 |title=Appendix A: Methodology |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/appendix-a-methodology-12/ |access-date=2023-08-16 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitchell |first=Travis |date=2021-06-29 |title=12. Beliefs about God |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/beliefs-about-god-in-india/ |access-date=2023-06-19 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> চি এছ ডি এছৰ অধ্যয়নৰ প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে ২০১৬ চনৰপৰা ভাৰতীয় মুছলমানসকল ‘কম ধৰ্মীয়’ হৈ পৰিছে। সেই বছৰতে অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে ৯৭ শতাংশ মুছলমানে নিয়মিতভাৱে [[ছালাত|নামাজ]] পঢ়া বুলি কয়। কিন্তু ২০২১ চনত দেখা গ’ল যে মাত্ৰ ৮৬ শতাংশ মুছলমান যুৱকে নিয়মিতভাৱে নামাজ পঢ়িছিল যিটো যোৱা পাঁচ বছৰৰ তুলনাত ক্ৰমে ১১ শতাংশ পইণ্টৰ নিৰপেক্ষ হ্ৰাস।<ref>{{Cite web |last=Rampal |first=Nikhil |date=2021-12-31 |title=Indian Muslims got 'less religious' since 2016, shows CSDS study. 44% reported discrimination |url=https://theprint.in/india/indian-muslims-got-less-religious-since-2016-shows-csds-study-44-reported-discrimination/791647/ |access-date=2023-06-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> '''জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ আঁৰৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰণ'''<ref>{{Cite news |url=https://scroll.in/article/813651/socio-economic-factors-not-religion-influence-indias-fertility-rate-and-population-growth |title=Socio-economic factors, not religion, influence India's fertility rate and population growth |agency=IndiaSpend |first1=Shreya |last1=Shah |work=[[Scroll.in]] |date=11 August 2016 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! colspan=3| ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য: হিন্দু আৰু মুছলমানৰ তুলনা।<ref name="TheHindu-25Aug15">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece |title=Muslim population growth slows |date=25 August 2015 |first1=S |last1=Rukmini |first2=Vijaita |last2=Singh |work=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> |- ! গঠন ! [[হিন্দু]] ! [[মুছলমান]] |- | ২০১১ চনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ (%) | ৭৯.৮ | ১৪.২ |- | ১০ বছৰত বৃদ্ধি হাৰৰ শতাংশ (%) (২০০১-১১) | ১৬.৮ | ২৪.৬ |- | লিংগ অনুপাত* | ৯৩৯ | ৯৫১ |- | সাক্ষাৰতাৰ হাৰ (গড় ৬৪.৮) | ৬৩.৬ | ৫৭.৯ |- | কৰ্মত অংশগ্ৰহণৰ হাৰ | ৪১ | ৩৩ |- | নগৰীয়া লিংগ অনুপাত | ৮৯৪ | ৯০৭ |- | শিশুৰ লিংগ অনুপাত (০–৬ বছৰ) | ৯১৩ | ৯৪৩ |} সমাজবিজ্ঞানী ৰজাৰ আৰু পেট্ৰিচিয়া জেফ্ৰিৰ মতে, ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ ব্যাখ্যাত ধৰ্মীয় নিৰ্ধাৰিততাবাদতকৈ আৰ্থ-সামাজিক কাৰকে অধিক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite book |last = Jeffery, Roger and Patricia Jeffery |title = Population, gender, and politics |url = https://archive.org/details/populationgender0000jeff |publisher=Cambridge University Press|year=1997 |isbn = 978-0-521-46653-0 }}</ref> অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ আয়ৰ স্তৰ আৰু শিক্ষাগত অৰ্হতা হিন্দূৰ তুলনাত কম হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। কিন্তু ভাৰতীয় এজন বিখ্যাত সমাজবিজ্ঞানী বি কে প্ৰসাদে আলোকপাত কৰিছে যে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত নগৰায়ন অধিক হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ হিন্দুসকলৰ তুলনাত প্ৰায় ১২% কম।<ref>{{cite book |last = Prasad |title = Population and family life education |publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|year=2004 |isbn = 978-81-261-1800-7 |first = B.K.}}</ref> কিন্তু কিছুমান সমাজবিজ্ঞানীয়ে কয় যে ভাৰতত মুছলমানসকলৰ মাজত জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰকেও অৰিহণা যোগাব পাৰে। সমীক্ষাসমূহে ইংগিত দিয়ে যে, গড়ে মুছলমান পৰিয়ালসমূহে [[পৰিয়াল পৰিকল্পনা]]ৰ ক্ষেত্ৰত অধিক পৰম্পৰাগত, আৰু মুছলমান মহিলাসকলে হিন্দু মহিলাৰ তুলনাত কম বয়সতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যাৰ ফলত প্ৰজনন ক্ষমতা দীঘলীয়া হয়।<ref>{{cite book |last = Shakeel Ahmad |title = Muslim attitude towards family planning |publisher=Sarup & Sons|year=2003 |isbn = 978-81-7625-389-5 }}</ref> আনহাতে, মুছলমানসকলে পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰৱণতা থকাটোও নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/conquering-a-muslim-myth/article4372042.ece |title=Conquering a Muslim Myth |work=[[The Hindu]] |first1=Prof. Ilias |last1=Ali |date=2 February 2013 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> ১৯৮৩ চনত কেৰেলাত কে. চি. জাকাৰিয়াৰ পৰিচালিত এখন গৱেষণাত দেখা গৈছে যে, এগৰাকী মুছলিম মহিলাৰ গৰ্ভত গড় ৪.১ সন্তানৰ জন্ম হয়, যত এগৰাকী হিন্দু মহিলাই মাত্ৰ ২.৯ সন্তানৰ জন্ম দিয়ে। মুছলমান জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ আঁৰৰ কিছুমান কাৰণ হিচাপে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু বিবাহ প্ৰথাক উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last = Nair, V. Balakrishnan |title = Social development and demographic changes in South India: focus on Kerala |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994 |isbn = 978-81-85880-50-1 }}</ref> পল কাৰ্টজৰ মতে ভাৰতৰ মুছলমানসকল হিন্দুতকৈ আধুনিক গৰ্ভনিৰোধৰ প্ৰতি বহু বেছি প্ৰতিৰোধী আৰু ফলস্বৰূপে হিন্দু মহিলাৰ প্ৰজননৰ হাৰ মুছলমান মহিলাৰ তুলনাত বহু বেছি।<ref name="Christ">{{cite book|title=Fertility transition in south India|url=https://archive.org/details/fertilitytransit0000unse|last=Guilmoto|first=Christophe|publisher=Sage|year= 2005|isbn=978-0-7619-3292-5}}</ref><ref>{{cite book |last = Paul Kurtz |title = Multi-Secularism: A New Agenda |url = https://archive.org/details/multisecularismn0000kurt |publisher=Transaction Publishers|year=2010 |isbn = 978-1-4128-1419-5 }}</ref> ১৯৯৮–৯৯ চনত কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল আৰু স্বাস্থ্য সমীক্ষাত এই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভাৰতৰ হিন্দু দম্পতীৰ তুলনাত ভাৰতীয় মুছলমান দম্পতীয়ে যথেষ্ট বেছিসংখ্যক সন্তানক এটা পৰিয়ালৰ বাবে আদৰ্শ বুলি গণ্য কৰে।<ref name="Surya">{{cite book |last = Narain Singh |first = Surya |title = Muslims in India |publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|year= 2003 |isbn = 978-81-261-1427-6 }}</ref> একেটা সমীক্ষাতে এইটোও আঙুলিয়াই দিয়া হৈছে যে পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা সক্ৰিয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা দম্পতীৰ শতকৰা হাৰ হিন্দূৰ মাজত ৪৯%তকৈ অধিক হোৱাৰ বিপৰীতে মুছলমানৰ মাজত ৩৭%। সাস্বতা ঘোষৰ জিলাভিত্তিক প্ৰজনন সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন অনুসৰি দক্ষিণৰ বেছিভাগ ৰাজ্যতে মুছলমান টিএফআৰ (মুঠ প্ৰজনন হাৰ) হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওচৰত। লগতে উত্তৰ ৰাজ্য যেনে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] আৰু [[বিহাৰ]]ৰ দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ বাবে টিএফআৰ উচ্চ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। এই অধ্যয়ন ২০১১ চনৰপৰা দেশৰ শেষৰ লোকপিয়লৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল।<ref>Ghosh, S. (2018). Hindu–Muslim fertility differentials in India: indirect estimation at the district level from Census 2011. Indian Journal of Human Development, 12(1), 37-51.</ref> ==ধৰ্মগোষ্ঠীসমূহ== ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত দুটা প্ৰধান ধৰ্মগোষ্ঠী আছে: ছুন্নী আৰু ছিয়া। ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ অধিকাংশই (৮৫%তকৈ অধিক) [[ইছলাম]]ৰ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] শাখাৰ অন্তৰ্গত,<ref name="USSD-IRFR" /><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-12-22 |title=Muslim Population in India 2023 {{!}} Islam in India |url=https://www.findeasy.in/muslim-population-in-india/ |access-date=2023-06-19 |website=Find Easy |language=en-US}}</ref> আনহাতে সংখ্যালঘু (১৩%তকৈ অধিক) [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] শাখাৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web|url=https://www.al-islam.org/media/shia-india|title=The Shia Of India|website=www.al-islam.org|date=19 September 2020 }}</ref><ref name="USSD-IRFR">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208640.pdf |title=India 2012 International Religious Freedom Report |publisher=[[United States Department of State]] |at=Section I. Religious Demography |date=13 May 2013 |access-date=29 May 2019}}</ref> {{Pie chart |value1=87 |value2=12 |value3=1 |color1=Green |color2=Red |color3=Black |label1=ছুন্নী:- [[দেওবন্দী]], [[বাৰেলভি]], [[আহলে হাদিছ]], [[চুফীবাদ|চুফি]] |label2=ছিয়া:- [[বাৰ ছিয়া ধৰ্ম]], [[ইছমাইলী]], [[দাউদী বহৰা]] আৰু [[খোজা]] |label3=[[আহমদিয়া]] |caption=ভাৰতত মুছলমান পৰম্পৰাৰ আপেক্ষিক আকাৰ, ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি।<ref>Pew Research Center (2010), Indian Census (2011), various socio-religious studies</ref><ref>data collected by Ministry of Minority Affairs</ref> }} ===ছুন্নী=== ভাৰতীয় ছুন্নীসকলৰ অধিকাংশই দক্ষিণ এছিয়াত বুজা আৰু প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত ইছলামৰ ৰক্ষাৰ বাবে আৰু দেওবন্দী আন্দোলনৰ পুনৰুজ্জীৱনবাদী প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ১৯০৪ চনত বাৰেলীৰ আহমেদ ৰাজী খানে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাৰেলৱী আন্দোলন অনুসৰণ কৰে।<ref>{{cite book |author=Ali Riaz |author-link=Ali Riaz |date=2008 |title=Faithful Education: Madrassahs in South Asia |url=https://archive.org/details/faithfuleducatio00riaz |url-access=limited |publisher=Rutgers University Press |pages=[https://archive.org/details/faithfuleducatio00riaz/page/n88 75]–76 |isbn=978-0-8135-4345-1 |quote="The emergence of ... Barelvis, under the leadership of Maulana Ahmed Riza Khan ... he succeeded in founding the Madrassah Manzar al-Islam in Bareilly in 1904 ... Barlevis' vehement opposition to Deobandis and other contemporary reformists led Barbar Metcalf to conclude that the Barlevis were 'an oppositional group as much as they were reformers.'"}}</ref><ref name="roy">{{cite book |title=The Columbia World Dictionary of Islamism |editor1-last=Sfeir |editor1-first=Antoine |publisher=Columbia University Press |date=2007 |isbn=978-0-231-14640-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/columbiaworlddic0000unse }}</ref> ১৯ শতিকাত ভাৰতত [[ছুন্নী ইছলাম]]ৰ পুনৰুজ্জীৱনবাদী আন্দোলন দেওবন্দী প্ৰতিষ্ঠা হয়। [[দিল্লী]]ৰ উত্তৰ-পূবৰ এখন সৰু চহৰ দেওবন্দৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে, য’ত আন্দোলনৰ মূল মাদ্ৰাছা বা চেমিনাৰী প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। প্ৰথম দিনৰপৰাই এই আন্দোলন [[ওৱাহাবি মতবাদ|ৱাহাবী ধৰ্ম]]ৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ আহিছে।<ref>{{cite book |title=The Taliban: Ascent to Power |author=M. J. Gohari |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/talibanascenttop00goha/page/30 30] |isbn=0-19-579560-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/talibanascenttop00goha/page/30 |year=2000 }}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Ahmad |editor1-first=Imtiaz |editor2-last=Reifeld |editor2-first=Helmut |title=Lived Islam in South Asia: Adaptation, Accommodation, and Conflict |page=114 |date= 2006 |publisher=Berghahn Books |isbn=81-87358-15-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Urban Terrorism: Myths and Realities| author= N. C. Asthana| author2= Anjali Nirmal |pages=66–67 |publisher=Aavishkar Publishers |place=Jaipur|year=2009|isbn=978-81-7132-598-6}}</ref> [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ উপকূলীয় কংকণ অঞ্চলত স্থানীয় কংকণী মুছলমানসকলে ছুন্নী ইছলামিক ফৈক্যৰ [[শ্বাফী মাজহাব]] অনুসৰণ কৰে।<ref name="jnu_phd">{{cite thesis |type=Ph.D. |first=Md. Jalis Akhtar |last=Nasiri |year=2010 |title=Indian Muslims: Their Customs and Traditions during Last Fifty Years |publisher=Jawaharlal Nehru University |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite book |chapter=Margins or Center? Konkani Sufis, India and "Arabastan" |first=Deepra |last=Dandekar |pages=141–156 |title=Area Studies at the Crossroads: Knowledge Production after the Mobility Turn |editor1-first=Katja |editor1-last=Mielke |editor2-first=Anna-Katharina |editor2-last=Hornidge |year=2017 |publisher=Palgrave Macmillan}}</ref> ===ছিয়া=== {{Main|ভাৰতত ছিয়া ইছলাম}} [[ভাৰত]]ৰ মুছলমানসকলৰ ভিতৰত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া মুছলমান]]সকল বৃহৎ সংখ্যালঘু যিয়ে মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৩%ৰে গঠিত।<ref name="USSD-IRFR" /> কিন্তু ভাৰতত পন্থাৰ সন্দৰ্ভত কোনো বিশেষ লোকপিয়ল কৰা হোৱা নাই যদিও ভাৰতীয় সূত্ৰ যেনে টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া আৰু ডেইলী নিউজ এণ্ড এনালাইছিছৰ তথ্য অনুসৰি ২০০৫–২০০৬ চনৰ মাজভাগত ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা ভাৰতৰ সমগ্ৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫% পৰ্যন্ত আছিল যি ১৫৭,০০০,০০০ ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত<ref>{{cite web|url= http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|title= India Third in Global Muslim Population|date= 8 October 2009|publisher= [[Twocircles.net]]|access-date= 2010-07-03|archivedate= 2010-10-10|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101010133303/http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|deadurl= yes}}</ref> ৪০,০০০,০০০<ref name="TOI-20061106" /><ref name="TOI-20061106b">{{cite news |url= http://timesofindia.indiatimes.com/India/Only-a-few-people-have-right-to-issue-fatwas/articleshow/334751.cms |title=Only a few people have right to issue fatwas |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2006 |access-date=17 July 2010 }}</ref> ৰপৰা ৫০,০০০,০০০।<ref name="DNA-20061106">{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/india/report_talaq-rights-proposed-for-shia-women_1062327 |title=Talaq rights proposed for Shia women | work=Daily News and Analysis |date=5 November 2006| access-date=2010-06-21}}</ref> কিন্তু এটা সুনামধন্য ছিয়া এন জি অ’ আলিমান ট্ৰাষ্টৰ অনুমান অনুসৰি ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতৰ ছিয়া জনসংখ্যা প্ৰায় ৩ কোটি আছিল আৰু ছিয়া জনসংখ্যাৰ মাত্ৰ দহ ভাগৰ এভাগহে ছায়ীদসকলে গঠন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.alimaan.org/whyindia.html |title=Why India |publisher=Alimaan Charitable Trust |access-date=3 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616134238/http://www.alimaan.org/whyindia.html |archive-date=16 June 2010 |archivedate=16 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216140701/http://www.alimaan.org/whyindia.html |deadurl=yes }}</ref> একাংশ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সূত্ৰৰ মতে ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা [[ইৰান|ইৰাণ]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যা।<ref name="IDSA-20081205">{{cite web |last=Roy |first=Meena Singh |url=http://www.idsa.in/event/india-iranrelations_meenasinghroy_051208 |title=India – Iran relations: Converging Interests or Drifting Equations |publisher=[[Institute for Defence Studies and Analyses]] |date=5 December 2008 |access-date=2010-08-21 |archive-date=17 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110117162310/http://idsa.in/event/india-iranrelations_meenasinghroy_051208 |url-status=dead }}</ref><ref name="Trib-20090725">{{cite news |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |title=Obama's Overtures |last=Puri |first=Balraj |date=25 July 2009 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |access-date=29 May 2019 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |url-status=dead |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="IE-20080421">{{cite news |last=Pubby |first=Manu |url=http://www.indianexpress.com/news/ahmadinejad-on-way-nsa-says-india-to-be-impacted-if-iran-wronged-by-others/299498/ |title=Ahmadinejad on way, NSA says India to be impacted if Iran 'wronged by others' |date=21 April 2008 |work=[[The Indian Express]] |access-date=21 July 2010 }}</ref><ref name="TOI-20091110">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-Iran-to-make-common-cause-over-terror-from-Pak/articleshow/5213050.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105070948/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-10/india/28070350_1_jundallah-iran-pakistan-india-sistan-balochistan |url-status=live |archive-date=5 November 2012 |title=India, Iran to make common cause over terror from Pak |work=[[The Times of India]] |access-date=17 July 2010 |first1=Sachin |last1=Parashar |date=10 November 2009 }}</ref><ref name="TOI-20090201">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/special-report/Aspiring-powers-and-a-new-old-friendship/articleshow/4058264.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105070953/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-01/special-report/28005869_1_india-and-iran-india-iran-south-pars |url-status=live |archive-date=5 November 2012 |title=Aspiring powers and a new old friendship |work=[[The Times of India]] |access-date=12 July 2010 |first1=Ramin |last1=Jahanbegloo |date=1 February 2009}}</ref><ref name="BBC-20040902">{{cite news|url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/3605950.stm |title= India's Polite Refusal| work=BBC News |date=2 September 2004 |access-date=2010-07-01 |first=Vinod |last=Mehta}}</ref> ====বহৰা==== {{Main|দাউদী বহৰা}} [[File:Moulai Abadullah khambhat.JPG|thumb|right|১ম ৱালী–উল–হিন্দৰ সমাধিস্থল:মৌলাই আবাদুল্লাহ, খাম্বাট, গুজৰাট, যুগ ১০৫০–১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দ। ]] [[File:Mufaddal Saifuddin Houstan Ashara.jpg|thumb|right|দাউদী বহৰা, ৫৩ নং দৈ চৈয়দনা মুফাদ্দাল ছাইফুদ্দিন, মুম্বাইত দাৱতৰ কাৰ্যালয়ৰ সৈতে]] একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত [[গুজৰাট]]ত [[দাউদী বহৰা|বহৰা]] ছিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ বিশ্বাস ব্যৱস্থাৰ উৎপত্তি [[য়েমেন]]ত, ফাতিমিদসকলৰপৰা বিকশিত হৈছে ফাতিমিদ ছিয়া ইছলামৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ বাবে নিৰ্যাতিত হৈছিল – যাৰ ফলত দাউদী বহৰা ভাৰতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। তেওঁলোকৰ ২১ নং ফাতিমিদ ইমাম তায়িবক গুপ্ত কৰাৰ পাছত [[ইমাম]]ৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে দৈক অনুসৰণ কৰে যিবোৰ আজিলৈকে চলি আছে।{{Citation needed|date=December 2025}} দা'ই জোবে মৌলাই ইয়াকুবক (মৌলাই আব্দুল্লাহৰ মৃত্যুৰ পাছত) নিযুক্তি দিয়ে, যি ফাতিমিদ দোৱাতৰ দ্বিতীয় ৱালি আল-হিন্দ আছিল। মৌলাই ইয়াকুব ভাৰতীয় মূলৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি যিয়ে দা’ইৰ অধীনত এই সন্মান লাভ কৰিছিল। হিন্দু সোলংকিৰ মন্ত্ৰী মৌলাই ভৰমালৰ পুত্ৰ ৰজা জয়সিংহ সিদ্ধাৰাজ (অনহলৱাৰা, পতন)। মন্ত্ৰী মৌলাই তাৰমালৰ সৈতে তেওঁলোকে মৌলাই আব্দুল্লাৰ আহ্বানত সহ নাগৰিকৰ সৈতে ফাতিমিদ দোৱাটক সন্মান জনাইছিল। মৌলাই তাৰমালৰ পুত্ৰ চৈয়দী ফখৰুদ্দিনক [[ভাৰত]]ৰ পশ্চিম [[ৰাজস্থান]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন ডেকানলৈ যায় (মৃত্যু: ১১ গৌমত জুমাদি আল-উলা, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ঔৰংগবাদৰ ডনত)।{{Citation needed|date=December 2025}} য়েমেনত ২৩সংখ্যক দা'ইলৈকে এজন দা'য়ে আন এজনৰ পিছত লয়। ভাৰততো ৱালী-উল-হিন্দক তেওঁলোকৰদ্বাৰা এজনৰ পিছত এজনকৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যেতিয়ালৈকে ৱালি-উল-হিন্দ মৌলাই কাছিম খান বিন হাছান (১১ম আৰু শেষৰ ৱালীউল-হিন্দ, মৃত্যু ৯৫০ হিজৰী, [[আহমেদাবাদ]])।{{Citation needed|date=December 2025}} য়েমেনৰ স্থানীয় জায়দী ছিয়া শাসকৰ অত্যাচাৰৰ বাবে ২৪ নং দাই ইউছুফ নাজমুদ্দিন ইবনে চুলাইমান (মৃত্যু ১৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)য়ে দাৱতৰ সমগ্ৰ প্ৰশাসন (মিছন) ভাৰতলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ২৫ তম দৈ জালাল শ্বামশুদ্দিন (মৃত্যু ১৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰতত প্ৰথম দৈৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ সমাধিস্থল ভাৰতৰ আহমেদাবাদত। পৰৱৰ্তী সময়ত আহমেদাবাদৰপৰা জামনগৰ<ref>The Ismaili, their history and doctrine by Farhad Daftary. Chapter – Mustalian Ismailism, pp. 300–310</ref> মাণ্ডৱী, বুঢ়ানপুৰ, চুৰাট আৰু শেষত মুম্বাইলৈ গুচি যায় আৰু বৰ্তমানলৈকে তাতেই চলি আছে, বৰ্তমান ৫৩ নং দা'ইৰ নেতৃত্বত আছে।{{Citation needed|date=December 2025}} আছাফ আলী আছঘৰ ফিজী ভাৰতৰ বহৰা আৰু ২০ শতিকাৰ ইছলামিক পণ্ডিত আছিল যিয়ে নিজৰ লেখাৰ জৰিয়তে ইছলামৰ আধুনিকীকৰণ আৰু উদাৰীকৰণৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে মৌলিক "ইছলামৰ আত্মা"ৰ সৈতে আপোচ নকৰাকৈ ইছলামত আধুনিক সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite book|url=http://ukcatalogue.oup.com/product/9780195693010.do |title=A Modern Approach to Islam: Asaf A. A. Fyzee – Oxford University Press |publisher=Ukcatalogue.oup.com |date=2007-12-20 |isbn=978-0-19-569301-0 |access-date=2015-10-04}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005135441/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |url-status=dead |archive-date=5 October 2015 |title=Fyzee, Asaf Ali Asghar – Oxford Islamic Studies Online |publisher=Oxfordislamicstudies.com |date=2008-05-06 |access-date=2015-10-04 |archivedate=2015-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005135441/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Daftary2014">{{cite book|author=Farhad Daftary|title=Fifty Years in the East: The Memoirs of Wladimir Ivanow|url=https://books.google.com/books?id=CbCbBQAAQBAJ&pg=PA91|date=2014|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-78453-152-2|pages=91–}}</ref> ====খোজাসকল==== {{Main|খোজা}} খোজাসকল হৈছে [[দক্ষিণ এছিয়া]]ত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা বৈচিত্ৰ্যময় লোকৰ এটা দল। ভাৰতত বেছিভাগ খোজাই [[গুজৰাট]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ৰাজস্থান]], আৰু [[হায়দৰাবাদ]] চহৰত বাস কৰে। বহুতো খোজায়ো শতিকাজুৰি [[আফ্ৰিকা|পূব আফ্ৰিকা]], [[ইউৰোপ]] আৰু [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ত প্ৰব্ৰজন কৰি বসতি স্থাপন কৰিছে। তেতিয়ালৈকে খোজাসকল [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া ধৰ্ম]]ৰ নিজাৰী ইছমাইলবাদ শাখাৰ অনুগামী আছিল। ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিশেষকৈ আগা খানৰ গোচৰৰ পিছত এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে দ্বাদশ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] বা [[ছুন্নী ইছলাম]]ক পৃথক কৰি গ্ৰহণ কৰে, আনহাতে সংখ্যাগৰিষ্ঠই নিজাৰী [[ইছমাঈলী]] হৈয়েই থাকে।<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316803/Khoja |title=Khoja (Islam) – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Britannica.com |access-date=2012-08-03}}</ref> ===চুফীসকল=== {{Main|ভাৰতত চুফীবাদ}} [[Image:TombSalimChisti.jpg|thumb|উত্তৰ প্ৰদেশৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]]ত চুফী সন্ত শ্বেইখ [[চলিম চিষ্টি]] ৰ সমাধি]] ভাৰতত ইছলামৰ প্ৰসাৰত [[চুফীবাদ|চুফী]] (ইছলামিক ৰহস্যবাদী)সকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইছলাম প্ৰচাৰত তেওঁলোক অতি সফল হৈছিল, কিয়নো চুফী বিশ্বাস ব্যৱস্থা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বহু দিশৰ সমান্তৰালতা ভাৰতীয় দাৰ্শনিক সাহিত্যত আছিল, বিশেষকৈ অহিংসা আৰু এককবাদ। ইছলামৰ প্ৰতি চুফীসকলৰ গতানুগতিক দৃষ্টিভংগীয়ে হিন্দুসকলৰ বাবে সহজ কৰি তুলিছিল। চুলতান চৈয়দ ইব্ৰাহিম শ্বহীদ, হজৰত খোৱাজা [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি|মুইন-উদ্দিন চিষ্টি]], [[কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ|কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকী]], [[নিজামুদ্দিন আউলিয়া]], শ্বাহ জালাল, আমিৰ খুছৰৌ, আলাউদ্দিন ছাবিৰ কলিয়াৰী, শ্বেখ আল্লা-উল হক পাণ্ডৱী, আশ্ৰাফ জাহাংগীৰ চেমনানী, ৱাৰিছ আলী শ্বাহ, আতা হুছেইন ফণী চিষ্টিৰ প্ৰশিক্ষণ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ইছলাম প্ৰচাৰ কৰিছিল। চুফী আন্দোলনে শিল্পী আৰু অস্পৃশ্য সম্প্ৰদায়ৰপৰাও অনুগামীসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল; ইছলাম আৰু থলুৱা পৰম্পৰাৰ মাজৰ দূৰত্ব দূৰ কৰাত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। নকশবন্দী চুফীৰ বিশিষ্ট সদস্য আহমদ ছিৰহিন্দীয়ে হিন্দুসকলক শান্তিপূৰ্ণভাৱে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ পোষকতা কৰিছিল।<ref name="ErnstLawrence2016">{{cite book|author1=C. Ernst|author2=B. Lawrence|title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=p-UYDAAAQBAJ|date= 2016|publisher=Palgrave Macmillan US|isbn=978-1-137-09581-7}}</ref> ===আহমদিয়া === {{Main|আহমদিয়া ইছলাম}} [[File:Hadhrat Mirza Ghulam Ahmad2.jpg|thumbnail|আহমদিয়া আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্থাপক মিৰ্জা গুলাম আহমদ]] ১৮৮৯ চনত কাদিয়ানৰ মিৰ্জা গুলাম আহমেদে আহমদিয়া আন্দোলন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ নিজকে মুছলমানসকলে অপেক্ষা কৰি থকা প্ৰতিজ্ঞাত মচীহ আৰু মাহদী বুলি দাবী কৰিছিল আৰু প্ৰথম অৱস্থাত সংযুক্ত প্ৰদেশ, পঞ্জাব আৰু সিন্ধৰ ভিতৰত যথেষ্টসংখ্যক অনুগামী লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |title=H.H. Risley and E.A. Gait, (1903), Report of the Census of India, 1901, Calcutta, Superintendent of Government Printing, p. 373 |publisher=Chinese Heritage of the Australian Federation Project |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205180023/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |archive-date=5 February 2012 |access-date=27 November 2025 |archivedate=5 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205180023/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |deadurl=yes }}</ref> আহমদীসকলে দাবী কৰে যে আহমদিয়া আন্দোলনে ইছলামৰ শেষৰ দিনৰ পুনৰুজ্জীৱনক মূৰ্ত কৰি তুলিছে আৰু ১৯ শতিকাৰ ভাৰতত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] আৰু [[আৰ্য সমাজ|আৰ্য্য সমাজ]]ৰ মিছনেৰী কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতি ইছলামিক ধৰ্মীয় সঁহাৰি হিচাপেও এই আন্দোলন আত্মপ্ৰকাশ কৰা দেখা গৈছে। গুলাম আহমেদৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে কাদিয়ানৰপৰা আহমদিয়া সম্প্ৰদায়ক পৰিচালনা কৰে যি ১৯৪৭ চনলৈকে [[পাকিস্তান]] সৃষ্টিৰ লগে লগে সম্প্ৰদায়টোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ থাকে। এই আন্দোলন সাংগঠনিক শক্তি আৰু নিজা মিছনেৰী কাৰ্যসূচীত বৃদ্ধি পাইছে আৰু ২০১৪ চনলৈকে ২০০খনতকৈও অধিক দেশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে যদিও ইয়াক বিদ্বেষী বুলি ভবা মূলসুঁতিৰ মুছলমানসকলৰপৰা বহুলাংশে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে, মূলতঃ ইছলামৰ ভিতৰত গুলাম আহমেদে [[নবী]] বুলি দাবী কৰাৰ বাবে।<ref>{{cite news | url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8711026.stm |title=Who are the Ahmadi? |work=BBC News |date=28 May 2010}}</ref> ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত আহমদিয়াক ছুন্নী, ছিয়া, বহৰা আৰু আঘাখানীৰ বাহিৰেও ইছলামৰ পন্থা হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/ahmadiyyas-islam-sects-islam-ahmadiyyas-sect-ahmadiyyas-islam-islamic-sects-islam-india-ahmadiyya-legal-status-2011-census-india-population-india-news-2952701/ |title=Sunnis, Shias, Bohras, Agakhanis and Ahmadiyyas were identified as sects of Islam |date=4 August 2016 |work=[[The Indian Express]] }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Protest-against-inclusion-of-Ahmediyyas-in-Muslim-census/articleshow/53645457.cms |title=Protest against inclusion of Ahmediyyas in Muslim census |date=11 August 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/opinion/editorials/ahmadiyya-community-census-india-muslims-2954285/ |title=Minority in a minority |date=5 August 2016 |work=[[The Indian Express]] }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstpost.com/india/in-their-search-for-pure-islam-many-muslim-sects-consider-others-insufficient-or-infidels-2941564.html |title=We need to curb the everyday Jihadism of Indian Muslims in their search for pure Islam |first1=Tufail |last1=Ahmad |date=8 August 2016 |work=Firstpost}}</ref> ভাৰতত আহমদীয়া জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য।<ref name="Number of Ahmadis in India">{{cite web |url=http://www.unhcr.org/refworld/topic,464db4f52,47f237db2,3ae6ad202c,0.html |title=Number of Ahmadis in India |publisher=Immigration and Refugee Board of Canada |date=1 November 1991|access-date=9 March 2009}}</ref>ইয়াৰে অধিকাংশই [[ৰাজস্থান]], [[ওড়িশা]], [[হাৰিয়ানা]], [[বিহাৰ]], [[দিল্লী]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], আৰু দুই-এজনে কাদিয়ান অঞ্চলৰ [[পঞ্জাৱ]]ত বাস কৰে। ভাৰতত আহমদীক [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] মুছলমান বুলি গণ্য কৰে (চুবুৰীয়া দেশ [[পাকিস্তান]]ৰ দৰে নহয়)। এই স্বীকৃতি আদালতৰ ৰায়দানৰদ্বাৰা সমৰ্থিত (Shihabuddin Koya vs. Ahammed Koya, A.I.R. 1971 Ker 206)।<ref>{{Cite web|url=http://indiankanoon.org/doc/1400223/|title=Shihabuddin Imbichi Koya Thangal vs K.P. Ahammed Koya on 8 December, 1970 Kerala High Court|access-date=4 April 2023}}</ref><ref name=hoque>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/law/2004/03/03/index.htm|title=On right to freedom of religion and the plight of Ahmadiyas|author=Hoque, Ridwanul|newspaper=The Daily Star|date=21 March 2004}}</ref> আহমদীসকলক অমুছলমান বুলি ঘোষণা কৰা বা তেওঁলোকৰ কাম-কাজ সীমিত কৰা কোনো আইন নাই,<ref name="hoque"/> কিন্তু ভাৰত চৰকাৰে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ সংগঠন অল ইণ্ডিয়া মুছলিম পাৰ্চনেল ল ব’ৰ্ডত বহিবলৈ দিয়া হোৱা নাই।<ref name="Naqvi, Jawed">{{cite web|url=http://www.dawn.com/weekly/jawed/20080109.htm|title=Religious violence hastens India's leap into deeper obscurantism|work=Dawn|author=Naqvi, Jawed|date=1 September 2008|access-date=23 December 2009}}</ref> [[ভাৰত]]ত আহমদিয়া ৬০,০০০ৰপৰা ১০ লাখলৈকে বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/article/wretched-of-the-land/265665 |title=Wretched of the Land |date=14 June 2010 |first1=Amir |last1=Mir |work=[[Outlook (Indian magazine)]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621185739/https://www.outlookindia.com/article/wretched-of-the-land/265665 |archive-date=21 June 2015}}</ref> ===কোৰআনবাদীসকল=== [[হাদিছ|হাদীছ]]ৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰত্যাখ্যান কৰা অসাম্প্ৰদায়িক মুছলমানসকলো ভাৰতত উপস্থিত, দক্ষিণ এছিয়াত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত [[আহলে কোৰআন]] আন্দোলন আংশিকভাৱে গঠন হৈছিল [[আহলে হাদিছ|আহলে হাদীছ]] আন্দোলনৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত, যাক তেওঁলোকে হাদীছৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়া বুলি গণ্য কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য ভাৰতীয় কোৰআনবাদীসকলৰ ভিতৰত চিৰাঘ আলী, আচলাম জয়ৰাজপুৰী, খোৱাজা কমল-উদ-দিন, আৰু আব্দুল্লা চক্ৰালৱী আদি উল্লেখযোগ্য।<ref>Ali Usman Qasmi, [http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20130125&page=16 A mosque for Qurani Namaz], The Friday Times. Retrieved 16 February 2013</ref> ===ভাৰতত ইছলামিক পৰম্পৰা=== {{Main|দক্ষিণ এছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম}} [[Image:Dargah Shareef of Khwaza Moinuddin Chishti.JPG|200px|thumb|মকবাৰাৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[চুফীবাদ]] ইছলামৰ এটা ৰহস্যমজ় মাত্ৰা, প্ৰায়ে [[শ্বৰীয়ত|শ্বৰিয়াৰ]] আইনগত পথৰ পৰিপূৰক যিয়ে ভাৰতত ইছলামৰ বৃদ্ধিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এজন চুফীয়ে ঈশ্বৰৰ সৈতে একতাৰ প্ৰত্যক্ষ দৃষ্টিভংগী লাভ কৰে, প্ৰায়ে গতানুগতিক আচৰণৰ প্ৰান্তত, আৰু এইদৰে এজন [[চুফী পণ্ডিত|পীৰ]] (জীৱিত সন্ত) হ'ব পাৰে যিয়ে শিষ্য ([[মুৰিদ]]) গ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ধৰি থাকিব পৰা আধ্যাত্মিক বংশ স্থাপন কৰিব পাৰে। [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি]] (১১৪২–১২৩৬)ৰ মন্ত্ৰণালয়ৰ পিছত তেৰশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভাৰতত চুফীৰ অৰ্ডাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে, যিয়ে [[আজমিৰ]]ত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পৱিত্ৰতাৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক ইছলাম ধৰ্মান্তৰিত লোকক আকৰ্ষণ কৰিছিল। তেওঁৰ চিষ্টি অৰ্ডাৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী চুফী বংশ হিচাপে পৰিগণিত হয় যদিও [[মধ্য এছিয়া]] আৰু [[দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়া]]ৰপৰাও অন্যান্য অৰ্ডাৰ ভাৰতত উপস্থিত হয় আৰু ইছলাম প্ৰসাৰত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। এইদৰে তেওঁলোকে [[আঞ্চলিক ভাষা]]ত এক বৃহৎ সাহিত্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল যিয়ে ইছলামিক সংস্কৃতিক পুৰণি দক্ষিণ এছিয়াৰ পৰম্পৰাৰ গভীৰতাত সোমাই দিছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ===আন্তঃমুছলমান সম্পৰ্ক=== ====ছিয়া–ছুন্নী সম্পৰ্ক==== ধৰ্মগোষ্ঠী অনুসৰি ছুন্নী আৰু ছিয়া হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ মুছলমান গোট। যদিও দুয়োটা গোটৰ মাজত আন্তৰিকতা আছে, তথাপি বিশেষকৈ লক্ষ্ণৌ চহৰত দুয়োটা গোটৰ মাজত সংঘাতৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছে।<ref>{{cite book|last=Engineer|first=Asghar Ali|title=Communal Riots in Post-independence India|year=1984|publisher=Stosius Inc/Advent Books Division|isbn=0-86131-494-8|pages=144–155|url=https://books.google.com/books?id=yB5NM0o3I9QC}}</ref> ==সমাজ আৰু সংস্কৃতি== {{Expand section|Topics like, qawwali, shayari, literature, calligraphy, fabric and attire, theatre(noha, Dastan gohi,) etc|date=April 2025}} ===ধৰ্ম প্ৰশাসন=== {{Main|ভাৰতৰ মহান মুফতি}} [[ভাৰত]]ৰ [[মুছলমান]]সকলৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ, প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ আৰু আধ্যাত্মিক নেতা ''ভাৰতৰ মহান মুফতীৰ'' তত্ত্বাৱধানত প্ৰতিখন [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]ৰ ধৰ্মীয় প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ৰাজ্যখনৰ মুফতিয়ে। ভাৰতত মোগল যুগৰপৰাই এই ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kanthapuram-selected-grand-mufti-of-india/articleshow/68175547.cms|title=Kanthapuram selected Grand Mufti of India|work=[[The Times of India]]|access-date=24 February 2019|language=en|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kanthapuram-elected-as-new-grand-mufti-religion-1.3599882|title=Kanthapuram elected as new Grand Mufti|access-date=2019-08-07|website=[[Mathrubhumi]]|date=25 February 2019 |language=en}}</ref> ===মুছলমান প্ৰতিষ্ঠান=== {{See also|ভাৰতৰ ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ তালিকা}} [[Image:Victoria gate.jpg|thumb|right|[[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]] ]] ভাৰতবৰ্ষত কেইবাটাও সুপ্ৰতিষ্ঠিত মুছলমান অনুষ্ঠান আছে। ইয়াত [[ভাৰত]] মুছলমানসকলে স্থাপন কৰা সুনামধন্য প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ তালিকা দিয়া হৈছে। ===আধুনিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== <!-- ONLY ADD A UNIVERSITY OR INSTITUTE TO THIS LIST IF THEY ALREADY HAVE AN ARTICLE IN THE ENGLISH WIKIPEDIA --> * [[আল-আমীন এডুকেচনেল ছ'চাইটি]], [[বেংগালুৰু]] * [[আল কবীৰ পলিটেকনিক]], [[জামছেদপুৰ]] * [[আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়]], [[নতুন চহৰ, কলকাতা|নতুন চহৰ]], [[কলকাতা]] * [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আলিগড়]] * [[মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নীয়া|জামিয়া মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নিয়্যা]] * [[মা'দিন|মা'দিনু ছাকুৱাফাথিল ইছলামিয়া]] * [[বি.এছ. আব্দূৰ ৰহমান ক্ৰেচেণ্ট ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন'লজি]] * [[দাৰুল হুদা ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[দাৰুল উলুম দেওবন্দ]] * [[দাৰুল উলুম নদৱাতুল উলামা]] * [[ফাৰুক কলেজ]], [[কোজিকোডে]] * [[ইবনে চিনা একাডেমী অৱ মেডিভেল মেডিচিন এণ্ড চাইন্সেছ]] * [[অখণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[জামাল মহম্মদ মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুচিৰাপল্লী]] * [[জামিয়া হামদৰ্দ|হামদৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]], [[দিল্লী]] * [[জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া]], [[নতুন দিল্লী]] * [[কৰিম চিটি কলেজ, জামচেদপুৰ|কাৰীম চিটি কলেজ]], [[জমছেদপুৰ]] * [[ম. এইচ ছাবু ছিদ্দিক কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং]], [[মুম্বাই]] * [[এম.এছ.এছ. ৱাকফ ব'ৰ্ড কলেজ]], [[মাদুৰাই]] (ৰাজ্যিক ৱাকফ ব'ৰ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত ভাৰতৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়) * [[মদীনাথুল উলুম আৰবী কলেজ]], [[পুলিক্কাল]], [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰম]] *[[মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় উৰ্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] [[হায়দৰাবাদ]] *[[মৌলানা মজহাৰুল হক আৰবী আৰু পাৰ্চী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[পাটনা, বিহাৰ]] * [[মৌলানা আজাদ কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়]], [[ঔৰংগাবাদ]] * [[দক্ষিণ ভাৰতৰ মুছলমান শিক্ষা সংস্থা]] * [[মুছলিম শিক্ষা সমিতি]], [[কেৰালা]] * [[নেলাই অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুনেলভেলি]] * [[অছমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়]], [[হায়দৰাবাদ]] * [[পকাৰ চাহাব সোঁৱৰণী অনাথ আশ্ৰম মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুঙাদী]] * [[থাংগল কুঞ্জু মুছালিয়াৰ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]], [[কোল্লাম]] <!-- ONLY ADD A UNIVERSITY OR INSTITUTE TO THIS LIST IF THEY ALREADY HAVE AN ARTICLE IN THE ENGLISH WIKIPEDIA --> ===পৰম্পৰাগত ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়=== * [[আলজামিয়া-টুছ-ছৈফিয়াহ]], বহৰা * [[আল জামিয়াতুল আশ্ৰাফিয়া]], বাৰেলভি * [[জমিয়া দাৰুছলাম]], [[উমেৰাবাদ]] * [[আল-জামে-আতুল-ইছলামিয়া]], উত্তৰ প্ৰদেশ * [[জামিয়া নিজামিয়া]], [[হায়দৰাবাদ]] * [[মঞ্জাৰ-ই-ইছলাম]], [[বেৰেইলি]] * [[মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নিয়্যা]], কেৰালা * [[ৰাজা একাডেমী]] ===নেতৃত্ব আৰু সংগঠন=== * বাৰেলী শ্বৰীফৰ [[আজমিৰ শ্বৰীফ দৰগাহ|আজমেৰ শ্বৰীফ দৰগাহ]] আৰু দৰগাহ-ই-আলা হজৰত ভাৰতৰ চুফীমুখী [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref>{{Cite news |url=http://www.livemint.com/Leisure/zG3aMfKAuC26PNQsW8ODZJ/The-sufi-solution.html |title=The sufi solution |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |first1=Mayank Austen |last1=Soofi |date=3 February 2012|access-date=29 July 2017}}</ref> * ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত ভাৰতীয় ছিয়া মুছলমানসকলে যথেষ্ট সংখ্যালঘু গঠন কৰে যিয়ে তেতিয়াৰ ১৫.৭ কোটি ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২০০৫ চনৰ মাজভাগৰপৰা ২০০৬ চনলৈকে কৰা অনুমান অনুসৰি মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫ৰপৰা ৩১%। [[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া|দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] আৰু ডি এন এৰ দৰে সূত্ৰই সেই সময়ছোৱাত ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা ১৫৭,০০০,০০০ ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৪০,০০০,০০০ৰ পৰা<ref name="TOI-20061106">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811081425/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-06/lucknow/27799200_1_model-nikahnama-new-nikahnama-shia-personal-law-board |url-status=live |archive-date=11 August 2011 |title=Shia women too can initiate divorce|location=India |date=6 November 2006 |work=[[The Times of India]] |access-date=21 June 2010}}</ref><ref name="TOI-20061106b" /> ৫০,০০০,০০০ৰ<ref name="DNA-20061106" /> ভিতৰত বুলি প্ৰকাশ কৰিছে। * [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ চাহাৰনপুৰ জিলাৰ প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় চেমিনাৰী দাৰুল উলুম দেওবন্দৰপৰা ছুন্নী মুছলমান জনসংখ্যাৰ আন এটা অংশ দেওবন্দী আন্দোলনৰ উৎপত্তি হৈছে। ১৯১৯ চনত দেওবন্দী পণ্ডিতসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ দাৰুল উলুমৰ ৰাজনৈতিক মুখপাত্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://arts.monash.edu.au/politics/terror-research/proceedings/gtrec-proceedings-2009-10-kamala-dash.pdf|title=Global Terrorism Research Centre (GTReC)|author=Monash Arts Online Presence Team|access-date=6 May 2015 |archive-date=6 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406072943/http://arts.monash.edu.au/politics/terror-research/proceedings/gtrec-proceedings-2009-10-kamala-dash.pdf |url-status=dead}}</ref> * ১৯৪১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[জামাত-ই-ইছলামী হিন্দ]]ই ইছলামিক চৰকাৰ গঠনৰ পোষকতা কৰে আৰু শিক্ষা, সমাজ সেৱা আৰু সমাজলৈ বিশ্বজনীন প্ৰচাৰৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় হৈ আহিছে।<ref>Introduction, A Historical Overview of Islam in South Asia, Islam in South Asia in Practice by Barbara D. Metcalf Princeton University Press, 2009. p. 32</ref> ===ভাৰতীয় মুছলমানৰ মাজত জাতি ব্যৱস্থা=== {{Main|দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমানসকলৰ মাজত জাতি ব্যৱস্থা}} যদিও ইছলামত সমতাবাদৰ প্ৰয়োজন আৰু জাতি, ধৰ্ম বা জাতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৈষম্যৰ বিৰোধী,<ref>{{Cite web|date=January 4, 2019|title=Racism, Casteism and Islam|url=https://www.nation.com.pk/04-Jan-2019/racism-casteism-and-islam|website=The Nation|access-date=April 25, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adetunji|first=Jo|date=July 6, 2020|title=Islam's anti-racist message from the 7th century still resonates today|url=https://theconversation.com/islams-anti-racist-message-from-the-7th-century-still-resonates-today-141575|website=The Conversation|access-date=April 25, 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=The Quranic Arabic Corpus - Translation |url=http://corpus.quran.com/translation.jsp?chapter=49&verse=13 |website=corpus.quran.com |access-date=30 December 2019}}</ref> তথাপি কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানৰ মাজত সামাজিক স্তৰীয়কৰণৰ এককৰ সৈতে জড়িত জাতি ব্যৱস্থাৰ বিকাশ ঘটিছে।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Being-Muslim-in-India-means-Syeds-spit-on-Julahas-in-an-egalitarian-community/articleshow/5935797.cms |title=Being Muslim in India means Syeds spit on Julahas in an 'egalitarian community' |work=[[The Times of India]] |first1=Mohammed |last1=Wajihuddin |date=16 May 2010}}</ref> কিছুমান মুছলমান পণ্ডিতে "[[কোৰআন]]ৰ সমতাবাদ আৰু ভাৰতীয় মুছলমান সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ মাজৰ বিচ্ছিন্নতা"ক বিভিন্ন ধৰণে তত্ত্বগত কৰি আৰু জাতিবাদক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ [[কোৰআন]] আৰু [[শ্বৰীয়ত]]ক ব্যাখ্যা কৰি মিলন আৰু সমাধানৰ চেষ্টা কৰিছে।<ref name="Sikand" /> ====স্তৰীয়কৰণ==== দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছু অংশত মুছলমানসকলক আশ্ৰফ আৰু আজলাফ আদি গোটত ভাগ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/the-muslim-obcs-and-affirmative-action/233259|title=The Muslim OBCs And Affirmative Action |author= Sachar Committee Report}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.milligazette.com/Archives/2004/01-15Sep04-Print-Edition/011509200449.htm |title=On reservation for Muslims |author=Asghar Ali Engineer |work=The Milli Gazette |publisher=Pharos Media & Publishing Pvt Ltd |access-date=1 September 2004 }}</ref> আশ্ৰাফসকলে প্ৰায়ে বিদেশী বংশৰ দাবী কৰে আৰু বিভিন্ন বৃত্তিগত জাতিত বিভক্ত হয়।<ref name="pratap_caste"/><ref name="zarina_social_strat" /><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/inclusive-lessons/article20663394.ece |title=Inclusive lessons |work=[[The Hindu]] |date=23 November 2017 |first1=Shahana |last1=Munazir}}</ref> ইতিহাসবিদ জিয়াউদ্দিন-বাৰাণীয়ে জাতিগত পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, "মহাম্মদৰ পুত্ৰ" (ছায়িদ)সকলক উচ্চ মৰ্যাদাৰ পোষকতা কৰিছিল<ref name="Das">Das, Arbind, Arthashastra of Kautilya and Fatwa-i-Jahandari of Ziauddin Barrani: an analysis, Pratibha Publications, Delhi 1996, {{ISBN|81-85268-45-2}} pp. 124–143</ref> আৰু ৰাজ্যিক আইন (জাৱাবী)ই এই বিভাজন বলবৎ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, আনকি কিছুমান ক্ষেত্ৰত শ্বৰীয়তৰ ওপৰতো।<ref name="Das"/> তেওঁ আজলাফৰ বাবে "অভদ্ৰ" বৃত্তিৰ আৰোপ কৰিছিল আৰু এই স্তৰবৃত্তৰ বাবে ধৰ্মীয় সমৰ্থন বিচাৰিছিল। বৰাণীয়ে সাম্ৰাজ্যবাদী বিষয়া (ৱাজিৰ) নিযুক্তি আৰু পদোন্নতিৰ বাবেও জাতিভিত্তিক কাঠামো গঢ়ি তুলিছিল।<ref name="Das"/> আশ্ৰফ/আজলাফ বিভাজনৰ বাহিৰত আৰ্জাল জাতিয়ে আৱৰ্জনা নিষ্কাশনৰ দৰে নিম্নমানৰ বুলি গণ্য কৰা বৃত্তিৰ সৈতে জড়িত গোটসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36220329|title=Why are many Indian Muslims seen as untouchable?|work=BBC News|date=10 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/story/12109.html |title=Dereserve these myths |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516075059/http://www.indianexpress.com/story/12109.html |archive-date=16 May 2008|date=7 September 2006 |first1=Tanweer |last1=Fazal |work=[[The Indian Express]]}}</ref> জাতি বিৰোধী কৰ্মী [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে]] আৰ্জালক অস্পৃশ্যৰ লগত তুলনা কৰিছিল।<ref name="Ambedkar-Chapter10">{{citation |chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/410.html |last = Ambedkar |first = Bhimrao |author-link = B.R. Ambedkar |title=Pakistan or the Partition of India |edition=2 |chapter=10, Social Stagnation |publisher=Thackers Publishers}}</ref> "অৰ্জাল" শব্দটোৱে অৰ্থাৎ "অৱনমিত" শব্দটোৱে ভানাৰ, [[হালাল]]খোৰ, [[হিজৰা]], কাছবি, লালবেগী, মাউগতা, আৰু মেহতাৰৰ দৰে মহকুমাক সামৰি লৈছে, যিয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশত জাতিভিত্তিক স্তৰবিন্যাসৰ অটলতাক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="Ambedkar-Chapter10"/><ref>{{cite web |url=http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf |title=Consultative Meeting on the situation of Dalits in Bangladesh |author=Gitte Dyrhagen and Mazharul Islam |publisher=International Dalit Solidarity Network |date=18 October 2006 |access-date=12 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803023637/http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=3 August 2007 |archivedate=3 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070803023637/http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf |deadurl=yes }}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমানসকলেও ''কাউম'' বা সাম্প্ৰদায়িক গোটৰ জৰিয়তে নিজৰ সমাজখন সংগঠিত কৰা বুলি জনা গৈছে।<ref name="barth_leach_aspects">{{cite book | last = Barth | first = Fredrik | editor = E. R. Leach | title = Aspects of Caste in South India, Ceylon, and North-West Pakistan | access-date = 12 June 2007 | publisher = Cambridge University Press | chapter = The System of Social Stratification in Swat, North Pakistan | chapter-url = https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 | page = 113 | year = 1962 | archive-date = 6 April 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120406091830/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 | url-status = dead | archivedate = 6 April 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120406091830/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 }}</ref> ভাৰতৰ [[বঙালী মুছলমান]]সকলৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নে প্ৰকাশ কৰিছে যে বিশুদ্ধতা আৰু অশুদ্ধিৰ ধাৰণাসমূহে আন্তঃগোষ্ঠীয় সম্পৰ্কক প্ৰভাবিত কৰি আহিছে, [[সামাজিক মৰ্যাদা]] প্ৰায়ে অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তে অনুভূত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সৈতে জড়িত।<ref name="zarina_social_strat" /> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজতো মুছলমান ৰাজপুতৰ দৰে পাৰ্থক্য আছে, লগতে [[চৈয়দ]], [[শ্বেইখ]], [[শ্বেইখজাদা]], [[খানজাদা ৰাজপুত|খানজাদা]], [[পাঠান]], [[মোগল]], [[মালিক]] আদি উচ্চ আৰু মধ্যবৰ্ণ সম্প্ৰদায়ৰ লোকো আছে।<ref name="rediff_burial">{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/2003/mar/06bihar.htm |title=Backward Muslims protest denial of burial |author=Anand Mohan Sahay |work=[[Rediff.com]] |access-date=6 March 2003 }}</ref> Genetic data has also supported this stratification.<ref>[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/human_biology/v077/77.3aarzoo.pdf Gene Diversity in Some Muslim Populations of North India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112544/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fhuman_biology%2Fv077%2F77.3aarzoo.pdf |date=4 March 2016 }} ''Human Biology – Volume 77, Number 3, June 2005, pp. 343–353'' – [http://muse.jhu.edu/about/publishers/waynestate Wayne State University Press]</ref> [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ মুছলমানসকলৰ জিনীয় অধ্যয়নে এই স্তৰবিন্যাসসমূহৰ অস্তিত্বক সমৰ্থন কৰিছে, ইয়াৰপৰা দেখা গৈছে যে তেওঁলোকৰ [[ডি এন এ|জিনীয়]] গঠন স্থানীয় অমুছলমানসকলৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে মিল আছে, [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] উপদ্বীপৰ পৰিৱৰ্তে [[ইৰাণ]] আৰু [[মধ্য এছিয়া]]ৰপৰা সৰু কিন্তু উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ।<ref name="genestudy"/> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিগত বৈষম্য হিন্দু সমাজতকৈ কম ভয়াবহ,{{cn|date=April 2025}} কিন্তু ড° বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে এই কথাত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত সামাজিক অন্যায় "হিন্দু সমাজত দেখা পোৱাতকৈও বেয়া।" {{cn|date=April 2025}} তেওঁ আজলাফ আৰু আৰ্জাল গোটৰ প্ৰতি শত্ৰুতা আশ্ৰাফ সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰাৰ লগতে প্ৰয়োজনীয় সংস্কাৰ ৰূপায়ণত ব্যৰ্থ হোৱা মুছলমান সম্প্ৰদায়ক গৰিহণা দিয়ে।{{cn|date=April 2025}} ====পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু গতিশীলতা==== তথ্য অনুসৰি মুছলমানৰ মাজত জাতিবোৰ হিন্দুসকলৰ দৰে কঠিন কেতিয়াও হোৱা নাই।<ref name="Muslim Communities">{{cite book | last = Madan | first = T.N. | title = Muslim communities of South Asia: culture and society | url = https://archive.org/details/muslimcommunitie0000unse_e7q5 | year = 1976 | publisher=Vkas Publishing House | isbn = 978-0-7069-0462-8 | page = [https://archive.org/details/muslimcommunitie0000unse_e7q5/page/114 114] }}</ref> আন সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ভাল যোগাযোগ থাকে। আন সম্প্ৰদায়ৰ বিবাহ আৰু অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ মাজতো শতিকাজুৰি আন্তঃজাতিগত বিবাহ হৈছিল যদিও বেছিভাগেই তেওঁলোকে একে জাতিতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাটো পছন্দ কৰিছিল আৰু যথেষ্টসংখ্যক বিবাহ সম্পৰ্কীয় আছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতৰ [[বিহাৰ]] ৰাজ্যত এনে কিছুমান গোচৰ পোৱা গৈছিল য’ত উচ্চ বৰ্ণৰ মুছলমানসকলে একেটা কবৰস্থানতে নিম্নবৰ্ণৰ মুছলমানক সমাধিস্থ কৰাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="rediff_burial"/> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিগত বৈষম্য হিন্দু সমাজতকৈ কম ভয়াবহ,<ref name="Sikand"/><ref name="Muslim Communities" />] কিন্তু ড° বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে এই কথাত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত সামাজিক অন্যায় "হিন্দু সমাজত দেখা পোৱাতকৈও বেয়া।" <ref name="Ambedkar-Chapter10"/> তেওঁ আজলাফ আৰু আৰ্জল গোটৰ প্ৰতি শত্ৰুতা আশ্ৰাফ সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰে।<ref name="Ambedkar-Chapter10"/> ===পৃথক্কৰণ=== ১৯৭০ চনৰ মাজভাগত যেতিয়া প্ৰথম সাম্প্ৰদায়িক দাঙ্গা সংঘটিত হৈছিল ভাৰতীয় মুছলমানসকলক অন্য সম্প্ৰদায়ৰপৰা পৃথক্কৰণ আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৮৯ চনত বিহাৰৰ ভাগলপুৰত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ পিছত এই কথাটো আৰু অধিক তীব্ৰতৰ হৈ পৰে আৰু ১৯৯২ চনত [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত ই এক ধাৰা হৈ পৰে।<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/subverse/Pariahs-in-our-own-home/articleshow/4436167.cms |title=Pariahs in our own home |work=[[The Times of India]] |first1=Ather |last1=Farouqui |date=23 April 2009 |access-date=29 July 2017}}</ref> এই ধাৰাটোৱে অৱশ্যে গেট্টোৰ নামহীনতাই প্ৰদান কৰা বুলি ভবা প্ৰত্যাশিত নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা নাছিল। ২০০২ চনৰ গুজৰাট দাঙ্গাৰ সময়ত এনে কেইবাটাও গেটো দাঙ্গাকাৰী গোটৰ সহজ লক্ষ্য হৈ পৰিছিল, কিয়নো ইয়াৰদ্বাৰা আৱাসিক উপনিৱেশৰ প্ৰফাইলিং সম্ভৱ হৈছিল।<ref>{{Cite journal|last=Banu|first=Musarrath|title=The Ghettoisation of Muslims in Bengaluru: Its Socio-Cultural and Economic Impact|url=https://www.academia.edu/6244911|website=academia.edu}}</ref><ref>{{Cite book |last=Oommen |first=T. K. |url=https://books.google.com/books?id=COJRDb5RyJUC&dq=Ghettoisation+of+Indian+muslims&pg=PA119 |title=Crisis and Contention in Indian Society |date=2005-07-21 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-3358-8 |pages=119 |language=en}}</ref><ref>''Human Development and Social Power: Perspectives from South Asia'', by Ananya Mukherjee Reed. Published by Taylor & Francis, 2008. {{ISBN|0-415-77552-3}}. p. 149.</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2030055.stm |title=India's Muslims feel backlash|date=6 June 2002 |publisher=BBC |access-date=29 July 2017}}</ref> এই ধৰণৰ গেট’ইজেচন [[মুম্বাই]], [[দিল্লী]], [[কলকাতা]] আৰু [[গুজৰাট]]ৰ বহু চহৰত দেখা যায় য’ত হিন্দু প্ৰধান আৰু মুছলমান প্ৰধান চুবুৰিৰ মাজত এক স্পষ্ট সামাজিক-সাংস্কৃতিক সীমাৰেখা বিদ্যমান।{{Citation needed|date=May 2024}} [[গুজৰাট]]ৰ দৰে ঠাইত দাঙ্গা আৰু মুছলমানৰ বিচ্ছিন্নতাই সমাজখনক বৃহৎ পৰিসৰৰ গেট্টোকৰণৰ সূচনা কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০০২ চনৰ দাঙ্গাৰ পিছত [[আহমেদাবাদ|আহমেদাবাদ]]ৰ জুহাপূৰা অঞ্চল ২ লাখ ৫০ হাজাৰৰপৰা ৬ লাখ ৫০ হাজাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। গুজৰাটৰ মুছলমানসকলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু পেছাদাৰী মৰ্যাদা যিয়েই নহওক কিয়, গেট্টোলৈ যোৱাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাই।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/worlds-apart-in-a-divided-city/article5278661.ece |title=Worlds apart in a divided city |work=[[The Hindu]] |first1=Darshan |last1=Desai |date=28 October 2013 |access-date=29 July 2017 |language=en}}</ref> গেট্টো জীৱন বৃদ্ধিয়েও ক্ৰছ-কলচাৰেল পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱৰ বাবে কু-সংস্কাৰ শক্তিশালী হোৱা দেখা গৈছে, আৰু সামগ্ৰিকভাৱে অৰ্থনৈতিক আৰু শৈক্ষিক সুযোগ হ্ৰাস পাইছে। ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাক একাংশই মুছলমানৰ বাবে উপকাৰ হিচাপেহে দেখিছে, গণতন্ত্ৰৰ বাবে আৱশ্যকতা নহয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/in-indias-largest-muslim-ghetto/article7330090.ece |title=In India's largest Muslim ghetto |work=[[The Hindu]] |first1=Basharat |last1=Peer |date=19 June 2015 |access-date=29 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-30204806|title=Why segregated housing is thriving in India|last=Biswas|first=Soutik|date=10 December 2014 |work=BBC News|access-date=29 July 2017 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/the-price-of-exclusion/article3232925.ece |title=The price of exclusion |work=[[The Hindu]] |date=31 December 2006 |access-date=29 July 2017|language=en}}</ref> ===সহযোগী বিবাহ=== ১৯৯২-৯৩ চনত এন এফ এইচ এছ (ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষা)ত দেখা গৈছে যে ভাৰতত ২২ শতাংশ বিবাহ সম্পৰ্কীয় আছিল, য’ত সৰ্বাধিক শতাংশ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ৰাজ্য [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]]ত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। দিল্লীৰ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ মাজত বিভাজনৰ পিছৰ সম্পৰ্কীয় বিবাহৰ শতকৰা হাৰ ৩৭.৮৪ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে। নাছিৰৰ মতে, এনে সংঘক শোষণমূলক বুলি ধৰা হয় কাৰণ ই পৰিয়ালৰ ভিতৰত বিদ্যমান ক্ষমতাৰ গাঁথনি আৰু দক্ষিণ ৰাজ্যৰ অনুৰূপ দৃশ্য-পটক স্থায়ী কৰি ৰাখে।<ref>{{Cite book |last=Jairath |first=Vinod K. |url=https://books.google.com/books?id=5sffCgAAQBAJ |title=Frontiers of Embedded Muslim Communities in India |date=2013-04-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-19680-5 |pages=93–95 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Selvam |first1=P. Arul Panneer |last2=Pushpalatha |first2=Dr S. |date=2024-10-01 |title=Inter-Caste Marriages in Tamil Nadu before and after 69% Reservation Policy (1990) |url=https://bpasjournals.com/library-science/index.php/journal/article/view/1774#:~:text=As%20in%20other%20states%20of,after%20the%2069%25%20reservation%20policy. |journal=Library Progress International |language=en |volume=44 |issue=3 |pages=7243–7256 |doi=10.48165/bapas.2024.44.2.1 |doi-broken-date=1 July 2025 |issn=2320-317X}}</ref> ===শিল্প আৰু স্থাপত্য=== {{main|ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্য|মোগল চিত্ৰকলা}} <gallery align="center"> File:Diwali (Samrup Rachna Calligraphy).jpg|[[সমৰূপ ৰচনা]] কেলিগ্ৰাফীত দীপাৱলী লেম্প (হিন্দী-উৰ্দু লিপিৰ হাইব্ৰিড কলা)। File:Taj Mahal in March 2004.jpg|[[আগ্ৰা]]ৰ [[তাজমহল]] ভাৰতৰ অন্যতম চিনাকি কীৰ্তিচিহ্ন। File:Cheraman juma masjid Old.jpg|পুৰণি [[চেৰমন জুমা মছজিদ]], [[কেৰালা]]ৰ পুনৰ নিৰ্মিত গঠন, যিটোক প্ৰায়ে ভাৰতৰ প্ৰথম [[মছজিদ|''মছজিদ'']] বুলি গণ্য কৰা হয় File:Bara Imambara Lucknow.jpg|আছাফি ইমাম্বৰগাহ, যাক [[লক্ষ্ণৌ]]ত [[বৰা ইমাম্বৰা]] নামেৰেও জনা যায়। File:Tomb_of_Humayun,_Delhi.jpg|[[দিল্লী]]ৰ [[হুমায়ুনৰ সমাধিক্ষেত্ৰ|হুমায়ুনৰ সমাধি]]। File:GolGumbaz2.jpg|[[গোল গুম্বাজ]] [[বিজাপুৰ, কৰ্ণাটক|বিজাপুৰ]], কৰ্ণাটকত বাইজেণ্টাইন [[হাগিয়া ছফিয়া]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম প্ৰাক-আধুনিক গম্বুজ। File:Bahauddin Makbara, Junagadh.jpg|''বাহাউদ্দিন মাকবৰা'', গুজৰাটৰ [[জুনাগাধ]]ৰ [[ভিজিৰ|ৱাজিৰ]]ৰ সমাধিস্থল File:Mecca Masjid, Hyderabad, India.jpg|৪০০বছৰীয়া [[মক্কা মছজিদ, হায়দৰাবাদ|মক্কা মছজিদ]], [[হায়দৰাবাদ]]। (ফটো: ১৮৮৫) File:The mosque within the bara imambara, lucknow.JPG|লক্ষ্ণৌৰ [[বৰ ইমাম্বৰা|আছাফি ইমাম্বৰগাহ]] কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ আছাফী মছজিদ File:The Rumi Darwaza.JPG|লক্ষ্ণৌৰ ৰুমী দৰকাৰীাজা File:Gole gummaj.jpg|গোলে-গুম্মা, নবাব ৱাহাব খানৰ মৌছলিয়াম, [[কুৰ্নুল]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] File:Charminar.jpg|[[চাৰ্মিনাৰ]], [[হায়দৰাবাদ]]ৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বিখ্যাত। File:RedFort LahoreGate.JPG| [[লাল কিল্লা]], [[দিল্লী]] File:Jama Masjid, Delhi, morning view.jpg|[[জামে মছজিদ, দিল্লী|জামে মছজিদ]], [[দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম বৃহৎ মছজিদ। File:AMU Masjid - panoramio.jpg| [[ছাৰ চৈয়দ মছজিদ]], [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আলিগড়]] </gallery> খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ শেষৰফালে ভাৰতত ইছলামিক শাসনৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ স্থাপত্যই নতুন ৰূপ লয়। ভাৰতীয় স্থাপত্যত নতুন নতুন উপাদানৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যিবোৰৰ ভিতৰত আছে: আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ (প্ৰাকৃতিক ৰূপৰ পৰিৱৰ্তে); সজ্জাগত আখৰ বা [[কেলিগ্ৰাফী]] ব্যৱহাৰ কৰি শিলালিপি শিল্প; ইনলে সজ্জা আৰু ৰঙীন মাৰ্বল, ৰং কৰা প্লাষ্টাৰ আৰু উজ্জ্বল ৰঙৰ গ্লেজযুক্ত টাইলছৰ ব্যৱহাৰ। ১১৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[কুতুব মিনাৰ আৰু সংলগ্ন স্মাৰকসমূহ|কুৱাত-উল-ইছলাম মছজিদ]] [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰত উপমহাদেশ]]ত নিৰ্মিত প্ৰথম মছজিদ; ইয়াৰ কাষৰীয়া "বিজয়ৰ টাৱাৰ"ও ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে আৰম্ভ হৈছিল, যিটোৱে মহম্মদ ঘোৰ আৰু [[আফগানিস্তান]]ৰ গাজনীৰপৰা তেওঁৰ সেনাপতি কুতুব আল-দিন আইবাকে স্থানীয় ৰাজপুত ৰজাসকলৰ ওপৰত জয়লাভ কৰিছিল, এতিয়া দিল্লীৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]।{{Citation needed|date=May 2024}} থলুৱা ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ বিপৰীতে যিটো ট্ৰেবেট ক্ৰমৰ আছিল, অৰ্থাৎ সকলো স্থান অনুভূমিক ৰশ্মিৰদ্বাৰা বিস্তৃত আছিল, ইছলামিক স্থাপত্য আছিল আৰ্কুৱেট, অৰ্থাৎ এটা স্থানক সেতুবন্ধন কৰাৰ পদ্ধতি হিচাপে তোৰণ বা গম্বুজ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। খিলান বা গম্বুজৰ ধাৰণাটো মুছলমানসকলে উদ্ভাৱন কৰা নাছিল বৰঞ্চ প্ৰকৃততে তেওঁলোকে ৰোমান পিছৰ যুগৰ স্থাপত্য শৈলীৰপৰা ধাৰ লৈছিল আৰু অধিক নিখুঁত কৰিছিল। ভাৰতত অট্টালিকা নিৰ্মাণত মুছলমানসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে মৰ্টাৰৰ ৰূপত চিমেণ্টিং এজেণ্ট ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে আৰু ভাৰতত নিজৰ নিৰ্মাণত আন সভ্যতাৰ অভিজ্ঞতাৰপৰা আহৰণ কৰা কিছুমান বৈজ্ঞানিক আৰু যান্ত্ৰিক সূত্ৰৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বৈজ্ঞানিক নীতিৰ এনে ব্যৱহাৰে কেৱল নিৰ্মাণ সামগ্ৰীৰ অধিক শক্তি আৰু স্থিৰতা লাভ কৰাত সহায় কৰাই নহয়, স্থপতি আৰু নিৰ্মাতাসকলকো অধিক নমনীয়তা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াত এটা কথা জোৰ দি ক’ব লাগিব যে, ভাৰতত এইবোৰ প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে ইতিমধ্যে ইজিপ্ত, ইৰাণ আৰু ইৰাকৰ দৰে আন দেশত স্থাপত্যৰ ইছলামিক উপাদানসমূহ বিভিন্ন পৰীক্ষামূলক পৰ্যায়ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল। এই দেশসমূহৰ বেছিভাগ ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নৰ দৰে নহয়, যিবোৰ বহুলাংশে ইটা, প্লাষ্টাৰ আৰু ধ্বংসাৱশেষেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, ভাৰত-ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ আছিল সাজ-পোছাক পৰিধান কৰা শিলেৰে গঠিত সাধাৰণ মৰ্টন-ৰাজমিস্ত্ৰীৰ কাম। এইখিনিতে জোৰ দি ক’ব লাগিব যে ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যৰ বিকাশত বহুখিনি সুবিধা হৈছিল ভাৰতীয় শিল্পকৰ্মীসকলৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা, যিসকলে যুগ যুগ ধৰি শিলৰ কামৰ কলাত আয়ত্ত কৰি ভাৰতত ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণৰ সময়ত নিজৰ অভিজ্ঞতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতৰ ইছলামিক স্থাপত্যক ধৰ্মীয় আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ বুলি দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি। মছজিদ আৰু সমাধিসমূহে ধৰ্মীয় স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দুৰ্গসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইছলামিক স্থাপত্যৰ উদাহৰণ। দুৰ্গবোৰ মূলতঃ কাৰ্যক্ষম আছিল, ভিতৰত অলপ টাউনশ্বিপ আৰু শত্ৰুৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আৰু বিকৃত কৰিবলৈ বিভিন্ন দুৰ্গ আছিল সম্পূৰ্ণ।{{Citation needed|date=May 2024}} ====মছজিদ==== {{Main|ভাৰতৰ মছজিদৰ তালিকা}} [[File:Charminar-Pride of Hyderabad.jpg|thumb|right|250px|[[চাৰ্মিনাৰ|চৰ মিনাৰ]] [[হাইদৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] ৰ পুৰণি চহৰত। ]] ভাৰতত ৩ লাখতকৈ অধিক সক্ৰিয় মছজিদ আছে, যিটো [[বিশ্ব মুছলমান]]কে ধৰি আন যিকোনো দেশতকৈ উচ্চ।<ref>{{cite web |url=http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |title=Multicultural India has more mosques than any Muslim country |publisher=Newseastwest.com |access-date=2015-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109134740/http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |archive-date=9 January 2016 |url-status=dead |archivedate=2017-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216055306/http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |deadurl=yes }}</ref> [[মছজিদ]] হৈছে [[মুছলমান]] শিল্পৰ সৰল ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব। মছজিদটো মূলতঃ খুঁটাযুক্ত বাৰাণ্ডাৰে আগুৰি থকা মুকলি [[চোতাল]], যাৰ মুকুটত [[গম্বুজ]] আছে। মিহৰাবে [[ছালাত|নামাজ]]ৰ বাবে কিবলা (দিশ) সূচায়। মিহৰাবৰ সোঁফালে মিনবাৰ বা মঞ্চ থিয় হৈ আছে য’ৰপৰা [[ইমাম|ইমামে]] কাৰ্য্যবিধিৰ সভাপতিত্ব কৰে। উচ্চ মঞ্চ, সাধাৰণতে [[মিনাৰ]] য’ৰপৰা [[মুমিন|বিশ্বাসী]]সকলক নামাজত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ মাতি অনা হয়, সেয়া মছজিদৰ এক অপৰিৱৰ্তনীয় অংশ। [[জুম্মাৰ নামাজ]]ৰ বাবে বিশ্বাসীসকলে একত্ৰিত হোৱা বৃহৎ মছজিদবোৰক জামা মছজিদ বুলি কোৱা হয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ====সমাধি আৰু সমাধিস্থল==== সমাধি বা মকবৰাটো এটা সাধাৰণ প্ৰেম (ঔৰংগজেবৰ কবৰ)ৰপৰা আৰম্ভ কৰি ভৱিষ্যদ্বাণীৰে আবৃত এক ভয়ংকৰ গঠন (তাজমহল)লৈকে হ’ব পাৰে। সাধাৰণতে এই সমাধিস্থলটো হুজৰা নামেৰে জনাজাত এটা অকলশৰীয়া ডবা বা সমাধি কক্ষৰে গঠিত যাৰ কেন্দ্ৰত চেনোটাফ বা জাৰিহ থাকে। এই সমগ্ৰ গঠনটো এটা বিশৃংখল গম্বুজেৰে আবৃত। মাটিৰ তলৰ কোঠাটোত মৰ্চাৰী বা মকবৰা থাকে, য’ত মৃতদেহটো কবৰ বা কবৰত সমাধিস্থ কৰা হয়। সৰু সমাধিবোৰত মিহৰাব থাকিব পাৰে যদিও ডাঙৰ সমাধিস্থলত মূল সমাধিৰপৰা দূৰৈত এটা সুকীয়া মছজিদ থাকে। সাধাৰণতে গোটেই সমাধি কমপ্লেক্স বা ৰৌজাটো এটা ঘেৰাওৰে আগুৰি থাকে। মুছলমান সাধুৰ সমাধিক দৰগাহ বোলে। প্ৰায় সকলো ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নতে কোৰআনৰ আয়াতৰ মুক্ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেৱাল, চিলিং, খুঁটা আৰু গম্বুজত ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণ খোদিত কৰাত বহু সময় খৰচ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ====ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্যৰ শৈলী==== ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্যক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: দিল্লী বা সাম্ৰাজ্যবাদী শৈলী (১১৯১–১৫৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দ); প্ৰাদেশিক শৈলী, আহমেদাবাদ, জৌনপুৰ আৰু ডেকানৰ দৰে আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহক সামৰি; আৰু মোগল স্থাপত্য শৈলী (১৫২৬–১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)।<ref>(Courtesy: Culturopedia.com)</ref> ==আইন, ৰাজনীতি, আৰু চৰকাৰ== মুছলমানসকলৰ বিচাৰ ক্ষমতাৰ কিছুমান বিশেষ দেৱানী বিষয় যেনে বিবাহ, উত্তৰাধিকাৰ আৰু [[ওৱাকফ্|ৱাকফ সম্পত্তি]] মুছলমান ব্যক্তিগত আইন অনুসৰি পৰিচালিত হয়,<ref>{{Cite web |url=http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |title=Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937 – Resources for Jurisdictional Research, Yale |access-date=8 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728183442/http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |archive-date=28 July 2010 |url-status=dead |archivedate=28 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100728183442/http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |deadurl=yes }}</ref> যিখন ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কিছু সংশোধনীৰে স্বাধীন ভাৰতৰ অংশ হৈ পৰিছিল।<ref name="Emory-19491126">{{cite web|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/india.htm |title=India |publisher=law.emory.edu |date=26 November 1949 |access-date=18 August 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |title=Outlines of Muhammadan Law / FYZEE, A.A.A." New Delhi : OUP, 2008 (5th ed.) &#124; Yale Law School Library |publisher=Library.law.yale.edu |date=2013-04-21 |access-date=2014-08-18 |archive-date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714132816/http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |url-status=dead |archivedate=2014-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714132816/http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতীয় মুছলমান ব্যক্তিগত আইন [[শ্বৰীয়ত]] আইন হিচাপে বিকশিত নহয় বৰঞ্চ সাধাৰণ আইনৰ অংশ হিচাপে বৰ্তমানৰ মুছলমান আইনসমূহৰ ব্যাখ্যা হিচাপে বিকশিত কৰা হৈছে। [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] এনে বিষয়ত ভাৰতীয় দেৱানী আইনতকৈ মুছলমানৰ বাবে শ্বৰীয়ত বা মুছলমান আইন প্ৰাধান্য লাভ কৰে বুলি ৰায় দিছে।<ref>[https://www.nytimes.com/1992/12/11/world/hatreds-india-hindu-memory-scarred-centuries-sometimes-despotic-islamic-rule.html The Hatreds of India; Hindu Memory Scarred by Centuries Of Sometimes Despotic Islamic Rule] ''The New York Times'', Published: 11 December 1992</ref> ভাৰতৰ মুছলমানসকল "মুছলিম ব্যক্তিগত আইন (শ্বৰিয়ত) প্ৰয়োগ আইন, ১৯৩৭"ৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name="MPL">[http://www.vakilno1.com/bareacts/muslimperact/muslimpersonalact.htm The Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205211800/http://www.vakilno1.com/bareacts/muslimperact/muslimpersonalact.htm |date=5 February 2012 }} Vakilno1.com</ref> ইয়াত মুছলমান ব্যক্তিগত আইন মুছলমানসকলৰ ওপৰত বিবাহ, [[দেনমোহৰ|মহৰ]] (যৌতুম), [[ইছলামত বিবাহ বিচ্ছেদ|বিবাহ বিচ্ছেদ]], ভৰণ-পোষণ, উপহাৰ, [[ওৱাকফ্|ৱাকফ]], উইল আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।<ref name="Emory-19491126" /> আদালতে সাধাৰণতে ছুন্নীসকলৰ বাবে [[হানাফী মাজহাব|হানাফী]] ছুন্নী আইন প্ৰয়োগ কৰে; ছিয়া মুছলমানসকল সেইবোৰ অঞ্চলৰ বাবে ছুন্নী আইনৰপৰা স্বাধীন য'ত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] আইন [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] প্ৰথাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক।{{Citation needed|date=May 2024}} [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় সংবিধান]]ত ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো নাগৰিককে সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। সংবিধানৰ ৪৪ নং অনুচ্ছেদত একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। কিন্তু দেশৰ একেৰাহে ৰাজনৈতিক নেতৃত্বই ভাৰতীয় সমাজখনক এক উমৈহতীয়া নাগৰিক সংহিতাৰ অধীনত একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক তীব্ৰ প্ৰতিহত কৰে আৰু ভাৰতীয় মুছলমানসকলে ইয়াক দেশৰ সংখ্যালঘু গোটৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় পাতল কৰাৰ প্ৰয়াস হিচাপে লয়। "[[শ্বৰীয়ত|মুছলিম ব্যক্তিগত আইন]]" অৰ্থাৎ ভাৰতত শ্বৰিয়ত প্ৰয়োগ আইনৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰযোজ্য অব্যাহত ৰখাৰ বাবে সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড গঠন কৰা হৈছিল। ২০০৫ চনত ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে চাছাৰ কমিটীক প্ৰতিৱেদন দিবলৈ কোৱা হৈছিল। চাছাৰ কমিটীৰ প্ৰায় সকলো পৰামৰ্শ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=50202 |title=Implementation of Sachar Committee recommendations |date=13 July 2009 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |access-date=21 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minorityaffairs.gov.in/sachar |title=Sachar Committee Report |date=5 March 2014 |website=Ministry of Minority Affairs |publisher=Government of India |access-date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317203317/http://www.minorityaffairs.gov.in/sachar |archive-date=17 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ভাৰতৰ ([[গোৱা|গোৱা ৰাজ্য]]ৰ বাহিৰে) মুছলমানসকলৰ ক্ষেত্ৰত বিবাহ, উত্তৰাধিকাৰ, উত্তৰাধিকাৰ, সন্তান দত্তক আদি বিষয়ৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় আইনৰ তলত দিয়া আইন/কাৰ্য্য প্ৰযোজ্য। # মুছলমান ব্যক্তিগত আইন শ্বৰীয়ত প্ৰয়োগ আইন, ১৯৩৭ # মুছলমান বিবাহ বিচ্ছেদ আইন, ১৯৩৯ # মুছলমান মহিলা (বিবাহ বিচ্ছেদৰ ওপৰত অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন ১৯৮৬ বি:দ্ৰ: [[গোৱা|গোৱা ৰাজ্য]]ত উপৰ্যুক্ত আইন প্ৰযোজ্য নহয়। গোৱা দেৱানী সংহিতা, যাক গোৱা পৰিয়াল আইন বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ গোৱা ৰাজ্যৰ বাসিন্দাসকলক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা দেৱানী আইনসমূহৰ সমষ্টি। সামগ্ৰিকভাৱে [[ভাৰতত ধৰ্ম]] নিৰ্দিষ্ট নাগৰিক সংহিতা আছে যিয়ে বিভিন্ন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক পৃথকে পৃথকে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। গোৱা সেই নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম, কাৰণ ধৰ্ম, জাতি বা ভাষিক সংযোগ নিৰ্বিশেষে সকলো গোৱা লোকক একক ধৰ্মনিৰপেক্ষ সংহিতা/আইন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বিশেষ বিবাহ আইন, ১৯৫৪ৰ অধীনত অসামৰিক বিবাহ কৰা মুছলমানসকলৰ ক্ষেত্ৰতো ওপৰৰ আইনসমূহ প্ৰযোজ্য নহয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতীয় মুছলিম মহিলা আন্দোলন ভাৰতৰ এটা ভাৰতীয় মুছলমান মহিলা সংগঠন। ই ২০১৪ চনৰ ২৩ জুনত ‘মুছলিম বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদ আইন’ নামৰ খচৰা প্ৰকাশ কৰিছিল, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান ব্যক্তিগত আইনত বহুবিবাহক অবৈধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/no-second-wife-please/article6158039.ece |title=No second wife, please|work=[[The Hindu]] |date=28 June 2014 |access-date=28 July 2017 |first1=Jyoti |last1=Punwani |language=en}}</ref> [[ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন|ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব]]ৰ প্ৰয়োজনীয়তা শিথিল কৰি দেশৰ নাগৰিকত্ব আৰু অনুপ্ৰৱেশৰ নীতি-নিয়মৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে [[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯]] প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। সংশোধনীসমূহৰ প্ৰযোজ্যতা সম্পৰ্কে বাতৰিত বিতৰ্ক হয় কাৰণ ই ধৰ্মীয় ভিত্তিত সৃষ্টি কৰা হৈছিল (মুছলমানক বাদ আছিলি)।<ref>{{Cite news |url=https://thewire.in/67272/citizenship-amendment-bill-2016/ |date=21 September 2016 |title=If India Wants to Stay Secular, the New Citizenship Bill Isn't the Way to Go |last=Garg |first=Lovish |work=[[The Wire (India)]]|language=en-GB |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thequint.com/opinion/2016/07/29/narendra-modi-wants-bangladeshi-hindus-in-sonowal-wants-muslims-out |title=Modi Wants Bangladeshi Hindus in, Sonowal Wants Muslims Out |work=[[The Quint]] |first1=Chandan |last1=Nandy |date=29 July 2016 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/%E2%80%98Citizenship-amendment-bill-communally-motivated%E2%80%99-Activists/article15007768.ece|title='Citizenship amendment bill communally motivated': Activists |work=[[The Hindu]] |date=30 September 2016 |access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> [[ভাৰতৰ সংবিধান]] আৰু সংসদে মুছলমানৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছে যদিও কিছুমান সূত্ৰৰ মতে,<ref>{{Cite news |url=http://harvardkennedyschoolreview.com/the-rising-tide-of-intolerance-in-narendra-modis-india/ |title=The Rising Tide of Intolerance in Narendra Modi's India |first1=Shanoor |last1=Seervai |date=27 July 2016 |work=Kennedy School Review |access-date=28 July 2017 |language=en-US |archivedate=31 July 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160731095954/http://harvardkennedyschoolreview.com/the-rising-tide-of-intolerance-in-narendra-modis-india/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-34553015|title=A week of worrying about rising intolerance in India|last=Devichand |first=Mukul |date=17 October 2015|work=BBC News|access-date=27 July 2017 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/international/US-concerned-about-%E2%80%98rising-intolerance-violence%E2%80%99-in-India/article14517044.ece |title=US concerned about 'rising intolerance, violence' in India |date=30 July 2016 |work=[[The Hindu]] |access-date=27 July 2017 |language=en}}</ref> [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|মোদী]] মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত ‘ভয়ৰ জলবায়ু’ আৰু ‘বিৰোধীক লক্ষ্য কৰি লোৱা’ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত নিৰাপত্তা আৰু সহনশীলতাৰ অনুভূতিত প্ৰভাৱ পৰিছে। কিন্তু এই অভিযোগসমূহ সৰ্বজনীনভাৱে সমৰ্থিত নহয়।<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-myth-of-intolerant-india/|title=The myth of Intolerant India |date=4 December 2015 |first1=Arvind P. |last1=Datar |work=[[The Indian Express]] |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> ===সক্ৰিয় মুছলমান ৰাজনৈতিক দল=== * [[সৰ্বভাৰতীয় মজলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন]] (AIMIM), [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি]]ৰ নেতৃত্বত; [[তেলেংগানা]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[বিহাৰ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[গুজৰাট]] আৰু [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যত সক্ৰিয়<ref>{{cite news | title=Post Maharashtra win, Owaisi's MIM to contest 100 seats | work=[[The Indian Express]] | date=2 February 2015 | url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/post-maharashtra-win-owaisis-mim-to-contest-100-seats/ |first1=Lalmani |last1=Verma |access-date=6 September 2015}}</ref> * [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (আই ইউ এম এল), নেতৃত্বত [[ই. আহমেদ]] [[কেৰালা]]<ref>{{cite web | title=IUML's crescent and star in question paper evokes protest |work=[[The Indian Express]] | date=18 March 2015 |first1=Shaju |last1=Philip |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/iumls-crescent-and-star-in-question-paper-evokes-protest/ | access-date=6 September 2015}}</ref> * [[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা|অল ইণ্ডিয়া ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (AIUDF), [[অসম]] ৰাজ্যত সক্ৰিয় [[বদৰুদ্দিন আজমল]]ৰ নেতৃত্বত<ref>{{cite news | title=Ajmal's AIUDF makes foray into Bodo bastion, wins 4 seats | work=[[The Indian Express]] | date=15 April 2015 | url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ajmals-aiudf-makes-foray-into-bodo-bastion-wins-4-seats/ |first1=Samudra Gupta |last1=Kashyap |access-date=6 September 2015}}</ref> *[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ পিপলছ কনফাৰেন্স]] (জে কে পি চি), আব্দুল গানী ল’ন আৰু মলভি ইফতিকাৰ হুছেইন আনছাৰীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা।<ref>{{citation |first=Sten |last=Widmalm |title=The Rise and Fall of Democracy in Jammu and Kashmir |journal=Asian Survey |volume=37 |number=11 |date= November 1997 |pages=1005–1030 |jstor=2645738 |ref={{sfnref|Widmalm, The Rise and Fall of Democracy in Jammu and Kashmir|1997}} |doi=10.2307/2645738}}</ref><ref>{{citation |first=Balraj |last=Puri |title=Fundamentalism in Kashmir, Fragmentation in Jammu |journal=Economic and Political Weekly |volume=22 |number=22 |date=30 May 1987 |pages=835–837 |jstor=4377036 |ref={{sfnref|Puri, Fundamentalism in Kashmir, Fragmentation in Jammu|1987}}}}</ref> ছাজ্জাদ ল’নৰ নেতৃত্বত।<ref>Rekha Chowdhary, [http://qz.com/317154/kashmir-election-has-reshaped-language-and-agenda-of-all-parties/ The Kashmir elections have reshaped the language and agenda of all parties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621015909/https://qz.com/317154/kashmir-election-has-reshaped-language-and-agenda-of-all-parties/ |date=2018-06-21 }}, Quartz India, 23 December 2014</ref> ই [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ত সক্ৰিয়। * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন|ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন]] (NC) মূল দল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি|পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি]] (পিডিপি)ৰ মূল দল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আপনি পাৰ্টি|অপনি পাৰ্টি]] (JKAP) [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ৰ এটা নৱগঠিত দল। * [[ভাৰতীয় শান্তি দল]] [[মহম্মদ আয়ুব]] ===চৰকাৰত মুছলমান=== ভাৰতত তিনিজন মুছলমান ৰাষ্ট্ৰপতি দেখা গৈছে আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ বহু মুখ্যমন্ত্ৰী মুছলমান হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাহিৰেও কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য পৰ্যায়ত বহু মুছলমান মন্ত্ৰী আছে। ভাৰত গণৰাজ্যৰ ১২ জন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভিতৰত তিনিজন মুছলমান আছিল – [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]। ইয়াৰ উপৰি [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ]], আজিজ মুছাব্বৰ আহমদী, মিৰ্জা হামিদুল্লাহ বেগ আৰু আলতামাছ কবীয়ে স্বাধীনতাৰ পিছত বিভিন্ন অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল। [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লাহে]] ভাৰতৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপেও দুটা পৃথক অনুষ্ঠানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; আৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ তিনিওটা পদতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ সুকীয়া সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="M. Hidayatullah"/><ref name="EBC article on J. Hidayatullah"/> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] মহম্মদ হামিদ আনছাৰী, প্ৰাক্তন বৈদেশিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ আৰু চোৰাংচোৱা ব্যুৰোৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক (মুৰব্বী) চৈয়দ আছিফ ইব্ৰাহিম মুছলমান। ইব্ৰাহিম এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথমজন মুছলমান। ২০১০ চনৰ ৩০ জুলাইৰপৰা ২০১২ চনৰ ১০ জুনলৈ ড° এছ ৱাই কুৰাইছিয়ে [[ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত]] হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="yahind.com"/> এই পদত সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰথমজন মুছলমান। বিশিষ্ট ভাৰতীয় আমোলা আৰু কূটনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আবিদ হুছেইন, আলী য়াভাৰ জং আৰু আছাফ আলী অন্যতম। জাফৰ ছাইফুল্লাহ ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৪ চনলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিব আছিল।<ref name="the first 50 years-p252"/> ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ বৈদেশিক সচিব আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি আছিল ছলমান হাইদাৰ।<ref name="apcd.anu.edu.au"/><ref name="news.bbc.co.uk"/> তয়াব হুছেইন [[ভাৰতৰ ইতিহাস]]ত তিনিখন ভিন্ন ৰাজ্যৰ চৰকাৰত বিভিন্ন সময়ত কেবিনেট মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ৰাজনীতিবিদ আছিল। (অবিভক্ত [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]], [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]])।<ref name=":0">{{Cite web |title=Rajasthan Assembly Election 2023 : राजनीति के इतिहास में विरला उदाहरण थे चौधरी तैय्यब हुसैन, एक नहीं, तीन राज्यों में बने थे मंत्री |url=https://www.etvbharat.com/hindi/rajasthan/state/bharatpur/rajasthan-assembly-election-2023-chaudhary-tayyab-hussain-of-bharatpur-rajasthan-became-minister-in-three-states/rj20231104075537993993509 |access-date=2023-11-14 |website=ETV Bharat News |date=4 November 2023 |language=hi}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী মুছলমান ৰাজনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আছে শ্বেখ আব্দুল্লা, ফাৰুক আব্দুল্লা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ [[ওমৰ আব্দুল্লাহ|ওমৰ আব্দুল্লা]], মুফতি মহম্মদ ছাইদ, মেহবুবা মুফতি (যিজনে জম্মু-কাশ্মীৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল), চৌধুৰী ৰহিম খান, চিকন্দৰ বাখত, এ আৰ আন্তুলায়, [[আহমেদ পেটেল]], চি এইচ মহম্মদ কোয়া, এ বি এ। ঘনী খান চৌধুৰী, মুখতাৰ আব্বাছ নকৱী, ছলমান খুৰশ্বিদ, চাইফুদ্দিন ছ’জ, ই আহমেদ, গুলাম নবী আজাদ, চৈয়দ শ্বাহনৱাজ হুছেইন, [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি|আছাদুদ্দিন ওৱেইছি]], আজম খান আৰু [[বদৰুদ্দিন আজমল]], নাজমা হেপতুল্লা। ===হজ্জ ৰাজসাহায্য=== {{Main|হজ্জ ৰাজসাহায্য}} [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ভাৰতীয় [[হজ্জ|হজ]]যাত্ৰীসকলৰ বাবে বিমান ভাড়াৰ খৰচ ২০১৮ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ নোহোৱালৈকে ৰাজসাহায্য দিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/government-ends-subsidy-for-haj-pilgrims/articleshow/62523061.cms |title = Haj subsidy: Centre ends Haj subsidy as part of policy to 'empower minorities without appeasement' |website = [[The Times of India]]| date=16 January 2018 }}</ref> ২০১১ চনৰ [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ সিদ্ধান্ত মানি চলিবলৈ এই ৰাজসাহায্য বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ২০১১ চনৰপৰা প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে চৰকাৰী ৰাজসাহায্যৰ পৰিমাণ বছৰৰ পাছত বছৰ ধৰি হ্ৰাস কৰা হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Abolish-Haj-subsidy-in-10-years-Supreme-Court/articleshow/13058161.cms |title=Abolish Haj subsidy in 10 years: Supreme Court |work=[[The Times of India]] |first1=Dhananjay |last1=Mahapatra |date=9 December 2012 |access-date=6 May 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Ranjan|first=Amitav|title=Haj subsidy cuts start soon|url=http://www.indianexpress.com/news/haj-subsidy-cuts-start-soon/696844/|access-date=14 July 2011|newspaper=The India Express|date=13 October 2010}}</ref> ৰাজ্যসভাৰ সদস্য তথা [[জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ]]ৰ সাধাৰণ সম্পাদক [[মাহমুদ এ মাদানী|মৌলানা মাহমুদ এ মাদানী]]য়ে ঘোষণা কৰে যে [[হজ্জ|হজ]] ৰাজসাহায্য ইছলামিক [[শ্বৰীয়ত]]ৰ কাৰিকৰী উলংঘা, যিহেতু [[কোৰআন|কোৰআনে]] ঘোষণা কৰিছে যে মুছলমানসকলে নিজৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি হজ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/haj-subsidy-unislamic-use-that-money-on-our-education-health/16740/ |title='Haj subsidy unIslamic, use that money on our education, health' |work=[[The Indian Express]] |date=17 November 2006 |first1=Ruchika |last1=Talwar |access-date=10 May 2012}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী মুছলমান লবীসমূহে নিয়মিতভাৱে জোৰ দি আহিছে যে হজ ৰাজসাহায্য অইছলামিক হোৱাৰ বাবে ইয়াক পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |title=Muslim leaders back cutting Haj subsidy |work=[[Hindustan Times]] |date=11 April 2010 |first1=Zia |last1=Haq |access-date=10 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122532/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |archive-date=21 January 2012 |archivedate=21 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121122532/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |deadurl=yes }}</ref> ==সংঘাত আৰু বিতৰ্ক== ===ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিতৰ্ক=== {{See also|মধ্যযুগীয় ভাৰত|ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান বিজয়|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা}} [[File:Sun temple martand indogreek.jpg|right|thumb|[[মাৰ্টেণ্ড]] ৰ [[সূৰ্য্য]] মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ, যিটো [[চিকান্দৰ বুটছিকান]] ৰ মূৰ্তি ধ্বংসাত্মক নীতিৰ বাবে ধ্বংস হৈছিল, ফটোখন জন বাৰ্কে ১৮৬৮ চনত তোলা। ]] {{multiple image | align = right | image1 = Somnath temple ruins (1869).jpg | width1 = 150 | alt1 = ধ্বংসাৱশেষত সোমনাথ মন্দিৰ, ১৮৬৯ চন | caption1 = ধ্বংসাৱশেষত সোমনাথ মন্দিৰ, ১৮৬৯ চন | image2 = Somnath-current.jpg | width2 = 150 | alt2 = বৰ্তমানৰ সোমনাথ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ দৃশ্য | caption2 = বৰ্তমানৰ সোমনাথ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ দৃশ্য | footer = [[সোমনাথ মন্দিৰ]] প্ৰথমে মুছলমান তুৰ্কী আক্ৰমণকাৰী [[গাজনীৰ মাহমুদ]] আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু [[ঔৰংজেব]]ৰ অধীনত মোগলকে ধৰি একেৰাহে মুছলমান শাসকসকলে ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত বাৰে বাৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। }} সাধাৰণতে তলত দিয়া চিন্তাধাৰাসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ইছলাম ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিষয়ে পণ্ডিত আৰু জনমত উভয়তে যথেষ্ট বিতৰ্ক আছে:<ref name="der Veer">{{cite book |last=van der Veer |first=Peter |title=Religious Nationalism: Hindus and Muslims in India |url=https://books.google.com/books?id=p29ArJ7j6zgC&q=third%20school%20of%20thought |year=1994 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-08256-4 |pages=27–29}}</ref> # মুছলমানসকলৰ অধিকাংশই [[ইৰাণৰ মালভূমি]]ৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী বা [[চৌদি আৰৱ|আৰব]]ৰ বংশধৰ।<ref name="Eaton">{{cite book |last1=Eaton |first1=Richard M. |author-link=Richard M. Eaton |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |publisher=Berkeley: University of California Press |date=1993 |url=http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft067n99v9/ |access-date=1 May 2007}}</ref>{{page needed|date=July 2015}} কিন্তু [[ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ মাজত ৱাই-ক্ৰম’জমৰ বংশৰ হেপ্ল’টাইপৰ তথ্যৰ ওপৰত আধুনিক [[ডি এন এ|জিনীয়]] অধ্যয়নে এই দাবীক বিতৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal | pmc=2590854 | date=2006 | last1=Gutala | first1=R. | last2=Carvalho-Silva | first2=D. R. | last3=Jin | first3=L. | last4=Yngvadottir | first4=B. | last5=Avadhanula | first5=V. | last6=Nanne | first6=K. | last7=Singh | first7=L. | last8=Chakraborty | first8=R. | last9=Tyler-Smith | first9=C. | title=A Shared Y-chromosomal Heritage between Muslims and Hindus in India | journal=Human Genetics | volume=120 | issue=4 | pages=543–551 | doi=10.1007/s00439-006-0234-x | pmid=16951948 }}</ref> # সুবিধাৰ ৰূপান্তৰ: চৰকাৰৰদ্বাৰা নিজৰ নিয়োগ সংৰক্ষণৰ বাবে ধৰ্মান্তৰিত প্ৰশাসক আৰু কেৰাণী; দাসসকলে ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ জৰিয়তে সুৰক্ষা লাভ কৰিছিল, আৰু কেতিয়াবা ক্ষমতাও লাভ কৰিছিল; মুছলমান শাসকৰ সুৰক্ষা লাভ কৰিবলৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱা উপজাতি; বহুতো সেৱা উদ্যোগত (যেনে কসাইখানা) ধৰ্মান্তৰকৰণ সামাজিকভাৱে সুবিধাজনক আছিল; অমুছলমান পুৰুষে মুছলমান মহিলাক বিয়া কৰাবলৈ ধৰ্মান্তৰিত হয়।<ref>{{cite book |last1=Hardy |first1=Peter |title=Muslims of British India |date=October 2009 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/PeterHardyTheMuslimsOfBritishIndia/page/n18 9] |url=https://archive.org/details/PeterHardyTheMuslimsOfBritishIndia}}</ref> # ধৰ্মান্তৰকৰণৰ অধৰ্মীয় কাৰণত প্ৰাগমেটিজম আৰু পৃষ্ঠপোষকতা যেনে মুছলমান শাসকীয় অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত সামাজিক গতিশীলতা বা কৰপৰা সকাহ পোৱাৰ বাবে হৈছিল<ref name="der Veer"/><ref name="Eaton"/> # ধৰ্মান্তৰকৰণ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] [[চুফীবাদ|চুফী]] সন্তসকলৰ কৰ্মৰ ফল আছিল আৰু ইয়াৰ লগত প্ৰকৃত হৃদয় পৰিৱৰ্তন জড়িত আছিল।<ref name="der Veer"/> # ধৰ্মান্তৰকৰণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]]সকলৰপৰা আৰু সামাজিক মুক্তিৰ বাবে আৰু নিপীড়নকাৰী হিন্দু জাতিৰ কঠোৰতাক প্ৰত্যাখ্যান হিচাপে নিম্ন জাতিৰ গণ ধৰ্মান্তৰকৰণৰপৰা আহিছিল।<ref name="Eaton"/> # এটা সংমিশ্ৰণ, প্ৰথম অৱস্থাত জোৰ-জবৰদস্তি কৰা আৰু তাৰ পিছত প্ৰকৃত হৃদয়ৰ পৰিৱৰ্তন।<ref name="der Veer"/> # প্ৰভাৱশালী মুছলমান সভ্যতা আৰু সামগ্ৰিকভাৱে বিশ্ব ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে প্ৰসাৰ আৰু সংহতিৰ এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে।<ref name="Eaton"/> ইয়াৰ ভিতৰত নিহিত হৈ আছে ইছলামক বিদেশী জাপি দিয়া আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম]]ক প্ৰতিহত কৰা থলুৱা ধৰ্ম হিচাপে ধাৰণাটো বিতৰ্কৰ বিন্দু হৈ আহিছে, [[ভাৰত উপমহাদেশ]]খনক ইছলামকৰণৰ প্ৰচেষ্টা বিফল হোৱাত অৰিহণা যোগাইছে আৰু বিভাজন আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ ৰাজনীতিত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="der Veer"/> Tদক্ষিণ এছিয়াত মুছলমান বিজয়ৰ প্ৰভাৱ আৰু পৰিণতিসমূহ নিৰীক্ষণ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দৃষ্টিভংগীৰ বিষয় হৈয়েই আছে। উইল ডুৰাণ্ট ভাৰতত মুছলমান বিজয়ক ইতিহাসৰ বিশেষভাৱে উত্তাল অধ্যায় হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কৈছে যে ইয়াত উল্লেখযোগ্য হিংসা আৰু উত্তাল পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ কাৰণ তেওঁ অভ্যন্তৰীণ বিভাজন, [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ দৰে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ বাবে আংশিকভাৱে দায়ী বুলি কয়।<ref>{{cite book|last=Durant|first=Will|author-link=Will Durant|title=The Story of Civilization: Our Oriental Heritage |page= 459}}</ref> যদুনাথ সৰকাৰে যুক্তি দিছে যে একাংশ মুছলমান আক্ৰমণকাৰীয়ে হিন্দুসকলৰ বিৰুদ্ধে বিভিন্ন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ধৰ্মান্তৰকৰণ কৰিবলৈ জোৰ-জবৰদস্তি কৰি এক পদ্ধতিগত [[জিহাদ|জেহাদ]] চলাইছিল।<ref>{{cite book|last=Sarkar|first=Jadunath|author-link=Jadunath Sarkar |year=1912 |title=History of Aurangzeb |volume=3 |publisher=M. C. Sarkar and Sons |page=254}}</ref> [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা হিন্দুসকলে মুছলমান সামাজিক স্তৰৰ ভিতৰত বৈষম্যৰ সন্মুখীন হৈছিল, যিটো জিয়াউদ্দিন আল-বাৰানীৰ ফাতোৱা-ই জাহাণ্ডাৰীত উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref name="Sikand" /> য’ত তেওঁলোকক আজলাফ জাতিত ৰখা হৈছিল আৰু আশ্ৰফ জাতিৰ তুলনাত নিম্ন বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="one">{{cite book|last=Aggarwal|first=Patrap|title=Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher=Manohar|year=1978}}</ref> আন আন দৃষ্টিভংগীৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে মুছলমান বিজয়ৰ ফলত হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধসকলৰ ওপৰত নিৰ্যাতন চলোৱা হৈছিল, য'ত হত্যাকাণ্ড, মন্দিৰ ধ্বংস আৰু বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tv-4tyO9u_QC&pg=PA248|title=Beyond Orientalism: The Work of Wilhelm Halbfass and Its Impact on Indian and Cross-cultural Studies|author=Eli Franco, Karin Preisendanz|page=248|publisher=Motlilal Banarsidass|isbn=978-8120831100|year=2007}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=19mPVOBZ_9YC&pg=PA16|title=The Making of Terrorism in Pakistan: Historical and Social Roots of Extremism|author=Eamon Murphy|page=16|publisher=Routledge|isbn=978-0415565264|year=2013}}</ref> ছাৰ থমাছ আৰ্নল্ড আৰু ডি লেচি অ’লিয়াৰীয়ে ইছলামক বলপূৰ্বক আৰু তৰোৱালৰদ্বাৰা প্ৰচাৰ কৰা বুলি কোৱা মতামতক ‘অৰ্থহীন’ বুলি সমালোচনা কৰিছিল।<ref name=Munir>{{cite web |last1=Munir |first1=Hassam |date=May 12, 2018 |title=Did Islam Spread by the Sword? A Critical Look at Forced Conversions |url=https://yaqeeninstitute.org/read/paper/did-islam-spread-by-the-sword-a-critical-look-at-forced-conversions |website=Yaqeen Institute |access-date=September 20, 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114042739/https://yaqeeninstitute.org/read/paper/did-islam-spread-by-the-sword-a-critical-look-at-forced-conversions |url-status=live }}</ref> ইৰা লেপিডাছৰ মতে মুছলমান অঞ্চলত বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ দৃষ্টান্ত সঁচাকৈয়ে ঘটিছিল যদিও তুলনামূলকভাৱে কমেইহে দেখা গৈছিল। মুছলমান বিজয়ীসকলে সাধাৰণতে ধৰ্মান্তৰকৰণ বলবৎ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল, ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ অধিকাংশই স্বেচ্ছামূলক প্ৰকৃতিৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Lapidus |first1=Ira M. |author1-link=Ira M. Lapidus |year=2014 |title=A History of Islamic Societies |edition=3rd |url=https://www.cambridge.org/highereducation/books/a-history-of-islamic-societies/22183D81CFE5E37E5DBED1A0F5AB0FB9#overview |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139048828 |isbn=9780521514309 |access-date=<!-- print source: September 20, 2023 --> |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503164345/https://www.cambridge.org/highereducation/books/a-history-of-islamic-societies/22183D81CFE5E37E5DBED1A0F5AB0FB9#overview |url-status=live }}</ref><ref name=Munir /> "তৰোৱাল তত্ত্বৰদ্বাৰা ধৰ্মান্তৰকৰণ"ৰ আন সমালোচকসকলে দক্ষিণ ভাৰত, [[শ্ৰীলংকা]], পশ্চিম বাৰ্মা, [[বাংলাদেশ]], দক্ষিণ থাইলেণ্ড, [[ইণ্ডোনেছিয়া]] আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত পোৱা বৃহৎ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ উপস্থিতিৰ লগতে [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ ঐতিহাসিক মুছলমান সাম্ৰাজ্যৰ হৃদয়ৰ চাৰিওফালে সমতুল্য মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সুকীয়া অভাৱক "তৰোৱাল তত্ত্ব"ৰ খণ্ডন হিচাপে আঙুলিয়াই দিয়ে। দক্ষিণ এছিয়াত মুছলমান বিজয়ৰ উত্তৰাধিকাৰ আজিও এক উত্তপ্ত বিতৰ্কিত বিষয় আৰু যুক্তিযুক্ত।{{Citation needed|date=May 2024}} মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সকলোৱেই কেৱল আক্ৰমণকাৰী নাছিল। পিছৰ শাসকসকলে ৰাজ্য জয় কৰিবলৈ যুঁজি থাকিল আৰু নতুন শাসক বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ থাকিল। এই নতুন শাসক আৰু তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ (যিসকলৰ কিছুমান হিন্দু পত্নীৰপৰা জন্মগ্ৰহণ কৰা) আচাৰ-ব্যৱহাৰ যথেষ্ট ভিন্ন আছিল। কিছুমানক একেদৰে ঘৃণা কৰা হৈছিল যদিও আন কিছুমানে জনপ্ৰিয় অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাত [[দিল্লী]]ৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰা [[ইবন বট্টুতা]]ৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি পূৰ্বৰ চুলতানসকলৰ এজন বিশেষভাৱে নিষ্ঠুৰ আছিল আৰু দিল্লীৰ জনসাধাৰণে তেওঁক গভীৰভাৱে ঘৃণা কৰিছিল। বাটুটাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থসমূহেও ইংগিত দিয়ে যে আৰব বিশ্ব, [[বৃহত্তৰ ইৰাণ|পাৰসিয়া]] আৰু [[আনাতোলিয়া]]ৰ মুছলমানসকলক প্ৰায়ে ৰাজদৰবাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পদৰ বাবে অনুকূল কৰা হৈছিল, যাৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে দিল্লী প্ৰশাসনত স্থানীয় লোকসকলে কিছু পৰিমাণে অধীনস্থ ভূমিকা পালন কৰিছিল। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ উচ্চ সামাজিক মৰ্যাদাক বুজাবলৈ "তুৰ্ক" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এছ.এ.এ. ৰিজভি (''The Wonder That Was India – II'')-এ অৱশ্যে [[মুহাম্মাদ বিন টুগলুক]]ক কেৱল স্থানীয় লোকক উৎসাহিত কৰাই নহয়, ৰান্ধনী, নাপিত আৰু মালিকৰ দৰে শিল্পীৰ গোটক উচ্চ প্ৰশাসনিক পদত উন্নীত কৰা বুলি আঙুলিয়াই দিয়ে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাটো অধিক সামাজিক গতিশীলতা আৰু উন্নত সামাজিক স্থান বিচৰাৰ মাধ্যম হিচাপে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{Cite web |url=http://india_resource.tripod.com/islam.html |title=Islam and the sub-continent – appraising its impact |access-date=27 November 2006 |archive-url=https://archive.today/20121209030754/http://india_resource.tripod.com/islam.html |archive-date=9 December 2012 |url-status=dead |archivedate=9 December 2012 |archiveurl=https://archive.today/20121209030754/india_resource.tripod.com/islam.html |deadurl=yes }}</ref> যদিও, [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলসকল]] সাধাৰণতে ধৰ্মীয় সহনশীলতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল,<ref name="auto2">{{cite journal |title=Revisiting the History and Historiography of Mughal Pluralism |url=https://www.scienceopen.com/hosted-document?doi=10.13169/reorient.5.2.0137 |journal=Reorient |access-date=March 2, 2024 |date=April 1, 2020| doi=10.13169/reorient.5.2.0137 | last1=Kinra | first1=Rajeev | volume=5 | issue=2 |url-access=subscription }}</ref><ref name="auto1">{{cite web |title=MUGHALS AND THE RELIGIOUS MOVEMENTS |url=https://www.proquest.com/openview/99054ac16e7f4bff45b43e5af41a383a/1?pq-origsite=gscholar&cbl=646551 |website=Proquest |access-date=March 2, 2024 |date=September 2012}}</ref><ref name=a1>{{cite web |last1=Akhtar |first1=Awais |title=Religious Policy of Emperor Shahjahan (1627-1658AD) |url=http://pu.edu.pk/images/journal/indianStudies/PDF/1_v4_2_18.pdf |publisher=Journal of Indian Studies}}</ref><ref>{{cite book |last1=Giordan |first1=Giuseppe |title=Annual Review of the Sociology of Religion. Volume 10 (2019) |url=https://books.google.com/books?id=isuiDwAAQBAJ |publisher=Verlag Ferdinand Schöningh |access-date=March 10, 2024 |page=278 |date=July 15, 2019|isbn=978-90-04-40126-6 }}</ref> আৰু হিন্দু আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ মিশ্ৰণ ঘটাই কলা আৰু সাহিত্যৰ লগতে সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানক সক্ৰিয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল,<ref name="auto2"/><ref name="auto1"/> অমুছলমানসকলৰ ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতাৰ নীতিৰ বাবে বিখ্যাত ঔৰংজেবৰ দৰে মুছলমান বিজয়ীয়ে অসংখ্য মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল।<ref group="web">{{cite web |url=http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/Aurang2.html |archive-url=https://archive.today/20121212204236/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/Aurang2.html |url-status=dead |archive-date=12 December 2012 |title=Aurangzeb: Religious Policies |publisher=Manas Group, UCLA |access-date=26 June 2011}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&pg=PA362|title=Ornament in Indian Architecture|first=Margaret Prosser|last=Allen|page=362|isbn=978-0874133998 |publisher=University of Delaware Press|year=1991}}</ref> ৰিচাৰ্ড এম ইটনে মুঠ ৮০টা মন্দিৰ তালিকাভুক্ত কৰিছে যিবোৰ মুছলমান বিজয়ীয়ে অপৱিত্ৰ কৰিছিল,<ref name=Frontline-Jan2001>{{cite news |first1=Richard M. |last1=Eaton |author-link=Richard M. Eaton |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States, Part II |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=5 January 2001 |pages=70–77 |url=http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |archive-date=6 January 2014 |access-date=27 November 2025 |archivedate=6 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |deadurl=yes }} {{citation |url=http://ftp.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples2.pdf |title=via: ftp.columbia.edu }}</ref> কিন্তু লক্ষ্য কৰিছে যে মধ্যযুগীয় ভাৰতত এইটো অস্বাভাৱিক নাছিল য'ত বিভিন্ন হিন্দু দেৱতাৰ ভক্তৰ মাজত সংঘাতৰ সময়ত, আৰু হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈনৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বী ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধেও অসংখ্য মন্দিৰ অপৱিত্ৰ কৰিছিল।<ref name="Eaton-dec">{{cite journal |last=Eaton|first=Richard M. |title=Temple desecration in pre-modern India, Part I |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|date=9 December 2000 |volume=17 |issue=25| publisher=[[The Hindu Group]] |url=http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211181300/http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |archive-date=11 December 2013}}</ref><ref name="Eaton-sep">{{cite journal|last1=Eaton|first1=Richard M.|title=Temple Desecration and Indo-Muslim States|journal=[[Journal of Islamic Studies]]|date=September 2000|volume=11|issue=3|pages=283–319|doi=10.1093/jis/11.3.283|doi-access=}}</ref><ref name="Eaton-2004">{{cite book|last=Eaton|first=Richard M.|title=Temple desecration and Muslim states in medieval India|date=2004|publisher=Hope India Publications|location=Gurgaon|isbn=978-8178710273}}</ref> তেওঁ লগতে লক্ষ্য কৰে যে [[দিল্লী চুলতানাত|দিল্লী চুলতানী]]ৰ বহু উদাহৰণ আছিল, য’ত প্ৰায়ে হিন্দু মন্ত্ৰী আছিল, মুছলমান আৰু হিন্দু উভয় সূত্ৰৰ মতে, মন্দিৰৰ সুৰক্ষা, ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু মেৰামতিৰ নিৰ্দেশ দিছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ অধীনত মন্দিৰৰ আক্ৰমণ যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছিল।<ref name=Frontline-Jan2001/> কে. এচ. লাল তেওঁৰ ‘গ্ৰ'থ অফ মুছলিম পপুলেচন ইন মিডিভেল ইণ্ডিয়া’ গ্ৰন্থত দাবি কৰা হৈছে যে, ১০০০ ৰপৰা ১৫০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ৩ কোটি কমি গৈছিল,<ref>{{citation |last=Lal |first=Kishori Saran |author-link=K.S. Lal |title=Theory and Practice of Muslim State in India |url=https://books.google.com/books?id=HmBuAAAAMAAJ |year=1999 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-86471-72-2 |page=343}}: "I have arrived at the conclusion that the population of India in A.D. 1000 was about 200 million and in the year 1500 it was 170 million."</ref> কিন্তু তেখেত উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ এই অনুমানসমূহ আছিল প্ৰাথমিক আৰু তেখত অইন কোনো চূড়ান্ত দাবি কৰা নাই।<ref>{{citation |last=Lal |first=Kishori Saran |author-link=K.S. Lal |title=Theory and Practice of Muslim State in India |url=https://books.google.com/books?id=S7U8AQAAIAAJ |year=1999 |publisher=Research Publications |isbn=978-81-86471-72-2 |page=89}}</ref><ref name=Elst>{{citation |last=Elst |first=Koenraad |author-link=Koenraad Elst |chapter=The Ayodhya Debate |editor=Gilbert Pollet |title=Indian Epic Values: Rāmāyaṇa and Its Impact : Proceedings of the 8th International Rāmāyaạ Conference, Leuven, 6–8 July 1991 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EVnK3q48dL0C |year=1995 |publisher=Peeters Publishers |isbn=978-90-6831-701-5 |page=33}}</ref><ref name=Miller>{{citation |last=Miller |first=Sam |author-link=Sam Miller (journalist) |chapter=A Third Intermission|title=A Strange Kind of Paradise: India Through Foreign Eyes |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9FnOAgAAQBAJ |year=2014 |publisher=Random House |isbn=978-14-4819-220-5 |page=80}}</ref> তেওঁৰ এই কামৰ এজেণ্ডা আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ সময়ত সঠিক তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে চাইমন ডিগবি (SOAS, University of London) আৰু ইৰফান হাবিবৰ দৰে ইতিহাসবিদৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref name="Digby1975">{{cite journal |last=Digby |first=Simon |author-link=Simon Digby (oriental scholar) |year=1975 |title=Reviews: K. S. Lal: ''Growth of Muslim population in medieval India (A.D. 1000-1800)'' |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=3802960&fulltextType=BR&fileId=S0041977X0004739X |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |volume=38 |issue=1 |pages=176–177 |doi=10.1017/S0041977X0004739X |jstor=614231|s2cid=161748418 |url-access=subscription }}</ref><ref name="Habib">{{cite journal |last=Habib |first=Irfan |author-link=Irfan Habib |date=January 1978 |title=Economic History of the Delhi Sultanate - An Essay in Interpretation |journal=The Indian Historical Review |volume=IV |issue=2 |pages=287–303}}</ref> অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসবিদ এংগাছ মেডিচন আৰু জিন-ন’ৱেল বিৰাবেনৰ জনসংখ্যাৰ ভিন্ন অনুমানেও ইংগিত দিয়ে যে ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১০০০ৰপৰা ১৫০০ৰ ভিতৰত হ্ৰাস পোৱা নাছিল, বৰঞ্চ সেই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৩.৫ কোটি বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|title=The Contours of the World Economy 1–2030 AD|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2006}}</ref><ref>Biraben, Jean-Noël (2003). "The rising numbers of humankind", ''Populations & Societies'' '''394'''.</ref> কলিন ক্লাৰ্ক, জন ডি ডুৰাণ্ড আৰু কলিন মেকইভেডিকে ধৰি অন্যান্য অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদসকলৰপৰা ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ অনুমানেও দেখুৱাইছে যে ১০০০ৰপৰা ১৫০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত জনসংখ্যা বৃদ্ধি হৈছিল।<ref name="maddison">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242 pp. 241–242] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242|date=11 November 2020}}, [[OECD Development Centre]]</ref><ref name="maddison236">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237 p. 236] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237|date=11 November 2020}}, [[OECD Development Centre]]</ref> ===অমুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ====মুছলমান–হিন্দু সংঘাত==== {{See also|মুছলমানৰ ওপৰত অত্যাচাৰ|হিন্দূৰ ওপৰত অত্যাচাৰ#ভাৰত উপমহাদেশৰ ইছলামিক শাসনৰ সময়ত|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা|ভাৰতত মুছলমানৰ ওপৰত হিংসা}} ; ১৯৪৭ চনৰ আগতে ভাৰত উপমহাদেশত হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজত হোৱা সংঘাতৰ এক জটিল ইতিহাস আছে যিটো ৭১১ চনত উমাইয়াদ খিলাফতৰদ্বাৰা সিন্ধ আক্ৰমণৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল বুলি ক’ব পাৰি। মধ্যযুগীয় যুগত ভাৰতত ইছলামিক সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত হিন্দুসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বৈশিষ্ট্য আছিল মন্দিৰ ধ্বংস, যিটো ইতিহাসবিদসকলে প্ৰায়ে ছমনাথত হিন্দু মন্দিৰৰ বাৰে বাৰে ধ্বংস কৰি দেখুৱাইছে<ref> {{cite web | url=http://www.indhistory.com/somnath-temple.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20040710164219/http://indhistory.com/somnath-temple.html| url-status=usurped| archive-date=10 July 2004|title=Somnath Temple | access-date=17 April 2009}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.flonnet.com/fl1608/16081210.htm | title=Somanatha and Mahmud | access-date=17 April 2008 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20080517102331/http://www.flonnet.com/fl1608/16081210.htm | archive-date=17 May 2008}}</ref> মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ হিন্দু বিৰোধী প্ৰথা।<ref>{{cite book | last = Richards | first = John F. | title = The Mughal Empire | year = 1995 | publisher=Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-56603-7 | pages = 130, 177}}</ref> যদিও দুয়োটা গোটৰ মাজত সংঘাতৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছিল, তথাপি কেইবাজনো হিন্দুৱে মুছলমান চুফী সন্তৰ সমাধিস্থলত পূজা কৰিছিল আৰু কৰি আছে।<ref>{{cite book|last=Burman|first=J. J. Roy|title=Hindu-Muslim Syncretic Shrines and Communities|year=2002|publisher=Naurang Rai for Mittal Publications|location=New Delhi|isbn=81-7099-839-5| pages = 26, 27}}</ref> ১৯৪৬ চনত নোয়াখালী দাঙ্গাৰ সময়ত কেইবাহাজাৰ হিন্দুক মুছলমান দলে বলপূৰ্বকভাৱে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="khan68-69">{{cite book |title=The Great Partition: The Making of India and Pakistan |last=Khan |first=Yasmin |year=2007 |publisher=Yale University Press |isbn= 978-0-300-12078-3 |url=https://archive.org/details/greatpartitionma00khan |url-access=registration |quote=Noakhali. |pages=[https://archive.org/details/greatpartitionma00khan/page/68 68]–69}}</ref><ref>{{cite news |title=Fatal flaw in communal violence bill |url=https://www.rediff.com/news/column/fatal-flaw-in-communal-violence-bill/20110602.htm |newspaper=[[Rediff.com]] |date=2 June 2011 |first1=Vivek |last1=Gumaste |access-date=2 August 2011}}</ref> ; ১৯৪৭ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনলৈকে ১৯৪৭ চনত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে বৃহৎ পৰিসৰৰ সাম্প্ৰদায়িক বিবাদ আৰু ৰক্তপাতৰ সৃষ্টি হয়। তেতিয়াৰপৰা [[ভাৰত]]ত [[হিন্দু]] আৰু [[মুছলমান]] সম্প্ৰদায়ৰ একাংশৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হোৱা বিক্ষিপ্ত বৃহৎ পৰিসৰৰ হিংসাৰ সাক্ষী হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৯৬৯ চনৰ [[গুজৰাট দাঙ্গা]], ১৯৭০ চনত [[ভীৱণ্ডী দাঙ্গা]], ১৯৮৩ চনত [[নেলীৰ হত্যাকাণ্ড|নেলী হত্যাকাণ্ড]], ১৯৮৯ চনত [[ভাগলপুৰত সংঘটিত হিংসাত্মক ঘটনা]]। এই সংঘাতবোৰ আংশিকভাৱে [[হিন্দু জাতীয়তাবাদ]] আৰু [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ]]ৰ মতাদৰ্শৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে। স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতে ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ প্ৰতি সদায় সাংবিধানিক দায়বদ্ধতা বজাই ৰাখিছে।{{Citation needed|date=May 2024}} [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]]ৰ [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ ফলত বিভাজনৰ পিছৰ সময়ছোৱাত হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ ভাব বহু পৰিমাণে আপোচ কৰা হৈছিল। ১৯৯২ চনত হিন্দু জাতীয়তাবাদী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]], [[বজৰংগ দল]], [[বিশ্ব হিন্দু পৰিষদ]], শিৱসেনাৰ দৰে সংগঠনে সংঘটিত কৰা এই ভাঙি পেলোৱাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে মুছলমান আৰু হিন্দু [[মৌলবাদ|মৌলবাদী]]সকলে টিট ফৰ টেট হিংসাৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত বম্বে দাঙ্গা আৰু ১৯৯৩ চনত [[বোম্বাই]] বোমা বিস্ফোৰণৰ জন্ম হয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ১৯৯৮ চনৰ প্ৰাণকোটে হত্যাকাণ্ডত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ পাছত ইছলামিক উগ্ৰপন্থীয়ে ২৬ জন কাশ্মীৰী হিন্দূৰ মূৰ কাটি পেলাইছিল। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে গো-মাংস খাই নিজৰ ধৰ্মান্তৰকৰণ প্ৰমাণ কৰাৰ দাবী গাঁওবাসীয়ে নাকচ কৰাত উগ্ৰপন্থীয়ে আঘাত হানে।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1998/06/20/world/gunmen-kill-25-hindus-in-kashmir-attacks.html |date=20 June 1998 |title=Gunmen Kill 25 Hindus in Kashmir Attacks |work=[[The New York Times]] |archive-date=12 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412024706/https://www.nytimes.com/1998/06/20/world/gunmen-kill-25-hindus-in-kashmir-attacks.html |first1=John F. |last1=Burns |url-status=live }}</ref> ; কাশ্মীৰ (১৯৯০ৰ দশক) নব্বৈৰ দশকত উগ্ৰপন্থী বিস্ফোৰণৰ সময়ত উগ্ৰ ইছলামিক আৰু উগ্ৰপন্থীৰ নিৰ্যাতন আৰু ভাবুকিৰ পিছত [[কাশ্মিৰী হিন্দূৰ নিৰ্বাসন|থলুৱা কাশ্মীৰী হিন্দু]]সকলে উত্তৰ ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ অঞ্চল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|কাশ্মীৰ]]ৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml |title=Paradise Lost – the Kashmiri Pandits |publisher=[[BBC World Service]] |first1=Shivani |last1=Sharma |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109093913/https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml |archive-date=9 November 2013 <!-- The reason for giving a web archive is to get an idea of the date of the article -->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://m.rediff.com/news/2005/jan/19kanch.htm |date=19 January 2005 |title=19/01/90: When Kashmiri Pandits fled Islamic terror |first1=Kanchan |last1=Gupta |work=[[Rediff.com]]}}</ref> মছজিদসমূহে সতৰ্কবাণী জাৰি কৰিছিল, কাশ্মীৰ এৰি যাওক, ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰক বা হত্যা কৰা হওক।<ref>{{cite news|url=http://www.indiandefencereview.com/news/kashmiri-pandits-offered-three-choices-by-radical-islamists/ |title=Kashmiri Pandits offered three choices by radical Islamists |first1=By Col (Dr) Tej Kumar |last1=Tikoo |date=19 January 2021 |work=Indian Defence Review}}</ref> ৮০ আৰু ৯০ৰ দশকৰ মাজভাগত প্ৰায় ৩ লাখ বা ৩ লাখ ৫০ হাজাৰ পণ্ডিতে উপত্যকা এৰি থৈ গৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ |title=CIA Factbook: India–Transnational Issues |publisher=Cia.gov |access-date=2013-03-28 |archivedate=2021-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ বহুতেই জম্মুৰ শৰণাৰ্থী শিবিৰত ভয়াবহ পৰিস্থিতিত জীৱন কটাবলগীয়া হৈছে।<ref name="rediff1">{{cite news |url=http://www.rediff.com/news/column/kashmiri-pandits-remain-refugees-in-their-own-nation/20120119.htm |title=23 years on, Kashmiri Pandits remain refugees in their own nation |work=[[Rediff.com]] |date=19 January 2012 |access-date=28 March 2013}}</ref> ; গুজৰাট (২০০২) শেহতীয়াকৈ সংঘটিত হোৱা অন্যতম হিংসাত্মক পৰিঘটনা ২০০২ চনত গুজৰাটত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গাৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল, য’ত অনুমান কৰা হৈছে যে এক হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল, বেছিভাগেই মুছলমান বুলি অভিযোগ উঠিছে। কিছুমান সূত্ৰই দাবী কৰিছে যে প্ৰায় ২০০০ মুছলমানৰ মৃত্যু হৈছে।<ref name="India's Great Divide">{{cite news |url=http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |archive-date=6 August 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030806223353/http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |date=4 August 2003 |first1=Alex |last1=Perry |title=India's Great Divide |access-date=4 April 2007 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archivedate=6 August 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030806223353/http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |deadurl=yes }}</ref> ৰাজ্যৰ জড়িততাৰ অভিযোগো উত্থাপন হৈছিল।<ref name="India's Great Divide"/><ref>{{cite news |date=13 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070505143121/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |archive-date=5 May 2007 |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |title=Demand for CBI probe into Zaheera's u-turn |work=[[The Hindu]] |url-status=usurped |access-date=4 April 2007 |archivedate=5 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505143121/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |deadurl=yes }}</ref> [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]]ৰ বিবাদিত স্থানৰপৰা উভতি অহা ৫৯ জন হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰী, গোধৰা ৰেল ষ্টেচনত ৰেলৰ অগ্নিকাণ্ডত জীৱিত অৱস্থাত জ্বলি যোৱাৰ প্ৰতিশোধ হিচাপে এই দাঙ্গা সংঘটিত হয়। গুজৰাট আৰক্ষীয়ে এই ঘটনাটো অঞ্চলটোৰ উগ্ৰপন্থী মুছলমানসকলে হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা পৰিকল্পিত কাণ্ড বুলি দাবী কৰে। এই তথ্যৰ তদন্তৰ বাবে নিযুক্তি দিয়া বেনাৰ্জী আয়োগে এই অগ্নিকাণ্ডক দুৰ্ঘটনা বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2203/stories/20050211004203200.htm |title=Still a burning question |first1=Dionne |last1=Bunsha |date=11 May 2005 |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=28 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427105825/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30203511.ece |archive-date=27 April 2020}}</ref> ২০০৬ চনত উচ্চ ন্যায়ালয়ে এনে এখন সমিতিৰ গঠন অবৈধ বুলি সিদ্ধান্ত লয় কাৰণ ন্যায়াধীশ নানাৱতী শ্বাহৰ নেতৃত্বত আন এটা তদন্তই এতিয়াও বিষয়টোৰ তদন্ত কৰি আছে।<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Banerjee-panel-illegal-Gujarat-HC/articleshow/1457456.cms |title=Banerjee panel illegal: Gujarat HC |work=[[The Times of India]] |date=20 March 2006 |access-date=28 July 2017}}</ref> [[Image:Ahmedabad riots1.jpg|right|thumb|অট্টালিকা আৰু দোকানত জুই জ্বলাই দিয়াৰ লগে লগে [[আহমেদাবাদ]]ৰ আকাশ ধোঁৱাৰে ভৰি পৰে। গোধৰা ৰে’ল জ্বলোৱাৰ ঘটনাৰ পিছত সংঘটিত হোৱা এই দাঙ্গাত গোধৰা ৰে’লৰ অগ্নিকাণ্ডত নিহত হোৱাকে ধৰি ৭৯০ জনতকৈ অধিক মুছলমান আৰু ২৫৪ জন হিন্দু নিহত হয়। এই তথ্যসমূহ ২০০৫ চনৰ মে’ মাহত কেন্দ্ৰীয় গৃহ পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰীপ্ৰকাশ জয়ছৱালে ৰাজ্যসভাত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Gujarat riot death toll revealed |work=BBC News |date=11 May 2005 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4536199.stm }}</ref><ref>{{cite news |title=BJP cites govt statistics to defend Modi |agency=Press Trust of India |publisher=ExpressIndia (part of [[The Indian Express]] group) |date=12 May 2005 |url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46626 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050527160301/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46626 |archive-date=27 May 2005 |access-date=27 November 2025 |archivedate=26 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=254 Hindus, 790 Muslims killed in post-Godhra riots |agency=Press Trust of India |publisher=Indiainfo.com |date=11 May 2005 |url=http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |archive-date=26 February 2009 |access-date=27 November 2025 |archivedate=26 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |deadurl=yes }}</ref>]] ২০০৪ চনত ভাৰতীয় বিদ্যালয়ৰ কেইবাখনো পাঠ্যপুথি মুছলমান বিৰোধী পক্ষপাতিত্বৰে ভৰ-পূৰ বুলি ধৰা পৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদে বাতিল কৰিছিল। এনচিইআৰটিয়ে যুক্তি দিছিল যে এই কিতাপসমূহ "পূৰ্বৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদী প্ৰশাসনে হাতেৰে বাছি উলিওৱা পণ্ডিতসকলে লিখিছে।" দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ মতে, পাঠ্যপুথিসমূহত ভাৰতৰ অতীতৰ মুছলমান শাসকসকলক "বৰ্বৰ আক্ৰমণকাৰী আৰু মধ্যযুগীয় যুগক ইছলামিক ঔপনিৱেশিক শাসনৰ অন্ধকাৰ যুগ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছিল যিয়ে ইয়াৰ পূৰ্বৰ হিন্দু সাম্ৰাজ্যৰ গৌৰৱক লুটিয়াই পেলাইছিল।" <ref name=Guardian26Jun04>{{cite news |last1=Ramesh |first1=Randeep |url=https://www.theguardian.com/world/2004/jun/26/india.schoolsworldwide |title=Another rewrite for India's history books |work=[[The Guardian]] |date=26 June 2004 |access-date=29 July 2017 |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> এখন পাঠ্যপুথিত কোৱা হৈছিল যে [[তাজমহল]], [[কুতুব মিনাৰ]] আৰু [[লালকিল্লা]] – এই সকলোবোৰ ইছলামিক স্থাপত্যৰ উদাহৰণ – "হিন্দুসকলে ডিজাইন আৰু কমিচন দিছিল।" <ref name=Guardian26Jun04/> ; পশ্চিম বংগ (২০১০) ২০১০ চনৰ ডেগংগা দাঙ্গাত ২০১০ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দাঙ্গা আৰম্ভ হয়, যেতিয়া ডেগংগা থানা এলেকাৰ অন্তৰ্গত হিন্দু চুবুৰি ডেগংগা, কাৰ্তিকপুৰ আৰু বেলিয়াঘাটাত ইছলামিক দল এটাই অগ্নিসংযোগ আৰু হিংসাৰ আশ্ৰয় লয়। গধূলিৰ ভাগত আৰম্ভ হোৱা হিংসাত্মক পৰিস্থিতিটো গোটেই ৰাতি পাছদিনা পুৱালৈকে চলি থাকিল। জিলা আৰক্ষী, ৰেপিড একচন বাহিনী, কেন্দ্ৰীয় সংৰক্ষিত আৰক্ষী বাহিনী আৰু সীমান্ত নিৰাপত্তা বাহিনী আটাইকেইজনেই মব হিংসা ৰোধ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাত অৱশেষত [[ভাৰতীয় সেনা|সেনাবাহিনী]] মোতায়েন কৰা হয়।<ref name="toi1">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Communal-clash-near-Bangla-border-Army-deployed/articleshow/6516123.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103093628/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-08/india/28230267_1_communal-clash-indo-bangla-deganga |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Communal clash near Bangla border, Army deployed |date=8 September 2010 |access-date=11 September 2010 |work=[[The Times of India]] |location=Kolkata}}</ref><ref name="toi2">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Army-out-after-Deganga-rioting/articleshow/6516493.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132107/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-08/kolkata/28268373_1_deganga-army-personnel-senior-army-official |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Army out after Deganga rioting |date=8 September 2010 |work=[[The Times of India]] |access-date=11 September 2010 }}</ref><ref name="express1">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/Curfew-in-Bengal-district--Army-called-in/678774 |title=Curfew in Bengal district, Army called in |work=The Indian Express |date=8 September 2010 |access-date=11 September 2010 |location=Kolkata}}</ref><ref name="hindu1">{{cite news |first=Raktima |last=Bose |url=http://www.hindu.com/2010/09/08/stories/2010090859680100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100910005112/http://hindu.com/2010/09/08/stories/2010090859680100.htm |url-status=dead |archive-date=10 September 2010 |title=Youth killed in group clash |date=8 September 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=11 September 2010 }}</ref> ; অসম (২০১২) ২০১২ চনত খিলঞ্জীয়া [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]] আৰু পূব বংগৰ শিপাই থকা মুছলমানৰ মাজত সংঘটিত [[কোকৰাঝাৰ সংঘৰ্ষ ২০১২|অসম হিংসাত]] কমেও ৭৭ জন লোকৰ মৃত্যু<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/videos/india/subho-fake-8am-v-732858.html|title=Ground report: Death toll in Bodo attack mounts to 70|website=News18|access-date=2017-07-29}}</ref> হোৱাৰ লগতে ৪ লাখ লোক গৃহহাৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/29/world/asia/after-tensions-in-indias-east-turn-deadly-claims-officials-turned-a-blind-eye.html|title=As Tensions in India Turn Deadly, Some Say Officials Ignored Warning Signs|last=Harris|first=Gardiner|date=2012-07-28|work=The New York Times|access-date=2017-07-29|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ; দিল্লী (২০২০) ২০২০ চনত দিল্লীত সংঘটিত হোৱা ৫০ জনতকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু আৰু শতাধিক লোক আহত<ref>{{cite news |title=Delhi riots: Violence that killed 53 in Indian capital 'was anti-Muslim pogrom', says top expert |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/world/delhi-riots-pogrom-violence-deaths-modi-bjp-india-police-a9384891.html |work=The Independent |date=7 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=For Jews, the New Delhi riots have a painfully familiar ring |url=https://blogs.timesofisrael.com/for-jews-the-new-delhi-riots-have-a-painfully-familiar-ring/ |work=The Times of Israel |date=11 March 2020}}</ref> হোৱা দিল্লীৰ দাঙ্গা বহু সমালোচকে মুছলমান বিৰোধী আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোডী]]ৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদী এজেণ্ডাৰ অংশ বুলি ভবা নাগৰিকত্ব আইনখনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref>{{cite news |title=Anti-Muslim violence in Delhi serves Modi well |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/26/violence-delhi-modi-project-bjp-citizenship-law |work=The Guardian |date=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Modi slammed as death toll in New Delhi violence rises |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/modi-slammed-death-toll-delhi-violence-rises-200226192504695.html |publisher=Al Jazeera |date=26 February 2020}}</ref> ====মুছলমান–শিখ সংঘাত==== [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগ]]ত [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ উত্থান ঘটিছিল। প্ৰাথমিক [[শিখ]] আৰু [[দিল্লী]]ৰ [[মুছলমান]] শক্তি কেন্দ্ৰৰ মাজত সংঘাতৰ প্ৰাৰম্ভিক উচ্চ পৰ্যায়ত উপনীত হয় ১৬০৬ চনত শিখসকলৰ পঞ্চম গুৰু গুৰু আৰ্জানক মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰদ্বাৰা অত্যাচাৰ কৰি হত্যা কৰা হয়। পঞ্চম প্ৰিয় গুৰুজনৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰই গুৰু হৰগোবিন্দ হিচাপে তেওঁৰ স্থান লয়, যিয়ে মূলতঃ শিখসকলক যোদ্ধা ধৰ্ম কৰি তুলিলে। গুৰুজীয়ে প্ৰথমে মোগল সাম্ৰাজ্যক পৰাস্ত কৰিছিল যিটো যুদ্ধ বৰ্তমানৰ গুৰদাসপুৰৰ শ্ৰী হৰগোবিন্দপুৰত হৈছিল<ref>{{cite book|last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|pages=xv–xvi}}</ref> পিছলৈ ১৬৬৫ চনত [[গুৰু টেগ বাহাদুৰ|টেগ বাহাদুৰে]] গুৰু হৈছিল আৰু ১৬৭৫ চনলৈকে শিখসকলক নেতৃত্ব দিছিল। যেতিয়া সম্ৰাটে তেওঁলোকক ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড দিছিল তেতিয়া কাশ্মীৰী পণ্ডিতসকলৰ প্ৰতিনিধি দলে তেওঁৰ ওচৰলৈ সহায় বিচাৰি আহিছিল।<ref>{{cite book|last=Rama|first=Swami|year=1986|title=Celestial Song/Gobind Geet: The Dramatic Dialogue Between Guru Gobind Singh and Banda Singh Bahadur|publisher=Himalayan Institute Press|isbn = 0-89389-103-7|pages=7–8}}</ref> এইখিনিতে ঔৰংজেবে নাগৰিকক অপৰাধৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰাৰ ভিত্তিত বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল তাৰ পিছত ধৰ্মান্তৰিত হ’লে শাস্তিৰপৰা (মৃত্যুৰ পৰ্যন্ত) ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ঔৰংজেৱৰ সাম্ৰাজ্যত শিখ আৰু হিন্দূৰ মাজত হিংসাৰ লগতে বিদ্ৰোহৰ অত্যন্ত বৃদ্ধি পালে। এইটো এটা প্ৰাৰম্ভিক উদাহৰণ যিয়ে হিন্দু-মুছলমান সংঘাত আৰু মুছলমান-শিখ সংঘাত কেনেকৈ জড়িত হৈ আছে সেই কথা স্পষ্ট কৰি দিয়ে। ইয়াৰ পিছত গুৰু গোবিন্দ সিংহ আৰু শিখসকলে ভাৰতৰ সিংহাসনৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰী বাহাদূৰ শ্বাহ জাফৰক উত্থাপন কৰাত সহায় কৰে। এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে [[আকবৰ]]ৰ সময়ৰ দৰে কিছু পৰিমাণে সুসম্পৰ্ক বজাই ৰখা হৈছিল যেতিয়ালৈকে পুনৰ বিবাদৰ সৃষ্টি হোৱা নাছিল। [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগত]] [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ৰ মাজেৰে ভাৰতলৈ বিভিন্ন আগ্ৰাসী আহিছিল যাৰ সহায়ত তেওঁলোকে লুট-পাত আৰু ভয়াবহভাৱে লুণ্ঠন কৰিছিল। উন্নত সম্পৰ্ক দুল্লা ভট্টী, মিয়ান মিৰ, পীৰ বুধু শ্বাহ, পীৰ ভিখাম শ্বাহ, বুলেহ শ্বাহৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছে।{{citation needed|date=November 2023}} ১৬৯৯ চনত শেষ গুৰু গুৰু গোবিন্দ সিংহই খালছা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এজন প্ৰাক্তন তপস্বীক গোবিন্দ সিঙে শিখক অত্যাচাৰ কৰাসকলক শাস্তি দিয়াৰ কৰ্তব্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। গুৰুজনাৰ মৃত্যুৰ পাছত বাবা বন্দা সিং বাহাদূৰ শিখ সেনাৰ নেতা হৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ ওপৰত কেইবাবাৰো আক্ৰমণৰ বাবে দায়ী। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে ক্ষমাৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰি সম্ৰাট জাহান্দৰ শ্বাহে তেওঁক ফাঁচি দিয়ে।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|author-link=Khushwant Singh|year=2006|title=The Illustrated History of the Sikhs|publisher=Oxford University Press|location=India|isbn = 0-19-567747-1|pages=47–53}}</ref> ১৭ আৰু ১৮ শতিকাৰ সময়ছোৱাত মোগল ক্ষমতাৰ অৱনতিৰ লগতে শিখ সাম্ৰাজ্যৰ শক্তি বৃদ্ধিৰ ফলত ক্ষমতাৰ ভৰসাম্যৰ সৃষ্টি হয় যিয়ে শিখসকলক অধিক হিংসাৰপৰা ৰক্ষা কৰে। ১৮৪৯ চনৰ দ্বিতীয় এংলো-শিখ যুদ্ধৰ পিছত শিখ সাম্ৰাজ্য [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য]]ত সোমাই পৰে।{{Citation needed|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত ব্যাপক জনসংখ্যাৰ আদান-প্ৰদান হৈছিল আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় প্ৰদেশ পঞ্জাৱক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল, য’ত পশ্চিম অংশ পাকিস্তানৰ হাতত নিযুক্ত কৰা হৈছিল, আনহাতে পূব অংশ ভাৰতলৈ গৈছিল। ভাৰতৰপৰা পাকিস্তানৰ পশ্চিম পঞ্জাৱলৈ ৫৩ লাখ মুছলমান স্থানান্তৰিত হয়, যিহেতু ভাৰতৰ ৩৪ লাখ হিন্দু আৰু শিখ লোক পাকিস্তানৰপৰা পূব পঞ্জাৱলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নতুনকৈ গঠিত চৰকাৰসমূহ ইমান আচৰিত পৰিসৰৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে অসজ্জিত আছিল আৰু সীমান্তৰ দুয়োপাৰে ব্যাপক হিংসা আৰু বধ সংঘটিত হৈছিল। মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমান প্ৰায় ৫ লাখ, কম অনুমান ২ লাখ আৰু উচ্চ অনুমান ১,০০০,০০০।<ref>{{cite web|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat3.htm#India|title=War Stats Redirect |access-date=6 May 2015}}</ref> ==ভাৰতীয় মুছলমান বাতৰি সংস্থা== *[[দ্য মিলি গেজেট]]: ভাৰতৰ এখন বিশিষ্ট [[ইংৰাজী ভাষা]]ৰ [[বাতৰিকাকত|বাতৰি কাকত]] যিয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু ইছলামিক দৃষ্টিকোণৰপৰা বাতৰি, বিশ্লেষণ, আৰু মতামত প্ৰদান কৰে। *[[সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড|সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড (AIMPLB)]]: মূলতঃ ভাৰতত মুছলমানসকলৰ স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সংস্থা হ’লেও এআইএমপিএলবি দেশৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ক প্ৰভাবিত কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত বিবৃতি, প্ৰতিৱেদন, বাতৰি কাকত প্ৰকাশৰ কামতো জড়িত। *[[জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ|জামিয়াত-ই-উলামা-ই-হিন্দ (জমিয়ত উলামা-ই-হিন্দ)]]: ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি আৰু সন্মানীয় মুছলমান সংগঠন জমিয়তে ইয়াৰ প্ৰকাশন আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ জৰিয়তেও বিভিন্ন সামাজিক, শৈক্ষিক, ধৰ্মীয় বিষয়ৰ বাতৰি আৰু তথ্য প্ৰচাৰ কৰে। *[[মুছলিম দাপোন]]: ভাৰত আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত বাতৰি, মতামত, আৰু বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা এটা ডিজিটেল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম। *'''ভাৰত ইছলামিক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ (IICC)''': নতুন দিল্লীৰ এই কেন্দ্ৰটো মূলতঃ সংবাদ সংস্থা নহয়, কিন্তু ইয়াত ভাৰতীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সাংস্কৃতিক, শৈক্ষিক, আৰু সামাজিক চিন্তাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী, প্ৰতিৱেদন, আৰু তথ্য প্ৰকাশ কৰা হয়। *'''[https://youtube.com/@nousnetwork নাউছ নেটৱৰ্ক]:''' ই এটা নিউজ চেনেল যিয়ে ইউটিউবত মুছলমানৰ লগতে অন্যান্য সংখ্যালঘুৰ সমস্যাৰ বিষয়ে কয়। ==ভাৰতৰ বিশিষ্ট মুছলমান== <!-- Please do not add sub-sections --> ভাৰতবৰ্ষত বহুতো বিশিষ্ট মুছলমান লোকে অসংখ্য ক্ষেত্ৰত নিজৰ নাম উজলাই তুলিছে আৰু সমগ্ৰ বিশ্বতে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উত্থান আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱত গঠনমূলক ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ভাৰত গণৰাজ্যৰ ১২ জন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ৰাষ্ট্ৰপতি]]ৰ ভিতৰত তিনিজন মুছলমান আছিল – [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]। ইয়াৰ উপৰি ৪ জন মুছলমান: [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লা]], [[আজিজ মুছাব্বৰ আহমদী]], [[মিৰ্জা হামিদুল্লাহ বেগ]] আৰু [[আলতামাছ কবীৰ]] [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ পদত অধিষ্ঠিত আছিল। [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লাহে]] ভাৰতৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপেও দুটা পৃথক অনুষ্ঠানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; আৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ তিনিওটা পদতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ সুকীয়া সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="M. Hidayatullah">{{cite web|url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/mhidayatullah.htm|title=M. Hidayatullah|publisher=[[Supreme Court of India]]|access-date=8 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106034450/http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/mhidayatullah.htm|archive-date=6 January 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="EBC article on J. Hidayatullah">{{cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/articles/92v4a2.htm |title=Full Court Reference in Memory of The Late Justice Mohammad Hidayatullah |first1=P.D. |last1=Desai |date=1992 |work=Supreme Court Cases Journal |publisher=Eastern Book Company, Lucknow |access-date=8 June 2008 }}</ref> তিনিখন ভিন্ন ৰাজ্যৰ ([[পঞ্জাব, ভাৰত|পাঞ্জাৱ]], [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]]) চৰকাৰত বিভিন্ন সময়ত কেবিনেট মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা [[তৈয়ব হুছেইন|তায়াব হুছেইনে]] ভাৰতৰ ইতিহাসৰ একমাত্ৰ ৰাজনীতিবিদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref name=":0" /> [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|ড° জাকিৰ হুছেইন]], [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান]], [[আবুল কালাম আজাদ|মৌলানা আবুল কালাম আজাদ]], [[এ পি জে আব্দুল কালাম|ড° এ পি জে আব্দুল কালাম]], [[ বিছমিল্লাহ খান|উস্তাদ বিছমিল্লাহ খান]] ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা [[ভাৰত ৰত্ন|ভাৰত ৰত্ন বঁটা]] লাভ কৰা ভাৰতৰ বিশিষ্ট মুছলমান।<ref>{{cite web|url=https://clarionindia.net/5-muslims-among-bharat-ratna-awardees-a-tribute-to-excellence-and-diversity/?amp=1|title= 5 Muslims among Bharat Ratna awardees- A tribute to excellence and diversity|access-date=6 May 2022}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[মহম্মদ হামিদ আনছাৰী]], প্ৰাক্তন বৈদেশিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ মুছলমান। ড° এছ ৱাই কুৰাইছি আৰু চৈয়দ নাছিম আহমদ জাইদী দুয়োজনেই ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="yahind.com">{{cite web|url=http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|title=S.Y. Quraishi appointed as election commissioner of India from YaHind.Com|access-date=6 May 2015|archive-date=2 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502084543/http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|url-status=dead|archivedate=2 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502084543/http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|deadurl=yes}}</ref>বিশিষ্ট ভাৰতীয় মুছলমান আমোলা আৰু কূটনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আছে আবিদ হুছেইন, আলী য়াভাৰ জং আৰু আছাফ আলী। জাফৰ ছাইফুল্লাহ ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৪ চনলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিব আছিল।<ref name="the first 50 years-p252">{{cite book |page=252 |title=Independent India: the first fifty years |first1=Hiranmay |last1=Karlekar |publisher=Indian Council for Cultural Relations and Oxford University Press |date=1998}}</ref> ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ বৈদেশিক সচিব আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি আছিল ছলমান হাইদৰ।<ref name="apcd.anu.edu.au">{{cite web |url=http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |title=2004 Transnational Policy Forum Participants |website=Asia-Pacific College of Diplomacy |publisher=Australian National University |archive-url=https://web.archive.org/web/20060505102848/http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |archive-date=5 May 2006 |access-date=27 November 2025 |archivedate=5 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060505102848/http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/nol/shared/spl/hi/programmes/analysis/transcripts/15_03_07.txt|title=Anchor Aweigh?|work=[[BBC Radio 4]] |date=15 March 2007 }}</ref> ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাত অসংখ্য মুছলমানে উচ্চ পদবী লাভ কৰিছে, কেইবাজনো আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান পদবী লাভ কৰিছে আৰু ৰাজ্যিক আৰু কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বাহিনী উভয়ৰে অধিনায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে। ২০১৩ চনত আই পি এছৰ বিষয়া চৈয়দ আছিফ ইব্ৰাহিমে চোৰাংচোৱা ব্যুৰোৰ প্ৰথমজন মুছলমান সঞ্চালক হিচাপে পৰিগণিত হয়, যিটো সেৱাৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ নিযুক্তি। ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহৰ (জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাহিৰে) সাতজন মুছলমান মুখ্যমন্ত্ৰী আছে: # [[বৰকাতুল্লাহ খান]] ([[ৰাজস্থান]]: ১৯৭১–৭৩) # [[আব্দুল গাফুৰ (ৰাজনীতিবিদ)|আব্দুল গাফুৰ]] ([[বিহাৰ]]: ১৯৭৩–৭৫) # [[চি এইচ মহম্মদ কয়]] ([[কেৰালা]]: ১৯৭৯) # [[চৈয়দা আনোৱাৰা টাইমূৰ|আনোৱাৰা টাইমুৰ]] ([[অসম]]: ১৯৮০–৮১) # [[এ আৰ আণ্টুলায়]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]: ১৯৮০–৮২) # [[মহম্মদ আলিমুদ্দিন]] ([[মণিপুৰ]]: ১৯৭৩–৭৪) # [[এম. অ. এইচ. ফাৰুক]] পুদুচেৰি কেন্দ্ৰ শাসিত অঞ্চলৰ তিনিবাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল। <!-- Entertainment --> [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] জগতৰ জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰভাৱশালীৰ লগতে সমালোচকৰ প্ৰশংসিত একাংশ অভিনেতা-অভিনেত্ৰী মুছলমান। ইয়াৰ ভিতৰত [[দিলীপ কুমাৰ|ইউছুফ খান]] (মঞ্চৰ নাম [[দিলীপ কুমাৰ]]),<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/the-one-and-only-dilip-kumar-the-actor-who-shaped-world-biggest-film-industry-7392998/|title=The one and only Dilip Kumar: The actor who shaped world's biggest film industry|work=The Indian Express |date=7 July 2021}}</ref> [[শ্বাহৰুখ খান]],<ref>Zubair Ahmed (23 September 2005) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4274774.stm Who's the real Shah Rukh Khan?] BBC News Retrieved on 30 March 2009.</ref> [[ছলমান খান]], [[আমিৰ খান]],<ref>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |title=Aamir speaks out on alienation as a Muslim |work=IndiaGlitz |date=5 August 2005 |access-date=30 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051130191313/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |archive-date=30 November 2005 |archivedate=30 November 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051130191313/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |deadurl=yes }}</ref> [[ছাইফ আলী খান]],<ref name=sak>{{cite news |first1=Deepa |last1=Gahlot |date=July 1998 |url=http://www.sabrang.com/cc/comold/august98/saif.htm |title='Religion played a major role in my upbringing' |work=Communalism Combat |publisher=[[Sabrang Communications]] |access-date=3 April 2009 |archivedate=6 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606052619/http://www.sabrang.com/cc/comold/august98/saif.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-went-to-a-Muslim-builder-says-Saif/articleshow/3385672.cms |first1=Subhash K |last1=Jha |date=21 August 2008 |archive-date=9 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509215025/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-21/news-interviews/27923991_1_saif-muslim-societies |title='I went to a Muslim builder,' says Saif |work=[[The Times of India]] |url-status=live |access-date=30 March 2009}}</ref> [[মধুবালা]],<ref>{{cite news |url=http://www.topnews.in/interesting-facts-and-figures-madhubala-2140744 |title=Interesting Facts and Figures : Madhubala |work=TopNews (India) |first1=Mohit |last1=Joshi |date=17 March 2009 |access-date=30 March 2009}}</ref> [[নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকী]],<ref>PTI (24 April 2017) [http://www.huffingtonpost.in/2017/04/24/watch-nawazuddin-siddiqui-explains-that-he-isnt-just-a-muslim_a_22052880/ Watch: Nawazuddin Siddiqui Explains That He Isn't Just A Muslim, But A Bit Of All Religions] ''HuffPost''. Retrieved 24 April 2017.</ref> [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]], [[জনী ৱাকাৰ]], [[শাবানা আজমী]],<ref>[https://web.archive.org/web/20130509215016/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-17/india/27919758_1_indian-democracy-shabana-azmi-muslims Indian democracy unfair to Muslims: Shabana Azmi] ''The Times of India''. 17 August 2008. Retrieved 3 April 2009.</ref> [[ৱাহীদা ৰহমান]],<ref name="Waheeda Rehman honoured with Dadasaheb Phalke Award for contributions to Indian cinema, expemplifying ‘strength of Bharatiya Nari’">{{cite news |last1=The Indian Express |title=Waheeda Rehman honoured with Dadasaheb Phalke Award for contributions to Indian cinema, expemplifying 'strength of Bharatiya Nari' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-for-contributions-to-indian-cinema-expemplifying-strength-of-bharatiya-nari-8956704/ |access-date=26 September 2023 |date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926093107/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-for-contributions-to-indian-cinema-expemplifying-strength-of-bharatiya-nari-8956704/ |archive-date=26 September 2023 |language=en}}</ref> [[মুমতাজ (ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী)|মুমতাজ]], [[আমজাদ খান (অভিনেতা)|আমজাদ খান]], [[অজিত খান]], [[কাদেৰ খান]], [[ফিৰোজ খান (অভিনেতা)|ফিৰোজ খান]], [[সঞ্জয় খান]], [[মীনা কুমাৰী]], [[প্ৰেম নাজিৰ]], [[মামুটী]], [[দুলকুৰ ছালমান]], [[আছিফ আলী (অভিনেতা)|আছিফ আলী]], [[নৰ্গিছ]], [[ইৰফান খান]], [[ফৰিদা জালাল]], [[আৰ্ছাদ ৱাৰছি]], [[মেহমুদ (অভিনেতা)|মেহমুদ]], [[আলী ফজল]], [[ফাৰহান আখতাৰ]], [[জীনত আমান]], [[ৰাজা মুৰাদ]], [[ফাৰুক শ্বেখ]] আৰু [[টাবু (অভিনেত্ৰী)|তাবু]]। ভাৰতীয় চিনেমাৰ কিছুমান পৰিচিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত [[মেহবুব খান]], [[খোৱাজা আহমদ আব্বাছ]], [[নাছিৰ হুছেইন]], [[কমল আমৰোহী]], [[কে. আছিফ]], [[চুলতান আহমেদ (পৰিচালক)|চুলতান আহমেদ]], [[আনীছ বাজমী]], [[মনছুৰ খান]], [[কবীৰ খান (পৰিচালক)|কবীৰ খান]], [[আলী আব্বাছ জাফৰ]] আৰু [[আব্বাছ–মুস্তান]] যুটি। ভাৰতৰ অন্যান্য পৰিৱেশন কলাৰ ক্ষেত্ৰতো ভাৰতীয় মুছলমানসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে, বিশেষকৈ সংগীত, আধুনিক শিল্প আৰু নাট্যক্ষেত্ৰত। [[মকবুল ফিদা হুছেইন]] ভাৰতৰ অন্যতম পৰিচিত সমসাময়িক শিল্পী। [[একাডেমী বঁটা]] বিজয়ী [[ৰেচুল পুকুটি]] আৰু [[এ. আৰ. ৰহমান]], [[নৌছাদ]], [[ছালিম–চুলেমান]] আৰু [[নদীম–শ্ৰাৱন]] যুটিৰ নদীম আখতাৰ ভাৰতৰ কিছুমান বিখ্যাত সংগীতজ্ঞ। [[আব্ৰাৰ আলভি]] ভাৰতীয় চিনেমাৰ বহুতো মহান ক্লাছিক ৰচনা কৰিছিল। বিশিষ্ট কবি আৰু গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত আছে [[শ্বকীল বদয়ুনি]], [[চাহিৰ লুধিয়ানভি]] আৰু [[মাজৰুহ চুলতানপুৰী]]। মুছলমান ধৰ্মৰ জনপ্ৰিয় ভাৰতীয় গায়কসকলৰ ভিতৰত আছে [[মহম্মদ ৰফি]], [[অনু মালিক]], [[মহম্মদ আজিজ]], [[লাকী আলী]], [[জাভেদ আলী]], [[আৰমান মালিক]], [[আদনান ছামি]], [[তালাত মাহমুদ]] আৰু [[ছামছাদ বেগম]]। আন এজন বিখ্যাত ব্যক্তিত্ব হ'ল [[পদ্ম বিভূষণ]] বঁটা বিজয়ী [[তবলা]] মাষ্টাৰ [[জাকিৰ হুছেইন (সংগীতজ্ঞ)|জাকিৰ হুছিয়ান]]। <!-- Sports--> [[ছানিয়া মিৰ্জা]], [[হায়দ্ৰাবাদ, ভাৰত|হায়দ্ৰাবাদ]] ৰ পৰা, সৰ্বোচ্চ স্থানপ্ৰাপ্ত ভাৰতীয় মহিলা টেনিছ খেলুৱৈ। ভাৰতীয় [[ক্ৰিকেট]] (ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া) ৰ বিশিষ্ট মুছলমান নামসমূহৰ ভিতৰত আছে [[ইফতিখাৰ আলী খান পতৌদি]], [[মনছুৰ আলী খান পাটাউদী]] আৰু [[মহম্মদ আজহাৰুদ্দিন]], যিসকলে বিভিন্ন অনুষ্ঠানত ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ অধিনায়কত্ব কৰিছিল। ভাৰতৰ আন আন বিখ্যাত মুছলমান ক্ৰিকেটাৰসকল হ'ল [[মুছতাক আলী]], [[চৈয়দ কিৰমানী]], [[আৰ্ছাদ আয়ুব]], [[মহম্মদ কাইফ]], [[মুনাফ পেটেল]], [[জহীৰ খান]], [[ইৰফান পাঠান]], [[ইউছুফ পাঠান]], [[মহম্মদ ছামি]], [[মহম্মদ ছিৰাজ]] আৰু [[ৱাছিম জাফাৰ]]। <!-- Business --> [[File:Azim H. Premji World Economic Forum 2013.jpg|thumb|150px|right|ভাৰতৰ ৩য় বৃহত্তম আই টি কোম্পানী উইপ্ৰ’ [[প্ৰযুক্তি|টেকন’লজিছ]]ৰ চিইঅ’ আৰু অনুমাণিক ১৭.১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সম্পত্তিৰে ভাৰতৰ ৫ম ধনী ব্যক্তি [[আজিম প্ৰেমজী]]<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/2007/11/14/billionaires-walton-buffett-biz-cz_ah_1114frugalbillies.html|title=The Frugal Billionaires|author=Asher Hawkins|date=14 November 2007|work=Forbes|access-date=6 May 2015}}</ref>]] ভাৰতত কেইবাজনো প্ৰভাৱশালী মুছলমান ব্যৱসায়ীৰ বাসস্থান। ভাৰতৰ কিছুমান বিশিষ্ট প্ৰতিষ্ঠান যেনে উইপ্ৰ’, ৱকহাৰ্ড, হিমালয় হেল্থ কেয়াৰ, হামডাৰ্ড লেবৰেটৰী, চিপলা আৰু মিৰ্জা টেনাৰ্ছ মুছলমানসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ফৰ্বছ আলোচনীয়ে নাম উল্লেখ কৰা একমাত্ৰ দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমান কোটিপতি ইউছুফ হামিদ আৰু আজিম প্ৰেমজী ভাৰতৰ। <!-- Military --> যদিও ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত মুছলমানৰ প্ৰতিনিধিত্ব কম, হিন্দু আৰু শিখৰ তুলনাত,<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/arvind-kala-hiding-what-s-well-known-106030401044_1.html|title=Arvind Kala: Hiding what's well-known|last=Kala|first=Arvind|date=2006-03-04|work=Business Standard India|access-date=2017-07-28}}</ref> কেইবাজনো ভাৰতীয় সামৰিক মুছলমান জোৱানে জাতিটোৰ প্ৰতি ব্যতিক্ৰমী সেৱাৰ বাবে বীৰত্বৰ বঁটা আৰু উচ্চ পদবী লাভ কৰিছে। ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধৰ সময়ত এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল আই এইচ লতিফ এয়াৰ ষ্টাফৰ (ভাৰত) ডেপুটি চিফ আছিল আৰু পিছলৈ ১৯৭৩ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনলৈকে ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ এয়াৰ ষ্টাফৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>[http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/previous/latifbiodata.htm Air Chief Marshal Idris Hasan Latif, PVSM] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518201546/http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/previous/latifbiodata.htm |date=18 May 2011 }}</ref><ref>Civil-military relations: regional perspectives, Morris Janowitz, Inter-university Seminar on Armed Forces and Society, Sage Publications, 1981. p. 118</ref> এয়াৰ মাৰ্শ্বাল জাফ্ফৰ জহীৰে (১৯২৩–২০০৮) আই এ এফ আগ্ৰাৰ কমাণ্ডাৰ আছিল আৰু ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ সেৱাৰ বাবে সজ্জিত হৈছিল, অৱশেষত এয়াৰ মাৰ্শ্বাল পদবীলৈ উন্নীত হৈছিল আৰু ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮০ চনলৈকে অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ সঞ্চালক প্ৰধান হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰৰ অন্ত পেলাইছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/air-marshal-jaffar-zaheer-principled-indian-air-force-officer-806294.html |title=Air Marshal Jaffar Zaheer: Principled Indian Air Force officer |date=23 October 2011 |work=[[The Independent]]}}</ref> ১৯৬৫ চনত আছাল উত্তৰৰ যুদ্ধৰ সময়ত [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ আব্দুল হামিদে মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক সজ্জা [[পৰম বীৰ চক্ৰ]]ৰ সন্মান লাভ কৰে।<ref>[Maj Gen Cardozo, Ian (2003). Param Vir. New Delhi: Lotus Collection. {{ISBN|81-7436-262-2}}]</ref><ref>{{cite web|url=http://indianarmy.nic.in/PVC/photo_6.htm|title=The Param Vir Chakra Winners' home page for Company Quarter Master Havildar Abdul Hamid|access-date=6 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215807/http://indianarmy.nic.in/PVC/photo_6.htm|archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|১৯৪৭ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধ]]ৰ সময়ত কৰা কাৰ্যৰ বাবে আন দুজন মুছলমান – ব্ৰিগেডিয়াৰ মহম্মদ উছমান আৰু মহম্মদ ইছমাইলক মহা বীৰ চক্ৰৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|title=Maha Vir Chakra|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610015036/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|archive-date=10 June 2011|url-status=dead|archivedate=10 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610015036/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ উচ্চ পদস্থ মুছলমানসকলৰ ভিতৰত আছে- *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল জমীল মাহমুদ (প্ৰাক্তন জিঅ’চি-ইন-চি ইষ্টাৰ্ণ কমাণ্ড° ১৯৯২–৯৩),<ref>{{cite news |url=http://muslimmirror.com/eng/lieutenant-general-p-m-hariz-took-over-as-commander-in-chief-of-the-southern-command/ |title=Lieutenant General P. M. Hariz took over as Commander-In-Chief of the Southern Command |work=Muslim Mirror |location=India |date=29 September 2016 |access-date=17 December 2016}}</ref> *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল ছামি খান (ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমীৰ কমাণ্ডেণ্ট: ১৯৮৫–৮৬, GoC-in-C, কেন্দ্ৰীয় কমাণ্ড° ১৯৮৮–৮৯) *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল পাটিয়াৰিমল মহম্মদ হাৰিছ (জি অ’ চি-ইন-চি, দক্ষিণ কমাণ্ড° ২০১৬–১৭),<ref>{{cite web|author=Anil Bhat|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/87825/ |title=Brave Indians, also Muslim |work=The Indian Express |location=India |date=14 February 2006 |access-date=14 September 2010}}</ref> *এয়াৰ মাৰ্শ্বাল চৈয়দ শ্বাহিদ হুছেইন নাকভি (এয়াৰ ষ্টাফৰ উপ-মুখ্য: ১৯৯৭–৯৯, জ্যেষ্ঠ এয়াৰ ষ্টাফ বিষয়া, প্ৰশিক্ষণ কমাণ্ড ১৯৯৯–২০০১)<ref name="Bharat_Rakshak_Service_Record">{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/7193|title=Air Marshal Syed Shahid Hussein Naqvi|publisher=Bharat Rakshak|access-date=17 February 2019}}</ref> *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল [[চৈয়দ আতা হাছনাইন]] (জি অ’ চি পঞ্চদশ কৰ্পছ: ২০১০–২০১২, সামৰিক সচিব: ২০১২–১৩) *মেজৰ জেনেৰেল [[আফছিৰ কৰিম]] *মেজৰ জেনেৰেল এছ এম হাছনাইন *মেজৰ জেনেৰেল মহম্মদ আমিন নাইক।<ref>{{cite news |url=http://www.merinews.com/article/a-high-profile-naik-of-indian-army/132377.shtml |title=A high-profile 'Naik' of Indian Army |work=Merinews |date=13 April 2008 |first1=Rajesh |last1=Bhat |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028182723/http://www.merinews.com/article/a-high-profile-naik-of-indian-army/132377.shtml |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}</ref> <!-- Science and technology --> ভাৰতৰ অন্যতম সন্মানীয় বিজ্ঞানী তথা ভাৰতৰ ইণ্টিগ্ৰেটেড গাইডেড মিছাইল ডেভেলপমেণ্ট প্ৰগ্ৰেমৰ পিতৃ [[এ পি জে আব্দুল কালাম|আব্দুল কালাম]]ক ভাৰতৰ একাদশ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ৰাষ্ট্ৰপতি]] হিচাপে নিযুক্তিৰ জৰিয়তে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{citation |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/Abdulkalam/Abdulkalam.htm |title=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309080244/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/Abdulkalam/Abdulkalam.htm |date= 9 March 2007 |archive-date=9 March 2007 |work=Vigyan Prasar Science Portal}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগলৈ তেওঁৰ বিস্তৃত অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ ''মিছাইল মেন'' বুলি ডাকনাম দিয়া হয়<ref>R. K. Pruthi.[https://books.google.com/books?id=Ee3PR5HFBCAC&dq=%22Abdul+Kalam%22+%22missile+man%22&pg=PA61 ''President A.P.J. Abdul Kalam.''] Anmol Publications, 2002. {{ISBN|978-81-261-1344-6}}; Ch. 4. Missile Man of Idia. pp. 61–76</ref> আৰু ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে থকা কালত তেওঁক মৰমেৰে পিপলছ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে পৰিচিত হৈছিল। নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ অ’চেন’গ্ৰাফীৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক চৈয়দ জাহুৰ কাছিমে ভাৰতৰ প্ৰথমটো বৈজ্ঞানিক অভিযানৰ নেতৃত্ব দি [[এণ্টাৰ্কটিকা|এণ্টাৰ্কটিকা]]লৈ যোৱাৰ লগতে দক্ষিণ গংগোত্ৰী প্ৰতিষ্ঠাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য, মহাসাগৰ উন্নয়ন বিভাগৰ সম্পাদক আৰু ভাৰতত মেৰু গৱেষণাৰ প্ৰতিষ্থাপক আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |title=Interview: Dr SZ Qasim |access-date=15 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916052340/http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |archive-date=16 September 2010 |url-status=dead |archivedate=16 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916052340/http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |deadurl=yes }}</ref> আন বিশিষ্ট মুছলমান বিজ্ঞানী আৰু অভিযন্তাসকলৰ ভিতৰত হায়দৰাবাদৰ ডেকান কলেজ অৱ মেডিকেল চাইন্সেছ আৰু চেণ্টাৰ ফৰ লিভাৰ ৰিচাৰ্চ এণ্ড ডায়েগনষ্টিকছৰ ষ্টেম চেল বিজ্ঞানী আৰু চি এম হাবিবুল্লাহ অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090228/dplus.htm#3 |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |title=Hope hangs on stem cell therapy |date=27 February 2009 |first1=Neena |last1=Sharma |access-date=6 May 2015}}</ref> ইউনানী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত হাকিম আজমল খান, হাকিম আব্দুল হামিদ আৰু হাকিম চৈয়দ জিল্লুৰ ৰহমানৰ নাম ল’ব পাৰি। চেলিম আলী, এজন ভাৰতীয় পক্ষীবিজ্ঞানী আৰু প্ৰকৃতিবিদ, যাক "ভাৰতৰ চৰাই মানুহ" বুলিও জনা যায়। জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী মুছলমানৰ তালিকাত মৌলানা মাহমুদ মাদানী, আখতাৰ ৰাজা খান, জাকিৰ আব্দুল কৰিম নাইক, ৱাহিদুদ্দিন খান, আবুল কাছিম নোমানী চৈয়দ মহম্মদ আমিন মিয়ান কৌদ্ৰী, [[আমিৰ খান]] আৰু আবুবাকাৰ আহমদ মুছলিয়াৰৰ দৰে ২১ জন ভাৰতীয় (২০১৭ চনত) আছিল। দক্ষিণ এছিয়াত সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ বাবে জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দৰ নেতা তথা সাংসদ মাহমুদ মাদানীয়ে ৩৬ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|author=Bhaskar Roy, TNN|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kalam-Shah-Rukh-in-most-influential-Muslims-list/articleshow/5328554.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512000003/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-12/india/28109876_1_islamic-terror-muslims-maulana-mahmood-madani |url-status=live |archive-date=12 May 2013 |title=Kalam, Shah Rukh in most influential Muslims list |date=12 December 2009 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=14 September 2010}}</ref> এই তালিকাত চৈয়দ আমিন মিয়ানে ৪৪ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত জমিতা ভাৰতত [[জুম্মাৰ নামাজ|জুমুৱা]] [[ছালাত|নামাজ]] সেৱাৰ নেতৃত্ব দিয়া প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/woman-imam-leads-friday-prayer-service-in-kerala-claims-to-be-first-in-india/story-teJA1BKyUyqaNOIV6kNB5O.html |quote=Breaking gender stereotypes, a 34-year-old woman has led Jumu’ah, a Friday prayer service of Muslims, in Malappuram in Kerala, claimed to be the first in the history of the country. Jamitha, the general secretary of Quran Sunnat Society, took the role of the 'imam' of the prayers held at the office of the Society in the Muslim-dominated district on Friday. |title=Woman Imam leads Friday prayer service in Kerala, claims to be first in India |agency=Press Trust of India |newspaper=[[Hindustan Times]]|date=27 January 2018}}</ref> ==লগতে চাওক== {{Portal|India|Islam}} {{div col|colwidth=22em}} * [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] * [[ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্য]] * [[মোগল স্থাপত্য]] * [[ইছলামিক শিল্প]] * [[ইছলামৰ ইতিহাস]] * [[মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতৰ বিজ্ঞানীসকলৰ তালিকা]] * [[মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতৰ উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠানৰ তালিকা]] * [[দক্ষিণ এছিয়াত ইছলাম]] * [[বঙালী মুছলমান]] * [[বিহাৰী মুছলমান]] * [[হিন্দু–ইছলামিক সম্পৰ্ক]] {{div col end}} ==তথ্যসমূহ== ===টোকা=== {{Notelist}}<references group="web" /> ===উদ্ধৃতি=== {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == {{Refbegin|30em}} * [[Asghar Ali Engineer]], ''Islam in India: The Impact of Civilizations''. Shipra Publications, 2002. {{ISBN|81-7541-115-5|}}. * Mohamed Taher. ''Muslims in India: Recent Contributions to Literature on Religion, Philosophy, History, & Social Aspects''. Anmol Publications PVT. LTD., 1993. {{ISBN|81-7041-620-5|}}. [https://books.google.com/books?id=KRVd8384LyMC&q=Muslims+in+India Excerpts] * Mohammad Mujeeb. ''Islam in South Asia: A Short History''. Leiden and Boston: Brill, 2008. * [[Murray Thurston Titus]], ''Indian Islam: A Religious History of Islam in India''. Milford, Oxford university press, 1930. {{ISBN|81-7069-096-X|}} * Yogindar Sikand. ''Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-faith Relations''. Routledge, 2004. {{ISBN|0-415-31486-0|}}. * Elliot and Dowson: [[The History of India as told by its own Historians]], New Delhi reprint, 1990. * Elliot, Sir H. M., Edited by Dowson, John. [[The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period]]; published by London Trubner Company 1867–1877. (Online Copy: [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period; by Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877] – This online Copy has been posted by: [https://web.archive.org/web/20070929132016/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp The Packard Humanities Institute; Persian Texts in Translation; Also find other historical books: Author List and Title List]) * {{cite book|editor1-last=Majumdar|editor1-first=Ramesh Chandra|editor1-link=R. C. Majumdar|editor2-last=Pusalker|editor2-first=A. D.|editor3-last=Majumdar|editor3-first=A. K.|date=1960|title=The History and Culture of the Indian People|volume=VI: The Delhi Sultanate|location=Bombay|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|title-link=The History and Culture of the Indian People}} * {{cite book|editor1-last=Majumdar|editor1-first=Ramesh Chandra|editor1-link=R. C. Majumdar|editor2-last=Pusalker|editor2-first=A. D.|editor3-last=Majumdar|editor3-first=A. K.|date=1973|title=The History and Culture of the Indian People|volume=VII: The Mughal Empire|location=Bombay|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|title-link=The History and Culture of the Indian People}} * {{cite journal|last=Mistry|first=Malika B.|date=December 2005|title=Muslims in India: A demographic and socio-economic profile|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|volume=25|issue=3|pages=399–422|doi=10.1080/13602000500408468|s2cid=143931874}} * M K A Siddiqui (ed.), ''Marginal Muslim Communities in India'', Institute of Objective Studies, New Delhi (2004) ([https://web.archive.org/web/20110408200244/http://www.iosworld.org/life_on_the_margins.htm review]) * {{cite journal|last=Nizami|first=Khaliq Ahmad|title=Some Aspects of Khānqah Life in Medieval India|journal=[[Studia Islamica]]|volume=8|issue=8|pages=51–69|year=1957|doi=10.2307/1595247|jstor=1595247|publisher=Maisonneuve &#38}} *{{cite book|title=Indo-Islamic society: 14th – 15th centuries|first=André|last=Wink|volume=3 of Al-Hind Series|year=2004|publisher=BRILL|url=https://books.google.com/books?id=nyYslywJUE8C|isbn=9004135618|access-date=24 April 2014}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} {{wikiquote}} * Online Copy: [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period; by Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877] – This online Copy has been posted by: [https://web.archive.org/web/20070929132016/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp The Packard Humanities Institute; Persian Texts in Translation; Also find other historical books: Author List and Title List] * {{Country study}} {{Navboxes|list= {{Asia in topic|Islam in}} {{Indian Muslim}} {{Religion in India topics}} }} [[Category:ভাৰতত ইছলাম]] [[Category:দেশ অনুসৰি ইছলাম]] [[Category:ভাৰতত ধৰ্ম]] 86mse1qqh9re111a5apxm8uen4oszqs 0 128359 634350 613557 2026-09-05T14:44:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634350 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]|access-date=2025-11-29|archivedate=2009-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090707214924/http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|deadurl=yes}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাগ == === জিলাসমূহ === পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|প্ৰশাসনিক জিলা]], ৪০টা [[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয় সচিবালয়]] (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন [[গ্ৰাম নীলধাৰী]] (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে। {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! rowspan=2|[[ৰাজধানী]] ! rowspan=2|জিলা সচিব ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয়<br />সচিবালয়]] ! rowspan=2|[[গ্ৰাম নীলধাৰী|জি.এন.]]<br />বিভাগ<br /><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Colombo District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Gampaha District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Kalutara District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|deadurl=yes}}</ref> ! rowspan=2|মুঠ<br />কালি<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! rowspan=2|ভূমি<br />ভাগ<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! colspan=6|জনসংখ্যা (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> ! rowspan=2|জনসংখ্যাৰ<br />ঘনত্ব<br />(/কিমি^২) |- style="vertical-align:bottom;" ! style="width:70px;"|সিংহলী || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান মুৰ || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান তামিল || style="width:70px;"|ভাৰতীয় তামিল|| style="width:70px;"|অন্যান্য || style="width:70px;"|মুঠ |- | align=left|[[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] || align=left|[[কলম্বো]] || align=left|সুনীল কান্নানগাড়া || ১৩ || ৫৬৬ || ৬৯৯ || ৬৭৬ || ১,৭৭১,৩১৯ || ২৪২,৭২৮ || ২৩১,৩১৮ || ২৭,৩৩৬ || ৩৭,১০৮ || '''২,৩০৯,৮০৯''' || ৩,৩০৪ |- | align=left|[[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] || align=left|[[গাম্পাহা]] || align=left|জে. জে. ৰত্নচিৰি || ১৩ || ১,১৭৭ || ১,৩৮৭ || ১,৩৪১ || ২,০৭৯,১১৫ || ৯৫,৫০১ || ৮০,০৭১ || ১০,৮৭৯ || ২৯,০৭৫ || '''২,২৯৪,৬৪১''' || ১,৬৫৪ |- | align=left|[[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] || align=left|[[কালুতৰা]] || align=left|ইউ. ডি. চি. জয়লাল || ১৪ || ৭৬২ || ১,৫৯৮ || ১,৫৭৬ || ১,০৫৪,৯৯১ || ১১২,২৭৬ || ২৪,৩৬২ || ২৩,৬১১ || ২,০২০ || '''১,২১৭,২৬০''' || ৭৬২ |- style="font-weight:bold" | align=left colspan=3|মুঠ || ৪০ || ২,৫০৫ || ৩,৬৮৪ || ৩,৫৯৩ || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৪৫০,৫০৫ || ৩৩৫,৭৫১ || ৬১,৮২৬ || ৬৮,২০৩ || ৫,৮২১,৭১০ || ১,৫৮০ |} ===প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ=== [[File:Colombo sunset aerial Pano (29446036634).jpg|thumb|1100px|center|{{center|[[কলম্বো]] শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ জনবহুল আৰু বৃহত্তম চহৰ}}]] {{Largest cities | country = পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা | stat_ref = ২০২৪ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref name="CHAPTER XV">{{cite web|title=Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2011 - 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|website=Statistics Statistical Abstract 2013|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka|access-date=5 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093342/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|archive-date=13 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Table 2.4# Population of Municipal Councils and Urban Councils by sex Census, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2019/CHAP2/2.4 |website=Department of Census and Statistics}}</ref> | list_by_pop = শ্ৰীলংকাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা | div_name = জিলা | div_link = শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ{{!}}জিলা | city_1 = কলম্বো | div_1 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_1 = 639,818 | city_2 = কাদুৱেলা | div_2 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_2 = 252,041 | city_3 = দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া | div_3 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_3 = 219,827 | city_4 = মহাৰাগামা | div_4 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_4 = 196,423 | city_5 = মোৰাটুৱা | div_5 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_5 = 185,031 | city_6 = কেচবেৱা | div_6 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_6 = 245,232 | city_7 = নিগোম্বো | div_7 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_7 = 137,223 | city_8 = শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে | div_8 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_8 = 115,826 | city_9 = গাম্পাহা | div_9 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_9 = 9,350 | city_10 = কাটুনাইকে | div_10 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_10 = 84,643 }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead|archivedate=3 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|deadurl=yes}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead|archivedate=22 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/|access-date=2025-11-29|archivedate=2017-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170123082024/http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/|access-date=2025-11-29|archivedate=2026-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260106052432/https://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29|archivedate=2016-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160627134513/http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29|archivedate=2016-05-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160519213555/http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead|archivedate=2017-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] rfbogfm7jw55kubnl4wwntew83xcs78 0 128610 634397 602551 2026-09-05T19:54:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634397 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = বেবীচক্ৰ | logo = BabyChakra logo.svg | logo_size = | screenshot = | screenshot_size = | caption = | url = {{url|babychakra.com}} | commercial = হয় | type = অভিভাৱকসকলৰ বাবে অনলাইন কমিউনিটি প্লেটফৰ্ম | registration = ঐচ্ছিক | language = [[ইংৰাজী]], [[হিন্দী]] | owner = InfoMoko Technology Pvt. Ltd. | launch_date = ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫ | current_status = সক্ৰিয় | revenue = | headquarters = ফিনিক্স পেৰেগন প্লাজা, ৩বি–৪৮/৪৯, এল.বি.এছ. মাৰ্গ, কুৰ্লা ৱেষ্ট, [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৪০০০৭০ | country = [[ভাৰত]] | key_people = নৈয়া চাগী (সহ–স্থাপক), মিতেছ কাৰিয়া (সহ–স্থাপক) | num_users = | alexa = | issn = | oclc = }} '''বেবীচক্ৰ''' হৈছে অভিভাৱকসকলৰ বাবে এক অনলাইন কমিউনিটি প্লেটফৰ্ম, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[মুম্বাই]]ত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=How Naiyya Saggi Built BabyChakra Into A Mothers' Social Network |url=https://www.forbesindia.com/article/startups/how-naiyya-saggi-built-babychakra-into-a-mothers-social-network/44387/1 |access-date=2023-08-02 |website=Forbes India |language=en}}</ref><ref name=":0"/> ২০২২ চনৰ আগষ্ট মাহত হাৰ্ভাৰ্ড বাণিজ্য বিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক শিখৰ ঘোষে বেবীচক্ৰক লৈ এটা কেচ ষ্টাডি কৰিছিল।<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-08-29 |title=BabyChakra is now the focus of a Harvard Business School case study |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/education/babychakra-is-now-focus-of-a-harvard-business-school-case-study/article65826455.ece |access-date=2023-08-02 |website=The Hindu Business Line |language=en}}</ref> == ইতিহাস == বেবীচক্ৰ ২০১৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত নৈয়া চাগী আৰু মিতেছ কাৰিয়াই আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-02-08 |title=Baby Chakra's Naiyya Saggi and her journey from Law School to entrepreneurship |url=https://www.firstpost.com/business/baby-chakras-naiyya-saggi-on-her-journey-from-law-school-to-entrepreneurship-2613546.html |access-date=2023-08-02 |website=Firstpost |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Singal |first=Aastha |date=2018-09-14 |title=BabyChakra Has a Plan for the Modern Indian Mothers to Manage Their Baby & Themselves Better |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/growth-strategies/babychakra-has-a-plan-for-the-modern-indian-mothers-to/320088 |access-date=2023-08-02 |website=Entrepreneur |language=en}}</ref> এই প্লেটফৰ্মটোৱে গৰ্ভধাৰণ, প্ৰসূতি, শিশুজীৱন আৰু প্ৰাৰম্ভিক শৈশৱ সম্পৰ্কীয় তথ্য প্ৰদান কৰে। ২০১৫ চনত বেবীচক্ৰই চীড ফাণ্ডিং লাভ কৰিছিল আৰু ২০১৬ চনত ৰাউণ্ডগ্লাছ পাৰ্টনাৰ্ছ, অৰ্থা ইণ্ডিয়া ভেঞ্চাৰ্ছ, মাইক্ৰ’চফ্ট এক্সেলাৰেটৰ [[বেংগালুৰু]], [[ছিংগাপুৰ]] এঞ্জেল নেটৱৰ্ক আৰু [[মুম্বাই]] এঞ্জেলছৰপৰা চিৰিজ এ ফাণ্ডিং লাভ কৰে।<ref name=":1" /> ২০১৭ চনত ইয়াক [[গুগল]]ৰ Launchpad Accelerator কাৰ্যক্ৰমৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Bhalla |first=Kritti |date=2021-05-12 |title=Parenting Platform BabyChakra Exposes 5.5 Mn Files Carrying Data Of Parents, Children |url=https://inc42.com/buzz/sensitive-data-of-parenting-platform-babychakra-leaked-personal-details-like-videos-medical-reports-exposed-online/ |access-date=2023-08-02 |website=Inc42 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-12-01 |title=Google to mentor 4 new Indian startups |url=https://www.zeebiz.com/india/news-google-to-mentor-4-new-indian-startups-32756 |access-date=2023-08-02 |website=Zee Business}}</ref> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত বেবীচক্ৰই গুগল গ্লবেল Launchpad Acceleratorত ভাৰতৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু [[নীতি আয়োগ]]ৰ মাতৃ–শিশু স্বাস্থ্য বিষয়ক কৰ্ম সমিতিত অংশ লয়। ২০১৮ চনত মাৰ্ক ম’বিয়াছ সমৰ্থিত Equanimity Ventures Fund আৰু [[ফেচবুক]]ৰ ডাইৰেক্টৰ আনন্দ চন্দ্ৰশেখৰণে নেতৃত্ব দিয়া বিনিয়োগকাৰীসকলৰপৰা কোম্পানীয়ে চিৰিজ বি বিনিয়োগ লাভ কৰে।<ref name=":3">{{Cite web |last=Agarwal |first=Meha |date=2018-09-10 |title=Senior Leads From Facebook, OYO & Others Come Together To Invest In BabyChakra |url=https://inc42.com/buzz/senior-leads-from-facebook-oyo-and-more-come-together-to-invest-in-babychakra/ |access-date=2023-08-02 |website=Inc42 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ganguly |first=Shreya |date=2020-02-19 |title=This Woman Entrepreneur Makes Parenting Easier |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/women-entrepreneur/this-woman-entrepreneur-makes-parenting-easier/346550 |access-date=2023-08-02 |website=Entrepreneur |language=en}}</ref> পাছৰ বছৰত ফ্ৰীচাৰ্জৰ পূৰ্বৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং ডাইৰেক্টৰ ৰচিতা চৌধাৰী ইঞ্জিনিয়াৰিংৰ মুখ্য হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে তথা জাবং আৰু হপস্কচৰ স্থাপনা সদস্য সমৰ্থ ছাহনীয়ে বৃদ্ধিৰ মুখ্য হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{Cite web |date=2017-09-21 |title=BabyChakra to turn into marketplace for maternity and childcare products |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/babychakra-to-turn-into-marketplace-for-maternity-and-childcare-products/article9867571.ece |access-date=2023-08-02 |website=The Hindu Business Line |language=en}}</ref> ২০২১ চনৰ ভিতৰতে বেবীচক্ৰৰ ২.৫ কোটিৰো অধিক মাতৃব্যৱহাৰকাৰী আৰু ১০,০০০ চিকিৎসক আছিল। ২০২১ চনৰ আগষ্ট মাহত বেবীচক্ৰক MyGlamm-এ অধিগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Majumdar |first=Romita |date=2021-08-16 |title=MyGlamm Adds Parenting Platform BabyChakra To Its Content To Commerce Portfolio |url=https://inc42.com/buzz/myglamm-adds-parenting-platform-babychakra-to-its-content-to-commerce-portfolio/ |access-date=2023-08-02 |website=Inc42 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=India Internet – Age of the unicorns |url=https://www.hdfcsec.com/hsl.docs/India%20Internet%20-%202021-%20the%20age%20of%20the%20unicorns%20-%20HSIE-202203171348534000599.pdf |access-date=2023-08-02 |website=HDFC Sec}}</ref> বেবীচক্ৰে ২০২২ চনৰ মাৰ্চ মাহত TinyStep অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু ২০২৩ চনৰ মে’ মাহত বেবীকেয়াৰ শাখালৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Parenting Platform BabyChakra Acquires Tinystep To Build Mother Baby Platform |url=http://bwdisrupt.businessworld.in/article/Parenting-Platform-BabyChakra-Acquires-Tinystep-To-Build-Mother-Baby-Platform/24-03-2022-423552 |access-date=2023-08-02 |website=BW Disrupt |language=en}}</ref> ২০২২ চনৰ আগষ্ট মাহত অধ্যাপক শিখৰ ঘোষে বেবীচক্ৰৰ ওপৰত কৰা কেচ ষ্টাডিটো প্ৰতিষ্ঠানটোৰ যাত্ৰা, Good Glamm Group–ৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ সিদ্ধান্ত আৰু স্থাপকৰ অভিজ্ঞতা–শিক্ষা আদি বিষয় বিশ্লেষণ কৰে।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=BabyChakra: At the Crossroads - Case - Faculty & Research - Harvard Business School |url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=62347 |access-date=2023-08-02 |website=Harvard Business School |archivedate=2023-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802071724/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=62347 |deadurl=yes }}</ref> বেবীচক্ৰই ভাৰতৰ মাতৃ–শিশু স্বাস্থ্য খণ্ডত ডিজিটেল বিকাশ আগবঢ়োৱাৰ লক্ষ্য লৈ বিভিন্ন সংস্থাৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব গঢ়ি তোলে। প্লেটফৰ্মটোৱে অঞ্চলভেদে মাতৃসুস্থতা, পুষ্টি, শিশু–চিকিৎসা, মানসিক স্বাস্থ্য আদি বিষয়ে তথ্যভঁৰাল সমৃদ্ধ কৰি অধিক ব্যক্তিগতভাৱে উপযোগী পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰিছে। লগতে, স্থানীয় ভাষাৰ সমল বৃদ্ধি, AI–চালিত সহায়ক সেৱা, কমিউনিটি বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ, অনলাইন ইভেন্ট, স্বাস্থ্য–শিবিৰৰ তথ্য, আৰু চিকিৎসক–ব্যৱহাৰকাৰী সম্পৰ্ক মজবুত কৰাৰ দৰে পদক্ষেপৰে ভাৰতীয় অভিভাৱকৰ ডিজিটেল সহায় নেটৱৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ দিশোত অগ্ৰগতি সাধিছে। == তথ্য ফাদিল == বেবীচক্ৰৰ এটা চাৰ্ভাৰৰ ভুল কনফিগাৰেচনৰ বাবে ৫.৫ মিলিয়নৰো অধিক ব্যৱহাৰকাৰীৰ ফাইল সম্ভাৱ্য হেকিঙৰ বাবে উন্মুক্ত হৈ পৰে। এই ফাইলসমূহত ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ ফটো, ভিডিও, চিকিৎসা পৰীক্ষাৰ ফলাফল, প্ৰেসক্ৰিপশ্যন আদি সংবেদনশীল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এইসমূহৰ অনেকেই শিশুসহ পৰিয়ালসকলকো সম্পৰ্কিত বুলি জনোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=भारतीय वेबसाइट BabyChakra के 55 लाख यूज़र्स का डेटा लीक |url=https://hindi.gadgets360.com/internet/babychakra-data-of-55-lac-indian-parents-children-exposed-with-personal-information-data-leak-hacking-55-news-2439906 |access-date=2023-08-02 |website=Gadgets360 Hindi |language=hi }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-05-11 |title=Parenting Platform BabyChakra Exposed Data of Parents, Children |url=https://www.gadgets360.com/internet/news/babychakra-data-leak-expose-users-indian-parents-children-platform-hacking-vpnmentor-2439604 |access-date=2023-08-02 |website=NDTV |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|3}} [[শ্ৰেণী:ইণ্টাৰনেট]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] [[শ্ৰেণী:চচিয়েল নেটৱৰ্ক]] igjy778b12e1vahfs3nqbftc3pjt463 0 130743 634434 614771 2026-09-06T07:56:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634434 wikitext text/x-wiki [[File:Halkhata.JPG|thumb|হালখাতা]] '''হালখাতা''' হৈছে [[বঙালী]] ব্যৱসায়ী, দোকানদাৰ আৰু ব্যৱসায়ীকসকলে পইলা বৈশাখ, অৰ্থাৎ প্ৰথম [[ব'হাগ]]ত উদ্‌যাপন কৰা এক পৰম্পৰাগত উৎসৱ। এই দিনা নতুন হিচাপ বহী আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Banerjee |first1=Preetha |last2=Banerjee |first2=Abhro |date=15 April 2015 |title=Time for ‘haal khata’, new clothes and everything Bengali |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Time-for-haal-khata-new-clothes-and-everything-Bengali/articleshow/46926641.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=1 May 2016}}</ref> == ইতিহাস == মুঘল সম্ৰাট [[আকবৰ]]ে ১৫৮৪ চনত পুৰণি সৌৰ বঙালী পঞ্জিকাৰ আধাৰত এটা নতুন কেলেণ্ডাৰ প্ৰচলন কৰে, যাতে কৰ আদায় সহজ হয়। মুঘল শাসনকালত "হালখাতা মহুৰত" ব্যৱহাৰ কৰি কৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল আৰু এই পৰম্পৰাৰপৰাই হালখাতা উৎসৱৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/2016/04/12/25900/%27Halkhata%27-fades-on-economic,-technological-transformation|title='Halkhata' fades on economic, technological transformation|website=The Financial Express Online Version|access-date=4 May 2016}}</ref> হালখাতা হৈছে প্ৰায় ৪৩০ বছৰৰো অধিক পুৰণি এক বঙালী পৰম্পৰা। "হাল" শব্দৰ অৰ্থ হ’ল নবীকৰণ বা আপডেট কৰা আৰু "খাতা" মানে হৈছে হিচাপৰ বহী।<ref name=":0" /> == উদ্‌যাপন == বঙালী নতুন বছৰৰ প্ৰথম দিনা ব্যৱসায়ীসকলে পুৰণি হিচাপৰ বহী বন্ধ কৰি নতুন বছৰৰ বাবে এখন নতুন বহী আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite magazine |title=Bengal welcomes new year with Rabindra Sangeet, Bar Pujo |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/bengal-welcomes-new-year-with-rabindra-sangeet-bar-pujo-590231-2016-04-14 |magazine=India Today |agency=PTI |date=14 April 2016 |access-date=31 March 2025}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Flyover-blamed-for-Baisakh-sale-dip/articleshow/51819540.cms |title=Flyover blamed for Baisakh sale dip |work=The Times of India |date=14 April 2016 |access-date=4 May 2016}}</ref> গ্ৰাহকসকলক পুৰণি হিচাপ নিষ্পত্তি কৰি নতুনকৈ আৰম্ভ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়।<ref>{{Cite news |url=http://www.freepressjournal.in/rich-in-diversity-india-rings-in-12-or-more-new-years-in-a-calendar-year/820848 |title=Rich in Diversity: India rings in 12 or more New Years in a calendar year |work=Free Press Journal |access-date=4 May 2016 |archive-date=31 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731100258/https://www.freepressjournal.in/rich-in-diversity-india-rings-in-12-or-more-new-years-in-a-calendar-year/820848 |archivedate=31 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220731100258/https://www.freepressjournal.in/rich-in-diversity-india-rings-in-12-or-more-new-years-in-a-calendar-year/820848 |deadurl=yes }}</ref> এই দিনা মুছলমান ব্যৱসায়ীসকলে নতুন খাতাত 'বিছমিল্লাহ' বা 'ইলাহী ভৰসা' লিখি নতুনকৈ ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াক ''হালখাতা দাৱাত''ৰ জৰিয়তে উদ্‌যাপন কৰে।<ref>{{cite news |title=নতুন বছৰ, হালখাতা ও মুসলিম ঐতিহ্য |url=https://banglanews24.com/index.php/islam/news/bd/384674.details |work=banglanews24.com |date=12 April 2015 |access-date=26 April 2024 |language=bn |archivedate=25 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240425223547/https://banglanews24.com/index.php/islam/news/bd/384674.details |deadurl=yes }}</ref> হিন্দু ব্যৱসায়ী আৰু দোকানদাৰসকলে বিশেষ পূজাৰ আয়োজন কৰে।<ref>{{Cite news |url=http://www.theshillongtimes.com/2016/04/15/bengali-new-year-celebrated-with-fervour-in-tripura-assam-2/ |title=Bengali new year celebrated with fervour in Tripura, Assam |work=The Shillong Times |date=15 April 2016 |access-date=4 May 2016 |archive-date=6 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406231353/http://www.theshillongtimes.com/2016/04/15/bengali-new-year-celebrated-with-fervour-in-tripura-assam-2/ |url-status=dead}}</ref> গ্ৰাহকৰ সৈতে সম্পৰ্ক উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱসায়ীসকলে মিঠাই, জলপান বা উপহাৰ প্ৰদান কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.thedailystar.net/hal-khata-18968|title=HAL KHATA|date=7 April 2014|website=The Daily Star|access-date=4 May 2016}}</ref> এই উৎসৱ [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিমবঙ্গ]], [[বৰাক উপত্যকা]] ([[অসম]]) আৰু [[ত্ৰিপুৰা]]ত উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref name=":1" /> বিশ্বাস কৰা হয় যে হালখাতাই ব্যৱসায়ত সৌভাগ্য আৰু সমৃদ্ধি কঢ়িয়াই আনে।<ref>{{Cite web|url=http://bdnews24.com/neighbours/2016/04/14/bengali-new-year-celebrated-in-indias-tripura|title=Bengali New Year celebrated in India’s Tripura|website=bdnews24.com|access-date=4 May 2016}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ত্ৰিপুৰী সংস্কৃতি]] 4kd0t3983bhjwr6k3inue4ujqd882it 0 131334 634442 616876 2026-09-06T10:09:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634442 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ৰিজিয়া ৰহমান | native_name = ৰিজিয়া ৰহমান | native_name_lang = bn | birth_date = {{birth date|1939|12|28|df=y}} | birth_place = ভৱানীপুৰ, [[কলকাতা]], [[বেংগল প্ৰেছিডেন্সি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{death date and age|2019|08|16|1939|12|28|df=y}} | death_place = [[ঢাকা]], বাংলাদেশ | nationality = বাংলাদেশী | occupation = ঔপন্যাসিক }} '''ৰিজিয়া ৰহমান''' (২৮ ডিচেম্বৰ ১৯৩৯ – ১৬ আগষ্ট ২০১৯)<ref>{{Cite news |url=http://unb.com.bd/category/Bangladesh/novelist-rizia-rahman-passes-away/26096|title=Novelist Rizia Rahman passes away|work=UNB|language=en-GB|access-date=2019-08-16}}</ref> আছিল এগৰাকী বাংলাদেশী ঔপন্যাসিক।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/through-the-eyes/through-the-eyes-rizia-rahman-1578286|title=Through The Eyes of Rizia Rahman|date=2018-05-19|work=The Daily Star|access-date=2018-05-22|language=en}}</ref> তেওঁ অসংখ্য উপন্যাস আৰু চুটি গল্প ৰচনা কৰে। তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্ম সকলো ধৰণৰ বিষয়-বস্তু সামৰি লৈছিল। তেওঁ বিশেষকৈ ''বং থেকে বাংলা'' নামৰ উপন্যাসখনৰ বাবে অধিক পৰিচিত।<ref>{{cite web |url=http://en.bdnovels.org/rizia-rahmans-rokter-okshor-2/ |title=Rizia Rahman's Rokter Okshor |website=Bangladeshi Novels|date=23 January 2015 }}</ref> তেওঁ বাংলা অকাডেমী সাহিত্য পুৰস্কাৰ (১৯৭৮) লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|script-title=bn:পুৰস্কাৰপ্ৰাপ্তদেৰ তালিকা|language=bn|trans-title=Winners list|accessdate=23 August 2017|publisher=Bangla Academy|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606222807/http://banglaacademy.org.bd/?page_id=1315|deadurl=yes}}</ref> ২০১৮ চনলৈকে তেওঁ নিজৰ দীঘলীয়া সাহিত্য জীৱনত ৫০ খনৰো অধিক উপন্যাস আৰু গল্প সংকলন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://authors.com.bd/2018/About|script-title=bn:ৰিজিয়া ৰহমান (Rizia Rahman) - Portfolio of Bengali Author Rizia Rahman on authors.com.bd|website=authors.com.bd|access-date=2019-03-07}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ৰিজিয়া ৰহমান ২৮ ডিচেম্বৰ ১৯৩৯ চনত ভৱানীপুৰ, [[কলকাতা]]ত জন্মগ্ৰহণ কৰে।<ref name=":0" /> ১৯৪৭ চনৰ ভাৰত বিভাজনৰ পাছত তেওঁৰ পৰিয়াল পূব [[বংগ]] (বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]])লৈ স্থানান্তৰিত হয়।<ref name=":0" /> তেওঁ ৮ বছৰ বয়সতে গল্প লিখা আৰম্ভ কৰে আৰু ১২ বছৰ বয়সত প্ৰথম প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/through-the-eyes/through-the-eyes-rizia-rahman-1578286|title=Through the Eyes of Rizia Rahman|date=2018-05-19|work=The Daily Star|language=en|access-date=2019-03-07}}</ref> তেওঁৰ গল্প আৰু কবিতা ''সত্যযুগ'' আৰু ''সংবাদ'' আদি সংবাদপত্ৰত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://bengallights.com/blood.php|title=Library of Bangladesh Presents|website=bengallights.com|access-date=2019-03-07}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰি অৰ্থনীতিত সমাজবিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":1" /> == সাহিত্যিক জীৱন == ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়নৰ সময়ছোৱাতেই তেওঁ প্ৰথম গল্প সংকলন ''অগ্নি শক্কৰা'' প্ৰকাশ কৰে।<ref name=":1" /> ১৯৭৮ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ উপন্যাস ''বঙৰপৰা বাংলা'' সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে, য’ত বাংলাদেশৰ জাতীয়তা আৰু ভাষাৰ বিকাশ আলোচনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" /> তেওঁৰ চতুৰ্থ উপন্যাস ''ৰক্তেৰ অক্ষৰ'' ''বিচিত্ৰা''ত প্ৰকাশিত "ঢাকাৰ যৌনকৰ্মীসকল" শীৰ্ষক এখন প্ৰবন্ধৰপৰা প্ৰেৰণা লৈ লিখা হৈছিল।<ref name=":2">{{Cite book|title=Letters of Blood|last=Rahman|first=Rizia|publisher=Seagull Books|year=2018|isbn=9780857424990|location=Kolkata|pages=xi}}</ref> গৱেষণাৰ বাবে তেওঁ নিজে পতিতালয়লৈ যাব নোৱাৰি, এজন পুৰুষ সাংবাদিকৰ সাপ্তাহিক প্ৰতিৱেদনসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।<ref name=":2" /> প্ৰকাশৰ পাছত উপন্যাসখন বাংলাদেশত ব্যাপক আলোড়ন সৃষ্টি কৰে। ২০১৬ চনত ''লেটাৰ্ছ অৱ ব্লাড'' নামৰে ইংৰাজী অনুবাদ প্ৰকাশ পায়।<ref name=":1"/> এই বিষয়ে তেওঁ কৈছিল, “মই গ্ৰন্থখনৰ বাবে বহুত প্ৰশংসা লাভ কৰিছিলোঁ, কিন্তু সমান পৰিমাণৰ সমালোচনাও সহ্য কৰিবলগীয়া হৈছিল।”<ref name=":2" /> == ৰচনা == ; উপন্যাসসমূহ * ''উত্তৰ-পুৰুষ'' (১৯৭৭) * ''ৰক্তেৰ অক্ষৰ'' (১৯৭৮) * ''বং থেকে বাংলা'' (১৯৭৮) * ''অলিখিত উপাখ্যান'' (১৯৮০) * ''সূৰ্য সবুজ ৰক্ত'' (১৯৮০) * ''শিলায় শিলায় আগুন'' (১৯৮০) * ''অৰণ্যেৰ কাছে'' (১৯৮০) * ''ধবল জ্যোৎস্না'' (১৯৮০) * ''ঘৰ-ভাঙা-ঘৰ'' (১৯৮৪) * ''একাল চিৰকাল'' (১৯৮৪) * ''প্ৰেম আমাৰ প্ৰেম'' (১৯৮৫) * ''ঝড়েৰ মুখোমুখি'' (১৯৮৬) * ''একটি ফুলেৰ জন্য'' (১৯৮৬) * ''শুধু তোমাদেৰ জন্য'' (১৯৮৮) * ''হে মানৱ মানবী'' (১৯৮৯) * ''হাৰুন ফেৰেনি'' (১৯৯৪) * ''নদী নিৰবধি'' (২০১১) === ইংৰাজীলৈ অনূদিত উপন্যাস === * ''লেটাৰ্ছ অৱ ব্লাড'' (২০১৬) == বঁটা আৰু সন্মান == * বাংলা অকাডেমী সাহিত্য পুৰস্কাৰ (১৯৭৮) * যশোৰ সাহিত্য পৰিষদ পুৰস্কাৰ (১৯৮৪) * বাংলাদেশ লেখক সংঘ সাহিত্য পদক (১৯৮৫) * কামাৰ মুস্তাৰি সাহিত্য পদক (১৯৯০)<ref>{{cite web |url=http://en.bdnovels.org/rizia-rahman/ |title=Rizia Rahman |website=Bangladeshi Novels|date=24 September 2014 }}</ref> * আনন্য সাহিত্য পুৰস্কাৰ (১৯৯৫) * হুমায়ূন কাদিৰ স্মৃতি পুৰস্কাৰ * জসীমউদ্দীন স্বৰ্ণ পদক * শওগাত স্বৰ্ণ পদক * [[একুশে পদক]] (২০১৯)<ref>{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2019/02/20/pm-hasina-to-confer-ekushey-padak-in-afternoon|title=PM: Protect and practice country's rich culture, language|date=2019-02-20|work=Dhaka Tribune|access-date=2019-03-07}}</ref> == মৃত্যু == ৰিজিয়া ৰহমান ১৬ আগষ্ট ২০১৯ চনত মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/country/2019/08/16/448637|script-title=bn:একুশে পদকপ্ৰাপ্ত কথাসাহিত্যিক ৰিজিয়া ৰহমান আৰ নেই|date=16 August 2019|accessdate=16 August 2019|work=Bangladesh Pratidin|language=bn|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=16 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816080514/https://www.bd-pratidin.com/country/2019/08/16/448637|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://m.prothomalo.com/bangladesh/article/1609491/একুশে-পদকপ্ৰাপ্ত-কথাসাহিত্যিক-ৰিজিয়া-ৰহমানেৰ|script-title=bn:একুশে পদকপ্ৰাপ্ত কথাসাহিত্যিক ৰিজিয়া ৰহমানেৰ ইন্তেকাল|date=16 August 2019|accessdate=16 August 2019|work=Prothom Alo|language=bn}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.jugantor.com/national/210165/%E0%A6%94%E0%A6%AA%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A6%BE-%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87|script-title=bn:ঔপন্যাসিক ৰিজিয়া ৰহমান আৰ নেই|date=16 August 2019|accessdate=16 August 2019 |work=Jugantor |language=bn}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ লেখক]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] ot3j4na3sgbowpzqwd2exwrnbzf0dke 0 131439 634444 612488 2026-09-06T10:19:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634444 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ৰুবানা হক | native_name = ৰুবানা হক | native_name_lang = bn | image = Rubana Huq at the 21st Year Celebration Ceremony of TechnoVista Limited.jpg | caption = ৰুবানা হক,এপ্ৰিল ২০১৯ | office = [[এছিয়ান ইউনিভাৰ্চিটি ফৰ উইমেন|এছিয়ান ইউনিভাৰ্চিটি ফৰ উইমেন (AUW)ৰ উপাচাৰ্য]] | chancellor = [[Cherie Blair]] | term_start = ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ | predecessor = [[নাৰ্মলা ৰাও]]<ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Rubana Huq, new vice chancellor of Asian University of Women |url=https://www.thedailystar.net/business/news/rubana-huq-new-vice-chancellor-asian-university-women-2962556 |access-date=2022-03-09 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> | office1 = [[বাংলাদেশ গাৰ্মেণ্ট মেনুফেকচাৰ্ছ এণ্ড এক্সপ’ৰ্টাৰ্ছ এছ’চিয়েচন|বাংলাদেশ গাৰ্মেণ্ট মেনুফেকচাৰ্ছ এণ্ড এক্সপ’ৰ্টাৰ্ছ এছ’চিয়েচনৰ সভানেত্ৰী]] | term_start1 = ১২ এপ্ৰিল ২০১৯ | term_end1 = ১২ এপ্ৰিল ২০২১ | predecessor1 = ছিদ্দিকুৰ ৰহমান | successor1 = ফাৰুক হুছেইন | birth_date = {{birth date and age|1964|02|09|df=y}} | birth_place = [[ঢাকা]], পূব পাকিস্তান, পাকিস্তান | spouse = [[আনছুল হক|আনছুল হক]] | alma_mater = {{ubl|[[ইষ্ট ৱেষ্ট ইউনিভাৰ্চিটি]]|[[জাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]}} }} '''ৰুবানা হক''' ({{lang-en|: Rubana Haque; জন্ম: ৯ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৪}})<ref name=eka>{{Cite news |url=https://www.prothomalo.com/we-are/article/1566111/ৰুবানা-হক-একা-এবং-অনেক |script-title=bn:ৰুবানা হক একা এবং অনেক |work=Prothom Alo |language=bn |access-date=2019-04-26 |date=2018-11-21}}</ref> এগৰাকী বাংলাদেশী ব্যৱসায়ী, বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদ আৰু কবি।<ref>{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/blogs/asia/2012/10/40066.html |url-status=live |title=From Milan Fashion Week to Dhaka |last=Moshiri |first=Nazanine |work=Al Jazeera |date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324112232/http://www.aljazeera.com/blogs/asia/2012/10/40066.html |archive-date=24 March 2016 |access-date=18 December 2016}}</ref> তেওঁ ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰপৰা এছিয়ান ইউনিভাৰ্চিটি ফৰ উইমেন (AUW)ৰ উপাচাৰ্য হিচাপে কাৰ্য্য নিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite news |title=Rubana Huq, new vice chancellor of Asian University of Women |url=https://www.thedailystar.net/business/news/rubana-huq-new-vice-chancellor-asian-university-women-2962556 |access-date=15 February 2022 |work=The Daily Star |date=15 February 2022 |language=en}}</ref> ৰুবানা বাংলাদেশী সংঘবদ্ধ সংস্থা মহম্মদী গ্ৰুপৰ অধ্যক্ষা।<ref>{{Cite web |url=http://www.mohammadigroup.com/rubana-huq-elected-bgmeas-first-female-president/ |title=Rubana Huq elected as BGMEA's first female President |date=2019-04-07 |website=Mohammadi Group |language=en-US |access-date=2019-04-19}}</ref><ref name="dsun">{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/printversion/details/158054/Rubana-Huq-gives-a-talk-at-AIUB |url-status=live |title=Rubana Huq gives a talk at AIUB |work=Daily Sun |place=Dhaka |date=11 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228052505/http://www.daily-sun.com/printversion/details/158054/Rubana-Huq-gives-a-talk-at-AIUB |archive-date=28 February 2017 |access-date=28 February 2017 |archivedate=28 February 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228052505/http://www.daily-sun.com/printversion/details/158054/Rubana-Huq-gives-a-talk-at-AIUB |deadurl=yes }}</ref> ২০১৩ আৰু ২০১৪ চনত বিবিচি ১০০ উইমেনত তেওঁক তালিকাত ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="dhakatribune" /> ২০১৯–২০২১ চনৰ ভিতৰত বিজিএমইএৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা সভানেত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite news |title=Faruque Hassan is set to head BGMEA as Sammilita Parishad wins polls |url=https://bdnews24.com/business/2021/04/05/faruque-hassan-is-set-to-head-bgmea-as-sammilita-parishad-wins-polls |access-date=2022-03-09 |work=bdnews24.com}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৬৪ চনৰ ৯ ফেব্ৰুৱাৰীত তেতিয়াৰ পূব পাকিস্তান আৰু বৰ্তমানৰ বাংলাদেশৰ ঢাকাত ৰুবানাৰ জন্ম হৈছিল।<ref name=eka/> তেওঁ ভিকাৰুনিছা নন স্কুলৰপৰা স্কুলীয়া শিক্ষা সাং কৰাৰ পাছত, হলি ক্ৰছ কলেজত উচ্ছশিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name=eka/>ইয়াৰ পিছত ২০০৮ চনত ইষ্ট ৱেষ্ট ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ আৰু ২০১৮ চনত জাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা পি এইচ ডি সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=eka/><ref>{{cite web |url=http://www.aiub.edu/talk-show-on-women-entrepreneurs-of-bangladesh-status-problems-prospects-2 |url-status=live |title=Talk Show on 'Women Entrepreneurs of Bangladesh: Status, Problems & Prospects' |work=[[American International University-Bangladesh]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161218123851/http://www.aiub.edu/talk-show-on-women-entrepreneurs-of-bangladesh-status-problems-prospects-2 |archive-date=18 December 2016 |access-date=18 December 2016}}</ref> ==কৰ্ম জীৱন== ১৯৯৫ চনৰপৰা ২০১৭ চনলৈকে ৰুবানাই তেওঁৰ স্বামী আননিছুল হকে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰেডি মেড গাৰ্মেণ্টছ সংঘ মহম্মদী গ্ৰুপৰ পৰিচালন সঞ্চালক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2015-10-03 |title=Outstanding Business Woman Triumping in Man's World |url=https://www.thedailystar.net/business/triumphing-mans-world-150856 |access-date=2021-07-13 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> ৰুবানাই ২০০৬ চনৰপৰা ২০১০ চনলৈকে টিভি চাউথেছিয়াৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="berkeley">{{Citation |last=Isas Departmental |title=Price and Progress: Beyond Rana Plaza in Bangladesh |date=2016-04-27 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8x7kXfq0cyU |access-date=2019-04-19}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://bbcwe.com/members/rubana-huq/ |title=British Bangladesh Chamber of Women Entrepreneurs (BBCWE) |language=en-US |access-date=2019-04-19 |archivedate=2019-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190319095157/http://bbcwe.com/members/rubana-huq/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৭ চনত আননিছুলৰ মৃত্যু হয়। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁ মহম্মদী গ্ৰুপৰ অধ্যক্ষা পদত অধিষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.mohammadigroup.com/fashion-bosses-rubana-huq-kim-winser/ |title=Fashion Bosses:Rubana Huq and Kim Winser |date=2019-09-20 |website=Mohammadi Group |language=en-US |access-date=2019-07-13}}</ref> ২০১৯ চনত তেওঁ [[বাংলাদেশ গাৰ্মেণ্ট মেনুফেকচাৰ্ছ এণ্ড এক্সপ’ৰ্টাৰ্ছ এছ’চিয়েচন]]ৰ (বিজিএমইএ) প্ৰথমগৰাকী মহিলা সভানেত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="dtribune">{{Cite news |date=2019-04-12 |title=Rubana Huq elected first female BGMEA President |url=https://www.dhakatribune.com/business/2019/04/12/rubana-huq-elected-first-female-bgmea-president |access-date=2019-04-19 |work=Dhaka Tribune}}</ref> ৰুবানাই বিজিএমইএ, ইউএনএফচিচিচি ফেশ্বন চাৰ্টাৰ, এছিয়ান ইউনিভাৰ্চিটি ফৰ উইমেন (এউডব্লিউ), আৰু গন সহযোগ সংস্থা (জিএছএছ)ৰ ব’ৰ্ডতো কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref name="award">{{Cite web |date=2021-03-16 |title=Rubana Huq elected a member of board of UNFCCC fashion industry charter |url=https://www.textiletoday.com.bd/rubana-huq-elected-supplier-representative-steering-committee-unfccc-fashion-charter-climate-action/ |access-date=2021-07-13 |website=Textiletoday |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=AUW Board of Trustees |url=http://www.auw.edu.bd/about/governance/auw-board-of-trustees/ |url-status=live |work=[[Asian University for Women]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160522104759/http://www.auw.edu.bd/about/governance/auw-board-of-trustees/ |archivedate=22 May 2016 |access-date=18 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who we are – GSS Bangladesh |url=http://www.gssbangladesh.org/who-we-are/ |access-date=2021-07-13 |language=en-US}}</ref><ref name="dailyeconomist">{{Cite web |date=2021-04-16 |title=Mother, son become first ever BGMEA directors together |url=https://dailyeconomist.net/eco-business/news/25835 |access-date=2021-07-13 |website=Daily Economist |language=en |archivedate=2021-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210713112600/https://dailyeconomist.net/eco-business/news/25835 |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰুবানা এছিয়ান ইউনিভাৰ্চিটি ফৰ উইমেনৰ উপাচাৰ্য হয়।<ref>{{cite news |last1=Express |first1=The Financial |title=Dr Rubana Huq new VC of Asian University for Women |url=https://thefinancialexpress.com.bd/education/dr-rubana-huq-new-vc-of-asian-university-for-women-1644902195 |access-date=15 February 2022 |work=The Financial Express |date=15 February 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Dr. Rubana Huq new VC of Asian University for Women |url=https://www.textiletoday.com.bd/dr-rubana-huq-new-vc-asian-university-women |access-date=2025-06-22 |website=Textile News, Apparel News, RMG News, Fashion Trends |language=en}}</ref> আৰু তাৰ লগে লগে বাংলাদেশ গাৰ্মেণ্ট মেনুফেকচাৰ্ছ এণ্ড এক্সপ’ৰ্টাৰ্ছ এছ’চিয়েচনৰ (বিজিএমইএ)ৰ সভাপতি পদৰপৰা পদত্যাগ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Rubana Huq resigns from BGMEA board of directors {{!}} Daily Sun {{!}} |url=https://www.daily-sun.com/post/610793/Rubana-Huq-resigns-from-BGMEA-board-of-directors |access-date=2023-09-30 |website=daily sun |date=March 2022 |language=en |archivedate=2024-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524093308/https://www.daily-sun.com/post/610793/Rubana-Huq-resigns-from-BGMEA-board-of-directors |deadurl=yes }}</ref> বিজিএমইএত তেওঁৰ ঠাইত ক্ৰনি গ্ৰুপৰ অধ্যক্ষা নীলা হোছন আৰাক নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=2022-03-16 |title=Neela replaces Rubana as BGMEA director |url=https://www.tbsnews.net/economy/rmg/neela-replaces-rubana-bgmea-director-386142 |access-date=2023-09-30 |website=The Business Standard |language=en}}</ref> ==বঁটা আৰু স্বীকৃতি== ২০১৩ আৰু ২০১৪ চনত [[বিবিচি ১০০ মহিলা]]ৰশৃংখলাত ৰুবানাক স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref name="dhakatribune">{{cite news |last=Samira Sadeque |first=Syeda |date=8 March 2014 |title=Rubana Huq: Emblem of empathy |work=Dhaka Tribune |url=http://archive.dhakatribune.com/feature/2014/mar/08/rubana-huq-emblem-empathy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161218040841/http://archive.dhakatribune.com/feature/2014/mar/08/rubana-huq-emblem-empathy |archive-date=18 December 2016 |access-date=18 December 2016}}</ref> ২০১৪ চনত তেওঁক ''"বছৰৰ অসাধাৰণ ব্যাৱসায়িক মহিলা"''ৰ বাবে ডি এইচ এল-ডেইলী ষ্টাৰ বাংলাদেশ ব্যাৱসায়িক বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=2015-10-03 |title=Cheers for Change Makers, DHL-The Daily Star Business Award-2014 |url=https://www.thedailystar.net/business/cheers-change-makers-150868 |access-date=2021-07-13 |work=The Daily Star |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ৰুবানা, উত্তৰ ঢাকাৰ প্ৰাক্তন মেয়ৰ আনছুল হকৰ বিধৱা পত্নী। আনছুল হক আৰু ৰুবানাৰ বৈবাহিক জীৱনৰ তিনিজন সন্তান আছে।<ref name="eka" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] hf51atqpf8bfpem4plfi3pxy5idtdw7 0 132612 634410 584813 2026-09-06T02:43:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634410 wikitext text/x-wiki {{short description|চীনা আৰু আমেৰিকান কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী}} {{Infobox scientist | name = য়ুয়ানয়ুয়ান ঝৌ | workplaces = {{Plainlist| * ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰ্বানা-চেম্পেইন * কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ছান ডিয়েগো }} | alma_mater = {{Plainlist| * পেকিং বিশ্ববিদ্যালয় {{Small|(বি.এছ.)}} * প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয় {{Small|(এম.এ., পি.এইচ.ডি.)}} }} | thesis_title = নেটৱৰ্ক কৰা চাৰ্ভাৰসমূহৰ বাবে মেমৰি ব্যৱস্থাপনা | thesis_url = https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.9.8967 | thesis_year = ২০০০ | doctoral_advisor = কাই লি | awards = {{Plainlist| * স্ল’ন ফেলো (২০০৭) * এচিএম ফেলো (২০১৩) * আইইইই ফেলো (২০১৫) * SIGOPS মাৰ্ক ৱেইজাৰ বঁটা (২০১৫) }} }} '''য়ুয়ানয়ুয়ান (YY) ঝৌ''' এগৰাকী চীনা আৰু আমেৰিকান কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী আৰু উদ্যোগী। তেওঁ ছান ডিয়েগোৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিভাগৰ অধ্যাপিকা। তেওঁ ম'বাইল কম্পিউটিঙত কোৱালকম এনডাউড চেয়াৰ পদ লাভ কৰিছে। তেওঁৰ গৱেষণা মূলত চফ্টৱেৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ সৈতে জড়িত, য'ত চফ্টৱেৰ বাগ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা পেলাবলৈ ডাটা মাইনিঙৰ ব্যৱহাৰ আৰু বিভিন্ন হাৰ্ডৱেৰ প্লেটফৰ্মৰ সৈতে খাপ খুৱাব পৰা নমনীয় চিস্টেম ডিজাইন অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ তিনিটা ষ্টাৰ্ট-আপ কোম্পানী এম্ফোৰা, পেটাৰ্ণ ইনচাইট আৰু হোভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।<ref name="2cs1ee">{{cite web |url=http://www.calit2.net/newsroom/release.php?id=2453 |title=Two Computer Scientists, One Electrical Engineer Named IEEE Fellows |website=California Institute for Telecommunications and Information Technology |date=2 December 2014 |access-date=2015-06-17 }}</ref><ref name="markaward15">{{citation|url=https://whova.com/blog/whova-ceo-wins-2015-acm-sigops-mark-weiser-award/|title=The CEO of the Whova Event App Wins The 2015 ACM SIGOPS Mark Weiser Award|website=whova.com|date=8 October 2015|language=en-US|access-date=2018-10-11|archive-date=2018-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012015658/https://whova.com/blog/whova-ceo-wins-2015-acm-sigops-mark-weiser-award/|url-status=dead|archivedate=2018-10-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181012015658/https://whova.com/blog/whova-ceo-wins-2015-acm-sigops-mark-weiser-award/}}.</ref> == শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন == ঝৌৱে ১৯৯২ চনত পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা বিজ্ঞান শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="2cs1ee"/> তাৰ পিছত ১৯৯৬ চনত প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা এম.এ. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ ২০০১ চনত প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰাই পি.এইচ.ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে, কাই লিৰ তত্বাৱধানত।<ref>{{mathgenealogy|id=69541}}</ref> তাৰ পিছত দুবছৰ তেওঁ প্ৰিন্সটনত অৱস্থিত এনইচি ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউটত কাম কৰে।<ref name="calit2">{{citation |url=http://www.calit2.net/newsroom/article.php?id=1737 |title=Computer Scientist Puts NSF Funding to Work for More Reliable Computing |first=Tiffany |last=Fox |publisher=California Institute for Telecommunications and Information Technology |date=September 9, 2010 }}</ref> ইয়াত থাকোঁতে তেওঁ ডাটা সংৰক্ষণ প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত এম্ফোৰা নামৰ এটা ষ্টাৰ্ট-আপ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তাৰ পিছত ২০০২ চনত তেওঁ ইলিনয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰ্বানা-চেম্পেইনত অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত থকা সময়ছোৱাত ২০০৭ চনত তেওঁ বৃহৎ চফ্টৱেৰ প্ৰকল্পৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয় বাগ চিনাক্ত আৰু আঁতৰোৱাৰ কাম বাণিজ্যিকীকৰণ কৰিবলৈ পেটাৰ্ণ ইনচাইট নামৰ দ্বিতীয়টো ষ্টাৰ্ট-আপ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref name="calit2"/> তেওঁ এতিয়াও পেটাৰ্ণ ইনচাইটৰ মুখ্য কাৰিকৰী বিষয়া হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref name="2cs1ee"/> ২০০৯ চনত তেওঁ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, ছান ডিয়েগোলৈ গুচি যায়,<ref name="calit2"/> মোবাইল কম্পিউটিঙৰ প্ৰথমগৰাকী কোৱালকম অধ্যাপিকা হিচাপে।<ref>[https://jacobsschool.ucsd.edu/faculty/faculty_bios/index.sfe?fmp_recid=317 UCSD Jacobs School of Engineering Faculty Profiles], retrieved 2018-10-11.</ref> ২০১২ চনত তেওঁ তৃতীয়টো ষ্টাৰ্ট-আপ, ইভেণ্ট ব্যৱস্থাপনা চফ্টৱেৰ কোম্পানী হোভা প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref name="2cs1ee"/><ref name="markaward15"/><ref>{{Cite web|url=https://whova.com/|title=Whova event management software|website=whova.com|language=en-US|access-date=2018-10-11}}</ref> ঝৌ প্ৰগ্ৰেমিং ভাষা আৰু অপাৰেটিং চিস্টেমৰ বাবে স্থাপত্য সমৰ্থনৰ ২১ সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন (ASPLOS 2016) ৰ কাৰ্যসূচীৰ অধ্যক্ষ আছিল।<ref>[http://www.ece.cmu.edu/calcm/asplos2016/organization.html ASPLOS 2016 organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711044154/http://www.ece.cmu.edu/calcm/asplos2016/organization.html |date=2017-07-11 }}, retrieved 2015-06-17.</ref> তেওঁ অপাৰেটিং চিস্টেম নীতিৰ ওপৰত ২৭ সংখ্যক এচিএম চিম্পোজিয়াম (SOSP 2019) ৰ সহ-কাৰ্যসূচী অধ্যক্ষো আছিল।<ref>[http://www.sigops.org/sosp/sosp19/organizers.html SOSP 2019 organization], retrieved 2018-10-11.</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == ২০০৫ চনত ঝৌৱে কম্পিউটিং ৰিচাৰ্চ এছ’চিয়েচনৰ অনিতা বৰ্গ আৰলি কেৰিয়াৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>[https://cra.org/cra-w/scholarships-and-awards/awards/beca-award-program/#toggle-id-14 2005 - Yuanyuan Zhou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717014954/https://cra.org/cra-w/scholarships-and-awards/awards/beca-award-program/#toggle-id-14 |date=2019-07-17 }}, Computing Research Association, retrieved 2015-06-17.</ref> ২০০৭ চনত তেওঁ স্ল’ন ফেল’শ্বিপ লাভ কৰে।<ref name="2cs1ee"/><ref>{{Cite web |title=Fellows Database |url=https://sloan.org/fellows-database |access-date=2022-03-24 |website=Alfred P. Sloan Foundation |language=en}}</ref> ২০১৩ চনত তেওঁ কম্পিউটিং মেচিনেৰী এছ’চিয়েচনৰ ফেলো হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>[http://awards.acm.org/award_winners/zhou_7451867.cfm "Yuanyuan Zhou"] ACM Fellows, retrieved 2015-06-17.</ref> ২০১৪ চনত তেওঁ আইইইই ফেলো হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>[http://patterninsight.com/company/news/post/article/pattern-insight-cto-and-co-founder-named-ieee-fellow/ Pattern Insight CTO and Co-Founder Named IEEE Fellow], Pattern Insight, December 5, 2014, retrieved 2015-06-17.</ref> ২০১৫ চনত তেওঁ ACM SIGOPS মাৰ্ক ৱেইজাৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>[http://www.sigops.org/awards/mw/ The Mark Weiser Award], retrieved 2018-10-11.</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * https://cseweb.ucsd.edu/~yyzhou/ গৃহপৃষ্ঠা * http://patterninsight.com/ * https://whova.com/ [[শ্ৰেণী:চীনৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:উদ্যোগপতি]] 7v19yf3s2lppudh9t9h9dyiacxccmp2 0 132892 634409 605994 2026-09-06T02:33:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634409 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মৰিয়ম ছাইদ | image = | caption = ১৯৫৪–১৯৬৭ চনৰ আশে-পাশে ছাইদ | imagesize = 200px | office = মালদ্বীপৰ দ্বিতীয়গৰাকী 'ফাৰ্ষ্ট লেডী' | term_label = কাৰ্যকাল | term_start = ১১ নৱেম্বৰ ১৯৬৮ | term_end = ৩১ মে' ১৯৬৯ | predecessor = ফাতিমাথ ছাইদ | successor = নাছিমা মহম্মদ | office2 = মালদ্বীপৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পত্নী | term_label2 = কাৰ্যকাল | term_start2 = ১২ ডিচেম্বৰ ১৯৫৪ | term_end2 = ১১ নৱেম্বৰ ১৯৬৮ | predecessor2 = আইছথ মহম্মদ দিদি | successor2 = ফাতিমাথ ইব্ৰাহিম দিদি | primeminister2 = ইব্ৰাহিম নাছিৰ | occupation = কবি | birth_date = {{birth date|1933|03|27|df=y}} | birth_place = মালে, [[মালদ্বীপ]] | death_date = {{death date and age|2018|04|26|1933|03|27|df=y}} | death_place = [[কলম্বো]], [[শ্ৰীলংকা]] | party = নিৰ্দলীয় | spouse = ইব্ৰাহিম নাছিৰ (বিবাহ ১৯৫৩; বিচ্ছেদ ২০০৮) | children = ২ | father = হুছেইন ছালাহুদ্দিন | relations = ছালাহুদ্দিন পৰিয়াল }} '''মৰিয়ম ছাইদ''' ([[ইংৰাজী]]: Mariyam Saeed; ২৭ মাৰ্চ ১৯৩৩ – ২৬ এপ্ৰিল ২০১৮) [[মালদ্বীপ]]ৰ এগৰাকী কবি আছিল। তেওঁ মালদ্বীপৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ইব্ৰাহিম নাছিৰৰ দ্বিতীয় পত্নী হিচাপে ১৯৬৮ চনৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ১৯৬৯ চনৰ মে' মাহলৈকে মালদ্বীপৰ 'ফাৰ্ষ্ট লেডী' আছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ১৯৫৪ চনৰ পৰা ১৯৬৮ চনলৈ তেওঁ মালদ্বীপৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পত্নী হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। মালদ্বীপৰ ইতিহাসৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কবি হিচাপে পৰিচিত মৰিয়ম আছিল বিখ্যাত কবি হুছেইন ছালাহুদ্দিনৰ কন্যা। এটা প্ৰসিদ্ধ কবিৰ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা মৰিয়মে মালেত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৫৩ চনত তেওঁ ৰাজনীতিবিদ ইব্ৰাহিম নাছিৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয় আৰু তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান জন্ম হয়। ১৯৫৪ চনত যেতিয়া তেওঁৰ স্বামী নাছিৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নিযুক্ত হয়, তেতিয়া মৰিয়ম প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পত্নীৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। পিছলৈ ১৯৬৮ চনত মালদ্বীপত ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছত যেতিয়া তেওঁৰ স্বামী ৰাষ্ট্ৰপতি হয়, তেতিয়া তেওঁ প্ৰথমগৰাকী 'ফাৰ্ষ্ট লেডী' হিচাপে পৰিচিত হয়। মৰিয়ম ছাইদক মালদ্বীপৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী কবি বুলি গণ্য কৰা হয়। ১৯৮৩ চনত কবিতাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰপতি বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == মৰিয়ম ছাইদৰ জন্ম ১৯৩৩ চনৰ ২৭ মাৰ্চত হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Jadhuan |first1=Ahmed |date=26 April 2018 |title=އައްނަބީލާ މަރިޔަމް ސަޢީދު އަވަހާރަވެއްޖެ |trans-title=Mariyam Saeed dies |url=https://psmnews.mv/33744 |access-date=18 December 2024 |work=[[PSM News]] |language=dv}}</ref> তেওঁ মালদ্বীপৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ তথা কবি হুছেইন ছালাহুদ্দিন আৰু তেওঁৰ পত্নী মেধু গান্দুভাৰু থুথু গোমাৰ কন্যা আছিল। ছাইদৰ চাৰিজন সহোদৰ আছিল— আদনান হুছেইন (মালদ্বীপৰ পৰৱৰ্তী এটৰ্নী জেনেৰেল), ফাতিমাথ ছাইদ (পৰৱৰ্তী ফাৰ্ষ্ট লেডী আৰু কবি) আৰু ইব্ৰাহিম শ্বিহাব (পৰৱৰ্তী উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি, সংসদৰ অধ্যক্ষ আৰু কবি)। তেওঁৰ জন্ম মালেত পিতৃৰ বাসগৃহত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Habeeb |first1=Habeeba Hussain |date=2001 |title=Dhivehi lhenverikamuge gulshanuge narugismaa Annabeelaa Fathimath Saeed |url=http://saruna.mnu.edu.mv/jspui/bitstream/123456789/2411/1/Dhivehi%20lhenverikamuge%20gulshanuge%20narugismaa.pdf |url-status=dead |journal=Dhivehi Bahaai Thareekhah Khidhumaikuraa Qaumee Marukazu |language=dv |issue=Digital Repository of Maldives National University |pages=8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813220149/http://saruna.mnu.edu.mv/jspui/bitstream/123456789/2411/1/Dhivehi%20lhenverikamuge%20gulshanuge%20narugismaa.pdf |archive-date=13 August 2021 |access-date=1 April 2001}}</ref> ১৯৫০ চনত ছাইদ ৰাজনীতিবিদ ইব্ৰাহিম নাছিৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছিল— আলী নাছিৰ আৰু মহম্মদ নাছিৰ। == কবিতা == মৰিয়ম ছাইদক তেওঁৰ কাব্যিক জীৱনত মালদ্বীপৰ কবিতাৰ উদ্যানৰ 'নিচৰিন' আৰু 'নীল' বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল। তেওঁক মালদ্বীপৰ ইতিহাসৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ কবি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |last1=Hamdhoon |first1=Mohamed |date=17 December 2017 |title="އަސްރު ދިޔައީ ގެއްލިގެން": ހިތުގެ ހިމަނާރާ ކުޅެލި! |url=https://mihaaru.com |access-date=18 August 2024 |work=[[Mihaaru]] |language=dv}}</ref> চৈধ্য বছৰ বয়সতে ছাইদ মালদ্বীপৰ কবিতা উদ্যানৰ সদস্য হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ এক সফল কাব্যিক জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল।<ref name=":1">{{cite web |date=1983 |title=އަލްފާޟިލާ މަރިޔަމް ސަޢީދު |trans-title=Mrs. Mariyam Saeed |url=https://presidency.gov.mv |access-date=18 December 2024 |website=[[The President's Office]] |language=dv}}</ref> বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ এক বিশাল পৰিসৰৰ কবিতা ৰচনা কৰিছিল, যাৰ সঠিক সংখ্যা তেওঁৰ নিজৰ বাবেও অজ্ঞাত আছিল।<ref name= ":1" /> অৱশ্যে এয়া জানিব পৰা গৈছে যে কেৱল এটা বছৰতে তেওঁ ৫০টাতকৈও অধিক কবিতা লিখিছিল।<ref name= ":1" /> তেওঁৰ কৰ্মৰাজিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ঐতিহাসিক বিষয়, নৈতিক আৰু ধৰ্মীয় চিন্তাৰ লগতে বিভিন্ন আৱেগ-অনুভূতিৰ অন্বেষণকে ধৰি বহুতো বিষয় সামৰি লৈছিল। তেওঁৰ কিছুমান কবিতা 'নিচৰিন', 'নীল' আৰু 'এয়াৰ' ছদ্মনাম ব্যৱহাৰ কৰি উপস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name= ":1" /> ১৯৮৩ চনত তৎকালীন ৰাষ্ট্ৰপতি মৌমুন আব্দুল গায়ুমে তেওঁক মালদ্বীপৰ কবিতাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name= ":1" /> তেওঁৰ মৃত্যুত সাংবাদিক আৰু ৰাজনীতিবিদসকলে ইয়াক 'দিভেহি কবিতাৰ এটা যুগৰ অন্ত' বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://mihaaru.com|title=މަރިޔަމް ސައީދު އަވަހާރަވުން: ދިވެހި ޅެންވެރިކަމުގެ ދައުރެއްގެ ނިމުން|last=Hamdhoon|first=Mohamed|date=28 April 2018|language=dv|trans-title=Death of Mariyam Saeed: The end of a period of Dhvehi poetry|work=[[Mihaaru]]}}</ref> == মৃত্যু == ২০১৮ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলত ষ্ট্ৰোকত আক্ৰান্ত হৈ [[শ্ৰীলংকা]]ৰ কলম্বোত ছাইদৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |last=Shaahunaz |first1=Fathimath |date=26 April 2018 |title=Former First Lady passes away |url=https://edition.mv/news/5836 |access-date=18 December 2024 |work=[[The Edition]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |last=Shaany |first=Aishath |date=26 April 2018 |title=Late former President Nasir's wife, Mariyam Saeed passes away |url=https://raajje.mv/31299 |access-date=18 December 2024 |work=[[Raajje TV]]}}</ref><ref>{{cite news |date=26 April 2018 |title=Former first lady Mariyam Saeed Didi passes away |url=https://en.sun.mv/48477 |access-date=18 December 2024 |work=Sun}}</ref> তেওঁক শ্ৰীলংকাৰ কুপ্পিয়াৱাট্ট মুছলমান কবৰস্থানত তেওঁৰ পিতৃ হুছেইন ছালাহুদ্দিন আৰু ভাতৃ ইব্ৰাহিম শ্বিহাবৰ কাষত সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Ali |first1=Humaam |date=27 April 2018 |title=Mariyam Saeed buried next to father Hussain Salahuddin |url=https://raajje.mv/31357 |access-date=18 December 2024 |work=[[Raajje TV]]}}</ref><ref>{{cite news |date=28 April 2018 |title=Mariyam Saeed buried next to her father Hussein Salaahuhdheen |url=https://miadhu.mv/article/en/10355 |access-date=18 December 2024 |work=Miadhu Daily |archivedate=26 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241226185635/https://miadhu.mv/article/en/10355 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত মালদ্বীপৰ ৰাষ্ট্ৰপতি আব্দুল্লা য়ামীন, প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি মৌমুন আব্দুল গায়ুম আৰু মহম্মদ নাছিদৰ লগতে অন্যান্য ৰাজনীতিবিদ, কবি আৰু সংগঠনসমূহে শোকবাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰে।<ref>{{cite web |date=26 April 2018 |title=އަލްފާޟިލާ މަރިޔަމް ސަޢީދުގެ ތަޢުޒިޔާގެ މެސެޖު |trans-title=Message of condolences to Mrs. Mariyam Saeed |url=https://dhivehiacademy.edu.mv/18766 |access-date=18 December 2024 |website=[[Dhivehi Language Academy]] |language=dv |archivedate=23 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250123094050/https://dhivehiacademy.edu.mv/18766 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |date=28 April 2018 |title=Tributes pour in for celebrated poet Mariyam Saeed |url=https://maldivesindependent.com/society/tributes-pour-in-for-celebrated-poet-mariyam-saeed-137800 |access-date=18 December 2024 |work=Maldives Independent}}</ref><ref>{{cite web |date=26 April 2018 |title=President Yameen conveys condolences to the family of Former First Lady Mariyam Saeed, Former Spouse of President Ibrahim Nasir |url=https://presidency.gov.mv/Press/Article/19010 |access-date=18 December 2024 |website=The President's Office}}</ref><ref>{{cite news |last=Ali |first=Humaam |date=26 April 2018 |title=Passing of Mariyam Saeed is a tragic loss for Maldives: ex-president Nasheed |url=https://raajje.mv/31412 |access-date=18 December 2024 |work=[[Raajje TV]]}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:মালদ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] c2nypjvsfifkp5trrhf8r8w9at0y6q9 0 134512 634436 591539 2026-09-06T08:16:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হেইলি ছাহাৰ | image = Hailie Sahar at 2019 Capital Pride (cropped).jpg | caption = ২০১৯ চনৰ কেপিটেল প্ৰাইডত ছাহাৰ | alias = | birth_date = {{birth year and age|1988}} | birth_place = | occupation = প্ৰযোজক, অভিনেত্ৰী, কণ্ঠশিল্পী | years_active = ২০১১–বৰ্তমান | spouse = }} '''হেইলি ছাহাৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Hailie Sahar; জন্ম: ১৯৮৮) এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন প্ৰযোজক, অভিনেত্ৰী আৰু সংগীতশিল্পী। তেওঁ বিশেষকৈ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''পোজ''ত লুলু এবাণ্ডেন্সৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত। ২০২৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমটো একক গীত "ষ্টাৰ ট্ৰেভেলাৰ" মুক্তি পায়। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ছাহাৰৰ জন্ম ১৯৮৮ চনত হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=http://stylecaster.com/hailie-sahar-pose/|title='Pose' Star Hailie Sahar on Her #MeToo Story and Fighting Trans Stereotypes|last=Pham|first=Jason|date=2018-06-22|work=StyleCaster|access-date=2018-08-03|language=en-US}}</ref> তেওঁ [[আফ্ৰিকা]]ন, [[লেটিন]] [[আমেৰিকা]]ন, [[ভাৰতীয়]], [[জাৰ্মান]] আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] মূলৰ।<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Urban |date=2018-09-14 |title=Interview: Hailie Sahar of FX's Pose |url=https://www.urbanmag-online.com/interview-hailie-sahar-of-fxs-pose/ |access-date=2024-12-16 |website=Urban Magazine |language=en-US}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ এখন বেপ্তিষ্ট গীৰ্জাৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.eonline.com/news/1074393/pose-star-hailie-sahar-reflects-on-her-decision-to-transition-as-a-teen|title=Pose Star Hailie Sahar Reflects on Her Decision to Transition as a Teen|date=September 18, 2019|website=E! Online}}</ref> তেওঁ লছ এঞ্জেলছৰ এটা ধৰ্মীয় পৰিয়ালত পাঁচজন ককায়েক-ভাইেকৰ সৈতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। সৰু কালত ছাহাৰ লছ এঞ্জেলছৰ ডব্লিউ.এন.বি.এ. দল 'লছ এঞ্জেলছ স্পাৰ্কছ'ৰ এগৰাকী নৃত্যশিল্পী আছিল। ছাহাৰে লছ এঞ্জেলছৰ 'বল কালচাৰ' বা বল দৃশ্য-পটত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ১৮ বছৰ বয়সত 'হাউচ অৱ ৰডিঅ''ৰ "মাতৃ" হৈ বল সম্প্ৰদায়ৰ এটা হাউচৰ কনিষ্ঠতম নেতাসকলৰ ভিতৰত এজন হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ছাহাৰ 'হাউচ অৱ অলুৰ'লৈ স্থানান্তৰিত হয়।<ref>{{Cite news |url=https://nylon.com/articles/pose-hailie-sahar-interview |title=''Pose'' Star Hailie Sahar On Being "Daddy Ryan" Murphy's Prodigy |date=June 4, 2018 |work=Nylon |access-date=August 3, 2018 }}</ref> তেওঁ নিজকে এগৰাকী 'ট্ৰেন্স অভিজ্ঞতাৰ মহিলা' বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref name="Interview" /> == কৰ্মজীৱন == ২০১১ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''লীভ ইট অন দ্য ফ্ল’ৰ''ৰ জৰিয়তে ছাহাৰে প্ৰথমবাৰৰ বাবে পৰ্দাত অভিনয় কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইউএচএ নেটৱৰ্কৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''মিষ্টাৰ ৰবট'' আৰু আমাজন এমজিএম ষ্টুডিঅ’ৰ কমেডী-ড্ৰামা ধাৰাবাহিক ''ট্ৰেন্সপেৰেণ্ট''ত এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছাহাৰে অফ-ব্ৰডৱে প্ৰডাকচনৰ নাটক ''চাৰ্ম''তো অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.queerty.com/hailie-sahars-journey-ballroom-baby-ryan-murphy-muse-pose-20180603 |title=Hailie Sahar's journey from ballroom baby to Ryan Murphy muse in ''Pose'' |last=Garner |first=Glenn |date=June 3, 2018 |access-date=August 3, 2018 }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/09/18/theater/review-charm-play-philip-dawkins.html |title=Review: In ''Charm'', Challenges Emily Post Never Dreamed Of |last=Green |first=Jesse |date=October 5, 2017 |work=The New York Times |access-date=February 19, 2019 }}</ref> ২০১৮ চনৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এফএক্স টিভি ধাৰাবাহিক ''পোজ''ৰ মুখ্য অভিনয় শিল্পীৰ দলটোৰ অংশ হিচাপে ছাহাৰে লুলু ইভানজেলিষ্টা-ফেৰোচিটিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite news |url=https://www.teenvogue.com/story/pose-transgender-actors |title=''Pose'' Is Making Television History With These 5 Transgender Actors |last=Fasanella |first=Allie |date=June 10, 2018 |work=Teen Vogue |access-date=February 19, 2019 }}</ref><ref name = "Interview">{{Cite news|url=https://www.today.com/style/hailie-sahar-fx-s-pose-being-transgender-actress-t131847|title='Pose' star: Transgender characters need actors who 'understand' the experience|work=TODAY.com|access-date=2018-08-03|language=en-US}}</ref> ২০১৯ চনত ছাহাৰে ফ্ৰীফৰ্ম টিভি শ্ব’ ''গুড ট্ৰাবল''ত জেজমিন নামৰ এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.advocate.com/television/2019/1/18/good-troubles-hailie-sahars-trans-character-challenges-lgb |title=Hailie Sahar's Trans Character on ''Good Trouble'' Challenges the LGB |last=Gilchrist |first=Tracy E. |date=January 18, 2019 |work=The Advocate |access-date=February 19, 2019 }}</ref> ছাহাৰে ২০২৩ চনৰ ১ জুনত তেওঁৰ প্ৰথমটো একক গীত "ষ্টাৰ ট্ৰেভেলাৰ" মুক্তি দিয়ে। ইয়াৰ সংগীত ভিডিঅ’টো ১৫ জুন, ২০২৩ত মুক্তি পাইছিল, য’ত ছাহাৰ আৰু ট্ৰেন্সজেণ্ডাৰ অভিনেত্ৰী ৰিয়ান পাৰ্কাৰে অভিনয় কৰিছিল আৰু ইয়াৰ পৰিচালনা কৰিছিল জেচ বেৰন আৰু ছাহাৰে।<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=q-qnTiZMnyw&ab_channel=HailieSaharVEVO |title=Hailie Sahar - Star Traveler |date=2023-06-15 |last=HailieSaharVEVO |access-date=2024-10-06 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bombshellbybleu.com/p/hailie-sahar-star-traveler-acting-music-evolution/|title=A Star's Musical Journey: Hailie Sahar's Debut Single "Star Traveler"|first=Audrey|last=Malone|date=December 28, 2023|website=Bombshell|access-date=March 21, 2026|archivedate=November 9, 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251109111348/https://bombshellbybleu.com/p/hailie-sahar-star-traveler-acting-music-evolution/|deadurl=yes}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Hailie Sahar}} *{{IMDb name|8417376}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান কণ্ঠশিল্পী]] k93z2ryjstatupxou8vz6n0f51uzba5 0 134566 634439 602906 2026-09-06T08:38:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634439 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হৰ্ষি | image = | image_size = | caption = | birth_name = হৰ্ষিদা মাধালেপাৰিয়া | birth_date = {{Birth date and age|1987|05|06|df=y}} | birth_place = [[লণ্ডন]], [[যুক্তৰাজ্য]] | other names = হৰ্ষি মেদ | occupation = গায়িকা, পৰিৱেশক, অভিনেত্ৰী | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | origin = লণ্ডন | genre = বলিউড, শাস্ত্ৰীয় সংগীত, পপ, হিপ হপ, ভাংড়া, গৰ্বা | instrument = কণ্ঠশিল্পী | years_active = ২০০৭–বৰ্তমান | label = | website = {{URL|harshimad.com}} }} }} '''হৰ্ষিদা মাধালেপাৰিয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Harshida Madhaparia; জন্ম: ৬ মে' ১৯৮৭), যি চমুকৈ '''হৰ্ষি''' নামেৰে পৰিচিত, এগৰাকী মুম্বাইত কৰ্মৰত ব্ৰিটিছ গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী। তেওঁ [[হিন্দী]], [[ইংৰাজী]], [[গুজৰাটী]] আৰু [[পঞ্জাবী]] ভাষাত গীত গায় আৰু পৰিৱেশন কৰে। তেওঁ ইণ্ডিপপ, হিপ হপ, বলিউড, ভাংড়া, গৰ্বা আৰু শাস্ত্ৰীয় সংগীতকে ধৰি কেইবাটাও ধাৰাত সংগীত পৰিৱেশন কৰে। তেওঁ '''হৰ্ষি মেদ''' নামৰ মঞ্চ নামেৰেও পৰিৱেশন কৰে।<ref name="dc">{{cite web |title=Tune in: Melody matters |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/300517/tune-in-melody-matters-27.html |work=Deccan Chronicle |date=30 May 2017 |access-date=23 January 2025 }}</ref> তেওঁ [[ইণ্ডিয়ান আইডল]] ইউকে বিজয়ী হোৱাৰ লগতে ভাৰতৰ ইণ্ডিয়ান আইডল ৩-ৰ ফাইনেলত উপনীত হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ চা ৰে গা মা পা-ৰ ফাইনেলতো স্থান লাভ কৰিছিল। তেওঁ [[গুজৰাট]]ৰ গান্ধীদামত অনুষ্ঠিত হোৱা "সুৰ গুজৰাট কে" নামৰ এক সংগীত প্ৰতিযোগিতাৰ ফাইনেলত আলতাফ ৰাজা আৰু ডা° কৃপেশ ঠাকুৰৰ সৈতে অন্যতম বিচাৰক আছিল। এই প্ৰতিযোগিতাৰ অডিচন মুন্দ্ৰা, মাণ্ডৱী, ভুজ, অঞ্জন আৰু গান্ধীদামত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref name="nrigujarati.co.in">{{cite web|url=https://www.nrigujarati.co.in/Topic/2921/1/singer-harshi-madhaparia-will-judge-sur-gujarat-ke-singing-competition-in-gandhidham-june-2015.html|title=Harshi Madhaparia will Judge SUR GUJARAT KE Singing Competition in Gandhidham – June 2015|work=nrigujarati.co.in}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == হৰ্ষি মেদৰ জন্ম ১৯৮৭ চনৰ ৬ মে'ত [[লণ্ডন]]ত হৈছিল আৰু ২০০৭ চনৰপৰা তেওঁ [[মুম্বাই]]ত বাস কৰি আছে। তেওঁৰ দুজন ককায়েক আছে আৰু তেওঁ আটাইতকৈ সৰু। সৰুৰেপৰাই তেওঁ এখন সাংস্কৃতিক কলা বিদ্যালয়ত নৃত্য প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক পৰেশ মাধালেপাৰিয়াই ২০০৫ চনত যুক্তৰাজ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি চা ৰে গা মা পা-ৰ ফাইনেলত উপনীত হোৱাৰ পিছত তেওঁ গীত গাবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। সংগীতেৰে নিজৰ কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ ২০০৭ চনত ২০ বছৰ বয়সত তেওঁ মুম্বাইলৈ আহে। ভাৰতলৈ অহাৰ পাছত তেওঁ সংগীত পৰিচালক কুলদীপ সিঙৰ অধীনত ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ লয়। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ অনুপম খেৰৰ অভিনয় প্ৰতিষ্ঠান 'এক্টৰ প্ৰিপেয়াৰ্ছ'তো প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ ভাৰতীয় হিন্দী চলচ্চিত্ৰ ''হলিডে': এ চ'লজাৰ ইজ নেভাৰ অফ ডিউটি''ত অভিনয় কৰিছে। == বঁটা আৰু টেলিভিছন উপস্থিতি == * যুক্তৰাজ্যৰ ''ইণ্ডিয়ান আইডল'' বিজয়ী। * গান্ধীদামত সমগ্ৰ গুজৰাট ভিত্তিক "সুৰ গুজৰাট কে" সংগীত প্ৰতিযোগিতাৰ ফাইনেলৰ বিচাৰক। * ভাৰত, যুক্তৰাজ্য আৰু ইউএৰ লাখ লাখ প্ৰতিযোগীৰ মাজৰপৰা ''ইণ্ডিয়ান আইডল ৩''-ৰ ফাইনেলিষ্ট। * যুক্তৰাজ্যৰ ''চা ৰে গা মা পা''-ৰ ফাইনেলিষ্ট – হিমেশ ৰেশমীয়াৰদ্বাৰা নিৰ্বাচিত। * যুক্তৰাজ্যত অনুষ্ঠিত ''ইণ্ডিয়ান আইডল ৪''-ৰ অডিচনৰ আঁত ধৰোঁতা। * যুক্তৰাজ্যত চনী টিভিৰ ভিজে (VJ)। * ''বুগী ৱুগী''-ৰ শীৰ্ষ ২জনৰ ভিতৰত স্থান লাভ – নাভেদ আৰু জাভেদ জাফ্ৰীৰদ্বাৰা নিৰ্বাচিত। * ৰাজেশ ৰোশন, আদেশ শ্ৰীবাস্তৱ, আনন্দ ৰাজ আনন্দ, মণ্টি শৰ্মা, সন্দেশাণ্ডিল্য, শচীন আৰু জিগৰৰ দৰে শীৰ্ষ সংগীত পৰিচালকৰ বাবে কণ্ঠদান, জিংগল ৰেকৰ্ডিং আৰু গীতৰ ৰচনা। * ডেনী মিনোগ, ৰাঘৱ, মলকিত সিং, জাজী বি, জৰ্গী ডি আৰু জয় ছিয়ানৰ দৰে বহুতো শিল্পীৰ সৈতে যুক্তৰাজ্যত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন। * সুনিধি চৌহান, আদনান চাম্মী, মিকা সিং, সুখৱিন্দৰ সিং, শ্ৰেয়া ঘোষাল, কুণাল গাঞ্জাৱালা আৰু চনু নিগমৰ দৰে শিল্পীৰ সৈতে বিশ্বজুৰি ভ্ৰমণ। == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == === চলচ্চিত্ৰ === {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! শীৰ্ষক ! চৰিত্ৰ ! টোকা ! ৰেফাৰেন্স |- | ২০১৪ | ''হলিডে': এ চ'লজাৰ ইজ নেভাৰ অফ ডিউটি'' | মাৰাঠী কইনা | হৰ্ষি মাধালেপাৰিয়া হিচাপে নাম উল্লেখ আছে | <ref name="dc"/> |} == কনচাৰ্ট আৰু অন্যান্য কাৰ্যকলাপ == মেদে ইউৰোপ, মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বিভিন্ন স্থানকে ধৰি বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত সংগীত পৰিৱেশন কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=66480|title=Kuwait Abhijeet – Harshi Steal the Show at Indian Fiesta 09|work=daijiworld.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=66259|title=Kuwait Celebrate Indian Festival with Abhijeet – Harshi|work=daijiworld.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.lemauricien.com/article/religion-divali-celebree-avec-faste-hier|title=RELIGION : Divali célébrée avec faste hier|work=lemauricien.com|date=4 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kuwaitup2date.com/atif-aslam-live-concert-in-kuwait/|title=Atif Aslam – Live Concert in Kuwait|work=KUWAIT UPTO DATE|date=8 February 2015}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ গায়ক আলতাফ ৰাজা আৰু ডা° কৃপেশ ঠাকুৰৰ সৈতে সমগ্ৰ গুজৰাটৰ গান্ধীদামত অনুষ্ঠিত হোৱা "সুৰ গুজৰাট কে" সংগীত প্ৰতিযোগিতাৰ ফাইনেলত বিচাৰক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="nrigujarati.co.in"/><ref name="chinkipinki.com">{{cite web |title=Harshi Madhaparia (MAD) in SUR GUJARAT KE 2015 – UK Indian Idol Winner Singer and Performer in Gandhidham |url=http://chinkipinki.com/harshi-madhaparia-mad-sur-gujarat-ke-2015-uk-indian-idol-winner-singer-performer-gandhidham/ |work=Chinki Pinki |date=20 May 2015 |access-date=21 March 2026 |archivedate=23 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523033542/http://chinkipinki.com/harshi-madhaparia-mad-sur-gujarat-ke-2015-uk-indian-idol-winner-singer-performer-gandhidham/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="maffat.com">{{cite web |title=Sur Gujarat Ke 2015 Singing Competition |url=http://my.maffat.com/2015/05/sur-gujarat-ke-2015-singing-competition/ |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611021455/http://my.maffat.com/2015/05/sur-gujarat-ke-2015-singing-competition/ |archivedate=11 June 2015 |work=maffat.com}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:বৃটিছ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:গায়িকা]] 17l6p4koc4b58pq4x7xk4ei4z6miydi 0 135042 634429 593456 2026-09-06T07:11:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634429 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = সোনালিকা প্ৰসাদ | image = Sonalika_Prasad_actress_in_a_show.jpg | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1992|10|05}} | birth_place = [[পাটনা]], [[বিহাৰ]], [[ভাৰত]] | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল আৰু ঘোষিকা | years_active = ২০১৫–বৰ্তমান | known_for = ভোজপুৰী চলচ্চিত্ৰ | notable_works = ''ৰাজতিলক'', ''লাইলা মজনু'' | title = | mother = | father = | relatives = | awards = ৰাজতিলকৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী | website = | signature = | signature_alt = }} '''সোনালিকা প্ৰসাদ''' ([[ইংৰাজী]]: Sonalika Prasad; জন্ম: ৫ অক্টোবৰ ১৯৯২) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী, যিয়ে মূলতঃ [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] আৰু [[হিন্দী]] ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছনত কাম কৰে। অনুষ্ঠান পৰিচালনা বা হোষ্টিঙৰ বাবে তেওঁ এগৰাকী জনাজাত ব্যক্তি। তেওঁ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''চিআইডি'', ''সাৱধান ইণ্ডিয়া'' আৰু ''ক্ৰাইম পেট্ৰ’ল'' তথা ''ৰাজতিলক''<ref>{{cite news |title=Arvind Akela Kallu, Sonalika Prasad's Rajtilak first romantic poster out k|url=https://zeenews.india.com/bhojpuri/arvind-akela-kallu-sonalika-prasads-rajtilak-first-romantic-poster-out-check-2178145.html |work=[[Zee News]] |date=7 February 2019 |access-date=19 March 2021}}</ref> আৰু ''লাইলা মজনু''ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite news |title=Actress Sonalika Prasad opens up about working with Bhojpuri superstar Nirahua |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/bhojpuri/actress-sonalika-prasad-opens-up-about-working-with-bhojpuri-superstar-nirahua/videoshow/71167255.cms |work=[[The Times Of India]] |date=17 September 2019 |access-date=15 March 2021}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == প্ৰসাদৰ জন্ম হৈছিল ১৯৯২ চনৰ ৫ অক্টোবৰত [[বিহাৰ]]ৰ [[পাটনা]]ত আৰু তাতেই তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁ পাটনাৰ চেইণ্ট কেৰেনছ স্কুল (প্ৰথমৰপৰা ষষ্ঠ শ্ৰেণীলৈ) আৰু কৃষ্ণা নিকেতন স্কুলত (সপ্তমৰপৰা দশম শ্ৰেণীলৈ) স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ পাটনা ৱিমেনছ কলেজৰপৰা হাইস্কুল, স্নাতক (ৰাজনীতি বিজ্ঞানত কলা শাখাৰ সন্মানীয় স্নাতক) আৰু গণসংযোগত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ সদায় ভাষা শিকাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল আৰু বৰ্তমান তেওঁ হিন্দী, ইংৰাজী আৰু ভোজপুৰী ভাষা ক'ব পাৰে। প্ৰসাদে কৈছে, "মোৰ পৰিয়ালে সদায় বিচাৰিছিল যে মই স্নাতকোত্তৰলৈকে পঢ়া-শুনা কৰোঁ, কিন্তু মোৰ সদায় ললিত কলাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ আছিল। তথাপি মই গণসংযোগত পঢ়িছিলোঁ যদিও মই কণ্ঠ সংগীত আৰু কথক নৃত্যৰ সৈতে জড়িত কামবোৰ কৰিছিলোঁ। পঢ়া-শুনাৰ উপৰি মই কণ্ঠ সংগীত আৰু কথক নৃত্যত ৬বছৰীয়া প্ৰশিক্ষণ লৈছিলোঁ। মই নাটক কৰা, ঘোঁৰা চলোৱা, বাইক আৰু গাড়ী চলোৱা কামবোৰ কৰিছিলোঁ। কলেজীয়া দিনত মই মডেলিং কৰিছিলোঁ। কেতিয়াবা মই মোৰ গায়ন আৰু কথক প্ৰশিক্ষণৰ বাবে কলেজৰ ক্লাছো খতি কৰিছিলোঁ।" {{cn|date=November 2023}} == কৰ্মজীৱন == প্ৰসাদে ২০১৫ চনৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''চিআইডি''ৰ জৰিয়তে টেলিভিছনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু ২০১৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''ৰাজতিলক''ৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ জগতত খোজ পেলায়।<ref>{{cite news |title=Bhojpuri superstar Arvind Akela Kallu's smile captivates debutante Sonalika Prasad |url=https://zeenews.india.com/bhojpuri/bhojpuri-superstar-arvind-akela-kallus-smile-captivates-debutante-sonalika-prasad-2120619.html |work=Zee News |date=28 June 2018 |access-date=19 March 2021}}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁ বহুতো বাণিজ্যিক আৰু প্ৰিণ্ট বিজ্ঞাপনৰ শ্বুটিং কৰিছিল। ২০২০ চনত তেওঁ 'ঢিশুম চেনেল'ৰ বাবে 'ভোজপুৰী ইণ্ডাষ্ট্ৰী প্ৰিমিয়াৰ লীগ' (BIPL) ছিজন ৪-ৰ পোনপটীয়া সম্প্ৰচাৰত ঘোষিকা হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁ এগৰাকী চেলিব্ৰিটি অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে ''ৰোজ হই ভোজ'' অনুষ্ঠানটো পৰিচালনা কৰাৰ লগতে খেলত অংশ লৈছিল আৰু নৃত্য পৰিৱেশন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ [[বিগ গংগা]] টেলিভিছন চেনেলৰ বাবে ''দীপাৱলী কাৰ্নিভাল'' আৰু ''চট পূজা'' অনুষ্ঠানতো নৃত্য পৰিৱেশন কৰিছিল। তেওঁ [[বি৪ইউ ভোজপুৰী]]ৰ ''হোলী'' অনুষ্ঠানতো এক নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Watch: Sonalika Prasad gets groovy on 'Kaanta Laga...' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/watch-sonalika-prasad-gets-groovy-on-kaanta-laga-/articleshow/81186301.cms |work=The Times Of India |date=24 February 2021 |access-date=15 March 2021}}</ref> ২০২১ চনত তেওঁ ''হাচী কী ৰেল চুট না যায়ে'' নামৰ এটা কমেডী শ্ব’ত অভিনয় কৰাৰ লগতে ঘোষিকা হিচাপেও কাম কৰে। তেওঁ ''লাভ গুৰু'' নামৰ ৱেব ছিৰিজটোত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ ''জিন্দগী ঝাণ্ড বা, ফিৰ ভী ঘমণ্ড বা'' নামৰ এটা অডিঅ’ সংগীত এলবাম ৰেকৰ্ড কৰিছিল। এইটো এটা ৰেপ গীত আছিল, যিটো তেওঁ নিজেই আৰু ৰাজু সিং মাহীয়ে গাইছিল। ইয়াক এটা ভোজপুৰী সংগীত কোম্পানীয়ে মুকলি কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Bhojpuri rap song 'Zindagi Jhand Ba Phir Ghamand Ba' went viral, watch video here |url=https://english.newstracklive.com/news/raju-singh-mahi-and-sonalika-prasads-first-rap-song-zindagi-jhanda-baa-bhigand-baa-ki-dhoom-sc89-nu870-ta870-ta277-1090403-1.html |work=News Track |date=6 May 2020 |access-date=15 March 2020}}</ref> == দূৰদৰ্শন == {| class="wikitable" ! বৰ্ষ!! নাম!! চৰিত্ৰ!! চেনেল |- | ২০১৫ || ''চিআইডি'' (ধাৰাবাহিক) || || সোণী টিভি |- | ২০১৫-১৭ || ''সাৱধান ইণ্ডিয়া'' || || ষ্টাৰ ভাৰত |- | ২০১৬ || ''হৰ মুস্কিল কা হল আকবৰ বীৰবল'' || || বিগ গংগা |- | ২০১৬ || ''ক্ৰাইম পেট্ৰ’ল'' (ধাৰাবাহিক) || || সোণী টিভি |- | ২০১৭ || ''মহাকালী — অন্ত হি আৰম্ভ হ্যায়'' || || কালৰ্ছ টিভি |- | ২০১৭ || ''বাত্যে কুছ অনকহী চি'' || মেঘা || ডিডি নেচনেল |- |} == অভিনীত চলচ্চিত্ৰ == {| class="wikitable" |+চিহ্ন | style="background:#ffc; "| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | এতিয়ালৈকে মুক্তি লাভ নকৰা চলচ্চিত্ৰসমূহক বুজাইছে |} {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! চলচ্চিত্ৰ ! চৰিত্ৰ ! ভাষা |- | ২০১৯ || ''ৰাজতিলক'' || পূজা || ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title=Sonalika Prasad to debut opposite Bhojpuri star Arvind Akela Kallu with 'Raaj Tilak' |url=https://zeenews.india.com/bhojpuri/sonalika-prasad-to-debut-opposite-bhojpuri-star-arvind-akela-kallu-with-raaj-tilak-2116669.html |work=Zee News |date=15 June 2018 |access-date=19 March 2021}}</ref> |- | ২০১৯ || ''কালাকাৰ'' || ৰাণী || ভোজপুৰী |- | ২০১৯ || ''চড়ক'' || বন্দনা || ভোজপুৰী |- | ২০১৯ || ''ধনিয়া'' || মঞ্জু || ভোজপুৰী |- | ২০২০ || ''লাইলা মজনু'' || শামা || ভোজপুৰী |- | ২০২১ | scope="row" style="background:#ffc; " | ''গুমৰাহ'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title='Shapath' to 'Gumrah': Best Bhojpuri films of Sonalika Prasad you shouldn't miss |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/photo-features/shapath-to-gumrah-best-bhojpuri-films-of-sonalika-prasad-you-shouldnt-miss/photostory/80481600.cms |work=The Times Of India |date=27 January 2021 |access-date=15 March 2021}}<br>- {{cite news |title=Raju Singh Mahi joins Sonalika Prasad for upcoming action-drama 'Gumrah' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/raju-singh-mahi-joins-sonalika-prasad-for-upcoming-action-drama-gumrah/articleshow/71807155.cms |work=The Times Of India] |date=29 October 2019 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- | ২০২১ | scope="row" style="background:#ffc; " | ''বড়ে মিঞা ছোটে মিঞা'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title=Sonalika Prasad unveils the first look of 'Bade Miyaan - Chote Miyaan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/sonalika-prasad-unveils-the-first-look-of-bade-miyaan-chote-miyaan/articleshow/79853359.cms |work=The Times Of India |date=22 December 2020 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- | ২০২১ | scope="row" style="background:#ffc; " | ''জিয়া বেকৰাৰ বা''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title=Sonalika Prasad and Pravesh Lal Yadav wrap up the shoot of 'Banarasi Babu' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/jiya-bekaraar-baa-sonalika-prasad-shares-a-throwback-photo-with-the-director-sai-kiran-from-the-set/articleshow/80312418.cms |work=The Times Of India |date=17 January 2021 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- | ২০২১ | scope="row" style="background:#ffc; " | ''কল্লু কী দুলহনিয়া''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title='Kallu Ki Dulhaniya': Sonalika Prasad shares a photo with co-star Arvind Akela Kallu and director Chandan Upadhyay from the sets |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/kallu-ki-dulhaniya-sonalika-prasad-shares-a-photo-with-co-star-arvind-akela-kallu-and-director-chandan-upadhyay-from-the-sets/articleshow/79917012.cms |work=The Times Of India |date=23 December 2020 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- | ২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; " | ''১ ছৈলা ৬ লাইলা''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title=Rajiv Singh and Sonalika Prasad start shooting for the film '1 Chailla 6 Laila' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/rajiv-singh-and-sonalika-prasad-start-shooting-for-the-film-1-chailla-6-laila/articleshow/78696796.cms |work=The Times Of India |date=16 October 2020 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- | ২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; "| ''বানৰসী বাবু''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title='Banarasi Babu': Sonalika Prasad shares BTS pictures from the sets of the film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/banarasi-babu-sonalika-prasad-shares-bts-pictures-from-the-sets-of-the-film/articleshow/81291990.cms |work=The Times Of India |date=2 March 2021 |access-date=15 March 2021}}<br>- {{cite news |title='Banarasi Babu': Sonalika Prasad shares a picture with the team |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/banarasi-babu-sonalika-prasad-shares-a-picture-with-the-team/articleshow/81206064.cms |work=The Times Of India |date=25 February 2021 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- | ২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; "| ''ৰবীনহুড পাণ্ডে''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী |- | ২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; "| ''চিকাৰী''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী |- | ২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; "| ''ঔম জয় জগদীশ''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |{{TBA}} | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title=Navratri के पहिला দিন পৰ Om Jai Jagdish Bhojpuri Film কা पहिला পোষ্টাৰ হুয়া জাৰী |url=https://www.dailynews24.in/bhojpuri-news/the-first-poster-of-om-jai-jagdish-bhojpuri-film-released-on-the-first-day-of-navratri/68193/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026092238/https://www.dailynews24.in/bhojpuri-news/the-first-poster-of-om-jai-jagdish-bhojpuri-film-released-on-the-first-day-of-navratri/68193/ |url-status=dead |archive-date=26 October 2020 |work=Dailynews24 |date=26 October 2020 |language=hi |trans-title=The first poster of Om Jai Jagdish Bhojpuri film released on the first day of Navratri |access-date=24 March 2026 |archivedate=26 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026092238/https://www.dailynews24.in/bhojpuri-news/the-first-poster-of-om-jai-jagdish-bhojpuri-film-released-on-the-first-day-of-navratri/68193/ |deadurl=yes }}</ref> |- |২০২১ |scope="row" style="background:#ffc; "| ''কৱন কচুৰ''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | সঞ্ছনা | ভোজপুৰী<ref>{{cite news |title=গাজীপুৰ মে ভোজপুৰী ফিল্ম 'কৱন কচুৰ' কী শ্বুটিং |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/ghazipur/story-bhojpuri-film-39-kavan-kasoor-39-shooting-in-ghazipur-5300128.html |date=17 December 2021 |website=Live Hindustan |language=hi |trans-title=Shooting of Bhojpuri film 'Kawan Kasoor' in Ghazipur}}</ref> |} === সংগীত ভিডিঅ’ === * ''জিন্দগী ঝাণ্ড বা ফিৰ ভী ঘমণ্ড বা''<ref>{{cite news |title=Watch Latest Bhojpuri Song Music Video - 'Zindagi Jhand Ba Phir Bhi Ghamand Ba' Sung By Raju Singh Mahi & Sonalika Prasad |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/bhojpuri/watch-latest-bhojpuri-song-music-video-zindagi-jhand-ba-phir-bhi-ghamand-ba-sung-by-raju-singh-mahi-sonalika-prasad/videoshow/75625446.cms |work=The Times of India |date=9 May 2020 |access-date=15 March 2020}}</ref> == ৱেব ছিৰিজ == {| class="wikitable" ! বৰ্ষ!! নাম!! চৰিত্ৰ!! চেনেল!! টোকা |- | ২০২১ || ''লাভ গুৰু'' || || ৱাও (WOW) || অক্ষয় শেঠী আৰু সোনালিকা প্ৰসাদ মুখ্য চৰিত্ৰত<ref>{{cite news |author=Srividya Rajesh |title=Akshay Sethi and Sonalika Prasad bag series on WowApp |url=https://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/akshay-sethi-sonalika-prasad-bag-series-wowapp/2021/01/11 |work=IWM Buzz|date=11 January 2021 |access-date=15 March 2021}}</ref> |- |} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ ! অনুষ্ঠান ! বিভাগ ! চলচ্চিত্ৰ ! ফলাফল |- | ২০২০ || গ্ৰীন চিনে এৱাৰ্ড শ্ব’ | শ্ৰেষ্ঠ নবাগত অভিনেত্ৰী | ''ৰাজতিলক'' | {{won}}{{cn|date=November 2023}} |} == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|10527073| Sonalika Prasad}} [[শ্ৰেণী:ভোজপুৰী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী টেলিভিছনৰ অভিনেত্ৰী]] p9e07pmd5qnr847gnk5p0b8dnuh4o5i 0 135794 634416 619092 2026-09-06T03:45:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634416 wikitext text/x-wiki '''লিনেট (লিন) মাৰ্চ''' ''এ এম'' অষ্ট্ৰেলিয়াৰ এগৰাকী বাতৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু ক্লিনিকেল এপিডেমিঅ’লজিষ্ট। তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ চিডনী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্য অনুষদৰ বাতবিজ্ঞান আৰু পেশী-কংকাল মহামাৰীবিজ্ঞানৰ লিগিন্স অধ্যাপিকা।<ref>{{Cite web |title=Professor Lyn March |url=https://www.sydney.edu.au/medicine-health/about/our-people/academic-staff/lyn.march.html |access-date=2024-07-24 |website=The University of Sydney |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা আৰু কেৰিয়াৰ== মাৰ্চে বাত বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ছিডনী বিশ্ববিদ্যালয় আৰু কলিং ইনষ্টিটিউটৰ বাতবিজ্ঞানৰ অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত,<ref name=":0" /> আৰু ৰয়েল নৰ্থ শ্ব'ৰ হাস্পতালৰ বাতবিত্ত বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক।<ref name=":0">{{Cite web |title=Researchers to identify safer and more effective treatment pathways for rheumatoid and psoriatic arthritis |url=https://kollinginstitute.org.au/researchers-to-identify-safer-and-more-effective-treatment-pathways-for-rheumatoid-and-psoriatic-arthritis |access-date=2024-07-24 |website=kollinginstitute.org.au |language=en |archivedate=2024-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240724054310/https://kollinginstitute.org.au/researchers-to-identify-safer-and-more-effective-treatment-pathways-for-rheumatoid-and-psoriatic-arthritis |deadurl=yes }}</ref> ==চিকিৎসা গৱেষণা== মাৰ্চে প্ৰদাহজনিত বাতবিষৰ ওপৰত কাম কৰি আহিছে,<ref>{{Cite journal |last=Fransen |first=Marlene |last2=Agaliotis |first2=Maria |last3=Nairn |first3=Lillias |last4=Votrubec |first4=Milana |last5=Bridgett |first5=Lisa |last6=Su |first6=Steve |last7=Jan |first7=Stephen |last8=March |first8=Lyn |last9=Edmonds |first9=John |last10=Norton |first10=Robyn |last11=Woodward |first11=Mark |last12=Day |first12=Richard |last13=Group |first13=on behalf of the LEGS study collaborative |date=2015-05-01 |title=Glucosamine and chondroitin for knee osteoarthritis: a double-blind randomised placebo-controlled clinical trial evaluating single and combination regimens |url=https://ard.bmj.com/content/74/5/851 |journal=Annals of the Rheumatic Diseases |language=en |volume=74 |issue=5 |pages=851–858 |doi=10.1136/annrheumdis-2013-203954 |issn=0003-4967 |pmid=24395557|url-access=subscription }}</ref> প্ৰমাণভিত্তিক নিৰ্দেশনা,<ref name=":1" /> আৰু পেশী-কংকালৰ বিকাৰৰ বোজা জুখিব পৰা।<ref>{{Cite journal |last=Hoy |first=Damian |last2=Bain |first2=Christopher |last3=Williams |first3=Gail |last4=March |first4=Lyn |last5=Brooks |first5=Peter |last6=Blyth |first6=Fiona |last7=Woolf |first7=Anthony |last8=Vos |first8=Theo |last9=Buchbinder |first9=Rachelle |date=June 2012 |title=A systematic review of the global prevalence of low back pain |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/art.34347 |journal=Arthritis & Rheumatism |language=en |volume=64 |issue=6 |pages=2028–2037 |doi=10.1002/art.34347 |issn=0004-3591|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=March |first=Lyn |last2=Smith |first2=Emma U. R. |last3=Hoy |first3=Damian G. |last4=Cross |first4=Marita J. |last5=Sanchez-Riera |first5=Lidia |last6=Blyth |first6=Fiona |last7=Buchbinder |first7=Rachelle |last8=Vos |first8=Theo |last9=Woolf |first9=Anthony D. |date=2014-06-01 |title=Burden of disability due to musculoskeletal (MSK) disorders |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1521694214000825 |journal=Best Practice & Research Clinical Rheumatology |series=Preventing Musculoskeletal Disability |volume=28 |issue=3 |pages=353–366 |doi=10.1016/j.berh.2014.08.002 |issn=1521-6942|url-access=subscription }}</ref> তেওঁৰ গৱেষণামূলক আগ্ৰহৰ বিষয়সমূহৰ ভিতৰত প্ৰদাহজনিত বাতবিষৰ ক্লিনিকেল ট্ৰায়েল, ৰোগীয়ে দাখিল কৰা পৰীক্ষাৰ ফলাফল, ৰোগীৰ পঞ্জীয়ন, বায়’বেংকিং (অষ্ট্ৰেলিয়ান আৰ্থাইটিছ আৰু অটোইম্যুন বায়’বেংক কালেকটিভ প্ৰিন্সিপাল ইনভেষ্টিগেটৰ)<ref>{{Cite web |title=A3BC – A new era in musculoskeletal biobanking and data innovation |url=https://a3bc.org.au/ |access-date=2024-07-24 |website=A3BC |language=en-AU |archivedate=2024-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240724061055/https://a3bc.org.au/ |deadurl=yes }}</ref> অষ্টিঅ’পৰ’ছিছ ৰিফ্ৰেকচাৰ প্ৰতিৰোধ, পেশী-কংকালৰ ৰোগৰ বোজা; গ্ল'বেল মাস্কুলোস্কেলিটেল হেল্থ এলায়েন্স, আৰু দীৰ্ঘকালীন বাতবিষৰ অধ্যয়ন আদি। ==বঁটা আৰু স্বীকৃতি== মাৰ্চক ২০১৭ চনৰ অষ্ট্ৰেলিয়া দিৱসত তেওঁৰ সন্মানত অৰ্ডাৰ অৱ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ সদস্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, বাত আৰু ক্লিনিকেল মহামাৰীবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ উল্লেখযোগ্য সেৱা, এজন একাডেমিক, গৱেষক আৰু চিকিৎসক হিচাপে।<ref>{{Cite web |title=Professor Lynette Margaret March |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/1154761 |access-date=2024-07-24 |website=Department of Prime Minister and Cabinet}}</ref> ২০২২ চনত মাৰ্চে অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰিউমেট'লজী এছ'চিয়েচনৰ ডিষ্টিংচড চাৰ্ভিচ মেডেল লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Distinguished Service Medal |url=https://rheumatology.org.au/About/Our-Awards/Distinguished-Service-Medal |access-date=2024-07-24 |website=rheumatology.org.au}}</ref> ২০২৩ চনত মাৰ্চে এছিয়া পেচিফিক লীগ অৱ এছ'চিয়েচনছ ফৰ ৰিউমেট'লজি (APLAR) মাষ্টাৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Master Award – Asia Pacific League of Associations for Rheumatology (APLAR) |url=https://aplar.org/grants-and-awards/award/master-award/# |access-date=2024-07-24 |website=aplar.org}}</ref> ==কাম== তেওঁ কৰা উল্লেখযোগ্য কাম হ’ল, অষ্ট্ৰেলিয়ান একুইট মাস্কুলোস্কেলিটেল পেইন গাইডলাইন গ্ৰুপ (২০০৪)। তীব্ৰ পেশী-কংকালৰ বিষৰ প্ৰমাণভিত্তিক ব্যৱস্থাপনা: চিকিৎসকৰ বাবে এটা গাইড।<ref name=":1">{{Cite book |last=Australian Acute Musculoskeletal Pain Guidelines Group |title=Evidence-based management of acute musculoskeletal pain: a guide for clinicians |publisher=Australian Academic Press |year=2004 |isbn=1875378529 |location=Bowen Hills, Queensland, Australia. |language=English}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:চিকিৎসাবিদ]] sssyvt2ar9r9v6um186ajtqw93ebaki 0 136154 634418 597941 2026-09-06T04:25:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634418 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শাজান পদ্মসী | image = Shazahn Padamsee at Nokia APP party 11.jpg | caption = ২০১২ চনত পদ্মসী | birth_date = {{Birth date and age|1987|10|18|df=yes}} | birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|থিয়েটাৰ শিল্পী|মডেল|কণ্ঠশিল্পী}} | yearsactive = ২০০৯–২০১৫, ২০২৩–বৰ্তমান | parents = অলীক পদ্মসী<br/>শ্বেৰন প্ৰভাকৰ | spouse = {{Marriage|আশিস কানাকিয়া|2025}} | relatives = আকবৰ পদ্মসী (বৰদেউতাক/খুৰাক)<br/>ৰাইছা পদ্মসী (খুৰাকৰ জীয়েক)<br/>কুৱাছাৰ ঠাকুৰ-পদ্মসী (সতীয়া ভাতৃ) }} '''শাজান পদ্মসী কানাকিয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Shazahn Padamsee Kanakia; জন্ম: ১৮ অক্টোবৰ ১৯৮৭) — এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] অভিনেত্ৰী আৰু মডেল যিয়ে মূলতঃ [[হিন্দী]] আৰু [[তেলুগু]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। বিশিষ্ট অভিনেতা অলীক পদ্মসী আৰু শ্বেৰন প্ৰভাকৰৰ কন্যা শাজানে ২০০৯ চনৰ [[হিন্দী]] ছবি ''ৰকেট সিং: চেলচমেন অৱ দ্য য়েৰ''ৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। পদ্মসীৰ অন্যান্য উল্লেখযোগ্য অভিনয়সমূহ আছিল ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল ছবি ''অৰেঞ্জ'' (২০১০), ''দিল তো বাচ্চা হ্যায় জী'' (২০১১), ''হাউচফুল ২'' (২০১২) আৰু ''মচলা'' (২০১৩)। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল == [[File:Alyque Padamsee, Shazahn Padamsee at the Bob Dylan tribute by Mukul Deora (1).jpg|thumb|২০ ২০১২ চনৰ মে' মাহত পিতৃ অলীক পদ্মসীৰ সৈতে শাজান]] পদ্মসীৰ পিতৃ অলীক পদ্মসী এজন জ্যেষ্ঠ থিয়েটাৰ অভিনেতা আছিল যিয়ে গুজৰাটৰ কচ্ছ অঞ্চলৰ এটা পৰম্পৰাগত পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>[https://www.deccanherald.com Alyque Padamsee: Man who wore]. ''Deccan Herald''.</ref><ref>{{cite web |title=The Alyque Padamsee brand of life |url=http://timesofindia.indiatimes.com |website=The Times of India |access-date=23 January 2015}}</ref> ২০১১ চনত শাজানে প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁ বৌদ্ধ ধৰ্মৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আৰু তেওঁ ধৰ্মীয় হোৱাতকৈ অধিক আধ্যাত্মিক। তেওঁ লগতে কৈছিল, "মই ঈশ্বৰক বিশ্বাস কৰোঁ। কিন্তু তাতকৈও বেছি মই সকলো ধৰ্মতে বিশ্বাস কৰোঁ।" <ref>{{Cite news |date=2011-11-05 |title=‘I have been taking interest in Buddhism’: Shazahn Padamsee |url=https://timesofindia.indiatimes.com |access-date=2024-09-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == কেৰিয়াৰ == [[File:Shazahn at rwitc awards.jpg|thumb|২০১২ চনত পদ্মসী]] পিতৃৰ নাটক ''আনস্পোকেন ডাইলগছ''কে ধৰি কেইবাখনো মঞ্চ নাটকত অভিনয় কৰাৰ পাছত শাজান পদ্মসীয়ে কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে আৰু সেই একে সময়তে হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ চৰিত্ৰৰ বাবে অডিচন দি থাকে। বিবেক বাচৱানীৰ সৈতে এখন ছবিৰ কথা চলিছিল যদিও সেয়া সফল নহ’ল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ য়াছ ৰাজ ফিল্মছৰ ছবি ''ৰকেট সিং: চেলচমেন অৱ দ্য য়েৰ''ত ৰণবীৰ কাপুৰৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিবলৈ সফলতাৰে অডিচন দিয়ে।<ref name="auditions">{{cite web |author=Kulkarni, Onkar |year=2010 |title=I play the love interest in Rocket Singh: Shazahn Padamsee |publisher=Mid-Day |access-date=3 January 2011 |url=http://www.mid-day.com}}</ref> শাজানে এই ছবিখনত চেৰেনাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যি আছিল এজন চেলচমেন হিচাপে কাম কৰা মূল চৰিত্ৰটোক সন্মান জনোৱা প্ৰথমজন গ্ৰাহক। যদিও তেওঁ এগৰাকী মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল, তেওঁৰ স্ক্ৰীণ-টাইম বা অভিনয়ৰ সময় অতি কম আছিল, যাৰ বাবে সমালোচকসকলে দাবী কৰিছিল যে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোত কৰিবলগীয়া বিশেষ একো নাছিল।<ref>{{cite news |title=Rocket Singh: Salesman of the Year |url=http://timesofindia.indiatimes.com |date=11 December 2009 |work=The Times of India |first1=Nikhat |last1=Kazmi}}</ref> ছবিখনে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল যদিও প্ৰচাৰৰ অভাৱৰ বাবে ই বক্স অফিচত ব্যাৱসায়িকভাৱে বিফল হয়।<ref>{{cite news |title=Movie Review: Rocket Singh – Salesman of the Year |url=http://economictimes.indiatimes.com |work=The Economic Times |date=13 December 2009}}</ref> তেওঁৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় ছবিখন একেদিনাই মুক্তি পাইছিল, যি দুখন ক্ৰমান্বয়ে তামিল আৰু তেলেগু ভাষাৰ ছবি আছিল। ''কনিমঝি'' নামৰ তামিল ছবিখনত শাজানে অনু নামৰ এগৰাকী চুবুৰীয়া ছোৱালীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ওচৰত মুখ্য অভিনেতা জয় (Jai) নিজৰ মনৰ ভাব প্ৰকাশ কৰিবলৈ ভয় কৰে। পৰিচালকে তেওঁৰ এটা অনলাইন পৰ্টফলিঅ’ দেখি তেওঁক যোগাযোগ কৰিছিল আৰু পিতৃৰ সন্মতিৰ পিছতহে তেওঁ এই ছবিখনত স্বাক্ষৰ কৰিছিল।<ref name="kansign">{{cite news |author=Rangarajan, Malathi |title=A promising start |work=The Hindu |access-date=23 July 2010 |url=http://www.hindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20110925062924/http://www.hindu.com |url-status=dead |archive-date=25 September 2011 |location=Chennai, India |date=23 July 2010}}</ref> মুক্তিৰ পিছত ছবিখনে মিশ্ৰিত সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু শাজানৰ অভিনয় সমালোচিত হয়।<ref name="sifykan">{{cite web |author=Moviebuzz |year=2010 |title=Kanimozhi |website=Sify |access-date=26 November 2010 |url=http://sify.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129021907/http://sify.com |url-status=dead |archive-date=29 November 2010}}</ref> সমালোচকসকলে দাবী কৰিছিল যে তেওঁক দেখিবলৈ ধুনীয়া আছিল যদিও তেওঁৰ চৰিত্ৰত অধিক শক্তি আৰু অভিব্যক্তি প্ৰকাশ কৰাৰ থল আছিল। একাংশই তেওঁক "বাৰ্বি ডল"ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref name="topkan">{{cite web |year=2010 |title=Kanimozhi |publisher=Top10Cinema.com |access-date=27 November 2010 |url=http://www.top10cinema.com/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129161155/http://www.top10cinema.com |archive-date=29 November 2010 |archivedate=24 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224000857/http://www.top10cinema.com/ |deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে তেওঁৰ তেলেগু ছবি ''অৰেঞ্জ''-এ অধিক ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু শাজানৰ অভিনয় সমালোচকৰদ্বাৰা প্ৰশংসিত হয়।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com|title=Charan and I are friends: Shazahn Padamsee|work=The Times of India}}</ref> শাজানৰ 'ৰুবা' নামৰ চৰিত্ৰটো ৰাম চৰণ তেজাৰদ্বাৰা অভিনীত মূল চৰিত্ৰটোৰ প্ৰেমিকা হিচাপে এটা ফ্লেছবেক চিকুৱেন্সত দেখা গৈছিল। এজন সমালোচকে কয় যে তেওঁৰ অভিনয় "প্ৰাণৱন্ত" আছিল আৰু তেওঁ দক্ষিণৰ চলচ্চিত্ৰত দীৰ্ঘদিন তিষ্ঠি থকাৰ লক্ষণ দেখুৱাইছে।<ref name="ndtvorange">{{cite web |year=2010 |title=Review: Orange leaves audiences groping in the dark |publisher=NDTV |access-date=28 November 2010 |url=http://movies.ndtv.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128190855/http://movies.ndtv.com |archive-date=28 November 2010 }}</ref> আনহাতে চিবী (Sify) আৰু দ্য হিন্দূৰ সমালোচকসকলেও কৈছিল যে তেওঁ নিজৰ চৰিত্ৰত উজ্জ্বল হৈ উঠিছিল আৰু পৰ্দালৈ এক নতুনত্ব কঢ়িয়াই আনিছিল।<ref name="sifyorange">{{cite web |year=2010 |title='Orange' – High on style, low on substance |website=Sify |access-date=28 November 2010 |url=http://sify.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130052449/http://sify.com |url-status=dead |archive-date=30 November 2010}}</ref><ref name="hinduorange">{{cite news |author=Naniseeti, Serish |title=One colour of love |work=The Hindu |access-date=28 November 2010 |url=http://www.thehindu.com |location=Chennai, India |date=27 November 2010}}</ref> ২০১১ চনত মুক্তি পোৱা শাজানৰ প্ৰথম ছবি আছিল মধুৰ ভাণ্ডাৰকাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত ৰোমাণ্টিক কমেডী ''দিল তো বাচ্চা হ্যায় জী''। এই ছবিখনত তেওঁ জুন পিণ্টো নামৰ এগৰাকী ইণ্টাৰ্নৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যাৰ প্ৰেমত এজন বয়সস্থ বিবাহবিচ্ছেদ হোৱা পুৰুষ (অজয় দেৱগন) পৰে।<ref name="shazahndtbhj">{{cite web |author=Kotwani, Hiren |year=2010 |title=I have no regrets |work=Hindustan Times |access-date=3 January 2011 |url=http://www.hindustantimes.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225044927/http://www.hindustantimes.com |archive-date=25 December 2010 }}</ref> ইমৰান হাছমী, ওমী বৈদ্য, শ্ৰুতি হাছান আৰু শ্ৰদ্ধা দাসৰ দৰে তাৰকা থকা এই ছবিখনৰ বাবে শাজানে তেওঁৰ সহ-অভিনেতাসকলৰ সৈতে ব্যাপক প্ৰচাৰ অভিযান চলাইছিল।<ref name="shazahncast">{{cite news |author=Gangul, Prithwish |title=The rollercoaster ride of love awaits them! |access-date=3 January 2011 |url=https://timesofindia.indiatimes.com awaits-them/articleshow/7178031.cms |archive-url=https://web.archive.org |url-status=live |archive-date=6 November 2012 |work=The Times of India |date=29 December 2010}}</ref> শাজানৰ অভিনয়ে সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল। এজন পৰ্যালোচকে কৈছিল যে তেওঁক দেখিবলৈ ধুনীয়া আছিল আৰু তেওঁ চৰিত্ৰটো সঠিকভাৱে ফুটাই তুলিছিল, আনহাতে আন এজনে তেওঁৰ অভিনয়ক ছবিখনৰ সকলোতকৈ দুৰ্বল অভিনয় বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>[https://web.archive.org Crook: It's Good To Be Bad (2010) | Movie Review, Trailers, Music Videos, Songs, Wallpapers]. Bollywood Hungama. Retrieved 8 April 2013.</ref><ref>[http://www.rediff.com Dil Toh Baccha Hai Ji: Wannabe sex comedy – Rediff.com Movies]. Rediff.com (28 January 2011). Retrieved 8 April 2013.</ref> ছবিখন বক্স অফিচত ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>Tuteja, Joginder (3 February 2011) [https://web.archive.org Team DTBHJ ecstatic with film's success]. bollywoodhungama.com</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ সাজিদ খানৰ ছবি ''হাউচফুল ২''ত অভিনয় কৰে। == ব্যক্তিগত জীৱন == মাধ্যমৰ বাতৰি অনুসৰি পদ্মসী মডেল তথা অভিনেতা আকাশদীপ চাইগলৰ সৈতে তিনি বছৰ ধৰি সম্পৰ্কত আছিল।<ref>{{Cite web |title=Akashdeep Saigal aka Sky: TV's bad boy who is no stranger to controversies |url=https://www.mid-day.com/entertainment/television-news/photo/why-tvs-bad-boy-akashdeep-saigal-is-always-in-news-for-wrong-reasons-15102/9 |access-date=2024-09-16 |website=Mid-day}}</ref> ২০১০ চনৰ আৰম্ভণিৰ ফালে বিভিন্ন সংবাদ পত্ৰই তেওঁক ক্ৰিকেটাৰ যুৱৰাজ সিং আৰু পিছলৈ অভিনেতা অখিল কাপুৰৰ সৈতে জড়িত কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ তেওঁলোকৰ কাৰোৰে সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক থকাৰ কথা অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |date=11 November 2011 |title=Yuvraj and his 10 women |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/yuvraj-and-his-10-women-11708 |access-date=2024-11-24 |website=NDTV |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shazahn Padamsee denies dating Yuvraj Singh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/celebs/shazahn-padamsee-denies-dating-yuvraj-singh/videoshow/10724213.cms |access-date=2024-11-24 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=When Shazahn danced the night away with her rumoured beau |url=https://www.ndtv.com/entertainment/when-shazahn-danced-the-night-away-with-her-rumoured-beau-604256 |access-date=2024-11-25 |website=www.ndtv.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dalal |first=Sayantan |title=Shazahn Padamsee rubbishes marriage rumours |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shazahn-padamsee-rubbishes-marriage-rumours-1713426 |access-date=2024-11-25 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-03-02 |title=Shazahn Padamsee is dating a Kapoor |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shazahn-padamsee-is-dating-a-kapoor/articleshow/12096190.cms |access-date=2024-11-25 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত শাজান ব্যৱসায়ী আশীষ কানাকিয়াৰ সৈতে বাগদান সম্পন্ন কৰে।<ref>{{Cite news |last=Vyavahare |first=Renuka |date=2024-11-22 |title=Exclusive: Shazahn Padamsee gets engaged, to tie the knot next year |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-shazahn-padamsee-gets-engaged-to-tie-the-knot-next-year/articleshow/115537011.cms |access-date=2024-11-24 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-22 |title=अजय देवगन की हीरोइन को मिला सपनों का राजकुमार, इस कंपनी के डायरेक्टर और CEO संग शाजान ने की सगाई |url=https://m.bollywood.punjabkesari.in/entertainment/news/ajay-devgn-co-star-shazahn-padamsee-engaged-with-moviemax-cinemas-ceo-2064857 |access-date=2024-11-24 |website=Punjab Kesari}}</ref> ২০২৫ চনৰ ৫ জুনত তেওঁলোকে পৰিয়াল আৰু ঘনিষ্ঠ বন্ধু-বান্ধৱৰ উপস্থিতিত এক অন্তৰংগ অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news |title=Housefull 2 actress Shazahn Padamsee ties the knot with Ashish Kanakia in an intimate wedding ceremony, first pictures surface online |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/housefull-2-actress-shazahn-padamsee-ties-the-knot-with-ashish-kanakia-in-an-intimate-wedding-ceremony-first-pictures-surface-online/articleshow/121659371.cms |access-date=2025-06-06 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|id=3724228}} * {{Twitter}} {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] pm1w1rxc2f9k0tgjex2emm4rmty4tf6 0 136787 634417 605488 2026-09-06T03:57:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634417 wikitext text/x-wiki [[File:Loo Winds India Pakistan Map.jpg|thumb|[[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ ভাৰত-গংগা সমভূমিৰ দিশে আৰু তাৰ মাজেৰে ভাৰত উপমহাদেশৰ [[মৰুভূমি]]ৰ পৰা লু (কমলা ৰঙৰ কাঁড়)ৰ পথ]] উত্তৰ ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ ভাৰত-গংগা সমভূমি অঞ্চলৰ ওপৰেৰে পশ্চিম দিশৰপৰা বৈ অহা প্ৰবল, ধূলিময়, ধুমুহাময়, গৰম আৰু শুকান গ্ৰীষ্মকালীন বতাহেই '''লু''' নামে জনাজাত।<ref name="rana2007">{{Citation | title=Essentials of Ecology and Environmental Science | author=S.V.S. Rana | year=2007 | publisher=Prentice Hall of India | isbn=978-81-203-3300-0 | url=https://books.google.com/books?id=IAPKG4LEBbQC | quote=''... In the plains of northern India and Pakistan, sometimes a very hot and dry wind blows from the west in the months of May and June, usually in the afternoons. It is known as loo. Its temperature invariably ranges between (115°F-120°F) 45&nbsp;°C and 50&nbsp;°C (115°F-120°F). People, when exposed to loo ...''}}</ref> ই বিশেষকৈ মে’ আৰু জুন মাহত প্ৰবল হয়। ইয়াৰ অতি উচ্চ উষ্ণতাৰ বাবে (৪৫ °C–৫০ °C বা ১১৫ °F–১২০ °F) লুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে প্ৰায়ে প্ৰাণঘাতী গৰমৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="rana2007" /> যিহেতু ই অতি কম আৰ্দ্ৰতা আৰু উচ্চ উষ্ণতাৰ সৃষ্টি কৰে, গতিকে লুই গছ-গছনিৰ ওপৰতো তীব্ৰ শুকান প্ৰভাৱ পেলায় যাৰ ফলত মে’ আৰু জুন মাহত ইয়াৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত অঞ্চলসমূহত ব্যাপকভাৱে শুকাই যায়।<ref name="tufty1987">{{Citation | title=1001 Questions Answered About: Hurricanes, Tornadoes and Other Natural Air Disasters | author=Barbara Tufty | year=1987 | publisher=Dover Publications | isbn=0-486-25455-0 | url=https://books.google.com/books?id=0Ib4YZlSRXkC | quote=''... This wind dries out crops and makes people fretful by its eerie singing ...''}}</ref> ==উৎপত্তি আৰু অন্ত== লু প্ৰধানকৈ উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰত উপমহাদেশৰ [[গ্ৰেট ইণ্ডিয়ান ডেজাৰ্ট]], [[চোলিস্তান ডেজাৰ্ট]] আৰু দক্ষিণ বেলুচিস্তানৰ মৰুভূমি অঞ্চলৰ এলেকাত উৎপত্তি হয়।<ref name="deka2006">{{Citation | title=Geography: Physical and Human | author=Phani Deka | year=2006 | publisher=New Age International | isbn=81-224-1912-7 | url=https://books.google.com/books?id=-C-1B9gk9s4C | quote=''... In north India, the hot wind of Thar desert that blows during early summer is called Loo ...''}}</ref> ভাৰতীয় বাৰিষাৰ আগমনৰ লগে লগে গ্ৰীষ্মৰ শেষৰফালে লু শেষ হয়। উত্তৰ ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ কিছুমান অঞ্চলত বাৰিষা শেষ হোৱাৰ আগতে চমু, কিন্তু হিংস্ৰ ধূলিৰ ধুমুহা [[কালি আন্ধী]] (বা ক'লা ধুমুহা) নামেৰে জনাজাত হয়।<ref name="wol2009a">{{Citation | title=Andhi (Kali Andhi) | publisher=WeatherOnline | access-date = 2009-06-21 | url=http://www.weatheronline.co.uk/reports/wind/The-Andhi.htm | quote=''... The Kali Andhi, or black storm is a violent, squally dust storm {{sic|occ|uring}} in late spring in north-western India. The Andhi heralds the imminent arrival of the monsoon ...''}}</ref> যিকোনো স্থানত বাৰিষাৰ ডাৱৰৰ আগমনৰ লগে লগে সঘনাই [[ডাৱৰ বিস্ফোৰণ]] ঘটে,<ref name="hind2006j">{{Citation | title=Cloudburst washes away water mills in Himachal | publisher=Headlines India | access-date=2009-06-21 | date=2006-07-24 | url=http://www.headlinesindia.com/archive_html/24July2006_6957.html | quote=''... A cloudburst in a remote Himachal Pradesh mountainous valley washed away several water-run mills, a bridge, a road and a large tract of farmland, but there were no reports of casualties ...'' | archive-url=https://archive.today/20130125010400/http://www.headlinesindia.com/archive_html/24July2006_6957.html | archive-date=2013-01-25 | url-status=dead | archivedate=2021-06-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210618104656/http://www.headlinesindia.com/archive_html/24July2006_6957.html }}</ref> আৰু চলি থকা জলপ্লাৱন আৰু লুৰ হঠাতে বন্ধ হোৱাৰ ফলত ভূ-প্ৰকৃতিৰ হঠাতে বাদামীৰপৰা সেউজীয়ালৈ ৰূপান্তৰ হোৱাটো "আচৰিত" যেন লাগিব পাৰে।<ref name="strachey1894">{{Citation | title=India | author=John Strachey | publisher=K. Paul, Trench, Trübner & Co | year=1894 | url=https://books.google.com/books?id=7bI9AAAAIAAJ | quote=''... At last, when the heat has become greater than ever, the clouds begin to collect, and there comes down a deluge, almost always accompanied by thunder and lightning ... nothing can be more wonderful than the change which comes almost instantaneously over the whole face of nature ... within a time that may be measured by hours rather than days, the country that was like a desert begins to look like a garden. The rapidity of the progress of vegetation is astonishing ...''| author-link=John Strachey (civil servant) }}</ref> ==বাসস্থানৰ অভিযোজন== যিহেতু উত্তৰ ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ সমভূমি এই বতৰত অতি গৰম আৰু অত্যন্ত শুকান, গতিকে পানী যথেষ্ট সহজে বাষ্পীভৱন হয়। যদিও ইয়াৰ ফলত বহু পুখুৰী আৰু হ্ৰদ শুকাই যায়, তথাপি বায়ুৰ চৰম শুকানতা সহজেই শোষণ কৰি বাষ্পীভৱন ভিত্তিক শীতল ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰা হয়। সৰল পানী পাম্পিং ব্যৱস্থাৰে ভিজা কৰি ৰখা সুগন্ধি খাছ (খছ/খস বা ভেটিভাৰ) শুকান ঘাঁহৰ আঁহ-পৰ্দাৰে ৰক্ষা কৰা খিৰিকীবোৰ এয়াৰ কণ্ডিচনাৰৰ সস্তা ৰূপ হিচাপে যথেষ্ট ফলপ্ৰসূ আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ সমগ্ৰ সমতল অংশত শতিকাজুৰি সাধাৰণভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name="ikram1955">{{Citation | title=The cultural heritage of Pakistan | author=Sheikh Mohamad Ikram| author2 = Thomas George Percival Spear | author-link2 = Percival Spear|year=1955 | publisher=Oxford University Press | url=https://books.google.com/books?id=4lXHAAAAIAAJ | quote=''... He introduced the system of cooling water with the help of saltpetre, and invented the Khas-ki-Tatti, which has for centuries remained the Indian method of air-conditioning ...''| author-link=S. M. Ikram}}</ref> যিহেতু অতি শুকান অৱস্থাত বাষ্পীভৱন অতি দ্ৰুত হাৰত হয়, সেয়েহে শীতল প্ৰভাৱ যথেষ্ট নাটকীয় হ’ব পাৰে আৰু ফলত বাসস্থানৰ ভিতৰৰ অংশত ঠাণ্ডা অনুভৱ কৰা হয়।<ref name="holroyd1873">{{Citation | title=Tashil-ul-Kalam, or Hindustani made easy | author=William Rice M. Holroyd | year=1873 | publisher=Oxford University | url=https://books.google.com/books?id=qbsOAAAAQAAJ | quote=''... Khas, vulgarly khas-khas, a kind of grass from which screens or tattis are made, for use in the hot season. The tatti is placed in a doorway and kept perpetually wet; and the hot dry westerly wind, after being allowed to pass through it, becomes quite cold ...''}}</ref> এনে পৰিৱেশত পানী অৱশ্যে অতি দ্ৰুতগতিত বাষ্পীভৱন হয়, গতিকে ইয়াক অহৰহ উঠা টেংকৰপৰা বা পাম্পৰপৰা (যিটো কেতিয়াবা লুৰ কাৰণেই হয়) পুনৰ ভৰাই ল’ব লাগে। ব্যৱহৃত যিকোনো পানীৰ জলাশয়কো লু আৰু ৰ’দৰপৰা ৰক্ষা কৰিব লাগিব, নহ’লে ই দ্ৰুতগতিত ক্ষয় হ’ব পাৰে। ==পৰিৱেশগত প্ৰভাৱ== গ্ৰীষ্মকালত বহুতো চৰাই আৰু জীৱ-জন্তুৱে লুৰ বলি হয়, বিশেষকৈ বনাঞ্চল ধ্বংস কৰা অঞ্চলত য’ত লুৱে বাধাহীনভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু আশ্ৰয়ৰ ব্যৱস্থা নোহোৱা কৰে।<ref name="indgaz2009y">{{Citation | title=Indian summer too hot for Cheetahs from Singapore | newspaper=India Gazette | date=2009-05-06 | access-date=2009-06-25 | url=http://story.indiadgazette.com/index.php/ct/9/cid/701ee96610c884a6/id/498269/cs/1/ | quote=''... Authorities in the Shakkarbaug Zoo ... removed a pair of Cheetahs ... from public view as the animals could not bear the intense heat wave ... have been lodged in a ... temperature-controlled environment ... As many as 30 Cheetahs brought by various zoos in India ... died as they could not adjust to the harsh Indian climate during summer months ...'' }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="mcardle1968">{{Citation | title=A Handbook for Poultry Officers in India | author=Allan McArdle, J. N. Panda | year=1968 | publisher=UNICEF | url=https://books.google.com/books?id=XpkvAAAAYAAJ | quote=''... bird losses hh they won't go out in the sun to drink, and then die in heat waves ...''}}</ref> কিছুমান পোক-পৰুৱাৰদ্বাৰা সংক্ৰমিত ৰোগ, যেনে মেলেৰিয়া, ঐতিহাসিকভাৱে লু বতৰৰ ফলতেই হয় বুলি পঞ্জীয়ন কৰিছে কাৰণ এই ঋতুত পোক-পৰুৱাৰ সংখ্যাও যথেষ্ট হ্ৰাস পায়। ১৮৯৭ চনত মহে মেলেৰিয়া সংক্ৰমিত কৰে বুলি আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ আগতেই এছিয়াৰ বিষয়াসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে অতি উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলত প্ৰচণ্ড বতাহে স্বাভাৱিকতে এই অঞ্চলটোক তুলনামূলকভাৱে এই ৰোগৰপৰা মুক্ত কৰি তুলিছিল।<ref name="oldhahhjjm1871">{{cite book |last1=Oldham |first1=Charles Frederick |title=What is Malaria?: And why is it Most Intense in Hot Climates? An Enquiry Into the Nature and Cause of the So-called Marsh Poison, with Remarks on the Principles to be Observed for the Preservation of Health in Tropical Climates and Malarious Districts |date=1871 |publisher=Lewis |url=https://books.google.com/books?id=2FYXAQAAMAAJ&q=Charles+Frederick+Oldham+1871 |language=en| quote=''... In the plains of upper India, sleeping out of doors is attended with but little danger, even for Europeans, in the dry, hot months; although, at other seasons, feer would be a probable result.. far outweigh all risk from "malaria." ...''}}</ref> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== গছ-গছনি, মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত লুৰ বিপজ্জনক আৰু সম্ভাৱ্য মাৰাত্মক প্ৰভাৱৰ বাবে<ref name="ali1994">{{Citation | title=Twilight in Delhi | author=Ahmed Ali | year=1994 | publisher=New Directions Publishing | isbn=0-8112-1267-X | url=https://books.google.com/books?id=La5vf709vCgC | quote=''... The temperature rose higher and higher ... the loo began to moan, blowing drearily through the hopeless streets. The leaves of the henna became sered and wan ... even birds were not immune ... many pigeons died ... Men shut themselves up inside the houses or in shops. At noon the city seemed deserted and dead ...''}}</ref>জনপ্ৰিয় ভাৰত-পাকিস্তানী সংস্কৃতিত ইয়াক কেতিয়াবা দুষ্ট বতাহ বুলিও কোৱা হয়।<ref name="malgonkar1972">{{Citation | title=The Devil's Wind | author=Manohar Malgonkar | year=1972 | publisher=H. Hamilton | isbn=9780241021767 | url=https://books.google.com/books?id=ESFbAAAAMAAJ | quote=''... A searing wind came over the white-hot desert, the wind that we call the loo, but a loo which had the special, abrasive rasp of the Devil's Wind ...''}}</ref> শিশু আৰু বৃদ্ধৰ লগতে পোহনীয়া জন্তুৰ বাবেও লুৰ সংস্পৰ্শ এৰাই চলাটো অতিশয় বাঞ্ছনীয়। লু আক্ৰান্ত মাহত বেছিভাগ মানুহেই দুপৰীয়াৰ সময়ত যিমান পাৰি ঘৰৰ ভিতৰত থাকিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name="singh1976">{{Citation | title=A geography of India | author=Gopal Singh | year=1976 | publisher=Atma Ram | url=https://books.google.com/books?id=YHAKAQAAIAAJ | quote=''... The hot dusty wind known as 'Loo' may persist for a few days and make outdoor life difficult. Since the visibility becomes poor, air services are sometimes suspended ...''}}</ref> লুৰ তাপৰদ্বাৰা আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱাক সাধাৰণতে ''লু লাগনা'' বুলি কোৱা হয়।<ref name="freed1993">{{Citation | title=Ghosts: life and death in North India | author=Ruth S. Freed, Stanley A. Freed | year=1993 | publisher=American Museum of Natural History | isbn=0-295-97303-X | url=https://books.google.com/books?id=4dOAAAAAMAAJ | quote=''... It is also known as heat stroke and loo lagna (affected by the loo - a hot wind) ...''}}</ref> কিছুমান চৰ্বত, যিবোৰে শৰীৰত শীতল প্ৰভাৱ পেলায় আৰু লুৰ ফলত হোৱা গৰমৰপৰা কিছু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে বুলি জনপ্ৰিয়ভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়, লু-ঋতুত ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[গোলাপ]], খুছ-খুছ, শ্বাহটুট, [[বেল]] আৰু ফালছাৰ চৰ্বত আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="khare2004">{{Citation | title=Indian herbal remedies | author=C.P. Khare | year=2004 | publisher=Springer | isbn=3-540-01026-2 | url=https://books.google.com/books?id=463ERB3VeUoC | quote=''... Sharbat Khas is a cooling and refreshing drink of Unani medicine ...''}}</ref> [[ৰুহ আফজা]] নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট [[ইউনানী ঔষধ|ইউনানী ৰেচিপি]]ত এই জনপ্ৰিয়ভাৱে বিশ্বাস কৰা কেইবাটাও শীতল পদাৰ্থৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে আৰু ইয়াক ব্যাৱসায়িকভাৱে চৰ্বত, ঠাণ্ডা গাখীৰৰ পানীয়, বৰফ আৰু ঠাণ্ডা ডেজাৰ্টৰ সোৱাদ দিবলৈ চিৰাপ হিচাপে জনপ্ৰিয় [[ফালুদা|ফালুডা]] বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="panda2004">{{Citation | title=Handbook on Ayurvedic Medicines with Formulae, Processes and Their Uses | author=H. Panda | year=2004 | publisher=National Institute of Industrial Research | isbn=81-86623-63-9 | url=https://books.google.com/books?id=64s1LkjmPmQC | quote=''... When we keep in mind the many qualities Rooh Afza's ingredients described above, it is easy to understand why it has been found to be an exceptionally appropriate summer drink ...''}}</ref> উত্তৰ ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ দৈ ভিত্তিক পানীয় [[লচ্চি|লচ্ছি]]ও অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু ই লুৰপৰা কিছু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="anand1933z">{{Citation | title=The Milk Supply of Lahore in 1930 | author=Roshan Lal Anand | publisher=Board of Economic Inquiry, Lahore, Punjab | year=1933 | url=https://books.google.com/books?id=F9AvAAAAYAAJ | quote=''... There are many among the lower ranks who do without milk or tea during winter, but lassi is almost the last thing a Punjabi would forego during summer ... the "national drink" of the Punjabi ...''}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ৰাজস্থানৰ মৰুভূমি ৰাজ্যত [[আম পান্না]] (কেঁচা/অপকা আমৰ পানীয়) লুৰ সময়ত শীতল আৰু স্থিতিস্থাপক হৈ থকাৰ এক অতি জনপ্ৰিয় উপায় হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 5wdkjeicr9mxpmi4ns7gynmlgnucmf8 0 137071 634392 613002 2026-09-05T19:02:27Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মিনা সাদাতি]]ৰ পৰা [[মীনা সাদাতী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 613002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মিনা সাদাতি | image = Fajr International Film Festival - Tabestane Dagh Press Conference 15.jpg | caption = ২০১৭ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত সাদাতি | native_name = مینا ساداتی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|1981|11|24|mf=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | nationality = | parents = | alma_mater = তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয় | occupation = অভিনেত্ৰী | years active = ২০০৬–বৰ্তমান | agent = | notable_works = | education = | spouse = বাবক হামিদিয়ান | children = }} '''মিনা সাদাতি''' ([[ফাৰ্চী]]: مینا ساداتی, জন্ম ২৪ নৱেম্বৰ, ১৯৮১) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ২০১৫ চনৰ ''লোনলিনেছ অৱ লেইলা'' ধাৰাবাহিকত লেইলা চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ আটাইতকৈ বেছি পৰিচিত।<ref name="fintrib2018">{{Cite news|url=https://financialtribune.com/|title=Mina Sadati Wins Award at Beijing Festival|date=2018-04-23|work=Financial Tribune|access-date=2018-06-20|language=en-US|archivedate=2018-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620160043/https://financialtribune.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://namnak.com/|title=بیوگرافی و عکس مینا ساداتی|work=Namnak|access-date=2018-06-20|language=fa|archivedate=2017-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602113855/http://namnak.com/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == মিনা সাদাতিৰ জন্ম ১৯৮১ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত তহেৰানত হৈছিল। তেওঁ ১৯৯৯ চনত ইউনিভাৰ্চিটি অৱ আৰ্টত নাম ভৰ্তি কৰে, য’ত তেওঁৰ স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ গৱেষণা পত্ৰ চিনেমাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref>{{Cite news |date=2015-12-01 |title=مینا ساداتی برای نزدیک شدن به نقش «آمنه» چه کار کرد؟/ از رفتن به شیرخوارگاه تا دیدن فیلم‌های مذهبی |url=https://www.khabaronline.ir/news/484308/%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%86%D9%87-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327132508/https://www.khabaronline.ir/news/484308/%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%86%D9%87-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86 |archive-date=2024-03-27 |access-date=2025-06-10 |work=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> সাদাতিয়ে তহেৰান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰুকলা অনুষদৰপৰা গ্ৰাফিক ডিজাইন বিষয়ত ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ থিয়েটাৰৰ জৰিয়তে অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলিছিল আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ তথা চুটি ছবিৰ প্ৰাৰম্ভিক ক্লাছত অংশ লোৱাৰ লগতে আব্বাছ কিয়াৰোস্তামীৰ শৈক্ষিক কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰি নিজৰ প্ৰশিক্ষণ আগবঢ়াই লৈ গৈছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কাৰণামেহ ইনষ্টিটিউটতো কিছুসময় অতিবাহিত কৰিছিল। ২০০৭ চনত ২৬ বছৰ বয়সত হুছেইন ঘানাত পৰিচালিত ''দ্য ওণ্ড অৱ ইভছ ছ’ল্ডাৰ'' ছবিৰ জৰিয়তে সাদাতিয়ে চলচ্চিত্ৰ জগতত খোজ পেলায়। এবছৰৰ পাছত ''কেৰেট ১৪'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ ব্যাপক পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date= |title=زندگی نامه مینا ساداتی/عکس مینا ساداتی و همسرش - شباویز |url=http://shabaveiz.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%8... |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327132716/http://shabaveiz.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%8... |archive-date=2024-03-27 |access-date=2025-06-10 |work=شباویز |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৪ চনত সাদাতিয়ে মজিদ মজিদীৰ ঐতিহাসিক ছবি ''মহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড''-ত ইছলাম ধৰ্মৰ পয়গম্বৰ মহম্মদৰ মাতৃ আমনাহ বিন্ত ৱাহাবৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। চৰিত্ৰটোৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে তেওঁ ধৰ্মীয় চলচ্চিত্ৰসমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ লগতে চৰিত্ৰটোৰ বিষয়ে বিশদভাৱে পঢ়া-শুনা কৰিছিল। একে বছৰতে ''আইচ এজ'' ছবিত আগবঢ়োৱা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=2015-02-09 |title=نامزدهای "سودای سیمرغ" فجر 33 معرفی شدند |url=https://www.isna.ir/news/93112011094/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%81%D8%AC%D8%B1-33-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324212108/https://www.isna.ir/news/93112011094/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%81%D8%AC%D8%B1-33-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |archive-date=2019-03-24 |access-date=2025-06-10 |work=ایسنا |language=fa-IR}}</ref> ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৩৫সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত সাদাতিয়ে আন এক সফলতা অৰ্জন কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৫ চনত ৩৪ বছৰ বয়সত মহম্মদ হুছেইন লাটিফী পৰিচালিত ''লেইলাজ লোনলিনেছ'' ধাৰাবাহিকৰ জৰিয়তে তেওঁ দূৰদৰ্শনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে, যিয়ে তেওঁলৈ বিপুল জনপ্ৰিয়তা কঢ়িয়াই আনিছিল। তেওঁ ''মিনাজ পচিবিলিটি'' (২০১৫) আৰু ''হট চাম্বাৰ'' (২০১৬) দৰে ছবিত নিজৰ উৎকৃষ্ট অভিনয় ধাৰা অব্যাহত ৰাখি ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ক্ৰমে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2017-02-06 |title=نامزدهای بخش سودای سیمرغ سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر اعلام شد {{!}} پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز |url=https://ensafnews.com... |access-date=2025-06-10 |website=انصاف نیوز |language=fa-IR}}</ref><ref>{{Cite web |last=سینما |first=خانه |title=نامزدهای بخش سودای سیمرغ سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر معرفی شدند. |url=https://www.khanehcinema.ir/fa/news/473/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%8 Responded |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405020410/https://www.khanehcinema.ir/fa/news/473/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%B3%DB%8C-%D9%8... |archive-date=2023-04-05 |access-date=2025-06-10 |website=www.khanehcinema.ir }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত এক বিশেষ নৱবৰ্ষৰ (নৌৰুজ) দূৰদৰ্শন কাৰ্যসূচীত সাদাতি আৰু বাবক হামিদিয়ানে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=بابک حمیدیان و مینا ساداتی در برنامه سال تحویل: ازدواج ما میان شلوغی های تهران اتفاق ویژه ای نیست {{!}} پایگاه خبری تحلیلی سینما سینما |url=https://cinemacinema.ir... |archive-url=https://archive.org |archive-date=2022-10-03 |access-date=2025-06-10 |website=cinemacinema.ir}}</ref> নম্ৰ আৰু দয়ালু চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে পৰিচিত সাদাতিয়ে ২০২৩ চনৰ ধাৰাবাহিক ''নোটবুক''-ত এক বিপৰীতধৰ্মী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, য’ত তেওঁ পিতৃৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’ব বিচৰা এগৰাকী দৃঢ়মনা মহিলাৰ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=درباره بازی متفاوت مینا ساداتی و سوگل خلیق در سریال «دفتر یادداشت» {{!}} خوب بودن - فیلم‌نیوز |url=https://www.filmnews.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%85/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%8... |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327132520/https://www.filmnews.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%85/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%8... |archive-date=2024-03-27 |access-date=2025-06-10 |website=www.filmnews.ir |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == থিয়েটাৰ == {| class="wikitable sortable" ! বছৰ ! নাম ! পৰিচালক |- |২০০৮ |''পিজনচ অৱ দ্য শ্ৰাইন'' |আলী চাৰাবী |- |২০১০ |''বৰ্ন ইন ১৯৮২'' |পয়াম দেহকোৰ্ডী |- |২০১৩ |''লেড হাউচ'' |আলী নাৰ্গীচনেজাদ |- |২০১৯ |''ক্ৰাইম এণ্ড পানীশ্বমেণ্ট'' |ৰেজা চাৰ্ভাটী |} '''লেখিকা আৰু পৰিচালিকা হিচাপে''' {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | নাম ! scope="col" | ভূমিকা ! বিৱৰণ |- ! scope="row" |২০১৫ |''দ্য নচ'' |প্ৰযোজক, লেখিকা আৰু পৰিচালিকা |টিৰানা মহোৎসৱৰ পেনোৰামা শাখাত শ্ৰেষ্ঠ চুটি ছবিৰ বঁটা বিজয়ী |} == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | বঁটা ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | শ্ৰেণী ! scope="col" | মনোনীত কৰ্ম ! scope="col" | ফলাফল ! class="unsortable" scope="col" | তথ্যসূত্ৰ |- ! scope="row"| বেইজিং আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | ২০১৮ | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''হট চাম্বাৰ'' | {{won}} |<ref>{{Cite web |last=web |first=I. D. |date=2018-04-27 |title='Searing Summer' wins Best Supporting Actress Award at Beijing IFF |url=https://www.dreamlabfilms.com/searing-summer-wins-best-supporting-actress-award-at-beijing-iff/ |access-date=2025-01-13 |website=DreamLab Films |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ | ২০১৫ | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''আইচ এজ'' | {{nom}} | |- | ২০১৬ | শ্ৰেষ্ঠ মুখ‍্য অভিনেত্ৰী | ''মিনাজ পচিবিলিটি'' | {{nom}} | |- | ২০১৭ | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''হট চাম্বাৰ'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | ইৰান চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু লেখক সংস্থা | ২০১৫ | rowspan="2" | শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী | ''আইচ এজ'' | {{nom}} | |- | ২০১৭ | ''হট চাম্বাৰ'' | {{nom}} | |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [https://www.festival-cannes.com/en/artist/mina-sadati Mina Sadati], Cannes Film Festival * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139210220006 Mina Sadati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223011816/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?id=139210220006 |date=2025-02-23 }} on [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * {{instagram|trend.kidz}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] ok2avfvfzj0kq6n5ncpaizzpxxssyer 0 137284 634386 610667 2026-09-05T18:51:34Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মজিদ মজিদী]]ৰ পৰা [[মজীদ মজীদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 610667 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মজিদ মজিদী | native_name = مجید مجیدی | native_name_lang = fa | image = The Sun movie press conference 2020-02-10 19.jpg | caption = ২০২০ চনত মজিদী | birth_name = | birth_date = ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৯ | birth_place = তালেশ, [[ইৰান]] | occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, চিত্ৰনাট্যকাৰ | years_active = ১৯৮১–বৰ্তমান | spouse = | children = ২ | notable_works = ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন''<br>''দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ''<br>''মহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড'' | website = {{URL|http://www.cinemajidi.com/}} }} '''মজিদ মজিদী''' ([[ফাৰ্চী]]: مجید مجیدی; জন্ম ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৯) হৈছে এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু প্ৰযোজক। তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহত তেওঁ বিভিন্ন বিষয়-বস্তু আৰু ধাৰা স্পৰ্শ কৰিছে আৰু কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। == জীৱনী == এটা মধ্যবিত্ত ইৰানী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা মজিদীয়ে তেহৰানত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু মাত্ৰ ১৪ বছৰ বয়সতে তেওঁ অপেশাদাৰী নাট্য দলত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ তেহৰানৰ ইনষ্টিটিউট অৱ ড্ৰামেটিক আৰ্টছত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite web|title=Biography|url=http://cinemajidi.com|publisher=Majid Majidi|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031000840/http://cinemajidi.com|archive-date=31 October 2016|url-status=dead}}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ইৰানী বিপ্লৱৰ পিছত চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ আগ্ৰহে তেওঁক বিভিন্ন ছবিত অভিনয় কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ১৯৮৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত মহচেন মাখমালবাফৰ ''বয়কট'' চলচ্চিত্ৰখন বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। ১৯৯৭ চনত মজিদীয়ে ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' পৰিচালনা কৰে, যিখন চলচ্চিত্ৰ শ্ৰেष्ठ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগত একাডেমী বঁটা লাভৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। যদিও চিনেমাখনে ৰবাৰ্টো বেনীনিৰ ইটালীৰ চলচ্চিত্ৰ ''লাইফ ইজ বিউটিফুল''ৰ হাতত পৰাজয়বৰণ কৰিছিল, তথাপিও ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' আছিল একাডেমীৰ দ্বাৰা মনোনীত হোৱা প্ৰথমখন ইৰানী চলচ্চিত্ৰ। ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন''ৰ পিছত মজিদীয়ে আন কেইবাখনো উল্লেখনীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছে, যেনে ২০০০ চনত ''দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ'', ২০০১ চনত ''বাৰান'' আৰু ২০০৫ চনত ''দ্য উইলো ট্ৰী''। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ শেহতীয়াকৈ ''বেয়াৰফুট টু হেৰাত'' নামৰ এটা পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে ২০০১ চনৰ তালিবান বিৰোধী অভিযানৰ সময়ত আৰু তাৰ পিছত শৰণাৰ্থী শিবিৰ আৰু হেৰাত চহৰৰ জীৱন যাত্ৰা তুলি ধৰিছিল। ২০০৮ চনত মজিদীৰ প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ ''দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ'' ভাৰতৰ বিশাখাপত্তনম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ উদ্বোধনী চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=http://tehrantimes.com|title=Art news in brief|date=23 October 2009|website=Tehran Times}}</ref> চীনৰ ৰাজধানীত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া ২০০৮ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে বেইজিং চহৰক পৰিচিত কৰাই দিবলৈ বেইজিং চৰকাৰে আমন্ত্ৰণ জনোৱা পাঁচজন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত মজিদী অন্যতম আছিল। এই চুটি প্ৰামাণ্যচিত্ৰ প্ৰকল্পটোৰ নাম আছিল ''ভিজন বেইজিং''।<ref>[http://visionbeijing.com Vision Beijing website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624044335/http://visionbeijing.com |date=24 June 2009 }}</ref> ডেনমাৰ্কত ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰৱক্তা মহম্মদক ব্যংগ কৰি কাৰ্টুন প্ৰকাশ কৰাৰ প্ৰতিবাদত মজিদীয়ে ডেনমাৰ্কৰ এটা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ পৰা নিজৰ নাম প্ৰত্যাহাৰ কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে যিকোনো ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা প্ৰতীকক অপমান কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিবলৈ তেওঁ এই সিদ্ধান্ত লৈছে।<ref>{{cite news|url=https://bbc.co.uk|title=Film festival hit by cartoon row|date=24 March 2006| website =BBC News }}</ref> মজিদীয়ে ইৰানৰ বিৰুদ্ধে চলা আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধৰ গৰিহণা দি ইয়াক ন্যায় আৰু অন্যায়ৰ মাজৰ যুঁজ বুলি অভিহিত কৰে, য'ত শত্ৰুপক্ষই শিশুসকলক হত্যা কৰিছে আৰু ইৰানে বিশ্বৰ সকলো নিপীড়িত আৰু ভুক্তভোগী লোকৰ হৈ থিয় দি প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলিছে। তেওঁ জোৰ দি কয় যে এই যুদ্ধৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্বৰে মুক্ত বিবেক সম্পন্ন লোকসকল সাৰ পাই উঠাটো আৱশ্যক।<ref>{{Cite web |last=Majidi |first=Majid |date=March 12, 2026 |title=The Unyielding Witness: Why Iran's Stand is Humanity's Stand |url=https://thetimesunion.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316125557/https://thetimesunion.com |archive-date=16 March 2026 |access-date=16 March 2026 |website=The Times Union}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|0006498|Majid Majidi}} *{{Instagram|id=4idip}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] 2sim9zha25eiu7tde67bwf0s9aasmck 634388 634386 2026-09-05T18:56:04Z Sasifow 48425 /* */ 634388 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মজীদ মজীদী | native_name = مجید مجیدی | native_name_lang = fa | image = The Sun movie press conference 2020-02-10 19.jpg | caption = ২০২০ চনত মজীদী | pronunciation = {{IPA|fa|mæd͡ʒíːd̪e mæd͡ʒiːd̪íː|}} | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Talesh, Iran|তালেশ]], [[Iran|ইৰান]] | occupation = [[Film director|পৰিচালক]], প্ৰযোজক, চিত্ৰনাট্যকাৰ | years_active = ১৯৮১–বৰ্তমান | spouse = | children = ২ | notable_works = {{ubl|''[[Children of Heaven (1997 film)|চিলড্ৰেন অৱ হেভেন]]''|''[[The Color of Paradise|দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ]]''|''[[Baran (film)|বাৰান]]''|''[[The Song of Sparrows|দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ]]''|''[[Muhammad: The Messenger of God (film)|মুহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড]]''}} | website = {{URL|http://www.cinemajidi.com/}} }} '''মজীদ মজীদী'''{{Efn|{{Langx|fa|مجید مجیدی}}, {{IPA|fa|mæd͡ʒíːd̪e mæd͡ʒiːd̪íː}}।}} ({{Langx|fa|مجید مجیدی}}, {{IPA|fa|mæd͡ʒíːd̪e mæd͡ʒiːd̪íː|pron}}, জন্ম: ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৯) এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু প্ৰযোজক। তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহত প্ৰায়ে শিশু বা কিশোৰ-কিশোৰীক কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হিচাপে দেখুওৱা হয়; শৈশৱৰ নিষ্পাপতা, পাৰিবাৰিক বন্ধন, দৰিদ্ৰতা, সামাজিক সমস্যা আৰু সংহতিৰ দৰে বিষয় অন্বেষণ কৰা হয়; আৰু এই চলচ্চিত্ৰসমূহ মানৱতাবাদী সংবেদনশীলতাৰ দ্বাৰা বৈশিষ্ট্যযুক্ত। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত ''[[Children of Heaven (1997 film)|চিলড্ৰেন অৱ হেভেন]]'' (১৯৯৭), ''[[The Color of Paradise|দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ]]'' (১৯৯৯), ''[[Baran (film)|বাৰান]]'' (২০০১) আৰু ''[[The Song of Sparrows|দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ]]'' (২০০৮) অন্যতম। ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' [[Academy Award for Best International Feature Film|শ্ৰেষ্ঠ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ একাডেমী বঁটা]]ৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মজীদীয়ে ''[[মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড|মুহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড]]'' (২০১৫) পৰিচালনা কৰে। এইখন ইছলামৰ নবী [[মুহাম্মাদ|মুহম্মদৰ]] শৈশৱক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত এখন মহাকাব্যিক চলচ্চিত্ৰ, য'ত তেওঁৰ মুখমণ্ডল অস্পষ্ট কৰি ৰখা হৈছে আৰু পৰ্দাত কেতিয়াও দেখুওৱা হোৱা নাই। == জীৱনী == এটা মধ্যবিত্ত ইৰানী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা মজিদীয়ে তেহৰানত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু মাত্ৰ ১৪ বছৰ বয়সতে তেওঁ অপেশাদাৰী নাট্য দলত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ তেহৰানৰ ইনষ্টিটিউট অৱ ড্ৰামেটিক আৰ্টছত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite web|title=Biography|url=http://cinemajidi.com|publisher=Majid Majidi|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031000840/http://cinemajidi.com|archive-date=31 October 2016|url-status=dead}}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ইৰানী বিপ্লৱৰ পিছত চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ আগ্ৰহে তেওঁক বিভিন্ন ছবিত অভিনয় কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ১৯৮৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত মহচেন মাখমালবাফৰ ''বয়কট'' চলচ্চিত্ৰখন বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। ১৯৯৭ চনত মজিদীয়ে ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' পৰিচালনা কৰে, যিখন চলচ্চিত্ৰ শ্ৰেष्ठ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগত একাডেমী বঁটা লাভৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। যদিও চিনেমাখনে ৰবাৰ্টো বেনীনিৰ ইটালীৰ চলচ্চিত্ৰ ''লাইফ ইজ বিউটিফুল''ৰ হাতত পৰাজয়বৰণ কৰিছিল, তথাপিও ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' আছিল একাডেমীৰ দ্বাৰা মনোনীত হোৱা প্ৰথমখন ইৰানী চলচ্চিত্ৰ। ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন''ৰ পিছত মজিদীয়ে আন কেইবাখনো উল্লেখনীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছে, যেনে ২০০০ চনত ''দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ'', ২০০১ চনত ''বাৰান'' আৰু ২০০৫ চনত ''দ্য উইলো ট্ৰী''। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ শেহতীয়াকৈ ''বেয়াৰফুট টু হেৰাত'' নামৰ এটা পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে ২০০১ চনৰ তালিবান বিৰোধী অভিযানৰ সময়ত আৰু তাৰ পিছত শৰণাৰ্থী শিবিৰ আৰু হেৰাত চহৰৰ জীৱন যাত্ৰা তুলি ধৰিছিল। ২০০৮ চনত মজিদীৰ প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ ''দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ'' ভাৰতৰ বিশাখাপত্তনম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ উদ্বোধনী চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=http://tehrantimes.com|title=Art news in brief|date=23 October 2009|website=Tehran Times}}</ref> চীনৰ ৰাজধানীত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া ২০০৮ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে বেইজিং চহৰক পৰিচিত কৰাই দিবলৈ বেইজিং চৰকাৰে আমন্ত্ৰণ জনোৱা পাঁচজন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত মজিদী অন্যতম আছিল। এই চুটি প্ৰামাণ্যচিত্ৰ প্ৰকল্পটোৰ নাম আছিল ''ভিজন বেইজিং''।<ref>[http://visionbeijing.com Vision Beijing website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624044335/http://visionbeijing.com |date=24 June 2009 }}</ref> ডেনমাৰ্কত ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰৱক্তা মহম্মদক ব্যংগ কৰি কাৰ্টুন প্ৰকাশ কৰাৰ প্ৰতিবাদত মজিদীয়ে ডেনমাৰ্কৰ এটা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ পৰা নিজৰ নাম প্ৰত্যাহাৰ কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে যিকোনো ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা প্ৰতীকক অপমান কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিবলৈ তেওঁ এই সিদ্ধান্ত লৈছে।<ref>{{cite news|url=https://bbc.co.uk|title=Film festival hit by cartoon row|date=24 March 2006| website =BBC News }}</ref> মজিদীয়ে ইৰানৰ বিৰুদ্ধে চলা আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধৰ গৰিহণা দি ইয়াক ন্যায় আৰু অন্যায়ৰ মাজৰ যুঁজ বুলি অভিহিত কৰে, য'ত শত্ৰুপক্ষই শিশুসকলক হত্যা কৰিছে আৰু ইৰানে বিশ্বৰ সকলো নিপীড়িত আৰু ভুক্তভোগী লোকৰ হৈ থিয় দি প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলিছে। তেওঁ জোৰ দি কয় যে এই যুদ্ধৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্বৰে মুক্ত বিবেক সম্পন্ন লোকসকল সাৰ পাই উঠাটো আৱশ্যক।<ref>{{Cite web |last=Majidi |first=Majid |date=March 12, 2026 |title=The Unyielding Witness: Why Iran's Stand is Humanity's Stand |url=https://thetimesunion.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316125557/https://thetimesunion.com |archive-date=16 March 2026 |access-date=16 March 2026 |website=The Times Union}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|0006498|Majid Majidi}} *{{Instagram|id=4idip}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] r3txznzjwlroa481s9o6d673crn0fzi 634389 634388 2026-09-05T18:56:30Z Sasifow 48425 /* টোকা */ 634389 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মজীদ মজীদী | native_name = مجید مجیدی | native_name_lang = fa | image = The Sun movie press conference 2020-02-10 19.jpg | caption = ২০২০ চনত মজীদী | pronunciation = {{IPA|fa|mæd͡ʒíːd̪e mæd͡ʒiːd̪íː|}} | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Talesh, Iran|তালেশ]], [[Iran|ইৰান]] | occupation = [[Film director|পৰিচালক]], প্ৰযোজক, চিত্ৰনাট্যকাৰ | years_active = ১৯৮১–বৰ্তমান | spouse = | children = ২ | notable_works = {{ubl|''[[Children of Heaven (1997 film)|চিলড্ৰেন অৱ হেভেন]]''|''[[The Color of Paradise|দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ]]''|''[[Baran (film)|বাৰান]]''|''[[The Song of Sparrows|দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ]]''|''[[Muhammad: The Messenger of God (film)|মুহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড]]''}} | website = {{URL|http://www.cinemajidi.com/}} }} '''মজীদ মজীদী'''{{Efn|{{Langx|fa|مجید مجیدی}}, {{IPA|fa|mæd͡ʒíːd̪e mæd͡ʒiːd̪íː}}।}} ({{Langx|fa|مجید مجیدی}}, {{IPA|fa|mæd͡ʒíːd̪e mæd͡ʒiːd̪íː|pron}}, জন্ম: ১৭ এপ্ৰিল ১৯৫৯) এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু প্ৰযোজক। তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহত প্ৰায়ে শিশু বা কিশোৰ-কিশোৰীক কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হিচাপে দেখুওৱা হয়; শৈশৱৰ নিষ্পাপতা, পাৰিবাৰিক বন্ধন, দৰিদ্ৰতা, সামাজিক সমস্যা আৰু সংহতিৰ দৰে বিষয় অন্বেষণ কৰা হয়; আৰু এই চলচ্চিত্ৰসমূহ মানৱতাবাদী সংবেদনশীলতাৰ দ্বাৰা বৈশিষ্ট্যযুক্ত। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত ''[[Children of Heaven (1997 film)|চিলড্ৰেন অৱ হেভেন]]'' (১৯৯৭), ''[[The Color of Paradise|দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ]]'' (১৯৯৯), ''[[Baran (film)|বাৰান]]'' (২০০১) আৰু ''[[The Song of Sparrows|দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ]]'' (২০০৮) অন্যতম। ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' [[Academy Award for Best International Feature Film|শ্ৰেষ্ঠ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ একাডেমী বঁটা]]ৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মজীদীয়ে ''[[মুহাম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড|মুহম্মদ: দ্য মেচেঞ্জাৰ অৱ গড]]'' (২০১৫) পৰিচালনা কৰে। এইখন ইছলামৰ নবী [[মুহাম্মাদ|মুহম্মদৰ]] শৈশৱক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মিত এখন মহাকাব্যিক চলচ্চিত্ৰ, য'ত তেওঁৰ মুখমণ্ডল অস্পষ্ট কৰি ৰখা হৈছে আৰু পৰ্দাত কেতিয়াও দেখুওৱা হোৱা নাই। == জীৱনী == এটা মধ্যবিত্ত ইৰানী পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা মজিদীয়ে তেহৰানত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু মাত্ৰ ১৪ বছৰ বয়সতে তেওঁ অপেশাদাৰী নাট্য দলত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ তেহৰানৰ ইনষ্টিটিউট অৱ ড্ৰামেটিক আৰ্টছত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite web|title=Biography|url=http://cinemajidi.com|publisher=Majid Majidi|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031000840/http://cinemajidi.com|archive-date=31 October 2016|url-status=dead}}</ref> ১৯৭৯ চনৰ ইৰানী বিপ্লৱৰ পিছত চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ আগ্ৰহে তেওঁক বিভিন্ন ছবিত অভিনয় কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ১৯৮৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত মহচেন মাখমালবাফৰ ''বয়কট'' চলচ্চিত্ৰখন বিশেষভাৱে উল্লেখনীয়। ১৯৯৭ চনত মজিদীয়ে ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' পৰিচালনা কৰে, যিখন চলচ্চিত্ৰ শ্ৰেष्ठ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ বিভাগত একাডেমী বঁটা লাভৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। যদিও চিনেমাখনে ৰবাৰ্টো বেনীনিৰ ইটালীৰ চলচ্চিত্ৰ ''লাইফ ইজ বিউটিফুল''ৰ হাতত পৰাজয়বৰণ কৰিছিল, তথাপিও ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন'' আছিল একাডেমীৰ দ্বাৰা মনোনীত হোৱা প্ৰথমখন ইৰানী চলচ্চিত্ৰ। ''চিলড্ৰেন অৱ হেভেন''ৰ পিছত মজিদীয়ে আন কেইবাখনো উল্লেখনীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছে, যেনে ২০০০ চনত ''দ্য কালাৰ অৱ পেৰাডাইজ'', ২০০১ চনত ''বাৰান'' আৰু ২০০৫ চনত ''দ্য উইলো ট্ৰী''। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ শেহতীয়াকৈ ''বেয়াৰফুট টু হেৰাত'' নামৰ এটা পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে ২০০১ চনৰ তালিবান বিৰোধী অভিযানৰ সময়ত আৰু তাৰ পিছত শৰণাৰ্থী শিবিৰ আৰু হেৰাত চহৰৰ জীৱন যাত্ৰা তুলি ধৰিছিল। ২০০৮ চনত মজিদীৰ প্ৰশংসিত চলচ্চিত্ৰ ''দ্য ছং অৱ স্পেৰ'জ'' ভাৰতৰ বিশাখাপত্তনম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ উদ্বোধনী চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{cite web |url=http://tehrantimes.com|title=Art news in brief|date=23 October 2009|website=Tehran Times}}</ref> চীনৰ ৰাজধানীত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া ২০০৮ চনৰ গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিকৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে বেইজিং চহৰক পৰিচিত কৰাই দিবলৈ বেইজিং চৰকাৰে আমন্ত্ৰণ জনোৱা পাঁচজন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত মজিদী অন্যতম আছিল। এই চুটি প্ৰামাণ্যচিত্ৰ প্ৰকল্পটোৰ নাম আছিল ''ভিজন বেইজিং''।<ref>[http://visionbeijing.com Vision Beijing website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090624044335/http://visionbeijing.com |date=24 June 2009 }}</ref> ডেনমাৰ্কত ইছলাম ধৰ্মৰ প্ৰৱক্তা মহম্মদক ব্যংগ কৰি কাৰ্টুন প্ৰকাশ কৰাৰ প্ৰতিবাদত মজিদীয়ে ডেনমাৰ্কৰ এটা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ পৰা নিজৰ নাম প্ৰত্যাহাৰ কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে যিকোনো ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা প্ৰতীকক অপমান কৰাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিবলৈ তেওঁ এই সিদ্ধান্ত লৈছে।<ref>{{cite news|url=https://bbc.co.uk|title=Film festival hit by cartoon row|date=24 March 2006| website =BBC News }}</ref> মজিদীয়ে ইৰানৰ বিৰুদ্ধে চলা আক্ৰমণাত্মক যুদ্ধৰ গৰিহণা দি ইয়াক ন্যায় আৰু অন্যায়ৰ মাজৰ যুঁজ বুলি অভিহিত কৰে, য'ত শত্ৰুপক্ষই শিশুসকলক হত্যা কৰিছে আৰু ইৰানে বিশ্বৰ সকলো নিপীড়িত আৰু ভুক্তভোগী লোকৰ হৈ থিয় দি প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলিছে। তেওঁ জোৰ দি কয় যে এই যুদ্ধৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্বৰে মুক্ত বিবেক সম্পন্ন লোকসকল সাৰ পাই উঠাটো আৱশ্যক।<ref>{{Cite web |last=Majidi |first=Majid |date=March 12, 2026 |title=The Unyielding Witness: Why Iran's Stand is Humanity's Stand |url=https://thetimesunion.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316125557/https://thetimesunion.com |archive-date=16 March 2026 |access-date=16 March 2026 |website=The Times Union}}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|0006498|Majid Majidi}} *{{Instagram|id=4idip}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] ljn3t0c40ipd26svqyoqa7fqzio92rm 0 137292 634390 610700 2026-09-05T18:58:16Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[ছমীৰা মাখমালবাফ]]ৰ পৰা [[ছমীৰা মখমলবাফ]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 610700 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ছমীৰা মাখমালবাফ | image = Samira Makhmalbaf, BBC Persian - Aug 28, 2020.jpg | caption = ২০২০ চনত মাখমালবাফ | native_name = سمیرا مخملباف | native_name_lang = Fa | birth_date = ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮০ | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | parents = মহচেন মাখমালবাফ (পিতৃ)<br />ফাতেমেহ মেশ্কিনী (মাতৃ) | relatives = [[হানা মাখমালবাফ]] (ভগ্নী)<br />মেয়ছাম মাখমালবাফ (ভাতৃ) | occupation = চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা | alma_mater = ৰোহেম্পটন বিশ্ববিদ্যালয় | years_active = ১৯৯৮–২০০৮ }} '''ছমীৰা মাখমালবাফ''' ([[ফাৰ্চী]]: سمیرا مخملباف; জন্ম ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮০) হৈছে এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ।<ref>{{Cite web |title=BBC News {{!}} MIDDLE EAST {{!}} Iranian director makes history |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/745372.stm |access-date=2023-04-02 |website=news.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cannes 2003 - Samira Makhmalbaf Receives The Jury Prize |url=https://www.theguardian.com/film/pictures/image/0,8545,-11504668873,00.html |access-date=2023-04-02 |website=www.theguardian.com}}</ref> তেওঁ বিশিষ্ট চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু লেখক মহচেন মাখমালবাফৰ কন্যা।<ref>{{Cite news |last=Whitaker |first=Sheila |date=2000-12-10 |title=Keep it in the family |language=en-GB |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/iran.world |access-date=2023-04-02 |issn=0029-7712 |archive-date=9 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140509005841/http://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/iran.world |url-status=live }}</ref> ছমীৰা মাখমালবাফক "ইৰানী নতুন ঢৌ"ৰ অন্যতম অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite magazine |date=2020-10-19 |title=The Wunderkind Iranian Director Who Stopped Making Films |url=https://www.newyorker.com/culture/the-front-row/the-wunderkind-iranian-director-who-stopped-making-films |access-date=2023-04-02 |magazine=The New Yorker |language=en-US |archive-date=3 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403052950/https://www.newyorker.com/culture/the-front-row/the-wunderkind-iranian-director-who-stopped-making-films |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Vincent |first=Sally |date=2004-04-03 |title=Beyond words |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2004/apr/03/features.weekend |access-date=2023-04-02 |issn=0261-3077}}</ref> তেওঁ কাঁ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত দুবাৰকৈ জুৰী বঁটা লাভ কৰাকে ধৰি কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান বুটলিছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=Samira MAKHMALBAF |url=https://www.festival-cannes.com/p/samira-makhmalbaf/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406211748/https://www.festival-cannes.com/p/samira-makhmalbaf/ |archive-date=6 April 2023 |access-date=2023-04-06 |website=Festival de Cannes |language=fr-FR}}</ref> == কেৰিয়াৰ == ১৭ বছৰ বয়সত দুখন ভিডিঅ' প্ৰযোজনা পৰিচালনা কৰাৰ পাছত মাখমালবাফে তেওঁৰ প্ৰথমখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''দ্য এপল'' পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Weale |first=Sally |date=2000-12-15 |title=Angry young woman |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/film/2000/dec/15/iran.culture |access-date=2023-04-02 |issn=0261-3077}}</ref> তেওঁ কাঁ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''দ্য এপল'' প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ১৯৯৮ চনত লণ্ডন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত ছমীৰা মাখমালবাফে উল্লেখ কৰিছিল যে খাতামীৰ ৰাষ্ট্ৰপতিত্বৰ বাবে ইৰাণত সৃষ্টি হোৱা নতুন পৰিস্থিতি আৰু পৰিৱৰ্তিত পৰিৱেশৰ বাবেই ''দ্য এপল'' চলচ্চিত্ৰখনে প্ৰাণ পাই উঠিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন দুবছৰৰ ভিতৰত ১০০ তকৈও অধিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ আমন্ত্ৰিত হৈছিল আৰু ৩০খনতকৈও অধিক দেশৰ ছবিগৃহত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ২০০০ চনত তেওঁ ২২সংখ্যক মস্কো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ জুৰীৰ সদস্য আছিল।<ref name="Moscow2000">{{cite web |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=2000 |title=22nd Moscow International Film Festival (2000) |accessdate=26 March 2013 |work=MIFF |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328142219/http://moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=2000 |archivedate=28 March 2013 }}</ref> মাখমালবাফ বহুতো বঁটাৰ বিজেতা আৰু মনোনীত প্ৰাৰ্থী হৈছে। তেওঁ পৰিচালনা কৰা ''ব্লেকব'ৰ্ডছ'' (২০০১) আৰু ''এট ফাইভ ইন দ্য আফটাৰনুন'' (২০০৩) চলচ্চিত্ৰৰ বাবে দুবাৰকৈ কাঁ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ গোল্ডেন পাম বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। তেওঁ ক্ৰমে ২০০১ আৰু ২০০৩ চনত দুয়োখন ছবিৰ বাবে কাঁ মহোৎসৱৰ জুৰী বঁটা (Prix du Jury) লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি ছমীৰা মাখমালবাফে ১৯৯৮ চনত ''দ্য এপল'' চিনেমাৰ বাবে লণ্ডন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছাদৰলেণ্ড ট্ৰফী আৰু ২০০২ চনত ৱেনিছ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''১১'০৯"০১ ছেপ্টেম্বৰ ১১'' ছবিৰ বাবে ইউনেস্কো বঁটা লাভ কৰে। ২০০৩ চনত ব্ৰিটিছ বাতৰি কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সমালোচকৰ পেনেলে বৰ্তমান সময়ৰ কাম কৰি থকা বিশ্বৰ ৪০ গৰাকী শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালকৰ তালিকাত মাখমালবাফৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 |title=Bradshaw, Peter, Xan Brooks, Molly Haskell, Derek Malcolm, Andrew Pulver, B. Ru Rich, and Steve Rose. "The World's 40 Best Directors." The Guardian. Guardian News and Media, 13 Nov. 2003. Web. 30 Apr. 2012 |access-date=15 October 2006 |archive-date=9 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609013436/http://arts.guardian.co.uk/fridayreview/story/0,12102,1084266,00.html |url-status=live }}</ref> ''টু লেগড হৰ্চ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য চলি থকাৰ সময়ত আফগানিস্তানত শ্বুটিং কৰি থকা অৱস্থাত মাখমালবাফ আৰু তেওঁৰ দলটো এক আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। বজাৰ এখনৰ চালৰ ওপৰত অতিৰিক্ত শিল্পী হিচাপে সোমাই পৰা এজন ব্যক্তিয়ে হেণ্ড গ্ৰেনেড নিক্ষেপ কৰাৰ ফলত ছবিখনৰ কাম-বন্ধ হৈ পৰে। এই আক্ৰমণত দলটোৰ ছয়গৰাকী সদস্য গুৰুতৰভাৱে আহত হয় আৰু এটা ঘোঁৰাৰ মৃত্যু হয়। এক সাক্ষাৎকাৰত মাখমালবাফে কৈছিল: "মই সৰু ল'ৰাবোৰক মাটিত বাগৰি পৰা দেখিছিলোঁ আৰু গোটেই ৰাস্তাটো তেজেৰে উপচি পৰিছিল... মোৰ প্ৰথম ভাৱ হৈছিল যে মই মোৰ দেউতাকক আৰু কেতিয়াও দেখা নাপাম।" এই প্ৰত্যাহ্বানৰ মাজতো তেওঁ চলচ্চিত্ৰখন সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ২০০৮ চনত ফ্ৰান্সত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক মুক্তি দিয়া হয়। ''টু লেগড হৰ্চ'' সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত মাখমালবাফে বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু অৱশেষত ঘেণ্ট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ছান ছেবাষ্টিয়ান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু তালিন ব্লেক নাইটছ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] f3bhayg3xoivks19giidq3kcjttezar 0 137891 634353 633001 2026-09-05T15:18:58Z Pranamikaadhikary 27435 /* মূল্যায়ন */ 634353 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে অনুভূত ব্যৰ্থতাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো বিশেষজ্ঞতা, দক্ষতা বা প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।[80][81] হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছে যে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ গণিতজ্ঞসকলে গণিতজ্ঞৰ বাবে লিখিব পাৰে যদিও অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয় যেনে বহুপদৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধটো অতি অপেছাদাৰী ধৰণেৰে লিখা হয় আৰু কেইবাটাও স্পষ্ট ভুল থাকে।[82] যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ পইণ্টাৰত সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।[80][83][84] কিন্তু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেই নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে—কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তাই যেতিয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্ধাৰিত কামত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিয়ে তেতিয়া আপ্লুত নহয়।[85] কিন্তু এই চিন্তাৰ বাবেই যেন প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাবিদ্যাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ নহ’বও পাৰে যদিও গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়ালে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।[86] ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ বিজনেছ স্কুলৰ প্ৰবক্তাই[87] কাৰিকৰী ৱেবছাইট আৰ্ছ টেকণিকাত কৰা এক পৰ্যালোচনাৰ বিষয়-বস্তু,[88] ৫৫ জন শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছনি কৰা (গ্ৰুপ ২) আছিল, এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে উইকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ বিচাৰি পাইছিল।" প্ৰবন্ধসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য হ’ব লাগে। ইয়াৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।" [89] মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াৰ একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰশীলতা আৰু স্থিৰতাৰ অন্তৰ্নিহিত অভাৱ" আছে, পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেধৰণৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰপৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "উইকিপিডিয়া কিছুমান নিযুক্তিৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, কিন্তু আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ উৎস হিচাপে আদৰ্শ নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰপৰা অনুমান কৰা হৈছে যে অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু প্ৰদান কৰে।[90] ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, য'ত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।[91] ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল আৰু প্ৰথম অনুমাণিকতাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।[92] ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কয় যে, "মই [মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক] মৌলিক উৎস সামগ্ৰীৰ পিছত লগা বহুতো লঞ্চ পইণ্টৰ ভিতৰত এটা হিচাপে [ৱিকিপিডিয়া] ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰৱেশসমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে।" [93] কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ বিজ্ঞান আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"[94] আৰু তেতিয়াৰপৰাই কেইবা ডজনো উন্নত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। বিজ্ঞানৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়—যিবোৰ অনলাইনত উপলব্ধ অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে—মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও।" [95] ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] q07otpa8x59vmvbh1z66xsqmo03sec0 634354 634353 2026-09-05T15:19:26Z Pranamikaadhikary 27435 634354 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে অনুভূত ব্যৰ্থতাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো বিশেষজ্ঞতা, দক্ষতা বা প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।[80][81] হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছে যে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ গণিতজ্ঞসকলে গণিতজ্ঞৰ বাবে লিখিব পাৰে যদিও অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয় যেনে বহুপদৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধটো অতি অপেছাদাৰী ধৰণেৰে লিখা হয় আৰু কেইবাটাও স্পষ্ট ভুল থাকে।[82] যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ পইণ্টাৰত সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।[80][83][84] কিন্তু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেই নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে—কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তাই যেতিয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্ধাৰিত কামত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিয়ে তেতিয়া আপ্লুত নহয়।[85] কিন্তু এই চিন্তাৰ বাবেই যেন প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাবিদ্যাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ নহ’বও পাৰে যদিও গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়ালে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।[86] ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ বিজনেছ স্কুলৰ প্ৰবক্তাই[87] কাৰিকৰী ৱেবছাইট আৰ্ছ টেকণিকাত কৰা এক পৰ্যালোচনাৰ বিষয়-বস্তু,[88] ৫৫ জন শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছনি কৰা (গ্ৰুপ ২) আছিল, এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে উইকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ বিচাৰি পাইছিল।" প্ৰবন্ধসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য হ’ব লাগে। ইয়াৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।" [89] মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াৰ একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰশীলতা আৰু স্থিৰতাৰ অন্তৰ্নিহিত অভাৱ" আছে, পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেধৰণৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰপৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "উইকিপিডিয়া কিছুমান নিযুক্তিৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, কিন্তু আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ উৎস হিচাপে আদৰ্শ নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰপৰা অনুমান কৰা হৈছে যে অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু প্ৰদান কৰে।[90] ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, য'ত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।[91] ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল আৰু প্ৰথম অনুমাণিকতাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।[92] ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কয় যে, "মই [মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক] মৌলিক উৎস সামগ্ৰীৰ পিছত লগা বহুতো লঞ্চ পইণ্টৰ ভিতৰত এটা হিচাপে [ৱিকিপিডিয়া] ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰৱেশসমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে।" [93] কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ বিজ্ঞান আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"[94] আৰু তেতিয়াৰপৰাই কেইবা ডজনো উন্নত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। বিজ্ঞানৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়—যিবোৰ অনলাইনত উপলব্ধ অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে—মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও।" [95] ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] 5ioo7ca2xlnxda3alagf7g0r86ktewf 634355 634354 2026-09-05T15:37:22Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯) */ 634355 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ বিজনেছ স্কুলৰ প্ৰবক্তাই[87] কাৰিকৰী ৱেবছাইট আৰ্ছ টেকণিকাত কৰা এক পৰ্যালোচনাৰ বিষয়-বস্তু,[88] ৫৫ জন শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছনি কৰা (গ্ৰুপ ২) আছিল, এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে উইকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ বিচাৰি পাইছিল।" প্ৰবন্ধসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য হ’ব লাগে। ইয়াৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।" [89] মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াৰ একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰশীলতা আৰু স্থিৰতাৰ অন্তৰ্নিহিত অভাৱ" আছে, পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেধৰণৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰপৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "উইকিপিডিয়া কিছুমান নিযুক্তিৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, কিন্তু আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ উৎস হিচাপে আদৰ্শ নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰপৰা অনুমান কৰা হৈছে যে অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু প্ৰদান কৰে।[90] ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, য'ত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।[91] ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল আৰু প্ৰথম অনুমাণিকতাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।[92] ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কয় যে, "মই [মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক] মৌলিক উৎস সামগ্ৰীৰ পিছত লগা বহুতো লঞ্চ পইণ্টৰ ভিতৰত এটা হিচাপে [ৱিকিপিডিয়া] ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰৱেশসমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে।" [93] কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ বিজ্ঞান আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"[94] আৰু তেতিয়াৰপৰাই কেইবা ডজনো উন্নত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। বিজ্ঞানৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়—যিবোৰ অনলাইনত উপলব্ধ অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে—মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও।" [95] ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] 0a26xvwp8rget0m0fz97g6esh8pez3i 634358 634355 2026-09-05T15:54:43Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯) */ 634358 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, য'ত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।[91] ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল আৰু প্ৰথম অনুমাণিকতাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।[92] ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কয় যে, "মই [মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক] মৌলিক উৎস সামগ্ৰীৰ পিছত লগা বহুতো লঞ্চ পইণ্টৰ ভিতৰত এটা হিচাপে [ৱিকিপিডিয়া] ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰৱেশসমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে।" [93] কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ বিজ্ঞান আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"[94] আৰু তেতিয়াৰপৰাই কেইবা ডজনো উন্নত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। বিজ্ঞানৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়—যিবোৰ অনলাইনত উপলব্ধ অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে—মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও।" [95] ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] 437fvj97u9feb95xf5hql0yeoso50s5 634359 634358 2026-09-05T15:55:49Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯) */ 634359 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল আৰু প্ৰথম অনুমাণিকতাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।[92] ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কয় যে, "মই [মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক] মৌলিক উৎস সামগ্ৰীৰ পিছত লগা বহুতো লঞ্চ পইণ্টৰ ভিতৰত এটা হিচাপে [ৱিকিপিডিয়া] ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰৱেশসমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে।" [93] কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ বিজ্ঞান আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"[94] আৰু তেতিয়াৰপৰাই কেইবা ডজনো উন্নত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। বিজ্ঞানৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়—যিবোৰ অনলাইনত উপলব্ধ অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে—মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও।" [95] ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] rpcubox6ldcx9qlwdo62ox02vzs3ob9 634360 634359 2026-09-05T16:01:04Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯) */ 634360 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ বিজ্ঞান আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"[94] আৰু তেতিয়াৰপৰাই কেইবা ডজনো উন্নত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। বিজ্ঞানৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়—যিবোৰ অনলাইনত উপলব্ধ অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে—মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও।" [95] ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] q2q13qon1w4vb883zs108mq7g5ohjgo 634361 634360 2026-09-05T16:06:40Z Pranamikaadhikary 27435 /* ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯) */ 634361 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাবিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "উইকিপিডিয়াই প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎসৰপৰা সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।" [96] ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু ফ্ৰিঞ্জ বিৰোধী"[97] আৰু ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।[97] এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।" [96] শিক্ষা আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নাই, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎস নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত।" ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্ম-সংশোধন সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।" [98] ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] likklsna1a3egkdccmwytl79018dy6v 634369 634361 2026-09-05T17:09:29Z Pranamikaadhikary 27435 /* ২০২০ চনৰ পৰা */ 634369 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনে ক্ষেত্ৰ য’ত সঠিকতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়-বস্তুৱে সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাৰ এটা প্ৰকাৰ পাছ কৰিলেও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।[106] ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য পেছাদাৰীৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ এইটোক একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই হ'ব পৰা ধৰণৰ নেতিবাচক প্ৰভাৱ।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল, ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশত ৪৮টা বাদ দিয়াৰ ভুল পোৱা গৈছে, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছে। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবো যে এই বাদ দিয়াৰ ভুলবোৰ [অশুদ্ধিৰ দৰেই] বিপজ্জনক হ'ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰপৰা তথ্য মচি পেলোৱা ধৰা পৰিছে যিয়ে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন লাগে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটোত এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমে [U.S. বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক] সহজেই "নতুন মাধ্যম"ৰ দুজন প্ৰতিনিধিয়ে গ্ৰহণ কৰে: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়াই। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21] ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সহজতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তনপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ইমেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু বাদ দিয়া হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীক প্ৰশ্নবোধক কৰা হৈছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো ব্যৱসায় নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] snwrr25rwbwpr3qjh3x6fof9xzvycuo 634372 634369 2026-09-05T17:31:56Z Pranamikaadhikary 27435 /* বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান */ 634372 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।[23] ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।[21]}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।[107] ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।[108] অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।[108] অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।[108] ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।[109] ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] ms7ntn0j74r43ehuxx644ayp9ne3g7h 634374 634372 2026-09-05T17:36:34Z Pranamikaadhikary 27435 /* বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান */ 634374 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰৱেশত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা ভুল আৰু বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।[110][111] তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।[112] কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।[113][114] ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] 1iyk3pk4i2w0cay41ghx9wngco7mbrm 634375 634374 2026-09-05T17:38:40Z Pranamikaadhikary 27435 /* বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান */ 634375 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰবন্ধত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু ভুল বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news|title=Trust your doctor, not Wikipedia, say scientists|url=https://www.bbc.com/news/health-27586356|work=BBC News|access-date=May 27, 2014|date=May 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527152757/http://www.bbc.com/news/health-27586356|archive-date=May 27, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|title=Wikipedia vs Peer-Reviewed Medical Literature for Information About the 10 Most Costly Medical Conditions|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|date=May 1, 2014|volume=114|issue=5|pages=368–373|doi=10.7556/jaoa.2014.035|pmid=24778001 | last1 = Hasty | first1 = RT | last2 = Garbalosa | first2 = RC | last3 = Barbato | first3 = VA | last4 = Valdes | first4 = PJ Jr | last5 = Powers | first5 = DW | last6 = Hernandez | first6 = E | last7 = John | first7 = JS | last8 = Suciu | first8 = G | last9 = Qureshi | first9 = F | last10 = Popa-Radu | first10 = M | last11 = San Jose | first11 = S | last12 = Drexler | first12 = N | last13 = Patankar | first13 = R | last14 = Paz | first14 = JR | last15 = King | first15 = CW | last16 = Gerber | first16 = HN | last17 = Valladares | first17 = MG | last18 = Somji | first18 = AA| doi-access = free }}</ref> Only part of the data was made public, and for two statements that were released for other researchers to examine, the claim that Wikipedia's statements were contradictory to the peer-reviewed literature was called into question.<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal | doi=10.2174/1874220301704010015 | doi-access=free| title=Wikipedia as Informal Self-Education for Clinical Decision-Making in Medical Practice | date=2017 | last1=Matheson | first1=David | last2=Matheson-Monnet | first2=Catherine | journal=Open Medicine Journal | volume=4 | pages=15–25 | hdl=2436/620739 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.2196/18076 | doi-access=free | title=Wikipedia in Vascular Surgery Medical Education: Comparative Study | date=2020 | last1=Yacob | first1=Michael | last2=Lotfi | first2=Shamim | last3=Tang | first3=Shannon | last4=Jetty | first4=Prasad | journal=JMIR Medical Education | volume=6 | issue=1 | article-number=e18076 | pmid=32417754 | pmc=7334757 }}</ref> ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।" [115] ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।[116] ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।" [52] ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] qjdmsusgr3tmwimw54h6pwyioxm1sl7 634376 634375 2026-09-05T17:40:09Z Pranamikaadhikary 27435 /* বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান */ 634376 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰবন্ধত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু ভুল বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news|title=Trust your doctor, not Wikipedia, say scientists|url=https://www.bbc.com/news/health-27586356|work=BBC News|access-date=May 27, 2014|date=May 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527152757/http://www.bbc.com/news/health-27586356|archive-date=May 27, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|title=Wikipedia vs Peer-Reviewed Medical Literature for Information About the 10 Most Costly Medical Conditions|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|date=May 1, 2014|volume=114|issue=5|pages=368–373|doi=10.7556/jaoa.2014.035|pmid=24778001 | last1 = Hasty | first1 = RT | last2 = Garbalosa | first2 = RC | last3 = Barbato | first3 = VA | last4 = Valdes | first4 = PJ Jr | last5 = Powers | first5 = DW | last6 = Hernandez | first6 = E | last7 = John | first7 = JS | last8 = Suciu | first8 = G | last9 = Qureshi | first9 = F | last10 = Popa-Radu | first10 = M | last11 = San Jose | first11 = S | last12 = Drexler | first12 = N | last13 = Patankar | first13 = R | last14 = Paz | first14 = JR | last15 = King | first15 = CW | last16 = Gerber | first16 = HN | last17 = Valladares | first17 = MG | last18 = Somji | first18 = AA| doi-access = free }}</ref> Only part of the data was made public, and for two statements that were released for other researchers to examine, the claim that Wikipedia's statements were contradictory to the peer-reviewed literature was called into question.<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal | doi=10.2174/1874220301704010015 | doi-access=free| title=Wikipedia as Informal Self-Education for Clinical Decision-Making in Medical Practice | date=2017 | last1=Matheson | first1=David | last2=Matheson-Monnet | first2=Catherine | journal=Open Medicine Journal | volume=4 | pages=15–25 | hdl=2436/620739 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.2196/18076 | doi-access=free | title=Wikipedia in Vascular Surgery Medical Education: Comparative Study | date=2020 | last1=Yacob | first1=Michael | last2=Lotfi | first2=Shamim | last3=Tang | first3=Shannon | last4=Jetty | first4=Prasad | journal=JMIR Medical Education | volume=6 | issue=1 | article-number=e18076 | pmid=32417754 | pmc=7334757 }}</ref> ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।"<ref>{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pone.0106930| title = Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology| journal = PLOS ONE| volume = 9| issue = 9| article-number = e106930| year = 2014| last1 = Kräenbring | first1 = J. | last2 = Monzon Penza | first2 = T. | last3 = Gutmann | first3 = J. | last4 = Muehlich | first4 = S. | last5 = Zolk | first5 = O. | last6 = Wojnowski | first6 = L. | last7 = Maas | first7 = R. | last8 = Engelhardt | first8 = S. | last9 = Sarikas | first9 = A. | pmid=25250889 | pmc=4174509 | bibcode = 2014PLoSO...9j6930K| doi-access = free}}</ref> ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |pmid=38864650 |date=2024 |last1=Banchik |first1=L. H. |last2=Gray |first2=B. |title=What happened to my Index Medicus? |journal=Nutrition in Clinical Practice|volume=39 |issue=4 |pages=743–750 |doi=10.1002/ncp.11173 }}</ref> ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।"<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024" /> ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক মতামতত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।[117][118] ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে Commr. অফ কাষ্টমছ, বাংগালুৰু বনাম এচিআৰ ইণ্ডিয়া প্ৰাইভেট লিমিটেড। (Citation 2007(12)SCALE581) ৰ মতে "আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছো, যিহেতু পক্ষসমূহৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।" [119] ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] g5rxkh73cmh40b0541s983lnbqnfyv1 634380 634376 2026-09-05T18:30:26Z Pranamikaadhikary 27435 /* ন্যায়পালিকাৰ */ 634380 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰবন্ধত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু ভুল বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news|title=Trust your doctor, not Wikipedia, say scientists|url=https://www.bbc.com/news/health-27586356|work=BBC News|access-date=May 27, 2014|date=May 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527152757/http://www.bbc.com/news/health-27586356|archive-date=May 27, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|title=Wikipedia vs Peer-Reviewed Medical Literature for Information About the 10 Most Costly Medical Conditions|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|date=May 1, 2014|volume=114|issue=5|pages=368–373|doi=10.7556/jaoa.2014.035|pmid=24778001 | last1 = Hasty | first1 = RT | last2 = Garbalosa | first2 = RC | last3 = Barbato | first3 = VA | last4 = Valdes | first4 = PJ Jr | last5 = Powers | first5 = DW | last6 = Hernandez | first6 = E | last7 = John | first7 = JS | last8 = Suciu | first8 = G | last9 = Qureshi | first9 = F | last10 = Popa-Radu | first10 = M | last11 = San Jose | first11 = S | last12 = Drexler | first12 = N | last13 = Patankar | first13 = R | last14 = Paz | first14 = JR | last15 = King | first15 = CW | last16 = Gerber | first16 = HN | last17 = Valladares | first17 = MG | last18 = Somji | first18 = AA| doi-access = free }}</ref> Only part of the data was made public, and for two statements that were released for other researchers to examine, the claim that Wikipedia's statements were contradictory to the peer-reviewed literature was called into question.<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal | doi=10.2174/1874220301704010015 | doi-access=free| title=Wikipedia as Informal Self-Education for Clinical Decision-Making in Medical Practice | date=2017 | last1=Matheson | first1=David | last2=Matheson-Monnet | first2=Catherine | journal=Open Medicine Journal | volume=4 | pages=15–25 | hdl=2436/620739 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.2196/18076 | doi-access=free | title=Wikipedia in Vascular Surgery Medical Education: Comparative Study | date=2020 | last1=Yacob | first1=Michael | last2=Lotfi | first2=Shamim | last3=Tang | first3=Shannon | last4=Jetty | first4=Prasad | journal=JMIR Medical Education | volume=6 | issue=1 | article-number=e18076 | pmid=32417754 | pmc=7334757 }}</ref> ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।"<ref>{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pone.0106930| title = Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology| journal = PLOS ONE| volume = 9| issue = 9| article-number = e106930| year = 2014| last1 = Kräenbring | first1 = J. | last2 = Monzon Penza | first2 = T. | last3 = Gutmann | first3 = J. | last4 = Muehlich | first4 = S. | last5 = Zolk | first5 = O. | last6 = Wojnowski | first6 = L. | last7 = Maas | first7 = R. | last8 = Engelhardt | first8 = S. | last9 = Sarikas | first9 = A. | pmid=25250889 | pmc=4174509 | bibcode = 2014PLoSO...9j6930K| doi-access = free}}</ref> ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |pmid=38864650 |date=2024 |last1=Banchik |first1=L. H. |last2=Gray |first2=B. |title=What happened to my Index Medicus? |journal=Nutrition in Clinical Practice|volume=39 |issue=4 |pages=743–750 |doi=10.1002/ncp.11173 }}</ref> ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।"<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024" /> ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক আলোচনাত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।<ref>{{cite web |last1=Volokh |first1=Eugene |author1-link=Eugene Volokh |title=When should courts rely on Wikipedia? |url=https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |publisher=Reason |date=March 17, 2017 |access-date=August 21, 2021 |archive-date=August 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011846/https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|author=Texas Supreme Court|title=D Magazine Partners v. Rosenthal|url=http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|access-date=August 21, 2021|archive-date=June 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172812/http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|url-status=live}}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ''Commr. of Customs, Bangalore vs. ACER India Pvt.'' (উদ্ধৃতি ২০০৭(১২)SCALE581) দিয়া ৰায়দানত কয় যে, 'আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছোঁ, কাৰণ আদালতৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। ই এক অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ’বও পাৰে।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।"<ref>Sinham, B. [http://www.judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 Appeal (civil) 2321 of 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410103840/http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 |date=April 10, 2009 }}. [[Supreme Court of India]].</ref> ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা ৱিকিবুৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ ৱিকি-ৱাচে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।[122] cnx7uswj4w170ydxhl0cdrxqy4qoghp 634381 634380 2026-09-05T18:32:42Z Pranamikaadhikary 27435 /* প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি */ 634381 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰবন্ধত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু ভুল বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news|title=Trust your doctor, not Wikipedia, say scientists|url=https://www.bbc.com/news/health-27586356|work=BBC News|access-date=May 27, 2014|date=May 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527152757/http://www.bbc.com/news/health-27586356|archive-date=May 27, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|title=Wikipedia vs Peer-Reviewed Medical Literature for Information About the 10 Most Costly Medical Conditions|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|date=May 1, 2014|volume=114|issue=5|pages=368–373|doi=10.7556/jaoa.2014.035|pmid=24778001 | last1 = Hasty | first1 = RT | last2 = Garbalosa | first2 = RC | last3 = Barbato | first3 = VA | last4 = Valdes | first4 = PJ Jr | last5 = Powers | first5 = DW | last6 = Hernandez | first6 = E | last7 = John | first7 = JS | last8 = Suciu | first8 = G | last9 = Qureshi | first9 = F | last10 = Popa-Radu | first10 = M | last11 = San Jose | first11 = S | last12 = Drexler | first12 = N | last13 = Patankar | first13 = R | last14 = Paz | first14 = JR | last15 = King | first15 = CW | last16 = Gerber | first16 = HN | last17 = Valladares | first17 = MG | last18 = Somji | first18 = AA| doi-access = free }}</ref> Only part of the data was made public, and for two statements that were released for other researchers to examine, the claim that Wikipedia's statements were contradictory to the peer-reviewed literature was called into question.<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal | doi=10.2174/1874220301704010015 | doi-access=free| title=Wikipedia as Informal Self-Education for Clinical Decision-Making in Medical Practice | date=2017 | last1=Matheson | first1=David | last2=Matheson-Monnet | first2=Catherine | journal=Open Medicine Journal | volume=4 | pages=15–25 | hdl=2436/620739 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.2196/18076 | doi-access=free | title=Wikipedia in Vascular Surgery Medical Education: Comparative Study | date=2020 | last1=Yacob | first1=Michael | last2=Lotfi | first2=Shamim | last3=Tang | first3=Shannon | last4=Jetty | first4=Prasad | journal=JMIR Medical Education | volume=6 | issue=1 | article-number=e18076 | pmid=32417754 | pmc=7334757 }}</ref> ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।"<ref>{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pone.0106930| title = Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology| journal = PLOS ONE| volume = 9| issue = 9| article-number = e106930| year = 2014| last1 = Kräenbring | first1 = J. | last2 = Monzon Penza | first2 = T. | last3 = Gutmann | first3 = J. | last4 = Muehlich | first4 = S. | last5 = Zolk | first5 = O. | last6 = Wojnowski | first6 = L. | last7 = Maas | first7 = R. | last8 = Engelhardt | first8 = S. | last9 = Sarikas | first9 = A. | pmid=25250889 | pmc=4174509 | bibcode = 2014PLoSO...9j6930K| doi-access = free}}</ref> ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |pmid=38864650 |date=2024 |last1=Banchik |first1=L. H. |last2=Gray |first2=B. |title=What happened to my Index Medicus? |journal=Nutrition in Clinical Practice|volume=39 |issue=4 |pages=743–750 |doi=10.1002/ncp.11173 }}</ref> ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।"<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024" /> ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক আলোচনাত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।<ref>{{cite web |last1=Volokh |first1=Eugene |author1-link=Eugene Volokh |title=When should courts rely on Wikipedia? |url=https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |publisher=Reason |date=March 17, 2017 |access-date=August 21, 2021 |archive-date=August 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011846/https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|author=Texas Supreme Court|title=D Magazine Partners v. Rosenthal|url=http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|access-date=August 21, 2021|archive-date=June 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172812/http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|url-status=live}}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ''Commr. of Customs, Bangalore vs. ACER India Pvt.'' (উদ্ধৃতি ২০০৭(১২)SCALE581) দিয়া ৰায়দানত কয় যে, 'আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছোঁ, কাৰণ আদালতৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। ই এক অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ’বও পাৰে।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।"<ref>Sinham, B. [http://www.judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 Appeal (civil) 2321 of 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410103840/http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 |date=April 10, 2009 }}. [[Supreme Court of India]].</ref> ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ আৰু নতুন ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা [[ৱিকিবু]]ৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ [[ৱিকি-ৱাচ্চ|ৱিকি ৱাচ্চে]] ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।<ref>Selena Mann: ''{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20110611194514/http://www.itworldcanada.com/blogs/cooltools/2011/01/14/new-tool-used-to-evaluate-wikipedia/55979/ New tool used to evaluate Wikipedia.]}}'' In: it-World Canada. January 14, 2011.</ref> 81xpel50ynivkfey96zldpkuldcb3z9 634383 634381 2026-09-05T18:33:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি */ 634383 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web| url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access= free|url-access=subscription}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰবন্ধত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু ভুল বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news|title=Trust your doctor, not Wikipedia, say scientists|url=https://www.bbc.com/news/health-27586356|work=BBC News|access-date=May 27, 2014|date=May 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527152757/http://www.bbc.com/news/health-27586356|archive-date=May 27, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|title=Wikipedia vs Peer-Reviewed Medical Literature for Information About the 10 Most Costly Medical Conditions|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|date=May 1, 2014|volume=114|issue=5|pages=368–373|doi=10.7556/jaoa.2014.035|pmid=24778001 | last1 = Hasty | first1 = RT | last2 = Garbalosa | first2 = RC | last3 = Barbato | first3 = VA | last4 = Valdes | first4 = PJ Jr | last5 = Powers | first5 = DW | last6 = Hernandez | first6 = E | last7 = John | first7 = JS | last8 = Suciu | first8 = G | last9 = Qureshi | first9 = F | last10 = Popa-Radu | first10 = M | last11 = San Jose | first11 = S | last12 = Drexler | first12 = N | last13 = Patankar | first13 = R | last14 = Paz | first14 = JR | last15 = King | first15 = CW | last16 = Gerber | first16 = HN | last17 = Valladares | first17 = MG | last18 = Somji | first18 = AA| doi-access = free }}</ref> Only part of the data was made public, and for two statements that were released for other researchers to examine, the claim that Wikipedia's statements were contradictory to the peer-reviewed literature was called into question.<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal | doi=10.2174/1874220301704010015 | doi-access=free| title=Wikipedia as Informal Self-Education for Clinical Decision-Making in Medical Practice | date=2017 | last1=Matheson | first1=David | last2=Matheson-Monnet | first2=Catherine | journal=Open Medicine Journal | volume=4 | pages=15–25 | hdl=2436/620739 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.2196/18076 | doi-access=free | title=Wikipedia in Vascular Surgery Medical Education: Comparative Study | date=2020 | last1=Yacob | first1=Michael | last2=Lotfi | first2=Shamim | last3=Tang | first3=Shannon | last4=Jetty | first4=Prasad | journal=JMIR Medical Education | volume=6 | issue=1 | article-number=e18076 | pmid=32417754 | pmc=7334757 }}</ref> ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।"<ref>{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pone.0106930| title = Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology| journal = PLOS ONE| volume = 9| issue = 9| article-number = e106930| year = 2014| last1 = Kräenbring | first1 = J. | last2 = Monzon Penza | first2 = T. | last3 = Gutmann | first3 = J. | last4 = Muehlich | first4 = S. | last5 = Zolk | first5 = O. | last6 = Wojnowski | first6 = L. | last7 = Maas | first7 = R. | last8 = Engelhardt | first8 = S. | last9 = Sarikas | first9 = A. | pmid=25250889 | pmc=4174509 | bibcode = 2014PLoSO...9j6930K| doi-access = free}}</ref> ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |pmid=38864650 |date=2024 |last1=Banchik |first1=L. H. |last2=Gray |first2=B. |title=What happened to my Index Medicus? |journal=Nutrition in Clinical Practice|volume=39 |issue=4 |pages=743–750 |doi=10.1002/ncp.11173 }}</ref> ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।"<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024" /> ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক আলোচনাত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।<ref>{{cite web |last1=Volokh |first1=Eugene |author1-link=Eugene Volokh |title=When should courts rely on Wikipedia? |url=https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |publisher=Reason |date=March 17, 2017 |access-date=August 21, 2021 |archive-date=August 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011846/https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|author=Texas Supreme Court|title=D Magazine Partners v. Rosenthal|url=http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|access-date=August 21, 2021|archive-date=June 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172812/http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|url-status=live}}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ''Commr. of Customs, Bangalore vs. ACER India Pvt.'' (উদ্ধৃতি ২০০৭(১২)SCALE581) দিয়া ৰায়দানত কয় যে, 'আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছোঁ, কাৰণ আদালতৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। ই এক অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ’বও পাৰে।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।"<ref>Sinham, B. [http://www.judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 Appeal (civil) 2321 of 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410103840/http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 |date=April 10, 2009 }}. [[Supreme Court of India]].</ref> ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ আৰু নতুন ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা [[ৱিকিবু]]ৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ [[ৱিকি-ৱাচ্চ|ৱিকি ৱাচ্চে]] ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।<ref>Selena Mann: ''{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20110611194514/http://www.itworldcanada.com/blogs/cooltools/2011/01/14/new-tool-used-to-evaluate-wikipedia/55979/ New tool used to evaluate Wikipedia.]}}'' In: it-World Canada. January 14, 2011.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== cbbj1lai0f7cpwfnkce09pquo6cgbub 634455 634383 2026-09-06T10:50:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634455 wikitext text/x-wiki [[File:CoatiNosara.jpg|thumb|alt=A coati|দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এটা কোটি। ২০০৮ চনৰ জুলাই মাহত এজন ১৭ বছৰীয়া ছাত্ৰই ব্যক্তিগত কৌতুক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ Coati ত এটা উদ্ভাৱনীমূলক ডাকনাম যোগ কৰি তেওঁলোকক "ব্ৰাজিলিয়ান আৰ্ডভাৰ্ক" বুলি অভিহিত কৰে। এই ভুৱা তথ্য ছবছৰ ধৰি চলিছিল আৰু শ শ ৱেবছাইট, কেইবাখনো বাতৰি কাকত, আনকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত কেইখনমান কিতাপেও ইয়াক প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="NewYorker_May19_2014">{{cite magazine|title=How a raccoon became an aardvark|url=http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|first=Eric|last=Randall|date=May 19, 2014|magazine=The New Yorker|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170809/http://www.newyorker.com/tech/elements/how-a-raccoon-became-an-aardvark|archive-date=December 29, 2016|access-date=November 24, 2016}}</ref><ref name="RegisterKolbe">{{cite web|title=Happy birthday: Jimbo Wales' sweet 16 Wikipedia fails. From aardvark to Bicholim, the encylopedia {{sic|nolink=y}} of things that never were|url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|first=Andreas|last=Kolbe|date=January 16, 2017|work=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170708162916/http://www.theregister.co.uk/2017/01/16/wikipedia_16_birthday_fails/|archive-date=July 8, 2017|access-date=June 4, 2017}}</ref>]] ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য আৰু স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰদ্বাৰা সম্পাদিত আৰু সম্প্ৰদায়-নিয়ন্ত্ৰিত সম্পাদনা আৰ্হি, বিশেষকৈ ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ '''নিৰ্ভৰযোগ্যতা'''ক লৈ সময়ে সময়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হৈছে আৰু পৰীক্ষা কৰা হৈছে। ৱিকিপিডিয়াত স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদক (ৱিকিপিডিয়ান নামেৰে জনাজাত)ৰদ্বাৰা লিখা আৰু সম্পাদনা কৰা হয়, যিসকলে সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা নীতি আৰু নিৰ্দেশনাৰ জৰিয়তে অন্য স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ সম্পাদকীয় তদাৰকত অনলাইন বিষয়-বস্তু সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক পৰ্যালোচনা, ঐতিহাসিক আৰ্হিৰ বিশ্লেষণ, আৰু ইয়াৰ সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তৰ্নিহিত শক্তি আৰু দুৰ্বলতাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰিসংখ্যাগতভাৱে পৰীক্ষা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title= Snared in the Web of a Wikipedia Liar |first= Katharine Q. |last= Seelye |date= December 5, 2005 |work= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |access-date= February 23, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140907013706/http://www.nytimes.com/2005/12/04/weekinreview/04seelye.html |archive-date= September 7, 2014 |url-status= live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এক অনালাইন বিশ্বকোষ আৰু এই অনলাইন বিশ্বকোষখনৰ বাস্তৱিক অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে, মূলতঃ ইয়াৰ বিষয়-বস্তু, উপস্থাপন আৰু সম্পাদনা প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত। ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা জোখাৰ প্ৰয়াস কৰা অধ্যয়ন আৰু জৰীপৰ ফলাফল মিশ্ৰিত। ২০০০ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সঘনাই সমালোচনা কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ উন্নতি হৈছে; ইয়াৰ ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ শেষৰফালে আৰু ২০২০ চনৰ আৰম্ভণিতে প্ৰশংসিত হৈছে।<ref name="Wiki20">{{cite news|date=January 9, 2021|title=Wikipedia is 20, and its reputation has never been higher|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|access-date=February 25, 2021|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108205244/https://www.economist.com/international/2021/01/09/wikipedia-is-20-and-its-reputation-has-never-been-higher|url-status=live}}</ref><ref name="Last best">{{cite news|last1=Cooke|first1=Richard|date=February 17, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=October 13, 2020|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref><ref name="Econ21">{{Cite news|date=January 9, 2021|title=Happy Birthday, Wikipedia|newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|access-date=February 16, 2022|archive-date=January 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210108171842/https://www.economist.com/leaders/2021/01/09/happy-birthday-wikipedia|url-status=live}}</ref> [[File:Klee-Irwin.gif|thumb|ৱিকিপিডিয়াৰ দৰে ভিৰৰ উৎসৰ কামত প্ৰবন্ধৰ অস্থিৰতা আৰু জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা দুটা সম্ভাৱ্য সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰ।]] ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ নিৰ্বাচিত মূল্যায়ন কৰাৰ পাছত এইটো সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে যিমান পাৰি সিমান সোনকালেই ভুৱা আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি জনা তথ্য আঁতৰাই পেলায়।<ref>Fernanda B. Viégas, Martin Wattenberg, Kushal Dave: [http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf Studying Cooperation and Conflict between Authors with history flow Visualizations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060125025047/http://alumni.media.mit.edu/~fviegas/papers/history_flow.pdf|date=January 25, 2006}}. Proceedings of the [[CHI (conference)|SIGCHI conference on Human factors in computing systems]], 575–582, Vienna 2004, {{ISBN|1-58113-702-8}}</ref><ref name="History flow: results"/> প্ৰকল্পটো আৰম্ভ হোৱাৰ দুবছৰৰ পাছত ২০০৩ চনত আই বি এমৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে "সাধাৰণতে শুদ্ধিকৰণৰ কাম অতি সোনকালে কৰি পেলোৱা হয় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰ্লিখন কৰা হয়—কাৰ্যটো ইমান ক্ষিপ্ৰ হয় যে বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীয়ে ইয়াৰ প্ৰভাৱ কেতিয়াও দেখা নাপায়। ভুৱা তথ্য বা ৰচনা কৰা বিষয়-বস্তুৰ অন্তৰ্ভুক্তি, কেতিয়াবা, ইয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী সম্পাদকৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত বছৰ বছৰ ধৰি চলি আহিছে।<ref name="TimesFrenchWPHoax" /><ref name="SeigenthalerUSAToday" /> ইয়াৰ সম্পাদনা আৰ্হিয়ে একাধিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্ব, যেনে নিৰ্বাচন পক্ষপাতিত্ব, অন্তৰ্ভুক্তি পক্ষপাতিত্ব, অংশগ্ৰহণ পক্ষপাতিত্ব, আৰু গোট-চিন্তা পক্ষপাতিত্বৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বিশ্বকোষখনৰ অধিকাংশই পুৰুষ সম্পাদকে লিখা, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয় আৰু সম্পাদনা সম্প্ৰদায়ৰ গঠনে বৰ্ণবাদী পক্ষপাতিত্ব, স্পিন পক্ষপাতিত্ব, কৰ্পৰেট পক্ষপাতিত্ব, আৰু জাতীয় পক্ষপাতিত্ব আদিৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{Cite news|last=Torres|first=Nicole|date=June 2, 2016|title=Why Do So Few Women Edit Wikipedia?|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|access-date=June 26, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617014645/https://hbr.org/2016/06/why-do-so-few-women-edit-wikipedia|url-status=live}}</ref><ref name="Fast Company">{{cite web|last1=Cassano|first1=Jay|title=Black History Matters, So Why Is Wikipedia Missing So Much Of It?|url=http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510040813/http://www.fastcoexist.com/3041572/black-history-matters-so-why-is-wikipedia-missing-so-much-of-it|archive-date=May 10, 2015|access-date=April 13, 2015|website=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]|date=January 29, 2015}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cooke|first=Richard|date=January 2, 2020|title=Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet|language=en-us|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|access-date=January 2, 2020|issn=1059-1028|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110150242/https://www.wired.com/story/wikipedia-online-encyclopedia-best-place-internet/|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াত এটা মতাদৰ্শগত পক্ষপাতিত্বও সচেতন আৰু অৱচেতন দুয়োটা স্তৰতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ২০১২ আৰু ২০১৪ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিজনেছ স্কুলৰপৰা কৰা এক ধাৰাবাহিক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাতকৈ "উল্লেখযোগ্যভাৱে অধিক পক্ষপাতদুষ্ট" বুলি পোৱা গৈছে যদিও এই তথ্যৰ কাৰণ হেলনীয়া সম্পাদনাৰ বিপৰীতে অনলাইন বিশ্বকোষৰ দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে অধিক বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{Cite news|last=Frick|first=Walter|date=December 3, 2014|title=Wikipedia Is More Biased Than Britannica, but Don't Blame the Crowd|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|access-date=June 20, 2020|issn=0017-8012|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626165654/https://hbr.org/2014/12/wikipedia-is-more-biased-than-britannica-but-dont-blame-the-crowd|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Greenstein|first1=Shane|last2=Zhu|first2=Feng|date=January 1, 2012|title=Is Wikipedia Biased?|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|journal=American Economic Review|language=en-us|publisher=[[Harvard Business School]]|volume=103|access-date=June 26, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|url-status=live|archivedate=December 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191230092624/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=45147|deadurl=yes}}</ref> অনিৰপেক্ষ বা স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ সম্পাদনাৰ দৃষ্টান্ত আৰু "প্ৰতিশোধমূলক সম্পাদনা"ৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰে প্ৰবন্ধ, বিশেষকৈ জীৱিত মানুহৰ জীৱনীত ভুৱা, পক্ষপাতমূলক বা মানহানিকাৰক বিষয়-বস্তুৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে।<ref>{{cite web | url=http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | title=Revenge, ego and the corruption of Wikipedia | work=Salon | date=May 17, 2013 | access-date=June 4, 2016 | author=Leonard, Andrew | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531215546/http://www.salon.com/2013/05/17/revenge_ego_and_the_corruption_of_wikipedia/ | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | title=The Covert World of People Trying to Edit Wikipedia—for Pay | work=[[The Atlantic]] | date=August 11, 2015 | access-date=June 4, 2016 | author=Pinsker, Joe | archive-url=https://web.archive.org/web/20160601002855/http://www.theatlantic.com/business/archive/2015/08/wikipedia-editors-for-pay/393926/ | archive-date=June 1, 2016 | url-status=live }}</ref> কম কাৰিকৰী বিষয় যেনে সমাজ বিজ্ঞান, মানৱীয় আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰবন্ধসমূহে ভুল তথ্যৰ চক্ৰ, জ্ঞানমূলক পক্ষপাতিত্ব, কভাৰেজৰ অমিল আৰু সম্পাদকৰ বিবাদৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা বুলি জনা গৈছে। অনলাইন বিশ্বকোষে ইয়াৰ তথ্যৰ বৈধতাৰ নিশ্চয়তা নিদিয়ে। তথাপি তালিকাভুক্ত উল্লেখ, উদ্ধৃতি আৰু উৎসসমূহ পৰীক্ষা কৰিব বিচৰা গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াক এক মূল্যৱান "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিক্ষাবিদসকলে প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড মূল্যায়ন কৰাৰ সময়ত নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ পৰ্যালোচনা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।<ref name="Petiška 016555151988860">{{Cite journal|last1=Petiška|first1=Eduard|last2=Moldan|first2=Bedřich|date=December 9, 2019|title=Indicator of quality for environmental articles on Wikipedia at the higher education level|journal=Journal of Information Science|volume=47|issue=2|language=en-US|pages=269–280|doi=10.1177/0165551519888607|s2cid=214401940|issn=0165-5515}}</ref><ref>{{Cite web|last=Harrison|first=Stephen|date=March 19, 2020|title=The Coronavirus Is Stress-Testing Wikipedia's Systems—and Editors|url=https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|access-date=July 10, 2020|website=Slate Magazine|language=en|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418195356/https://slate.com/technology/2020/03/coronavirus-wikipedia-policies.html|url-status=live}}</ref> ইয়াৰদ্বাৰা চিকিৎসা আৰু বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধ যেনে পেথ'লজী,<ref name="Wood">{{cite journal|last=Wood|first=A|author2=Struthers, K|year=2010|title=Pathology education, Wikipedia and the Net generation|journal=Medical Teacher|volume=32|issue=7|pages=618–620|doi=10.3109/0142159X.2010.497719|pmid=20653388|quote=We have identified Wikipedia as an informative and accurate source for Pathology education and believe that Wikipedia is potentially an important learning tool for of the 'Net Generation'.|doi-access=free}}</ref> টক্সিক'লজী,<ref name="Tox09" /> অংক’লজী,<ref name="Leithner">{{cite journal|last=Leithner|first=A|author2=Maurer-Ertl, W|author3=Glehr, M|author4=Friesenbichler, J|author5=Leithner, K|author6=Windhager, R|date=Jul–Aug 2010|title=Wikipedia and osteosarcoma: a trustworthy patients' information?|journal=Journal of the American Medical Informatics Association|volume=17|issue=4|pages=373–4|doi=10.1136/jamia.2010.004507|pmc=2995655|pmid=20595302}}</ref> ঔষধ,<ref name="Drug08" /> আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা<ref name="Reavley">{{Cite journal|last1=Reavley|first1=N. J.|last2=MacKinnon|first2=A. J.|last3=Morgan|first3=A. J.|last4=Alvarez-Jimenez|first4=M.|last5=Hetrick|first5=S. E.|last6=Killackey|first6=E.|last7=Nelson|first7=B.|last8=Purcell|first8=R.|last9=Yap|first9=M. B. H.|last10=Jorm|first10=A. F.|year=2011|title=Quality of information sources about mental disorders: A comparison of Wikipedia with centrally controlled web and printed sources|journal=Psychological Medicine|volume=42|issue=8|pages=1753–1762|doi=10.1017/S003329171100287X|pmid=22166182|hdl-access=free|hdl=11343/59260|s2cid=13329595}}</ref> ২০০৫ চনৰ নেচাৰ অধ্যয়নত পেছাদাৰী আৰু সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। এবছৰৰ পাছত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই প্ৰকৃতি অধ্যয়নক বিতৰ্কিত কৰিছিল, যাৰ লেখকসকলে পাছলৈ আৰু এটা খণ্ডন কৰি উত্তৰ দিছিল।<ref name="GilesJ2005Internet">{{Cite journal|last1=Giles|first1=J.|author-link=Jim Giles (reporter)|year=2005|title=Internet encyclopaedias go head to head: Jimmy Wales' Wikipedia comes close to Britannica in terms of the accuracy of its science entries|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-12-15_438_7070/page/900|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=438|issue=7070|pages=900–1|bibcode=2005Natur.438..900G|doi=10.1038/438900a|pmid=16355180|doi-access=free}} The study (which was not in itself peer-reviewed) was cited in many news articles such as this: {{cite news|date=December 15, 2005|title=Wikipedia survives research test|work=[[BBC News]]|publisher=[[British Broadcasting Corporation|BBC]]|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|url-status=live|access-date=July 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807165903/http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4530930.stm|archive-date=August 7, 2012}}</ref> আমেৰিকান ছ'চাইটি অৱ ক্লিনিকেল অংক'লজী (২০১১)দ্বাৰা প্ৰকাশিত অধ্যয়নত পঠনযোগ্যতা আৰু কাৰিকৰী ভাষাৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|author=Nature |url=http://www.nature.com/nature/britannica/index.html |title=Nature's responses to Encyclopaedia Britannica |publisher=Nature.com |date=March 30, 2006 |access-date=March 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105172011/http://www.nature.com/nature/britannica/index.html|archive-date=November 5, 2006}}</ref><ref>[http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature'']. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf |date=July 9, 2016 }} ''Encyclopædia Britannica'', March 2006</ref> মানসিক চিকিৎসা (২০১২) আৰু ইউৰোপিয়ান জাৰ্নেল অৱ গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজি এণ্ড হেপাট’লজী (২০১৪)।<ref>{{cite journal | last1 = Rajagopalan | first1 = M. S. | last2 = Khanna | first2 = V. K. | last3 = Leiter | first3 = Y. | last4 = Stott | first4 = M. | last5 = Showalter | first5 = T. N. | last6 = Dicker | first6 = A. P. | last7 = Lawrence | first7 = Y. R. | doi = 10.1200/JOP.2010.000209 | title = Patient-Oriented Cancer Information on the Internet: A Comparison of Wikipedia and a Professionally Maintained Database | journal = Journal of Oncology Practice | volume = 7 | issue = 5 | pages = 319–323 | year = 2011 | pmid = 22211130 | pmc =3170066 }}</ref> সৰল ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াই প্ৰবন্ধৰ সৰলীকৃত সংস্কৰণ হিচাপে কাম কৰে যাতে মৌলিক ইংৰাজীত কোনো এটা বিষয়ৰ জটিল প্ৰবন্ধ সাধাৰণ ব্যক্তিৰ বাবে অধিক সুলভ হয়। ৱিকিপিডিয়াৰ জনপ্ৰিয়তা, গণ পাঠক আৰু মুক্ত প্ৰৱেশৰ বাবে বিশ্বকোষক সমগ্ৰ বিশ্বতে এক যথেষ্ট ছেকেণ্ড হেণ্ড জ্ঞানমূলক কৰ্তৃত্বৰ আদেশ দিছে।<ref>{{cite news|last=Barnett|first=David|date=February 17, 2018|title=Can we trust Wikipedia? 1.4 billion people can't be wrong|url=http://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|access-date=July 15, 2021|work=The Independent|archive-date=February 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190211185638/https://www.independent.co.uk/news/long_reads/wikipedia-explained-what-is-it-trustworthy-how-work-wikimedia-2030-a8213446.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Mak|first=Aaron|date=May 28, 2019|title=Inside the Brutal, Petty War Over Donald Trump's Wikipedia Page|url=https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|access-date=July 15, 2020|magazine=Slate|archive-date=June 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615214408/https://slate.com/technology/2019/05/donald-trump-wikipedia-page.html|url-status=live}}</ref>{{refn|Its reliability has received wide-spread media coverage and is [[Wikipedia in culture|frequently featured]] in popular culture.|group=nb}} ==ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ আৰ্হি== ৱিকিপিডিয়াই বেনামী সম্পাদককো ("সম্পাদক" হিচাপে জনাজাত) সম্পাদনাৰ অনুমতি দিয়ে; অৱদানকাৰীসকলে ইয়াত অৱদান আগবঢ়াবলৈ কোনো চিনাক্তকৰণ বা ইমেইল ঠিকনা প্ৰদান কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।<ref name="samaritan">{{cite journal |last1=Anthony |first1=Denise |last2=Smith |first2=Sean W. |last3=Williamson |first3=Timothy |date=July 20, 2009 |title=Reputation and Reliability in Collective Goods |journal=Rationality and Society |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=283–306 |doi=10.1177/1043463109336804|citeseerx=10.1.1.299.9401 |s2cid=146210753 }}</ref> ২০০৯ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াত ডাৰ্টমাউথ কলেজৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে সাধাৰণ সামাজিক প্ৰত্যাশাৰ বিপৰীতে বেনামী সম্পাদকসকল ৱিকিপিডিয়াৰ বৈধ বিষয়-বস্তুৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য অৱদানকাৰী আছিল। ডাৰ্টমাউথৰ এই অধ্যয়নক পদ্ধতিগত অভাৱৰ বাবে আৰ্ছ টেকণিকাৰ জন টিমাৰে সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="Dartmouth">{{cite web|url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|title=Anonymous "good samaritans" produce Wikipedia's best content, says study|first=John|last=Timmer|website=Ars Technica|date=October 18, 2007|access-date=October 27, 2007|quote=Good samaritans with less than 100 edits made higher-quality contributions than those with registered accounts and equal amounts of content. In fact, anonymous contributors with a single edit had the highest quality of any group. But quality steadily declined, and more-frequent anonymous contributors were anything but Samaritans; their contributions generally didn't survive editing... The authors also recognize that contributions in the form of stubs on obscure topics might survive unaltered indefinitely, inflating the importance of single contributions...Objective ratings of quality are difficult, and it's hard to fault the authors for attempting to find an easily-measured proxy for it. In the absence of independent correlation, however, it's not clear that the measurement used actually works as a proxy. Combined with the concerns regarding anonymous contributor identity, there are enough problems with this study that the original question should probably be considered unanswered, regardless of how intuitively satisfying these results are.|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026031829/http://arstechnica.com/news.ars/post/20071018-anonymous-good-samaritans-may-produce-wikipedias-best-content.html|archive-date=October 26, 2007|url-status=live}}</ref> ৱিকিপিডিয়াই একেটা সম্প্ৰদায়কে আত্মনিয়ন্ত্ৰণ আৰু গুণগত নিয়ন্ত্ৰণত অধিক দক্ষ হ’বলৈ বিশ্বাস কৰে। ৱিকিপিডিয়াই লাখ লাখ লোকৰ কামৰ সহায় লৈ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ জ্ঞানভিত্তিক চাইটটো নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ চফ্টৱেৰ প্ৰস্তুত কৰিছে, যাৰ ফলত ১২ বছৰৰ কম সময়ৰ ভিতৰতে ২৮০ টাতকৈও অধিক ভিন্ন ভাষাৰ সংস্কৰণত ঊনৈছ মিলিয়নতকৈ অধিক প্ৰবন্ধ লিখা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |title=WikiStats by S23 – List of Wikipedias |publisher=s23Wiki |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718010941/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |archive-date=July 18, 2011 |access-date=July 12, 2026 |archivedate=August 6, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806174101/http://s23.org/wikistats/wikipedias_html |deadurl=yes }}</ref> এই কাৰণেই প্ৰকল্পটোৰ প্ৰতি শৈক্ষিকভাৱে আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি, ব্যৱসায়, প্ৰকল্প পৰিচালনা, জ্ঞান আহৰণ, চফট্ ৱেৰ প্ৰগ্ৰেমিং, অন্যান্য সহযোগিতামূলক প্ৰকল্প আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ দৰে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰপৰা যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা গৈছে, যাতে ৱিকিপিডিয়া মডেলে গুণগত ফলাফল উৎপন্ন কৰিব পাৰে নেকি, এইদৰে সহযোগিতাই মানুহৰ বিষয়ে কি উন্মোচন কৰিব পাৰে আৰু জড়িততাৰ পৰিসৰে ব্যক্তিগত সীমাবদ্ধতা আৰু দুৰ্বল সম্পাদনাৰ বাধাসমূহ অতিক্ৰম কৰিব পাৰে নেকি যিটো অন্যথা হ’লহেঁতেন, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰিবলৈ উঠা।{{citation needed|date=August 2021}} ৱিকিপিডিয়াৰ সত্যতাৰ মাত্ৰা ইয়াৰ প্ৰযুক্তি, নীতি আৰু সম্পাদক সংস্কৃতিৰপৰাই বিস্তৃত। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ ইতিহাসসমূহ ৰাজহুৱাভাৱে দৃশ্যমান হৈ থাকে। ফুটনোটত দাবীৰ উৎপত্তি দেখুওৱা হৈছে। সম্পাদকসকলে পৰীক্ষা কৰিব নোৱাৰা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলায় আৰু নিৰপেক্ষ দৃষ্টিকোণত (NPOV) বাক্যাংশ নকৰা দাবীসমূহ অভাৰৰুল কৰে ("ৰিভাৰ্ট")। ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰিলে সম্পাদকৰ মানসিকতাৰো উমান পোৱা যাব পাৰে। ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলে আত্মপৰীক্ষাৰ দিশত প্ৰৱণতা ৰাখে আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ মুকলি মডেলে অল্পকালীন কৌতুক আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি প্ৰবন্ধ-টেম্পাৰিং (ভাণ্ডালিজম)ৰ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান সম্পাদকে ট্ৰলিং (ভাণ্ডালিজম, স্পেম, আৰু হাৰাশাস্তি সৃষ্টি)ত বহু সময় কটায়, আনহাতে কিছুমানে বিশ্বকোষৰ উন্নতিৰ বাবে বহু সময় খৰচ কৰে, অৱশ্যে ট্ৰলিং দ্ৰুতভাৱে ঘূৰাই দিয়া হয়। ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদক গোট, প্ৰায় ৪০,০০০ সক্ৰিয় সম্পাদক যিয়ে মাহেকীয়াকৈ পাঁচটা সম্পাদনা কৰে, আৰু মূলতঃ পুৰুষ আৰু শ্বেতাংগৰ প্ৰতি তীৰ্যক, যাৰ ফলত কভাৰেজত লিংগ আৰু জাতিভিত্তিক ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ সৃষ্টি হয়। শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক "ঐকমত্যৰ সত্য"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি ভাবে য'ত পাঠকে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক তথ্যৰ যুগত বাস্তৱতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া ক'ভিড-১৯ মহামাৰীক কেন্দ্ৰ কৰি তথ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈছিল বা বিতৰ্ক হৈছিল, তেতিয়া সম্পাদকসকলে "পৰীক্ষাযোগ্যতা" আৰু "এনপিঅ’ভি" নিৰ্দেশনা মানি নচলা দাবীসমূহ আঁতৰাই পেলাইছিল। ==তথ্য পৰীক্ষা কৰা== ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য পৰীক্ষণ হৈছে ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকসকলে ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকাশিত বিষয়-বস্তুৰ তথ্য পৰীক্ষা কৰা প্ৰক্ৰিয়া, আনহাতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য পৰীক্ষা কৰা হৈছে অন্য প্ৰকাশনসমূহৰ তথ্য পৰীক্ষাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰসংগত তথ্য পৰীক্ষাৰ বহল বিষয়টোত তথ্য-পৰীক্ষণত ৱিকিপিডিয়াৰ স্থানৰ সাংস্কৃতিক আলোচনাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইউটিউব<ref name="Glaser 2018">{{cite web |last1=Glaser |first1=April |title=YouTube Is Adding Fact-Check Links for Videos on Topics That Inspire Conspiracy Theories |url=https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |website=[[Slate (magazine)|Slate Magazine]] |language=en |date=August 14, 2018 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126060718/https://slate.com/technology/2018/08/youtube-is-adding-fact-check-links-from-wikipedia-and-encyclopedia-britannica-for-videos-on-topics-that-inspire-conspiracy-theories.html |url-status=live }}</ref> আৰু ফেচবুককে<ref name="Flynn 2017">{{cite web |last1=Flynn |first1=Kerry |title=Facebook outsources its fake news problem to Wikipedia—and an army of human moderators |url=https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |website=[[Mashable]] |language=en |date=October 5, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=December 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204004531/https://mashable.com/2017/10/05/facebook-wikipedia-context-articles-news-feed/ |url-status=live }}</ref> ধৰি ডাঙৰ ডাঙৰ প্লেটফৰ্মসমূহে নিজৰ মিডিয়া সংগ্ৰহত থকা তথ্যৰ সঠিকতা নিশ্চিত কৰিবলৈ ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে। জনবিশ্বাস বিচৰাটো ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰকাশন দৰ্শনৰ এটা প্ৰধান অংশ।<ref name="Iannucci 2017">{{cite web |last1=Iannucci |first1=Rebecca |title=What can fact-checkers learn from Wikipedia? We asked the boss of its nonprofit owner |url=https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |website=[[Poynter Institute]] |date=July 6, 2017 |access-date=January 23, 2021 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112174026/https://www.poynter.org/fact-checking/2017/what-can-fact-checkers-learn-from-wikipedia-we-asked-the-boss-of-its-nonprofit-owner/ |url-status=live }}</ref> ৱিকিপিডিয়া এটা সৰল বিশ্বকোষৰ বাহিৰলৈ গৈ নিউয়ৰ্ক টাইমছে কোৱা "ডিজিটেল জগতখনক একেলগে ধৰি ৰখা বাস্তৱিক নেটিং"লৈ পৰিণত হৈছে।<ref name="NYT & ChatGPT">{{Cite news| issn = 0362-4331| last = Gertner| first = Jon| title = Wikipedia's Moment of Truth| work = The New York Times| access-date = 2024-05-23| date = 2023-07-18| url = https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| archive-date = July 20, 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230720125400/https://www.nytimes.com/2023/07/18/magazine/wikipedia-ai-chatgpt.html| url-status = live}}</ref> চাৰ্চ ইঞ্জিনক সোধা সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ ৱিকিপিডিয়াৰপৰা গ্ৰহণ কৰা জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি দিয়া হয়, আৰু প্ৰায়ে ইয়াৰ উৎস হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ক্ৰেডিট বা লিংক দিয়া হয়। ৱিকিপিডিয়া সম্ভৱতঃ উৎপাদনশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) আৰ্হি, যেনে ChatGPT প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ একক উৎস, যাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াক অতি গঠনমূলক ফৰ্মেটিংৰ সৈতে এটা সু-কিউৰেট কৰা তথ্যৰ গোট হিচাপে মূল্য দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Gertner|2023}}: "While estimates of its influence can vary, Wikipedia is probably the most important single source in the training of A.I. models. ... In fact, no one I spoke with in the tech community seemed to know if it would even be possible to build a good A.I. model without Wikipedia."</ref> এআই মডেলৰ সঠিকতা ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ তথ্যৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কিন্তু এই মডেলসমূহেও নিজৰ জ্ঞানৰ বাবে নিজৰ মূল উৎস উল্লেখ কৰিবলৈ মৌলিকভাৱে অক্ষম, গতিকে এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ উৎস বুলি নাজানি ৱিকিপিডিয়াৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰে। এআই ব্যৱহাৰকাৰীসকলে এনে ফলাফলো লাভ কৰে যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তথ্যসমূহক কাল্পনিক তথ্য বিন্দুৰ সৈতে সংযোগ কৰে (AI hallucinations), তথ্য আহৰণৰ সময়ত বাস্তৱ সময়ৰ তথ্য-পৰীক্ষাৰ অনুপস্থিতিত তথ্যৰ মান হ্ৰাস কৰে। ==মূল্যায়ন== ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা তলত দিয়া মাপকাঠীসমূহৰদ্বাৰা জুখিব পাৰি: *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত দিয়া তথ্যৰ শুদ্ধতা *উপযুক্ত ছবিৰ সংযোগ *প্ৰবন্ধসমূহৰ শৈলী আৰু কেন্দ্ৰবিন্দুৰ উপযুক্ততা<ref name="Stvilia2008Information">{{Cite journal |last1=Stvilia |first1=Besiki |last2=Twidale |first2=Michael B. |last3=Smith |first3=Linda C. |last4=Gasser |first4=Les |date=April 2008 |title=Information Quality Work Organization in Wikipedia |url=http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |journal=[[Journal of the American Society for Information Science and Technology]] |volume=59 |issue=6 |pages=983–1001 |citeseerx=10.1.1.163.5109 |doi=10.1002/asi.20813 |s2cid=10156153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820183345/http://mailer.fsu.edu/~bstvilia/papers/stvilia_wikipedia_infoWork_p.pdf |archive-date=August 20, 2007}}</ref> *ভুৱা তথ্যৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা, আৰু বাদ দিয়া আৰু আঁতৰোৱা *প্ৰবন্ধৰ ভিতৰত আৰু প্ৰবন্ধৰ পৰিসৰত ব্যাপকতা, পৰিসৰ আৰু সামৰি লোৱা *উদ্ধৃতি হিচাপে স্বনামধন্যা তৃতীয়পক্ষৰ উৎস চিনাক্ত কৰা *সন্মানীয় উৎসৰদ্বাৰা বিবৃতিসমূহৰ পৰীক্ষাযোগ্যতা *প্ৰবন্ধবোৰৰ স্থিৰতা *সম্পাদকীয় আৰু ব্যৱস্থাগত পক্ষপাতিত্বৰ প্ৰতি সংবেদনশীলতা<ref name="Petiška 016555151988860" /> *লিখাৰ মানদণ্ড কেইবাটাও "বজাৰমুখী" বাহ্যিক পদক্ষেপে প্ৰমাণ কৰে যে বৃহৎ দৰ্শকে ৱিকিপিডিয়াক কোনোবা নহয় কোনোবা ধৰণে বিশ্বাস কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আইএমএছ ইনষ্টিটিউট ফৰ হেল্থকেয়াৰ ইনফৰ্মেটিক্সৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, "আমেৰিকাৰ চিকিৎসকৰ ৫০ শতাংশই স্বাস্থ্যৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে তথ্যৰ বাবে ... ৱিকিপিডিয়াৰ পৰামৰ্শ লৈছে বুলি কয়।<ref>{{cite news |last=Fearnow |first=Benjamin |date=January 31, 2014 |title=Report: Wikipedia The Top Source Of Health Care Info For Doctors, Patients |publisher=[[CBS]] |url=http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |url-status=live |access-date=February 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140131062756/http://connecticut.cbslocal.com/2014/01/29/report-wikipedia-the-top-source-of-health-care-info-for-doctors-patients/ |archive-date=January 31, 2014}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ কাকত দ্য গাৰ্ডিয়ানত "Can you trust Wikipedia?" শীৰ্ষক এটা অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞৰ এটা পেনেলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত সাতটা বিষয় পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰতিটো প্ৰবন্ধক ০ৰপৰা ১০লৈকে সংখ্যাৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই পৰ্যালোচিত প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিকাংশই ৫ৰপৰা ৮ৰ ভিতৰত নম্বৰ লাভ কৰিছিল। আটাইতকৈ সাধাৰণ সমালোচনা আছিল গদ্যৰ দুৰ্বল গাঁথনি, বা পঢ়াত সহজ বিষয় (তিনিটা উল্লেখ), বাদ দিয়া বা ভুল, প্ৰায়ে সৰু কিন্তু কিছুমান প্ৰবন্ধত মূলকথা বাদ পৰা (তিনিটা উল্লেখ), আৰু দুৰ্বল ভাৰসাম্য, কম গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰসমূহক অধিক মনোযোগ দিয়া হৈছিল আৰু বিপৰীতভাৱে (এটা উল্লেখ)। আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰশংসাবোৰ আছিল বাস্তৱিকতে সঠিক আৰু শুদ্ধ, কোনো চকুত পৰা ভুল নাছিল (চাৰিটা উল্লেখ), আৰু বহু উপযোগী তথ্য, ভালদৰে নিৰ্বাচিত লিংককে ধৰি, যাৰ ফলত "বহু তথ্য দ্ৰুতভাৱে লাভ কৰা" (তিনিটা উল্লেখ) সম্ভৱ হৈছিল।<ref><!-- Can you trust Wikipedia? -->{{cite Q|Q110613135}}</ref> ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নেচাৰ আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়া আৰু এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধৰ সৰু উপগোটৰ সঠিকতাৰ পৰ্যালোচকৰ মূল্যায়ন বিচৰা অন্ধ অধ্যয়নৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত নোহোৱা এই অধ্যয়নটো নেচাৰে সুপৰিচিত বিজ্ঞানীসকলৰ জীৱনীকে ধৰি বৈজ্ঞানিক বিষয়ৰ ৪২টা প্ৰবন্ধৰ নিৰ্বাচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। নমুনা লোৱা প্ৰবন্ধসমূহত পোৱা বাস্তৱিক ভুল, বাদ পৰা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বক্তব্য ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে ১৬২ আৰু ব্ৰিটানিকাৰ বাবে ১২৩ (৪:৩)। গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ভুল ব্যাখ্যাৰ দৰে গুৰুতৰ ভুলৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াত ৪টা, আৰু ব্ৰিটানিকাত ৪টা পোৱা গৈছিল (১:১)। অধ্যয়নটোৱে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "বিজ্ঞানৰ প্ৰৱেশৰ সঠিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে",<ref name="GilesJ2005Internet"/> যদিও ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ প্ৰায়ে "দুৰ্বল গঠন" আছিল।<ref name="GilesJ2005Internet"/> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ফলত নেচাৰে নিজৰ জৰীপ পদ্ধতিৰ অধিক নথি-পত্ৰ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |work=Nature |title=Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopedias go head to head' |date=December 22, 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928012459/http://www.nature.com/news/2005/051212/exref/supplementary_information.doc |archive-date=September 28, 2007 }}</ref> এই অতিৰিক্ত তথ্যৰ ভিত্তিত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই নেচাৰ আলোচনীৰ অধ্যয়নৰ বৈধতাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে ই "মাৰাত্মকভাৱে ত্ৰুটিপূৰ্ণ।" ব্ৰিটানিকাৰ সমালোচনাৰ ভিতৰত আছিল যে তেওঁলোকৰ কিছুমান প্ৰবন্ধৰ সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ পৰিৱৰ্তে উদ্ধৃতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিছুমান উদ্ধৃতি যুৱ সংস্কৰণৰ বাবে লিখা প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সংকলন আছিল, নেচাৰ আলোচনীয়ে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ বাস্তৱিক দাবী পৰীক্ষা কৰা নাছিল আৰু পৰ্যালোচকসকলে ভুল বুলি লেবেল লগোৱা বহু কথা সম্পাদনাৰ মতামতৰ পাৰ্থক্য আছিল। ব্ৰিটানিকাই আৰু কয় যে "যদিও শিৰোনামত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে 'ৱিকিপিডিয়া ইয়াৰ বিজ্ঞান প্ৰৱেশৰ শুদ্ধতাৰ ক্ষেত্ৰত ব্ৰিটানিকাৰ ওচৰ চাপিছে', প্ৰবন্ধটোৰ মুখ্য অংশৰ গভীৰতা থকা সংখ্যাবোৰে ইয়াৰ হুবহু বিপৰীত কথা কৈছিল: ৱিকিপিডিয়াত প্ৰকৃততে ব্ৰিটানিকাতকৈ এক তৃতীয়াংশ বেছি ভুল আছিল।" (আমি তলত দেখুওৱাৰ দৰে, নেচাৰৰ গৱেষণাই ব্ৰিটানিকাৰ ভুলবোৰক গুৰুতৰভাৱে অতিৰঞ্জিত কৰিছিল, গতিকে আমি এই সংখ্যাটো কেৱল সংখ্যাবোৰ উপস্থাপন কৰা হেলনীয়া ধৰণেৰে আঙুলিয়াই দিবলৈহে উল্লেখ কৰিছোঁ। )"<ref name=FF>{{cite web|url=http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|title=Fatally Flawed – Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal ''Nature''|date=March 2006|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=June 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709053629/http://corporate.britannica.com/britannica_nature_response.pdf|archive-date=July 9, 2016|url-status=live}}</ref> নেচাৰ আলোচনীয়ে ব্ৰিটানিকাৰ কিছুমান নিষ্কাশনৰ সংকলিত প্ৰকৃতিক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰদ্বাৰা অধ্যয়নৰ সিদ্ধান্তক বাতিল কৰা বুলি অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal| title = Britannica attacks | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-03-30_440_7084/page/n21 | journal = [[Nature (journal)|Nature]]| volume = 440 | page = 582 | doi = 10.1038/440582b | date = March 30, 2006| pmid = 16572128 | issue = 7084 |bibcode = 2006Natur.440R.582. | doi-access = free }}</ref> এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাই এইটোও যুক্তি দিছিল যে ভুলসমূহৰ বিভাজনে ইংগিত দিয়ে যে ৱিকিপিডিয়াত হোৱা ভুলসমূহ বেছিভাগেই ভুল তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, আনহাতে ব্ৰিটানিকাৰ ভুলসমূহ "বাদ দিয়াৰ ভুল" আছিল, যাৰ ফলত "চিত্ৰ অনুসৰি ব্ৰিটানিকা ৱিকিপিডিয়াতকৈ বহুত বেছি সঠিক।"<ref name=FF/> তাৰ পিছত নেচাৰে ব্ৰিটানিকাৰ সঁহাৰি নাকচ কৰি কয় যে ইয়াৰ পৰ্যালোচকসকলৰ কোনো ভুল কোনো এটা বিশ্বকোষৰ সপক্ষে পক্ষপাতিত্ব কৰা নাছিল,<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4840340.stm|title=Wikipedia study 'fatally flawed'|date=March 24, 2006|work=BBC News|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20060714210009/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4840340.stm|archive-date=July 14, 2006|url-status=live}}</ref> কিছুমান ক্ষেত্ৰত ই দুয়োখন বিশ্বকোষৰ প্ৰবন্ধৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটানিকাই নিজৰ "মুকলি চিঠি" খণ্ডন প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে নেচাৰৰ সৈতে বিশেষ উদ্বেগ ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা নাছিল।<ref>{{cite web| title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response| work=[[Nature (journal)|Nature]]| date=March 23, 2006| url=http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071031053055/http://www.nature.com/press_releases/Britannica_response.pdf| archive-date=October 31, 2007| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|work=Nature Press release|title=Encyclopædia Britannica and Nature: a response|date=March 23, 2006|access-date=May 31, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031052930/http://www.nature.com/nature/britannica/eb_advert_response_final.pdf|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> এই দুটাপক্ষৰ মাজত পইণ্ট-ফৰ-পইণ্ট মতানৈক্য যিয়ে সংকলন/পাঠ্য উদ্ধৃতি আৰু অতি সৰু নমুনা আকাৰৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰিছিল—উইকিপিডিয়াৰ সপক্ষে ফলাফলক পক্ষপাতিত্ব কৰাৰ যুক্তি দিছিল, বনাম ব্ৰিটানিকাৰ গুণগত নিয়ন্ত্ৰিত বিন্যাসৰ পক্ষত থকা এটা বিস্তৃত, সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধ, বৃহৎ নমুনাৰ আকাৰৰ অধ্যয়ন—অনলাইন আলোচনাত প্ৰতিধ্বনিত হৈছে,<ref>{{cite web |url=http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |title=Seth's Blog » Blog Archive » One-Sided Critiques of the Day |publisher=Blog.sethroberts.net |date=June 2, 2007 |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428133142/http://blog.sethroberts.net/2007/06/02/one-sided-critiques-of-the-day/ |archive-date=April 28, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |title=Seven years after Nature, pilot study compares Wikipedia favorably to other encyclopedias in three languages — Wikimedia blog |date=August 2, 2012 |publisher=Blog.wikimedia.org |access-date=April 29, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140615100445/http://blog.wikimedia.org/2012/08/02/seven-years-after-nature-pilot-study-compares-wikipedia-favorably-to-other-encyclopedias-in-three-languages/ |archive-date=June 15, 2014 |url-status=live }}</ref> নেচাৰ অধ্যয়নৰ উদ্ধৃতি দিয়া প্ৰবন্ধসমূহকে ধৰি, যেনে, য'ত প্ৰবন্ধ/প্ৰবন্ধৰ অংশসমূহ হাতৰদ্বাৰা নিৰ্বাচনৰ বাবে "ত্ৰুটিপূৰ্ণ অধ্যয়ন ডিজাইন", ইয়াৰ ১০০,০০০ তকৈ অধিক ব্ৰিটানিকা আৰু ১০ লাখতকৈ অধিক ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ ৪০টা প্ৰবন্ধ তুলনা কৰাত অধ্যয়নৰ "পৰিসংখ্যাগত শক্তি"ৰ অভাৱ, আৰু কোনো অধ্যয়নৰ পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ অনুপস্থিতি (যেনে, অধ্যয়নৰ বাবে আস্থাৰ ব্যৱধানৰ ৰিপৰ্ট দিয়া ফলাফল)ও লক্ষ্য কৰা হৈছে।<ref>See author-acknowledged comments in response to the citation of the ''Nature'' study, at ''PLoS One'', 2014, [http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 ''Citation of fundamentally flawed ''Nature'' quality "study"''], in response to T. Yasseri et al. (2012), ''Dynamics of Conflicts in Wikipedia'', published June 20, 2012, DOI 10.1371/journal.pone.0038869. Retrieved July 21, 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116210930/http://www.plosone.org/annotation/listThread.action?root=80078 |date=January 16, 2016 }}.</ref> বিজ্ঞান যোগাযোগকাৰী জনাথন জেৰীয়ে ২০২৪ চনত কৈছিল যে এই অধ্যয়ন ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, আৰু তেতিয়াৰপৰাই ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰায় প্ৰতিখন বিজ্ঞান গৱেষণা পত্ৰতে ইয়াৰ উদ্ধৃতি দিয়া হৈছে, কিন্তু এই ধৰণৰ গৱেষণাই মাত্ৰ এটা "স্নেপশ্বট"হে প্ৰদান কৰিব আৰু দ্ৰুতভাৱে অবিশ্বাস্য হৈ পৰিব।<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024">{{cite news |last1=Jarry |first1=Jonathan |author1-link=Jonathan Jarry |title=Can You Trust Dr. Wikipedia? |url=https://www.mcgill.ca/oss/article/critical-thinking-technology/can-you-trust-dr-wikipedia |access-date=7 September 2024 |work=[[Office for Science and Society]] |date=6 September 2024 |language=en}}</ref> ২০০৬ চনৰ জুন মাহত আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ বিশেষজ্ঞ অধ্যাপক ৰয় ৰ’জেনজৱেইগে ২৫ জন আমেৰিকান লোকৰ ৱিকিপিডিয়া জীৱনীৰ তুলনা এনকাৰ্টা আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়’গ্ৰাফী অনলাইনত পোৱা সংশ্লিষ্ট জীৱনীৰ সৈতে প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লিখিছে যে ৱিকিপিডিয়াই "আমেৰিকাৰ ইতিহাসৰ নাম, তাৰিখ আৰু পৰিঘটনাৰ প্ৰতিৱেদন দিয়াত আচৰিত ধৰণে সঠিক" আৰু কিছুমান ভুলক "বহুলভাৱে প্ৰচলিত কিন্তু ভুল বিশ্বাস" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। কিন্তু তেওঁ উল্লেখ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু তুচ্ছ সবিশেষৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হয়, আৰু উত্তম উল্লেখ প্ৰদান নকৰে। তেওঁ ৱিকিপিডিয়াৰ "চালি-জাৰি চাব পৰা বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা, আৰু স্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় গদ্য"ৰ অভাৱৰ বিষয়েও অভিযোগ কৰিছিল।<ref name=Rosenzweig>{{Cite journal|first=Roy |last=Rosenzweig |author-link=Roy Rosenzweig |title=Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past |journal=The Journal of American History |volume=93 |issue=1 |date=June 2006 |pages=117–146 |url=http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |access-date=August 11, 2006 |doi=10.2307/4486062 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425130754/http://chnm.gmu.edu/essays-on-history-new-media/essays/?essayid=42 |archive-date=April 25, 2010 |jstor=4486062 |url-access=subscription }} (Center for History and New Media)</ref>{{refn|Wikipedia's policies on [[Wikipedia:No original research|original research]], including [[WP:SYNTH|unpublished synthesis of published data]], disallow new analysis and interpretation not found in [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]].|group=nb}} ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৬ চনৰ মে' মাহলৈকে ডমিংগেজ হিলছৰ কেলিফৰ্ণিয়া ষ্টেট ইউনিভাৰ্চিটিৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ অধ্যাপক লেৰী প্ৰেছে কৰা ৱেব ভিত্তিক সমীক্ষাত "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ সঠিকতা আৰু সম্পূৰ্ণতা"ৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| work=[[California State University at Dominguez Hills]]| date=May 2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| access-date=December 10, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=July 21, 2014| url-status=live| archivedate=July 21, 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721105607/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> এটা লেখাৰ মূল্যায়নৰ বাবে পঞ্চাশজন লোকে নিমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে। পঞ্চাশজনৰ ভিতৰত ছয়সত্তৰ শতাংশই (৭৬%) ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটো সঠিক বুলি একমত বা দৃঢ়তাৰে সন্মত হয় আৰু ছয়চল্লিছ শতাংশই (৪৬%) এই প্ৰবন্ধটো সম্পূৰ্ণ বুলি একমত বা দৃঢ়ভাৱে সন্মত হয়। আঠাইশজন লোকে তেওঁলোকে পৰ্যালোচনা কৰা প্ৰবন্ধটোক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ একেটা বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। সঠিকতাৰ ওপৰত মতামত দুয়োখন বিশ্বকোষৰ মাজত প্ৰায় সমান আছিল (৬খনে ব্ৰিটানিকাৰ পক্ষত, ৭খনে ৱিকিপিডিয়াৰ পক্ষত, ৫খনে সমান বুলি কয়), আৰু আঠাইশখনৰ ভিতৰত এঘাৰখনে (৬১%) ৱিকিপিডিয়াক কিছু পৰিমাণে বা যথেষ্ট বেছি সম্পূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছিল, আঠাইশখনৰ ভিতৰত সাতখনে (৩৯%) ব্ৰিটানিকাৰ বাবে। সমীক্ষাটোত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হোৱা নাছিল আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক কেনেকৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট নহয়।<ref>{{cite web| title=Survey of Wikipedia accuracy and completeness| publisher=Larry Press, Professor of Computer Information Systems, California State University| year=2006| url=http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| archive-date=September 28, 2011| url-status=live| archivedate=September 28, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928205017/http://bpastudio.csudh.edu/fac/lpress/wikieval/| deadurl=yes}}</ref> জাৰ্মান কম্পিউটিং আলোচনীয়ে ২০০৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ব্ৰকহাউছ মাল্টিমিডিয়াল, মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ তুলনা কৰিছিল: বিশেষজ্ঞসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ৬৬টা প্ৰবন্ধৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। সামগ্ৰিক স্ক’ৰত ৱিকিপিডিয়াক ৫ পইণ্টৰ ভিতৰত ৩.৬ পইণ্ট (B-) ৰেটিং দিয়া হৈছিল।<ref>Michael Kurzidim: Wissenswettstreit. Die kostenlose Wikipedia tritt gegen die Marktführer Encarta und Brockhaus an, in: [[c't]] 21/2004, October 4, 2004, S. 132–139.</ref> ২০০৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত c't ৰ দ্বিতীয়টো পৰীক্ষাত ১৫০টা সন্ধান শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, ইয়াৰে ৫৬টা নিবিড়ভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল, চাৰিটা ডিজিটেল বিশ্বকোষ তুলনা কৰিবলৈ: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie আৰু ৱিকিপিডিয়া। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি: "আমি মুক্ত বিশ্বকোষৰ গ্ৰন্থসমূহত ইয়াৰ বাণিজ্যিক প্ৰতিযোগীসকলৰ গ্ৰন্থতকৈ অধিক ভুল বিচাৰি পোৱা নাছিলো।"<ref>Dorothee Wiegand: "Entdeckungsreise. Digitale Enzyklopädien erklären die Welt." c't 6/2007, March 5, 2007, p. 136–145. Original quote: "Wir haben in den Texten der freien Enzyklopädie nicht mehr Fehler gefunden als in denen der kommerziellen Konkurrenz"</ref> ৱিকিপিডিয়াক অৰ্থনীতিবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহৰ নিখুঁত প্ৰতিযোগিতামূলক বজাৰৰ সংজ্ঞাৰ লগত খাপ খোৱা বুলি চাই জৰ্জ ব্ৰেগেছে (গুৱেলফ-হাম্বাৰ বিশ্ববিদ্যালয়) ৱিকিপিডিয়াৰ সাতজন শীৰ্ষস্থানীয় পশ্চিমীয়া দাৰ্শনিকৰ ওপৰত লিখা প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰিছিল: এৰিষ্টটল, প্লেটো, ইমানুৱেল কাণ্ট, ৰেনে ডেকাৰ্ট, জৰ্জ উইলহেম ফ্ৰেড্ৰিখ হেগেল, থমাছ একুইনাছ আৰু জন লক। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহক দৰ্শনৰ চাৰিখন তথ্যসূত্ৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বিষয়-বস্তুৰ একমত তালিকাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। ব্ৰেগেছে বিচাৰি উলিয়াইছিল যে গড়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহে মাত্ৰ ৫২% সহমতৰ বিষয়-বস্তুহে সামৰি লৈছিল। কোনো ভুল পোৱা নগ'ল যদিও ইয়াত উল্লেখযোগ্য বাদ দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite SSRN |last=Bragues |first=George |title=Wiki-Philosophizing in a Marketplace of Ideas: Evaluating Wikipedia's Entries on Seven Great Minds |date=April 2007 |ssrn=978177 }}</ref> পিচি প্ৰ’ আলোচনীয়ে (আগষ্ট ২০০৭) বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰৰ চাৰিটা প্ৰবন্ধ (এটা সৰু নমুনা) ৱিকিপিডিয়া, ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ মাজত তুলনা কৰিবলৈ কয়। প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ৱিকিপিডিয়াক "বহুলাংশে শুদ্ধ", "ভালকৈ চম্ভালিব পৰা", "ভাল কাম কৰে", "খেল তথ্যৰ বাবে ভাল" আৰু "ব্যাপকভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এটা প্ৰবন্ধত "শেষৰফালে লক্ষণীয় অৱনতি ঘটিছিল" আনহাতে আন এটাত "স্পষ্ট আৰু অধিক মাৰ্জিত" লেখা আছিল, তৃতীয়টোক কম শুদ্ধতাৰে লিখা কিন্তু প্ৰতিযোগীসকলতকৈ ভাল বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল আৰু চতুৰ্থটো প্ৰবন্ধ "এনকাৰ্টা বা ব্ৰিটানিকাৰ সমতুল্যতকৈ অধ্যয়নশীল ছাত্ৰৰ বাবে অধিক উপকাৰী" বুলি মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত কোনো গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে এটা এনকাৰ্টা আৰু এটা ব্ৰিটানিকাৰ প্ৰবন্ধত গুৰুতৰ ভুল লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref name="uncovered">''PC Pro'' magazine, August 2007, p. 136, "Wikipedia Uncovered".</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আলোচনী পিচি অথৰিটিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে। প্ৰবন্ধটোত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুক অন্যান্য জনপ্ৰিয় অনলাইন বিশ্বকোষ অৰ্থাৎ ব্ৰিটানিকা আৰু এনকাৰ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। আলোচনীখনে বিশেষজ্ঞসকলক তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে জড়িত প্ৰবন্ধসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয়। মুঠ চাৰিটা প্ৰবন্ধ তিনিজন বিশেষজ্ঞই পৰ্যালোচনা কৰিছিল। ৱিকিপিডিয়া আন বিশ্বকোষৰ সৈতে তুলনাযোগ্য আছিল, ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ শ্ৰেণীত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|title=''PC Authority'' – 'Wikipedia Uncovered'|access-date=December 31, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226143321/http://www.pcauthority.com.au/Feature/93908,wikipedia-uncovered.aspx/1|archive-date=February 26, 2009|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত জাৰ্মান আলোচনী ষ্টাৰনে জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়া আৰু ব্ৰকহাউছ এনচাইক্লোপেডিৰ ১৫ খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ অনলাইন সংস্কৰণৰ তুলনাৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে। এই পৰীক্ষাটো এটা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (কলনস্থিত WIND GmbH)ক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাৰ বিশ্লেষকসকলে প্ৰতিটো বিশ্বকোষৰপৰা (ৰাজনীতি, ব্যৱসায়, ক্ৰীড়া, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, মনোৰঞ্জন, ভূগোল, চিকিৎসা, ইতিহাস আৰু ধৰ্ম সামৰি লোৱা) ৫০টা প্ৰবন্ধ চাৰিটা মাপকাঠী (সঠিকতা, সম্পূৰ্ণতা, সময়োপযোগীতা আৰু স্পষ্টতা)ৰ ওপৰত মূল্যায়ন কৰিছিল আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ গড় হিচাপত অধিক সঠিক বুলি বিচাৰ কৰিছিল (১ৰপৰা ৬লৈকে স্কেলত ১.৬ বনাম ব্ৰকহাউছৰ বাবে ২.৩, ১টা শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৬টা আটাইতকৈ বেয়া)। ৱিকিপিডিয়াৰ কভাৰেজও অধিক সম্পূৰ্ণ আৰু শেহতীয়া হোৱা দেখা গৈছিল; কিন্তু ব্ৰকহাউছক অধিক স্পষ্টকৈ লিখা বুলি বিবেচিত কৰা হৈছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও প্ৰবন্ধক অবিশেষজ্ঞৰ বাবে অতি জটিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল আৰু বহুতো প্ৰবন্ধক অতি দীঘলীয়া বুলি সমালোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite magazine |date=December 2007 |title=Wikipedia: Wissen für alle |trans-title=Wikipedia: Knowledge for Everyone |volume=2007 |issue=50 |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |pages=30–44 |quote=Einige Wikipedia-Artikel sind für Laien schlicht zu kompliziert, viele zu weitschweifig, urteilten die Tester. [Some Wikipedia articles are simply too complicated for laypersons, many too long-winded, judged the testers.] |language=de |last1=Schönert |first1=Ulf |last2=Güntheroth |first2=Horst |url=https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |access-date=January 11, 2023 |archive-date=January 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111175055/https://www.stern.de/digital/online/wikipedia--wissen-fuer-alle-3217272.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |date=December 5, 2007 |title=Wikipedia schlägt Brockhaus |trans-title=Wikipedia beats Brockhaus |url=http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |publisher=[[Gruner + Jahr]] |access-date=September 6, 2016 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802143802/http://www.stern.de/computer-technik/internet/:stern-Test-Wikipedia-Brockhaus/604423.html |archive-date=August 2, 2009 |url-status=live }}</ref><ref>K.C. Jones: ''[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 German Wikipedia Outranks Traditional Encyclopedia's Online Version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212231601/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=204702694 |date=December 12, 2007 }}''. [[InformationWeek]], December 7, 2007 <!--Note: This article incorrectly reports that Wikipedia articles were "judged ... more ... easy to read", in fact this was the one of the four areas where ''Brockhaus'' reached a better result (1.8 vs. 2.4 for Wikipedia)--></ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ সংখ্যাত ব্ৰিটিছ কম্পিউটিং আলোচনী পিচি প্লাছে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াক ৱৰ্ল্ড বুক এনচাইক্লোপিডিয়া আৰু এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ ডিভিডি সংস্কৰণৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল, প্ৰত্যেকৰে বাবে ৰেণ্ডম বিষয়ৰ শৃংখলাৰ কভাৰেজৰ মূল্যায়ন কৰিছিল। ইয়াৰ সামৰণিত "তিনিও ক্ষেত্ৰতে বিষয়-বস্তুৰ মান ভাল" আৰু ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলক পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে "সচেতন হওক যে ভুল সম্পাদনা হয়, আৰু অদ্ভুত যেন লগা যিকোনো বস্তু দ্বিতীয় উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰক।" কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ বিপুলসংখ্যক মূল্যৱান আৰু সঠিক তথ্যৰে ভৰি আছে।"<ref>{{cite web |first=Simon |last=Williams |url=http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |title=Wikipedia vs Encyclopaedia: A question of trust? |website=Techradar.com |date=April 21, 2008 |access-date=September 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705234729/http://www.techradar.com/news/internet/web/wikipedia-vs-encyclopaedia-a-question-of-trust-316163 |archive-date=July 5, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনত ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছ ৰিভিউত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰত ঐতিহাসিক বিষয়ৰ ওপৰত নটা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা, দ্য ডিকচনেৰী অৱ আমেৰিকান হিষ্ট্ৰী আৰু আমেৰিকান নেচনেল বায়'গ্ৰাফী অনলাইনৰ সমকক্ষসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল। গৱেষণা পত্ৰখনত দেখা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰৱেশৰ সামগ্ৰিক সঠিকতাৰ হাৰ ৮০ শতাংশ, আনহাতে আন বিশ্বকোষসমূহৰ সঠিকতাৰ হাৰ ৯৫ৰপৰা ৯৬ শতাংশ।<ref>{{cite journal|last1=Rector|first1=Lucy Holman|title=Comparison of ''Wikipedia'' and other encyclopedias for accuracy, breadth, and depth in historical articles|url=https://archive.org/details/sim_reference-services-review_2008_36_1/page/7|journal=Reference Services Review|volume=36|issue=1|pages=7–22|doi=10.1108/00907320810851998|year=2008}}</ref> ২০১০ চনৰ এক অধ্যয়নত দেশসমূহৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ চাইটটোৰ পৰীক্ষণযোগ্যতাৰ নীতিৰ সৈতে কিমানখিনি মিল আছে তাৰ মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই নীতিৰ বিপৰীতে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ বহু দাবী উদ্ধৃতিৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হোৱা নাছিল আৰু যিবোৰ দাবী আছিল, সেইবোৰৰ বহুতো, একাডেমিক আলোচনীৰ প্ৰবন্ধৰ পৰিৱৰ্তে জনপ্ৰিয় সংবাদ মাধ্যম আৰু চৰকাৰী ৱেবছাইটৰপৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Luyt |first1=Brendan |last2=Tan |first2=Daniel |date=April 1, 2010 |title=Improving Wikipedia's credibility: References and citations in a sample of history articles |journal=Journal of the American Society for Information Science and Technology |volume=61 |issue=4 |pages=715–722 |doi=10.1002/asi.21304 |hdl=10356/95416 |issn=1532-2890|hdl-access=free }}</ref> ২০১১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ব্ৰিগম ইয়ং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এডাম ব্ৰাউনে পি এছ পলিটিকেল ছায়েন্স এণ্ড পলিটিক্স আলোচনীত "প্ৰাৰ্থী, নিৰ্বাচন আৰু পদবীধাৰীৰ বিষয়ে হাজাৰ হাজাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ" পৰীক্ষা কৰি এটা অধ্যয়ন প্ৰকাশ কৰিছিল। অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে এই প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্যসমূহ সঠিক হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকিলেও পৰীক্ষা কৰা প্ৰবন্ধসমূহত বাদ দিয়াৰ বহুতো ভুল আছে।<ref>{{cite journal|last1=Brown|first1=Adam R.|title=Wikipedia as a Data Source for Political Scientists: Accuracy and Completeness of Coverage|url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2011-04_44_2/page/339|journal=PS: Political Science & Politics|date=April 8, 2011|volume=44|issue=2|pages=339–343|doi=10.1017/S1049096511000199|s2cid=154963796}}</ref> ২০১২ চনত শ্বেন গ্ৰীণষ্টেইনৰ সহ-লেখকত কৰা এক অধ্যয়নত আমেৰিকাৰ ৰাজনীতিৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ এটা দশকৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে যে কোনো এটা প্ৰবন্ধত যিমানেই অধিক অৱদানকাৰী থাকে সিমানেই ই অধিক নিৰপেক্ষ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যিটো লিনাছৰ আইনখনৰ সংকীৰ্ণ ব্যাখ্যাৰ সৈতে সংগতি ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite journal | doi=10.3386/w18167 | title=Collective Intelligence and Neutral Point of View: The Case of Wikipedia | journal=NBER Working Paper No. 18167 | date=June 2012 | last1=Greenstein | first1=Shane | last2=Zhu | first2=Feng | doi-access=free }}</ref> ৰিভলি আৰু অন্যান্যই (২০১২) ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্বাচিত মানসিক স্বাস্থ্য বিষয়ৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডক এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ এখন পাঠ্যপুথিৰ সংশ্লিষ্ট প্ৰবন্ধৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে বিশেষজ্ঞসকলক প্ৰবন্ধৰ বিষয়-বস্তুৰ সঠিকতা, শেহতীয়া সংযোজন, কভাৰেজৰ বিস্তৃতি, উল্লেখ আৰু পঠনযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত ৰেটিং দিবলৈ কয়। পঠনযোগ্যতাৰ বাহিৰে সকলো মাপকাঠীতে ৱিকিপিডিয়াই সৰ্বাধিক নম্বৰ লাভ কৰে আৰু লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়া ব্ৰিটানিকাৰ দৰে ভাল বা ইয়াতকৈ ভাল আৰু এটা মানক পাঠ্যপুথি।<ref name="Reavley" /> ২০১৪ চনৰ নিউ ইংলেণ্ড জাৰ্নেল অৱ মেডিচিনৰ এটা দৃষ্টিভংগীৰটুকুৰাত ২২টা প্ৰেছক্ৰিপচন ঔষধৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠা পৰীক্ষা কৰি নিৰ্ণয় কৰা হৈছিল যে সেইবোৰক শেহতীয়াকৈ এফ ডি এৰ সুৰক্ষা সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হৈছে নেকি। ইয়াত দেখা গৈছে যে এই পৃষ্ঠাসমূহৰ ৪১% সতৰ্কবাণীৰ পিছত দুসপ্তাহৰ ভিতৰত আপডেট কৰা হৈছিল, ২৩% পৃষ্ঠা দুসপ্তাহতকৈ অধিক পিছত আপডেট কৰা হৈছিল আৰু বাকী ৩৬% পৃষ্ঠা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰীলৈকে ১ বছৰতকৈ অধিক সময়ৰ পাছত সতৰ্কবাণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আপডেট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite journal|last1=Hwang|first1=Thomas J.|last2=Bourgeois|first2=Florence T.|last3=Seeger|first3=John D.|title=Drug Safety in the Digital Age|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2014-06-26_370_26/page/2460|journal=New England Journal of Medicine|date=June 26, 2014|volume=370|issue=26|pages=2460–2462|doi=10.1056/NEJMp1401767|pmid=24963564|doi-access=free}}</ref> ২০১৪ চনত জাৰ্নেল অৱ দ্য আমেৰিকান ফাৰ্মাচিষ্ট এছ'চিয়েচনত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে ১৯টা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে এই সকলোবোৰ প্ৰবন্ধতে ইয়াৰ "চিকিৎসামূলক ব্যৱহাৰ আৰু বিৰূপ প্ৰভাৱ"ৰ বিষয়ে তথ্য আছে, কিন্তু এইটোও সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে যে "কেইবাটাও ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, গৰ্ভাৱস্থা আৰু বিৰোধিতাৰ বিষয়ে তথ্যৰ অভাৱ।" সেয়েহে অধ্যয়নটোৰ লেখকসকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ৰোগীয়ে প্ৰশ্ন কৰা বনৌষধি পৰিপূৰকসমূহৰ বিষয়ে তথ্যৰ উৎস হিচাপে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ওপৰত যাতে নিৰ্ভৰ নকৰে।<ref>{{cite journal|last1=Phillips|first1=Jennifer|last2=Lam|first2=Connie|last3=Palmisano|first3=Lisa|title=Analysis of the accuracy and readability of herbal supplement information on Wikipedia|journal=Journal of the American Pharmacists Association|date=July 1, 2014|volume=54|issue=4|pages=406–14|doi=10.1331/JAPhA.2014.13181|pmid=25063262}}</ref> ২০১৪ চনত PLOS ONE ত প্ৰকাশিত আন এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ঔষধ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিৰ তুলনাত ৱিকিপিডিয়াৰ ফাৰ্মাক’লজীৰ তথ্য ৯৯.৭% সঠিক, আৰু ৱিকিপিডিয়াত এনে তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮%। অধ্যয়নটোৱে এইটোও নিৰ্ণয় কৰে যে এই ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সম্পূৰ্ণতা "ফাৰ্মাকোকাইনেটিক্স" শ্ৰেণীত সৰ্বনিম্ন (৬৮%) আৰু "ইণ্ডিকেচন" শ্ৰেণীত সৰ্বাধিক (৯১.৩%)। লেখকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া হৈছে স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে ঔষধ সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ এক সঠিক আৰু বিস্তৃত উৎস।"<ref>{{cite journal|last1=Kräenbring|first1=Jona|last2=Monzon Penza|first2=Tika|last3=Gutmann|first3=Joanna|last4=Muehlich|first4=Susanne|last5=Zolk|first5=Oliver|last6=Wojnowski|first6=Leszek|last7=Maas|first7=Renke|last8=Engelhardt|first8=Stefan|last9=Sarikas|first9=Antonio|last10=Lovis|first10=Christian|title=Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology|journal=PLOS ONE|date=September 24, 2014|volume=9|issue=9|article-number=e106930|doi=10.1371/journal.pone.0106930|pmid=25250889|pmc=4174509|bibcode=2014PLoSO...9j6930K|doi-access=free}}</ref> ==বিশেষজ্ঞৰ মতামত== ===লাইব্ৰেৰিয়ানসকলৰ মতামত=== ২০০৪ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত আত্মবৰ্ণিত তথ্য বিশেষজ্ঞ আৰু ইণ্টাৰনেট পৰামৰ্শদাতা<ref>Self description taken from [[blog]] biography, {{cite web| title=Phil Bradley – biography| publisher=Phil Bradley| year=2007| url=http://www.philb.com/philbiog.htm| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| archive-date=November 3, 2007| archivedate=November 3, 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141032/http://www.philb.com/philbiog.htm| deadurl=yes}}</ref> ফিলিপ ব্ৰেডলিয়ে কৈছিল যে তেওঁ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ নকৰে আৰু "এজনো লাইব্ৰেৰিয়ানৰ বিষয়ে তেওঁ অৱগত নহয় যিয়ে ব্যৱহাৰ কৰিব।" তাৰ পিছত তেওঁ বুজাই দিলে যে "মূল সমস্যাটো হ'ল কৰ্তৃত্বৰ অভাৱ।" ছপা প্ৰকাশনৰ সহায়ত প্ৰকাশকে নিশ্চিত কৰিব লাগিব যে তেওঁলোকৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য, কিয়নো তেওঁলোকৰ জীৱিকা ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু এনেকুৱা কিবা এটাৰ সৈতে, সেই সকলোবোৰ খিৰিকীৰে বাহিৰলৈ ওলাই যায়।"<ref name="Who">{{cite news| title=Who knows?| first=Simon| last=Waldman| work=[[The Guardian]]| date=October 26, 2004| access-date=February 3, 2011| url=https://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| location=London| archive-url=https://web.archive.org/web/20140825234204/http://www.theguardian.com/technology/2004/oct/26/g2.onlinesupplement| archive-date=August 25, 2014| url-status=live}}</ref> ২০০৫ চনত অণ্টাৰিঅ’ৰ ট্ৰেণ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰালটোৱে কয় যে ৱিকিপিডিয়াত বহুতো প্ৰবন্ধ আছে যিবোৰ "দীঘলীয়া আৰু ব্যাপক", কিন্তু "ভুল তথ্য আৰু পক্ষপাতিত্বৰ বাবে বহুত ঠাই আছে আৰু প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ড আৰু গভীৰতা দুয়োটাতে বহুত পৰিৱৰ্তনশীলতা আছে।" ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা আছে, ইয়াৰ "কাৰিকৰী বিষয়ৰ উৎকৃষ্ট কভাৰেজ আছে" আৰু প্ৰবন্ধসমূহ "প্ৰায়ে দ্ৰুতভাৱে যোগ কৰা হয় আৰু, ফলস্বৰূপে, সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ কভাৰেজ যথেষ্ট ভাল", ইয়াক এই কামত অক্ষম পৰম্পৰাগত উৎসৰ সৈতে তুলনা কৰিলে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি কোনোবাই সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ উৎসৰ উপযুক্ততা মূল্যায়ন কৰিব লাগে, "আপুনি তথ্য বিচাৰিছে নেকি বা মতামত বিচাৰিছে নেকি, আপুনি এটা বিষয় অন্বেষণ কৰাৰ সময়ত কিমান গভীৰ হ'ব বিচাৰে, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু সঠিকতাৰ গুৰুত্ব, আৰু সময়োপযোগী বা শেহতীয়া তথ্যৰ গুৰুত্ব", আৰু লগতে কয় যে ৱিকিপিডিয়াক যিকোনো পৰিস্থিতিত "আৰম্ভণি বিন্দু" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web|date=April 30, 2007|title=About Wikipedia|url=http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|archive-date=December 4, 2005|access-date=April 13, 2010|website=Trent University Library|publisher=Trent University|archivedate=December 4, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204085922/http://www.trentu.ca/library/help/wikipedia.html|deadurl=yes}}</ref> লাইব্ৰেৰিয়ান জাৰ্নেলৰদ্বাৰা ২০০৬ চনত ৱিকিপিডিয়াৰ পৰ্যালোচনা, লাইব্ৰেৰিয়ানৰ এটা পেনেল ব্যৱহাৰ কৰি, "উল্লেখযোগ্য সামগ্ৰীৰ আটাইতকৈ কঠিন সমালোচকসকলে, যিয়েই নহওক কিয়", "দীৰ্ঘদিনীয়া পৰ্যালোচকসকলক" ৱিকিপিডিয়াৰ তিনিটা ক্ষেত্ৰ (জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি, সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতি আৰু বিজ্ঞান) মূল্যায়ন কৰিবলৈ কয় আৰু এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "সীমিত পেছাদাৰী ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰতি গৌৰৱ কৰা সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত এতিয়াও সাৱধানে আগবাঢ়ি যোৱাৰ কাৰণ আছে যদিও বহুতো উৎসাহজনক চিন প্ৰকাশ কৰে যে (এতিয়াৰ বাবে অন্ততঃ) ৱিকিপিডিয়াক লাইব্ৰেৰিয়ানৰ অনুমোদনৰ ছীল প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে।" 'বিতৰ্কিত ঐতিহাসিক আৰু সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাসমূহ অন্বেষণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা এজন পৰ্যালোচকে কয় যে, "ৱিকিপিডিয়াই বিতৰ্কিত বিষয়সমূহৰ বস্তুনিষ্ঠ উপস্থাপনত মই সন্তুষ্ট হৈছিলোঁ"। কিন্তু "চাইবাৰস্পেচত ওপঙি থকা বহু তথ্যৰ দৰেই, মতামতৰপৰা তথ্য উলিওৱাত এক সুস্থ মাত্ৰাৰ সন্দেহ আৰু দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন।" আন পৰ্যালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ইয়াত "বহুত তাৰতম্য" আছে কিন্তু "ভাল বিষয়-বস্তুৰ প্ৰাচুৰ্যও আছে।"<ref name="libraryjournal">{{cite magazine| title=I want my Wikipedia!| magazine=Library Journal| date=April 2006| url=http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia/| access-date=October 23, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| archive-date=December 4, 2015| url-status=live| archivedate=December 4, 2015| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204024637/http://lj.libraryjournal.com/2006/04/technology/i-want-my-wikipedia| deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত আমেৰিকান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (ALA) প্ৰাক্তন সভাপতি মাইকেল গ’ৰমেনে এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা ব্লগত উল্লেখ কৰিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰা এজন অধ্যাপক এজন ডায়েটিচিয়ানৰ বৌদ্ধিক সমতুল্য যিয়ে সকলো বস্তুৰে সৈতে বিগ মেকৰ স্থিৰ খাদ্য খোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।"<ref>{{cite encyclopedia|last=Gorman|first=Michael|title=Jabberwiki: The Educational Response, Part II|url=http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Blog|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=April 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424015841/http://blogs.britannica.com/2007/06/jabberwiki-the-educational-response-part-ii/|archive-date=April 24, 2017|url-status=live}}</ref> ইনফৰ্মেচন টুডে (মাৰ্চ ২০০৬)-এ লাইব্ৰেৰিয়ান নেন্সি অ’নিলৰ (চাণ্টা মনিকা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী চিষ্টেমৰ ৰেফাৰেন্স চাৰ্ভিচেছৰ প্ৰধান লাইব্ৰেৰিয়ান)ৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "লাইব্ৰেৰী সম্প্ৰদায়ত ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে ভালেখিনি সন্দেহ আছে" কিন্তু "তেওঁ আনন্দৰে স্বীকাৰ কৰে যে ৱিকিপিডিয়াই অনুসন্ধানৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ স্থান হিচাপে কাম কৰে। আপুনি পৰিভাষা, নাম আৰু অনুভৱৰ বিষয় পায়।"<ref name="informationtoday">{{cite web|date=March 2006|title=Wikipedia and Britannica: The kid's all right|url=http://www.infotoday.com/searcher/mar06/berinstein.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071104031002/http://www.infotoday.com/Searcher/mar06/berinstein.shtml|archive-date=November 4, 2007|access-date=October 31, 2007|website=Searcher|publisher=Information Today, Inc.}}</ref> পিচি প্ৰ’ই (আগষ্ট ২০০৭) ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰীৰ ইউৰোপীয় আৰু আমেৰিকান সংগ্ৰহৰ মুৰব্বী ষ্টিফেন বুৰীৰ উদ্ধৃতি দি কয় যে "ৱিকিপিডিয়া সম্ভাৱনাময়ভাৱে এটা ভাল বস্তু—ই নতুন পৰিঘটনাৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি প্ৰদান কৰে, আৰু পুৰণি বস্তুৰ নতুন প্ৰমাণৰ প্ৰতি।" প্ৰবন্ধটোৰ সামৰণিত কোৱা হৈছে: "[বুৰী]ৰ বাবে সমস্যাটো ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়-বস্তুৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাতকৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ধৰণটোহে পছন্দৰ।" 'এইটো ইতিমধ্যে গৱেষকৰ বাবে প্ৰথম বন্দৰ হৈ পৰিছে', বুৰীয়ে কয়, তাৰ আগতে লক্ষ্য কৰাৰ আগতে যে এইটো "যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক অধিক আগুৱাই নাযায় তেতিয়ালৈকে সমস্যাজনক নহয়।" বুৰীৰ মতে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশলটো হ'ল এইটো এটা বোধ যে " ই বিশ্বকোষত (বিনামূলীয়া, ৱেব বা ছপা) থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ই সঁচা। প্ৰমাণ বিচাৰক ... আৰু অৰিহণা যোগাওক।"<ref name="uncovered"/> ===বিতৰ্কিত বিষয়ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধ=== ২০০৬ চনত কানাডিয়ান লাইব্ৰেৰী এছ’চিয়েচনৰ (CLA)<ref>{{cite Q|Q66411582}}<!-- Wikipedia Grows Up -->.</ref>ৰ বাবে এটা প্ৰবন্ধত ৱিকিপিডিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰক্ৰিয়া আৰু ফলাফলৰ বিষয়ে গভীৰভাৱে আলোচনা কৰা হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে মন্তব্য কৰা হৈছিল যে বিতৰ্কিত বিষয়সমূহত "আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো হ’ল যে দুয়োপক্ষই প্ৰকৃততে ইজনে সিজনক জড়িত কৰিছিল আৰু প্ৰবন্ধটোৰ এনে এটা সংস্কৰণৰ আলোচনা কৰিছিল যাৰ সৈতে দুয়োজনে কম-বেছি পৰিমাণে টিকি থাকিব পাৰে।" লেখকে মন্তব্য কৰিছে যে:আচলতে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰথমতে দেখাতকৈ অধিক প্ৰতিষ্ঠানিক গাঁথনি আছে। প্ৰায় ৮০০ অভিজ্ঞ ব্যৱহাৰকাৰীক প্ৰশাসক হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে, বাইণ্ডিং আৰু লুজিঙৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ সৈতে: তেওঁলোকে প্ৰবন্ধসমূহ সুৰক্ষিত আৰু অসুৰক্ষিত, মচি পেলাব পাৰে আৰু পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰে, আৰু ব্যৱহাৰকাৰীসকলক ব্লক আৰু আনব্লক কৰিব পাৰে। তেওঁলোকে নিজৰ ক্ষমতাক নিৰপেক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি সমাজৰ সহমত গঠন আৰু কাৰ্যকৰী কৰাটো আশা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰভাৱ বেছিভাগ বিতৰ্কিত প্ৰবন্ধৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত দেখা যায়। ৱিকিপিডিয়া দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি আছে কাৰণ ইয়াত সংঘটিতটো মানি লোৱাতকৈ সালসলনি কৰি উলটিব পৰাটো সহজ... শ্বি আৰু অন্যান্যই ৰাজনীতি, সামাজিক বিষয় আৰু বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ সকলো সম্পাদনাৰ বিষয়-বস্তু বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত ২০১৭ চনত "মেৰুকৃত ভিৰৰ জ্ঞান"ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি ইয়াৰ আৰম্ভণিৰপৰা ২০১৬ চনৰ ১ ডিচেম্বৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰায় ৫ শতাংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা প্ৰায় ২ লাখ ৩৩ হাজাৰ প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে লিখিছে: "ৰাজনৈতিক ভাষণ [অন্ততঃ আমেৰিকাত] শেহতীয়া বছৰবোৰত লক্ষণীয়ভাৱে অধিক মেৰুকৃত হৈ পৰিছে... বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ তথ্যৰ প্ৰৱেশ গণতান্ত্ৰিক কৰাৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বব্যাপী ৱেবৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পাছতো, সংবাদ মাধ্যমৰ পছন্দ আৰু ছ'চিয়েল নেটৱৰ্কিং প্লেটফৰ্ম বৃদ্ধি কৰা... [সৃষ্টি কৰা] প্ৰতিধ্বনি কক্ষ যিয়ে ... ব্যক্তিগত সিদ্ধান্তৰ মানদণ্ড হ্ৰাস কৰে, ... পৰিচয়-অসঙ্গতিপূৰ্ণ মতামতক ৰেহাই দিয়ে, উদ্দীপিত কৰে আৰু তথাপি, এটা বৃহৎ সাহিত্যই তথ্য, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ সহযোগিতামূলক উৎপাদনত সামাজিক পাৰ্থক্যই প্ৰয়োগ কৰিব পৰা ইতিবাচক প্ৰভাৱৰ নথিভুক্ত কৰে। তেওঁলোকে লাখ লাখ ৱিকিপিডিয়া সম্পাদকৰ সম্পাদনাৰ ইতিহাসক ৭ পইণ্টৰ ৰাজনৈতিক চিনাক্তকৰণ স্কেললৈ অনুবাদ কৰিছিল আৰু সেইটোক মেচিন লাৰ্নিং এলগৰিদমৰ জৰিয়তে নিযুক্ত ৱিকিপিডিয়াৰ ছয় স্তৰৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ স্ক’ৰ (ষ্টাব, ষ্টাৰ্ট, চি, বি, ভাল, বৈশিষ্ট্যযুক্ত)ৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে দেখিলে যে "অধিক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ অধিক সুষমা প্ৰকাশিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে... [আৰু] উচ্চ মেৰুকৰণ উচ্চ মানদণ্ডৰ সৈতে জড়িত।"<ref>{{cite Q|Q47248083}}<!-- Shi et al. (2017) The wisdom of polarized crowds-->. They continued, "To explore whether political diversity has an upper bound beyond which polarization hampers performance, we re-estimated the regression models of quality with a quadratic polarization term. Estimates suggest that quality may eventually decline with increasing polarization, but the optimal level of polarization is above that realized by 95% of the teams in this study. For the 5% most polarized teams, there is no statistically significant pattern between polarization and quality. In other words, we do not find evidence that very high levels of political polarization hampers Wikipedia performance." (p. 11)</ref> ===একাডেমী=== ====ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰ (২০০০–২০১৯)==== ৱিকিপিডিয়াক এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেও শিক্ষাবিদসকলে সমালোচনা কৰিছিল আৰু কাৰণ ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদকসকলৰ তেওঁলোকে অৰিহণা যোগোৱা বিষয়সমূহৰ কোনো পাৰদৰ্শী বা দক্ষতাৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ নাথাকিবও পাৰে।<ref name = Duke>{{cite web|url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|title=Several colleges push to ban Wikipedia as resource|work=Duke Chronicle|date=March 28, 2007|first=Lysa|last=Chen|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|archive-date=April 13, 2009|access-date=September 5, 2026|archivedate=April 13, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090413092513/http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2007/03/28/News/Several.Colleges.Push.To.Ban.Wikipedia.As.Resource-2809247.shtml|deadurl=yes}}</ref><ref name="Susan_Youngwood">{{Cite news|first = Susan|last = Youngwood|title = Wikipedia: What do they know; when do they know it, and when can we trust it?|url = http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070401/FEATURES/70330002|archive-url = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|archive-date = November 8, 2016|work = [[Rutland Herald]]|date = April 1, 2007|quote = Perhaps the most important thing to understand about Wikipedia—both its genius and its Achilles heel—is that anyone can create or modify an entry. Anyone means your 10-year-old neighbor or a Nobel Prize winner—or an editor like me, who is itching to correct a grammar error in that Wikipedia entry that I just quoted. Entries can be edited by numerous people and be in constant flux. What you read now might change in five minutes. Five seconds, even.|access-date = May 16, 2019|url-status = live|archivedate = November 8, 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20161108094637/http://www.vermonttoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070401%2FFEATURES%2F70330002|deadurl = yes}}</ref> হুইটিয়াৰ কলেজৰ এজন গণিতজ্ঞ এড্ৰিয়ান ৰিস্কিনে মন্তব্য কৰিছিল যে গণিতজ্ঞৰ বাবে গণিতজ্ঞসকলে অতি কাৰিকৰী প্ৰবন্ধ লিখিব পাৰে কিন্তু, অধিক সাধাৰণ গণিতৰ বিষয়, যেনে [[বহুপদ]]ৰ ওপৰত প্ৰবন্ধটো, কেইবাটাও স্পষ্ট ভুলৰ সৈতে অতি অপেশাদাৰী ধৰণে ৱিকিপিডিয়াত লিখা হয়।<ref name=Riskin>{{cite web|last=Riskin|first=Adrian|title=Elementary Mathematics on Wikipedia|url=http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|access-date=October 24, 2013|date=October 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055906/http://wikipediocracy.com/2013/10/20/elementary-mathematics-on-wikipedia-2/|archive-date=October 21, 2013|url-status=live}}</ref> যিহেতু ৱিকিপিডিয়াক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস বুলি ধৰিব নোৱাৰি, সেয়েহে বহু বিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিক গৱেষণা পত্ৰ লিখাৰ ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰা নহয় আৰু কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানে ইয়াক প্ৰাথমিক উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে আন কিছুমানে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কেৱল বাহ্যিক উৎসৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখিছে।<ref name=Duke /><ref>"[http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki A Stand Against Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810033318/http://www.insidehighered.com/news/2007/01/26/wiki |date=2012-08-10 }}", ''Inside Higher Ed'' (January 26, 2007). Retrieved January 27, 2007.</ref><ref name=McHenry>{{Cite news|author=McHenry, Robert |date=November 15, 2004 |url=http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |title=The Faith-Based Encyclopedia |publisher=Tech Central Station |access-date=October 12, 2008 |author-link=Robert McHenry |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613214340/http://www.tcsdaily.com/article.aspx?id=111504A |archive-date=June 13, 2006 }}</ref> নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস নহয় বুলি কৰা সমালোচনা অৱশ্যে কেৱল ৱিকিপিডিয়াৰ ক্ষেত্ৰতে প্ৰযোজ্য নহয়, সাধাৰণতে বিশ্বকোষৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য হ’ব পাৰে—ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিৰ্দিষ্ট কামটোত ছপা ভিত্তিক বিশ্বকোষৰ উদ্ধৃতি দিলে কিছুমান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰবক্তা সন্তুষ্ট নহয়।<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|title=Wikipedia on an academic hit list|first=Noam|last=Cohen|author-link = Noam Cohen|publisher=NY Times News Service|date=February 27, 2007|access-date=April 16, 2007|quote=Middlebury professor Thomas Beyer, of the Russian department, said: 'I guess I am not terribly impressed by anyone citing an encyclopedia as a reference point, but I am not against using it as a starting point.'|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305114213/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/02/27/2003350261|archive-date=March 5, 2007|url-status=live}}</ref> এনেধৰণৰ চিন্তাৰ বাবেই প্ৰশিক্ষকসকলে শিক্ষাক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰক তুচ্ছজ্ঞান কৰিছে যেন লাগে। গৱেষক আৰু শিক্ষাবিদসকলে কয় যে যদিও ৱিকিপিডিয়াক চূড়ান্ত গৱেষণা পত্ৰৰ বাবে ১০০ শতাংশ সঠিক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা নহ’বও পাৰে, গৱেষণাৰ বাবে ই এক মূল্যৱান জাম্পিং অফ পইণ্ট, যিটো সমালোচনাত্মকভাৱে আগবঢ়াই নিলে বহু সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত যিটো নোহোৱা হ’ব পাৰে সেয়া হ’ল মাধ্যমিক আৰু উচ্চ শিক্ষাত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া। পলক, জনষ্টন আৰু এভাৰ্ছৰ মতে, শিক্ষাবিদসকলে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে উলাই কৰিব নালাগে (বাদ দিয়াৰ ভুলতকৈ ভুল কম) বৰঞ্চ ইয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিব লাগে, আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাৰ দক্ষতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৱিকিপিডিয়াক শিক্ষাৰ আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকাব লাগে যিয়ে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক অনলাইন বিশ্বকোষত পোৱা তথ্যসমূহ ফিল্টাৰ কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ সমালোচনাত্মকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite journal | last1 = Polk | first1 = Tracy |last2 = Johnston | first2 = Melissa P. | last3 = Evers | first3 = Stephanie | year = 2015 | title = Wikipedia Use in Research: Perceptions in Secondary Schools | journal = TechTrends: Linking Research & Practice to Improve Learning | volume = 59 | issue = 3| pages = 92–102 | doi=10.1007/s11528-015-0858-6| s2cid = 62595811}}</ref> ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন বিজনেছ স্কুলৰ তথ্য ব্যৱস্থাৰ প্ৰবক্তাই<ref>{{cite journal|url=https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|last=Chesney|first=Thomas|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002221750/https://firstmonday.org/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=October 2, 2025|doi-access= free}}</ref> কাৰিকৰী ৱেবছাইট ''আৰ্ছ টেকনিকা''ত পৰ্যালোচনাৰ বিষয়বস্তু হিচাপে কৰা এক অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নত<ref>Study cited in {{cite web| title=Experts rate Wikipedia's accuracy higher than non-experts| publisher=Ars Technica| date=November 27, 2006| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071105210223/http://arstechnica.com/news.ars/post/20061127-8296.html| archive-date=November 5, 2007| url-status=live}}</ref> ৫৫গৰাকী শিক্ষাবিদক ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধসমূহ পৰ্যালোচনা কৰিবলৈ কোৱা হৈছিল, যিবোৰ হয় তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞ ক্ষেত্ৰৰ (গোট ১) বা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা (গোট ২) আছিল। তেওঁলোক এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে: "বিশেষজ্ঞসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ লেখাসমূহ অবিশেষজ্ঞসকলতকৈ অধিক বিশ্বাসযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ৱিকিপিডিয়াৰ সঠিকতা অধিক। কিন্তু ফলাফলসমূহক সম্পূৰ্ণ নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পদ হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ সমৰ্থন হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয় কাৰণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ১৩ শতাংশ প্ৰবন্ধত ভুল আছে (১০% বিশেষজ্ঞই অনিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাৰ বাস্তৱিক ভুলৰ কথা জনাইছে, ইয়াৰে ৩% বানান ভুলৰ কথা জনাইছে)।"<ref>The study explains that "In the survey, all respondents under Condition 1 were asked if there were any mistakes in the article they had been asked to read. Only five reported seeing mistakes and one of those five reported spelling mistakes rather than factual errors. This suggests that 13 percent of Wikipedia's articles have errors." Thus 80% of the 13% related to factual errors and 20% of the 13% related to spelling errors. {{cite journal|url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|title=An empirical examination of Wikipedia's credibility|author=Chesney, Thomas|journal=First Monday|date=May 16, 2006|doi=10.5210/fm.v11i11.1413|access-date=January 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|archive-date=April 11, 2010|doi-access=free|url-access=subscription|archivedate=April 11, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100411055809/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1413/1331|deadurl=yes}}</ref> মিনেছ’টাৰ কাৰ্লেটন কলেজৰ গ’ল্ড লাইব্ৰেৰীত ৱিকিপিডিয়াক একাডেমীত ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা এটা ৱেব পেজ আছে। ইয়াত দৃঢ়তাৰে কোৱা হৈছে যে "ৱিকিপিডিয়া নিঃসন্দেহে এক মূল্যৱান আৰু তথ্যসমৃদ্ধ সম্পদ", কিন্তু ইয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ "নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু স্থিৰতাৰ অভাৱ কঢ়িয়াই ফুৰে" আৰু পুনৰ আন উৎসৰ দৰে একেই অসুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে। আন পৰ্যালোচনাৰ দৰেই ইয়াতো মন্তব্য কৰা হৈছে যে কোনোবাই নিজৰ উৎস আৰু ইয়াৰ পৰা কি বিচৰা হৈছে সেইটো মূল্যায়ন কৰিব লাগে আৰু "ৱিকিপিডিয়া কিছুমান বিষয়ৰ বাবে উপযুক্ত সম্পদ হ'ব পাৰে, আকৌ আন কিছুমানৰ বাবে নহয়।" ইয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক জিমি ৱেলছৰ মত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ৱিকিপিডিয়া সকলো শৈক্ষিক ব্যৱহাৰৰ বাবে আদৰ্শ উৎস নহ'বও পাৰে, আৰু (অন্য উৎসৰ দৰে) ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে, অন্ততঃ ৱিকিপিডিয়াৰ এটা শক্তি হ'ল যে ই অতি বিস্তৃত বিষয়ৰ বৰ্তমানৰ তথ্যৰ বাবে এটা ভাল আৰম্ভণিৰ বিন্দু হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite web| title=Using Wikipedia| first=Matt| last=Bailey| publisher=Lawrence McKinley Gould Library, Carleton College| date=October 2, 2007| url=http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| access-date=October 31, 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071103095446/http://apps.carleton.edu/campus/library/for_faculty/faculty_find/wikipedia/| archive-date=November 3, 2007}}</ref> ২০০৭ চনত ক্ৰনিকল অৱ হাইয়াৰ এডুকেশ্যনে ড্যুক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃশাখা অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপিকা কেথী ডেভিডছনে লিখা এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তাত তেওঁ দৃঢ়তাৰে কয় যে ৱিকিপিডিয়াৰ সহায়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে শিকোৱা উচিত।<ref>{{cite journal |title= We Can't Ignore the Influence of Digital Technologies |journal= The Chronicle of Higher Education |publisher= Chronicle of Higher Education |date= March 23, 2007 |url= http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |access-date= December 15, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160116210930/http://chronicle.com/article/We-Can-t-Ignore-the-Influence/1762 |archive-date= January 16, 2016 |url-status= live }}</ref> ২০০৮ চনত খাজাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক তথা সভাপতি হেমলেট ইছাখানলিয়ে আজাৰবাইজান আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত এনচাইক্লপিডিয়া ব্ৰিটানিকা আৰু ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ তুলনা কৰিছিল। তেওঁৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, ৱিকিপিডিয়াই এই বিষয়টো বহুত বেছি ব্যাপকভাৱে, অধিক সঠিকভাৱে আৰু অধিক বিশদভাৱে সামৰি লৈছে, যদিও কিছু ভাৰসাম্যৰ অভাৱ আছিল তথাপি প্ৰাথমিক ধাৰণাৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াই আছিল সৰ্বোত্তম উৎস।<ref>What is Happening in the Educational System of the Contemporary World and How "The State Program on Reforms of the Higher Education System in the Republic of Azerbaijan for the Period of 2008–2012" May Best be Carried Out (in Azeri). Khazar University Press, 2008</ref> ২০১১ চনত ৱাশ্বিংটন কলেজৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সহযোগী অধ্যাপক কাৰ্ল কেহমে কৈছিল: "মই (মোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক) মৌলিক উৎসৰ বাবে পিছত লগা বহুতো উপায়ৰ ভিতৰত এটা হিচাপে ৱিকিপিডিয়াক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছোঁ।" ৱিকিপিডিয়াৰ শ্ৰেষ্ঠ বিষয়সমূহ বিস্তৃত উদ্ধৃতিৰ সৈতে ভালদৰে গৱেষণা কৰা হৈছে"।<ref name="Burnsed">{{cite news |last1=Burnsed |first1=Brian |title=Wikipedia Gradually Accepted in College Classrooms |url=https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |access-date=June 2, 2018 |work=[[U.S. News & World Report]] |date=June 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612212951/https://www.usnews.com/education/best-colleges/articles/2011/06/20/wikipedia-gradually-accepted-in-college-classrooms |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live }}</ref> কিছুমান একাডেমিক আলোচনীয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ কথা উল্লেখ কৰে যদিও ইয়াক পৰম্পৰাগত উল্লেখৰ দৰে একে স্তৰলৈ উন্নীত কৰা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহৰ উল্লেখ ''বিজ্ঞান'' আলোচনীত অনলাইনত প্ৰদান কৰা "বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগী"ত দিয়া হৈছে। এই দৃষ্টিভংগীসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমটোৱে ৱিকিপিডিয়াৰ হাইপাৰলিংক প্ৰদান কৰিছিল ২০০২ চনত "এ হোৱাইট কলাৰ প্ৰটিন চেন্স ব্লু লাইট"<ref>{{cite journal|author=Linden, Hartmut|date=August 2, 2002|title=A White Collar Protein Senses Blue Light|journal=[[Science (journal)|Science]]|doi=10.1126/science.1075485|volume=297|issue=5582|pages=777–778|pmid=12161636|s2cid=41282143}} (subscription access only)</ref> আৰু তেতিয়াৰ পৰাই কেইবা ডজন বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীয়ে এনে সংযোগ প্ৰদান কৰিছে। ''বিজ্ঞান'' আলোচনীৰ প্ৰকাশকে কয় যে এই বৰ্ধিত দৃষ্টিভংগীসমূহত "হাইপাৰনোটসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে—যিবোৰ মানক গ্ৰন্থতালিকাগত উল্লেখৰ বাহিৰেও অনলাইনত উপলভ্য অন্যান্য প্ৰাসংগিক তথ্যৰ ৱেবছাইটসমূহৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰে’’।<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|title=Perspectives from AAAS|publisher=American Association for the Advancement of Science|first1=Yolanda S.|last1=George|first2=Shirley S.|last2=Malcolm|name-list-style=amp|access-date=October 27, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071029115643/http://www.aaas.org/publications/books_reports/CCLI/PDFs/01_D_Perspectives.pdf|archive-date=October 29, 2007}}</ref> ====২০২০ চনৰ পৰা==== স্বেৰিৰ ষ্টেইনছনে ২০২৩ চনত ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতাক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহৰ অনুসন্ধান কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে "ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত থকা তথ্যৰ সন্দেহজনক উৎস সময়ৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023">{{cite journal | last=Steinsson | first=Sverrir | title=Rule Ambiguity, Institutional Clashes, and Population Loss: How Wikipedia Became the Last Good Place on the Internet | journal=[[American Political Science Review]] | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=March 9, 2023 | volume=118 | issn=0003-0554 | doi=10.1017/s0003055423000138 | pages=235–251| s2cid=257434844 | doi-access=free }}</ref> ইয়াৰ কাৰণ আছিল ই "এটা সক্ৰিয় তথ্য-পৰীক্ষক আৰু অলংকাৰ বিৰোধী"<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023" /> হৈ পৰাৰ বাবে, ৱিকিপিডিয়া সম্প্ৰদায়ে এন পি অ'ভি নীতিৰ ব্যাখ্যা সলনি কৰি বিভ্ৰান্তিকৰ বিষয়-বস্তুক ছ্যুড'ছায়েন্স, ষড়যন্ত্ৰ তত্ত্ব আদি বুলি অধিক সঠিকভাৱে লেবেল লগাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে "ফ্ৰিঞ্জ সমৰ্থক সম্পাদক"সকলে চাইটটো এৰি থৈ যায়।<ref name="ShahBano_Ijaz_5/29/2023">{{cite web | last=ShahBano Ijaz | first=Syeda | title=How Conflicts and Population Loss Led to the Rise of English Wikipedia's Credibility | website=Political Science Now | date=May 29, 2023 | url=https://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | access-date=June 20, 2023 | archive-date=June 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230605012749/http://politicalsciencenow.com/how-conflicts-and-population-loss-led-to-the-rise-of-english-wikipedias-credibility/ | url-status=live }}</ref> এনপিঅ'ভিৰ এই পুনৰ ব্যাখ্যাৰ "অৰ্থপূৰ্ণ পৰিণতি আছিল, যিটো সংস্থাই ছদ্ম বিজ্ঞান, ষড়যন্ত্ৰমূলক তত্ত্ব আৰু উগ্ৰবাদক বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু ভুৱা ভাৰসাম্য প্ৰদান কৰিছিল, সেইটোক ফ্ৰিঞ্জ ডিচকোৰ্চৰ সক্ৰিয় ডিবাংকাৰ, তথ্য-পৰীক্ষক আৰু চিনাক্তকৰ্তালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হৈছিল।"<ref name="Steinsson_3/9/2023" /> শৈক্ষিক আৰু জ্ঞানমূলক মনোবিজ্ঞানী ছেম ৱাইনবাৰ্গে ২০২৪ চনত কৈছিল যে "নহয়, ৱিকিপিডিয়া কোনোৱে সম্পাদনা কৰিব পৰা অবিশ্বাস্য উৎসৰ লেখা নহয় আৰু সেয়া পৰিহাৰ কৰা উচিত। ২০২৪ চনত ই এক উল্লেখযোগ্যভাৱে কঠোৰ আত্মসংশোধিত সম্পদত পৰিণত হৈছে যিটো আমি সকলোৱে অধিক সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।"<ref name="The Boston Globe 17 October 2024">{{cite news |last1=Wineburg |first1=Sam |last2=Ziv |first2=Nadav |title=Go ahead and use Wikipedia for research - The Boston Globe |url=https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |access-date=18 October 2024 |work=[[The Boston Globe]] |date=17 October 2024 |archive-date=November 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106160106/https://www.bostonglobe.com/2024/10/17/opinion/use-wikipedia-reliable-source/ |url-status=live }}</ref> ===সাংবাদিকতা আৰু বাতৰি কক্ষত ৱিকিপিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ=== নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতাৰ অধ্যাপক চাৰ্লছ চেইফে ২০১৪ চনত লিখা ভাৰ্চুৱেল আনৰিয়েলিটি নামৰ গ্ৰন্থখনত ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা কৰা বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক সংগঠনসমূহে "সাধাৰণ মানুহৰ ৰূপ লৈ" হেতালি খেলাকে ধৰি প্ৰৱঞ্চনা আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰতি সহজলভ্যতা উল্লেখ কৰিছে। সামৰণিত ছেইফে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল:[99] ৱিকিপিডিয়া এজন বুঢ়া আৰু অদ্ভুত ক্ষমতাসম্পন্ন ককাৰ দৰে। “তেওঁ বহুত মজা কৰিব পাৰে—বছৰ বছৰ ধৰি তেওঁ বহুত দেখিছে, আৰু তেওঁ এটা ডাঙৰ কাহিনী ক’ব পাৰে। সিও কোনো নকল নহয়; তেওঁ বহুত তথ্য জমা কৰিছে আৰু তেওঁ যি সংগ্ৰহ কৰিছে সেই বিষয়ে কিছু শক্তিশালী মতামত আছে। তেওঁৰপৰা যথেষ্টখিনি শিকিব পাৰি। কিন্তু তেওঁ কোৱা সকলো কথা নিমখৰ দানাৰ সৈতে লৈ লওক। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে জানে বুলি ভবা বহু কথা একেবাৰে সঠিক নহয় বা প্ৰসংগৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। আৰু যেতিয়া ইয়াৰ ওপৰত নামি আহে, কেতিয়াবা তেওঁ এনেকুৱা কথা বিশ্বাস কৰে যিবোৰ অলপ, ভাল, যেনে, বাদাম। যদি আপোনাৰ বাবে কেতিয়াবা গুৰুত্বপূৰ্ণ হয় যে তেওঁ কোৱা কথা এটা বাস্তৱিক নে কাল্পনিক, তেন্তে ইয়াক অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ সৈতে পৰীক্ষা কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।[99] ছেইফে লক্ষ্য কৰিছিল যে যেতিয়া ৱিকিপিডিয়াৰপৰা ভুৱা তথ্য অন্য প্ৰকাশনলৈ বিয়পি পৰে, তেতিয়া ই কেতিয়াবা সত্যক নিজেই সলনি কৰে।[99] উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১২ চনৰ ২৮ জুনত ৱিকিপিডিয়াৰ এজন বেনামী অৱদানকাৰীয়ে বেছবল খেলুৱৈ মাইক ট্ৰাউটৰ ৱিকিপিডিয়াৰ জীৱনীত "মিলভিল মিটিয়ৰ" উদ্ভাৱন কৰা ডাকনামটো সংযোজন কৰে। দুসপ্তাহমানৰ পিছত নিউজডেৰ এজন ক্ৰীড়া লেখকে এই ডাকনামটো এটা প্ৰবন্ধত পুনৰুত্পাদন কৰে আৰু "সেই কাৰ্য্যৰ লগে লগে ভুৱা ডাকনামটো বাস্তৱ হৈ পৰিল।" [99] ছেইফে আঙুলিয়াই দিছিল যে কিছুমান মানদণ্ড অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াক পৰম্পৰাগত প্ৰকাশনৰ দৰেই "মোটামুটিভাৱে সঠিক" বুলি বৰ্ণনা কৰিব পাৰি, আৰু অধিক শেহতীয়া, "ৱিকিপিডিয়াত কি ধৰণৰ ভুল পোৱা যায় আৰু ব্ৰিটানিকা বা কলিয়াৰ বা আনকি এতিয়া বন্ধ হৈ যোৱা মাইক্ৰ'ছফ্ট এনকাৰ্টা বিশ্বকোষতো কি হ'ব তাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে... ৱিকিপিডিয়াৰ বেছিভাগ প্ৰৱঞ্চনাই কেতিয়াও পাব নোৱাৰে।" পুৰণি বিশ্বকোষত প্ৰকাশ পাইছিল।" [99] ড্ৱাইট গাৰ্নাৰে নিউয়ৰ্ক টাইমছত ছেইফৰ কিতাপখনৰ পৰ্যালোচনা কৰি কয় যে তেওঁ নিজেই "ৱিকিপিডিয়াৰ হাউলাৰ"কে ধৰি বেয়া অনলাইন তথ্যৰদ্বাৰা যথেষ্টবাৰ জ্বলি গৈছে, যাৰ বাবে তেওঁ অতি সন্দেহবাদী মানসিকতা গ্ৰহণ কৰিছে।[100] ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ন্যায়াধীশ ব্ৰায়ান লেভেছনে ব্ৰিটিছ প্ৰেছৰ সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত লিখা প্ৰতিৱেদনত এজন "ব্ৰেট ষ্ট্ৰাউব"ক দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে নাম উল্লেখ কৰাৰ সময়ত "সাংবাদিকতাৰ এটা মৌলিক নিয়ম" পাহৰি যোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। এই নামটো এবছৰতকৈও অধিক পূৰ্বে দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্টত প্ৰকাশিত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছিল আৰু এই নামটো কেলিফৰ্ণিয়াৰ এজন ২৫বছৰীয়া যুৱকৰ বুলি ওলাইছিল, যাৰ বন্ধুৱে প্ৰেংক হিচাপে ৱিকিপিডিয়াৰ পৃষ্ঠাৰ ধাৰাবাহিকতাত নিজৰ নাম যোগ কৰিছিল।[101] ষ্ট্ৰাউবক দ্য টেলিগ্ৰাফে বিচাৰি উলিয়াই মন্তব্য কৰিছিল, "কোনোবাই, বিশেষকৈ এজন ন্যায়াধীশে ৱিকিপিডিয়াত কিবা এটা বিশ্বাস কৰাটো একপ্ৰকাৰ আচৰিত ধৰণৰ। মোৰ বন্ধুৱে আগবাঢ়ি গৈ ৱিকিপিডিয়াৰ এজাক পৃষ্ঠা সম্পাদনা কৰি মোৰ নামটো ৰাখিলে। [...] মই জানিছিলো মোৰ বন্ধুৱে কৰিলে কিন্তু মই নাজানিছিলো যে কেনেকৈ সেইবোৰ ঘূৰাই সলনি কৰিব পাৰি আৰু মই ভাবিছিলো কোনোবাই কৰিব। এটা সময়ত মই কোকাকোলা বা কিবা এটাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আছিলোঁ। ৱিকিপিডিয়া সলনি কৰাটো কিমান সহজ আপোনালোকে জানে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁ ৰঙা লিংকযুক্ত নামৰ সন্মুখীন হ'লেই তাৰ ঠাইত মোৰ নামটো ৰাখিছিল।" [102] ২০১৬ চনত চিয়াৰন মেকক'লিৰ বিবিচিৰ এটা প্ৰবন্ধত একেদৰেই উল্লেখ কৰা হৈছে যে "প্ৰচুৰ দুষ্টামিপূৰ্ণ, ৰচনা কৰা তথ্যই ৱিকিপিডিয়ালৈ যোৱাৰ পথ বিচাৰি পাইছে" আৰু "এই ভুৱা তথ্যবোৰৰ বহুতো ফাটৰ মাজেৰে পৰিছে আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাবিদৰপৰা আৰম্ভ কৰি ডাঙৰ বাতৰি কাকত আৰু সম্প্ৰচাৰকলৈকে সকলোৱে সুসমাচাৰ হিচাপে লৈছে।" [103] ৱিকিপিডিয়াৰপৰা প্ৰৱঞ্চনা আৰু অন্যান্য ভুৱা তথ্যসমূহ তেওঁলোকৰ লেখাত পুনৰুত্পাদন কৰি সাংবাদিকসকলে লাজ পোৱাৰ উদাহৰণ তালিকাভুক্ত কৰি, য'ত প্ৰধান সংবাদ সংস্থাসমূহে মৰিছ জেৰে আৰু ৰনি হেজলহাৰ্ষ্টৰ মৃত্যু বাৰ্তাত প্ৰচাৰ কৰা ভুৱা তথ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰি, মেকক'লিয়ে কয়: "যিকোনো বাতৰি কক্ষৰ যিকোনো সাংবাদিকে ৱিকিপিডিয়াক সম্পূৰ্ণ সন্দেহৰ বাহিৰে আন একোৰে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সম্পাদকৰ মূৰত চোকা চৰ পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে (আপুনি কল্পনা কৰিব পাৰে যে মই এই লেখাটোৰ ওপৰত লোৱা কিকিং)।" [103] ডেইলী মেইলে—ইয়াৰ অনুভূত অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে ২০১৭ চনত ৱিকিপিডিয়াত উৎস হিচাপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল—ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে ই "২০১৪ চনত ইয়াৰ সকলো সাংবাদিককে ৱিকিপিডিয়াক একমাত্ৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল কাৰণ ইয়াৰ অবিশ্বাস্যতাৰ বাবে।" [104] স্লেটে ২০২২ চনত কৈছিল যে "উইকিপিডিয়াৰ ভাঙি পেলোৱা প্ৰবন্ধৰ স্ক্ৰীণশ্বট, আনকি মিনিটৰ ভিতৰতে ঘূৰাই দিলেও, বাতৰিৰ প্ৰতিৱেদন আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায়ে বহু দীঘলীয়া মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন থাকে, যাৰ ফলত জনসাধাৰণৰ ধাৰণা সৃষ্টি হয় যে প্লেটফৰ্মটো প্ৰকৃততে থকাতকৈ নিৰ্যাতনৰ বাবে অধিক দুৰ্বল।" [105] ===বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান=== বিজ্ঞান আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান এনেকুৱা এক ক্ষেত্ৰ য’ত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব অতি বেছি আৰু সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাই উৎকৃষ্ট নিয়ম। ৱিকিপিডিয়াৰ কিছুমান বিষয়বস্তুৱে এক প্ৰকাৰৰ সমনীয়াৰ পৰ্যালোচনাত উত্তীৰ্ণ হৈছে যদিও বেছিভাগেই উত্তীৰ্ণ হোৱা নাই।<ref>{{cite journal|last1=Heilman|first1=JM|last2=Kemmann|first2=E|last3=Bonert|first3=M|last4=Chatterjee|first4=A|last5=Ragar|first5=B|last6=Beards|first6=GM|last7=Iberri|first7=DJ|last8=Harvey|first8=M|last9=Thomas|first9=B|last10=Stomp|first10=W|last11=Martone|first11=MF|last12=Lodge|first12=DJ|last13=Vondracek|first13=A|last14=de Wolff|first14=JF|last15=Liber|first15=C|last16=Grover|first16=SC|last17=Vickers|first17=TJ|last18=Meskó|first18=B|last19=Laurent|first19=MR|title=Wikipedia: a key tool for global public health promotion|journal=Journal of Medical Internet Research|date=January 31, 2011|volume=13|issue=1|pages=e14|pmid=21282098|doi=10.2196/jmir.1589|pmc=3221335 |doi-access=free }}</ref> ২০০৮ চনৰ এক অধ্যয়নত ৱিকিপিডিয়াৰ ৮০টা ঔষধৰ বিষয়ে লিখা বিষয় পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে এই প্ৰবন্ধৰ গোটটোত বাস্তৱিক ভুল কমেইহে পাইছিল যদিও নিৰ্ণয় কৰিছিল যে এই প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰায়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য, যেনে বিৰোধ আৰু ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱ আছিল। গৱেষকসকলৰ এজনে লক্ষ্য কৰিছে যে "যদি মানুহে স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞৰ সৈতে যোগাযোগ নকৰাকৈয়ে গৈ ইয়াকেই একমাত্ৰ বা কৰ্তৃত্বশীল উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে...তেন্তে সেইবোৰেই নেতিবাচক প্ৰভাৱ হ’ব পাৰে।" গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াক ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা, মাত্ৰা আৰু ক্ৰিয়াৰ ব্যৱস্থাকে ধৰি আঠটা শ্ৰেণীৰ ঔষধৰ তথ্য সামৰি লোৱা ৮০টা ভিন্ন প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি মেডস্কেপ ড্ৰাগ ৰেফাৰেন্স (এমডিআৰ)ৰ সৈতেও তুলনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিৰ্ণয় কৰিছে যে এমডিআৰে ৮২.৫ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিছিল, আনহাতে ৱিকিপিডিয়াই মাত্ৰ ৪০ শতাংশ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব পাৰিছিল, আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবেও উত্তৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। ৱিকিপিডিয়াৰ কোনো এটা উত্তৰ বাস্তৱিকভাৱে ভুল বুলি নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাছিল, আনহাতে তেওঁলোকে এমডিআৰত চাৰিটা ভুল উত্তৰ পোৱা গৈছিল। কিন্তু গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধত ৪৮টা বিষয় বাদ দিয়াৰ ভুল বিচাৰি পাইছিল, আনহাতে এমডিআৰৰ ক্ষেত্ৰত ১৪টা ভুল পোৱা গৈছিল। মুখ্য তদন্তকাৰীয়ে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয়: "মই ভাবোঁ যে এই বাদ দিয়া বিষয়বোৰ (অশুদ্ধ তথ্যৰ দৰেই) বিপজ্জনক হ’ব পাৰে", আৰু তেওঁ আঙুলিয়াই দিছিল যে ঔষধ কোম্পানী প্ৰতিনিধিসকলে তেওঁলোকৰ ঔষধক অসুৰক্ষিত যেন কৰিব পৰা তথ্য ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰপৰা মচি পেলোৱাটো ধৰা পৰিছে।<ref name=Drug08>{{cite journal |author1=Clauson KA |author2=Polen HH |author3=[[Maged N. Kamel Boulos|Kamel Boulos MN]] |author4=Dzenowagis JH |title=Scope, completeness, and accuracy of drug information in Wikipedia |journal=Annals of Pharmacotherapy |volume=42 |issue=12 |year=2008 |pmid=19017825 |doi=10.1345/aph.1L474 |url=http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |pages=1814–21 |s2cid=2072846 |access-date=September 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |archive-date=March 25, 2009 |archivedate=March 25, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325104236/http://www.theannals.com/cgi/reprint/aph.1L474v1.pdf |deadurl=yes }} *{{cite news |author=Anne Harding |date=November 25, 2008 |title=Wikipedia often omits important drug information: study |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |access-date=July 1, 2017 |archive-date=October 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005123637/https://www.reuters.com/article/internetNews/idUSTRE4AN7BO20081125 |url-status=live }}</ref> ২০০৯ চনৰ এক সমীক্ষাত আমেৰিকাৰ বিষবিজ্ঞানীসকলক সোধা হৈছিল যে বিভিন্ন মাধ্যমৰ উৎসত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদৰ চিত্ৰণক তেওঁলোকে কিমান সঠিকভাৱে ৰেটিং দিছে। ছ’চাইটি অৱ টক্সিক’লজীৰ ৯৩৭ জন সদস্যৰ উত্তৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিশেষজ্ঞসকলে এই ক্ষেত্ৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাক সকলো পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমতকৈ বহু বেছি বুলি গণ্য কৰিছিল: {{Cquote|সমগ্ৰ অধ্যয়নটোৰ সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ আচৰিত তথ্যটো, এই সকলোবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম (আমেৰিকাৰ বাতৰি কাকত, বাতৰি আলোচনী, স্বাস্থ্য আলোচনী, সম্প্ৰচাৰ আৰু কেবল টেলিভিছন নেটৱৰ্ক) আৰু "নতুন মাধ্যম"ৰ দুটা: ৱেবএমডি আৰু ৱিকিপিডিয়া গ্ৰহণ কৰে। ৱেবএমডি হৈছে একমাত্ৰ বাতৰিৰ উৎস যাৰ ৰাসায়নিক বিপদৰ কভাৰেজক গৰিষ্ঠসংখ্যক (৫৬ শতাংশ) বিষবিজ্ঞানীয়ে সঠিক বুলি গণ্য কৰে, ইয়াৰ নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰে ৱিকিপিডিয়াৰ ৪৫ শতাংশ সঠিকতা ৰেটিং। ইয়াৰ বিপৰীতে মাত্ৰ ১৫ শতাংশইহে ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ'', ৱাশ্বিংটন পোষ্ট আৰু ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেলত পোৱা ৰাসায়নিক বিপদৰ চিত্ৰণক সঠিক বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name=Tox09>S. Robert Lichter, Ph.D,,: [https://web.archive.org/web/20130824041907/http://stats.org/stories/2009/are_chemicals_killing_us.html Are chemicals killing us?] Statistical Assessment Service, May 21, 2009</ref>}} ২০১০ চনত গৱেষকসকলে ৱিকিপিডিয়াৰ ১০প্ৰকাৰৰ কৰ্কট ৰোগৰ বিষয়ে তথ্যক নেচনেল কেন্সাৰ ইনষ্টিটিউটৰ চিকিৎসক তথ্য প্ৰশ্নৰ একেধৰণৰ তথ্যৰ সৈতে তুলনা কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে "ৱিকি সম্পদটোৰ পেছাদাৰীভাৱে সম্পাদিত তথ্যকোষৰ সৈতে একেধৰণৰ সঠিকতা আৰু গভীৰতা আছিল" আৰু "সাধাৰণ আৰু অস্বাভাৱিক কৰ্কট ৰোগৰ তুলনা কৰা উপ-বিশ্লেষণে দুয়োটাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল", কিন্তু পঠনযোগ্যতাৰ সৰলতা এটা সমস্যা আছিল।<ref>{{cite journal|last=Rajagopalan|title=Accuracy of cancer information on the Internet: A comparison of a Wiki with a professionally maintained database|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=28|issue=15_suppl|page=6058|year=2010|url=http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|access-date=June 5, 2010|display-authors=etal|doi=10.1200/jco.2010.28.15_suppl.6058|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109220833/http://meeting.ascopubs.org/cgi/content/abstract/28/15_suppl/6058|archive-date=January 9, 2014|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ২০১১ চনত কৰা এক অধ্যয়নত এই ফলাফল পোৱা গৈছে যে ৱিকিপিডিয়াৰ ঔষধৰ প্ৰবন্ধত সঘনাই অনুপস্থিত শ্ৰেণীসমূহ হ'ল ঔষধৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু স্তন্যপানত ঔষধৰ ব্যৱহাৰ।<ref name=Lavsa2011>{{Cite journal | last1 = Lavsa | first1 = S. M. | last2 = Corman | first2 = S. L. | last3 = Culley | first3 = C. M. | last4 = Pummer | first4 = T. L. | title = Reliability of Wikipedia as a medication information source for pharmacy students | doi = 10.1016/j.cptl.2011.01.007 | journal = Currents in Pharmacy Teaching and Learning | volume = 3 | issue = 2 | pages = 154–158 | year = 2011 }}</ref> অসম্পূৰ্ণ কভাৰেজ থকা আন শ্ৰেণীসমূহ আছিল অফ-লেবেল ইংগিত, বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, বিৰূপ ঔষধৰ পৰিঘটনা আৰু মাত্ৰাৰ বিৱৰণ।<ref name=Lavsa2011/> অধ্যয়নত ব্যৱহৃত অন্যান্য উৎসৰপৰা সঘনাই বিচ্যুত হোৱা তথ্য আছিল বিৰোধ আৰু সাৱধানতা, ঔষধ শোষণ আৰু ঔষধৰ বিৰূপ পৰিঘটনা।<ref name=Lavsa2011/> ২০১২ চনৰ এক অধ্যয়নত প্ৰকাশ পাইছে যে শিশুৰ অটোলেৰিংগ'লজীৰ বিষয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহত চিকিৎসা ডাটাবেছ ই-মেডিচিনতকৈ দুগুণ বেছি ভুল আৰু তথ্য খালী ৰখা হৈছে।<ref>{{cite journal|last1=Volsky|first1=Peter G.|last2=Baldassari|first2=Cristina M.|last3=Mushti|first3=Sirisha|last4=Derkay|first4=Craig S.|title=Quality of Internet information in pediatric otolaryngology: A comparison of three most referenced websites|journal=International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology|date=September 2012|volume=76|issue=9|pages=1312–1316|doi=10.1016/j.ijporl.2012.05.026|pmid=22770592}}</ref> ২০১৪ চনত আমেৰিকাৰ এক অধ্যয়নত ১০ জন গৱেষকে আমেৰিকাৰ আটাইতকৈ ব্যয়-বহুল চিকিৎসাজনিত অৱস্থাৰ ১০টা ৱিকিপিডিয়াৰ স্বাস্থ্য প্ৰবন্ধ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে ৯০% প্ৰবন্ধত শেহতীয়া চিকিৎসা গৱেষণাৰ বিৰোধিতা কৰা আৰু ভুল বক্তব্য আছে। কিন্তু ৱিকিমিডিয়া ইউ কেৰ ষ্টেভি বেনটনৰ মতে গৱেষণাত ব্যৱহৃত নমুনাৰ আকাৰ হয়তো অতি সৰু আছিল যাৰ বাবে ইয়াক প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news|title=Trust your doctor, not Wikipedia, say scientists|url=https://www.bbc.com/news/health-27586356|work=BBC News|access-date=May 27, 2014|date=May 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527152757/http://www.bbc.com/news/health-27586356|archive-date=May 27, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|title=Wikipedia vs Peer-Reviewed Medical Literature for Information About the 10 Most Costly Medical Conditions|journal=The Journal of the American Osteopathic Association|date=May 1, 2014|volume=114|issue=5|pages=368–373|doi=10.7556/jaoa.2014.035|pmid=24778001 | last1 = Hasty | first1 = RT | last2 = Garbalosa | first2 = RC | last3 = Barbato | first3 = VA | last4 = Valdes | first4 = PJ Jr | last5 = Powers | first5 = DW | last6 = Hernandez | first6 = E | last7 = John | first7 = JS | last8 = Suciu | first8 = G | last9 = Qureshi | first9 = F | last10 = Popa-Radu | first10 = M | last11 = San Jose | first11 = S | last12 = Drexler | first12 = N | last13 = Patankar | first13 = R | last14 = Paz | first14 = JR | last15 = King | first15 = CW | last16 = Gerber | first16 = HN | last17 = Valladares | first17 = MG | last18 = Somji | first18 = AA| doi-access = free }}</ref> Only part of the data was made public, and for two statements that were released for other researchers to examine, the claim that Wikipedia's statements were contradictory to the peer-reviewed literature was called into question.<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> তথ্যৰ এটা অংশহে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল আৰু আন গৱেষকসকলে পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰকাশ কৰা দুটা বক্তব্যৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ বক্তব্যসমূহ সমনীয়াৰদ্বাৰা পৰ্যালোচিত সাহিত্যৰ সৈতে বিৰোধী বুলি কৰা দাবীয়ে প্ৰশ্নবোধক কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite Q | Q56888119 }}</ref> কিন্তু ২০১৭ আৰু ২০২০ চনত প্ৰকাশিত অধিক মুক্ত অধ্যয়নে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে ৱিকিপিডিয়াই পেইড-এক্সেছ অনলাইন বিশ্বকোষতকৈ কম সঠিক চিকিৎসা তথ্য প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal | doi=10.2174/1874220301704010015 | doi-access=free| title=Wikipedia as Informal Self-Education for Clinical Decision-Making in Medical Practice | date=2017 | last1=Matheson | first1=David | last2=Matheson-Monnet | first2=Catherine | journal=Open Medicine Journal | volume=4 | pages=15–25 | hdl=2436/620739 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.2196/18076 | doi-access=free | title=Wikipedia in Vascular Surgery Medical Education: Comparative Study | date=2020 | last1=Yacob | first1=Michael | last2=Lotfi | first2=Shamim | last3=Tang | first3=Shannon | last4=Jetty | first4=Prasad | journal=JMIR Medical Education | volume=6 | issue=1 | article-number=e18076 | pmid=32417754 | pmc=7334757 }}</ref> ২০১৪ চনত PLOS One ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধক একাডেমিক পাঠ্যপুথিৰ সৈতে তুলনা কৰি ফাৰ্মাক’লজীৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ মানদণ্ডৰ ওপৰত চকু ৰাখিছিল। এই বিশ্লেষণৰপৰা দেখা গ’ল যে ৱিকিপিডিয়াত ঔষধৰ তথ্যৰ সঠিকতা ৯৯.৭%, আনহাতে এই তথ্যৰ সম্পূৰ্ণতা ৮৩.৮% বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ইয়াৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি "ৱিকিপিডিয়াৰ সহযোগিতামূলক আৰু অংশগ্ৰহণমূলক ডিজাইনে ফাৰ্মাক'লজীৰ উচ্চমানৰ তথ্য সৃষ্টি কৰে যি স্নাতক চিকিৎসা শিক্ষাৰ বাবে উপযোগী।"<ref>{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pone.0106930| title = Accuracy and Completeness of Drug Information in Wikipedia: A Comparison with Standard Textbooks of Pharmacology| journal = PLOS ONE| volume = 9| issue = 9| article-number = e106930| year = 2014| last1 = Kräenbring | first1 = J. | last2 = Monzon Penza | first2 = T. | last3 = Gutmann | first3 = J. | last4 = Muehlich | first4 = S. | last5 = Zolk | first5 = O. | last6 = Wojnowski | first6 = L. | last7 = Maas | first7 = R. | last8 = Engelhardt | first8 = S. | last9 = Sarikas | first9 = A. | pmid=25250889 | pmc=4174509 | bibcode = 2014PLoSO...9j6930K| doi-access = free}}</ref> ২০২৪ চনত স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ বাবে অনলাইন তথ্যৰ উৎসৰ পৰ্যালোচনাত ৱিকিপিডিয়াক প্ৰাথমিক উল্লেখ হিচাপে ব্যৱহাৰ নকৰিবলৈ সতৰ্ক কৰা হৈছিল আৰু তথ্যৰ উৎস চিনাক্তকৰণৰ সম্পদ হিচাপে ইয়াৰ মূল্য লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |pmid=38864650 |date=2024 |last1=Banchik |first1=L. H. |last2=Gray |first2=B. |title=What happened to my Index Medicus? |journal=Nutrition in Clinical Practice|volume=39 |issue=4 |pages=743–750 |doi=10.1002/ncp.11173 }}</ref> ২০২৪ চনত জেৰীয়ে কৈছিল যে চিকিৎসা বা যিকোনো বিষয়ৰ ওপৰত ৱিকিপিডিয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা মূল্যায়ন কৰাটো প্ৰত্যাহ্বানজনক আৰু গৱেষকসকলে "এটা নমুনা বাছি ল'ব লাগিব আৰু ই প্ৰতিনিধিত্বমূলক বুলি আশা কৰিব লাগিব," লগতে কয় যে "ৱিকিপিডিয়াৰ সামগ্ৰিকভাৱে ইমান ভাল হোৱাৰ কোনো উদ্দেশ্য নাই।"<ref name="Can You Trust Dr. Wikipedia? 2024" /> ===ন্যায়পালিকাৰ=== ২০০৪ চনৰপৰা আমেৰিকাৰ ন্যায়িক আলোচনাত ৱিকিপিডিয়াৰ উল্লেখ প্ৰতি বছৰে বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৭ চনৰ এটা ৰায়দানত টেক্সাছৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ন্যায়িক ৰায়দানৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল, যুক্তি দিছিল যে ইয়াৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱে ইয়াক আইনী মতামতত কৰ্তৃত্বৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত বাধা দিয়ে।<ref>{{cite web |last1=Volokh |first1=Eugene |author1-link=Eugene Volokh |title=When should courts rely on Wikipedia? |url=https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |publisher=Reason |date=March 17, 2017 |access-date=August 21, 2021 |archive-date=August 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210821011846/https://reason.com/volokh/2017/03/17/when-should-courts-rely-on-wik/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|author=Texas Supreme Court|title=D Magazine Partners v. Rosenthal|url=http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|access-date=August 21, 2021|archive-date=June 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172812/http://www.txcourts.gov/media/1437551/150790.pdf|url-status=live}}</ref> ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ''Commr. of Customs, Bangalore vs. ACER India Pvt.'' (উদ্ধৃতি ২০০৭(১২)SCALE581) দিয়া ৰায়দানত কয় যে, 'আমি ৱিকিপিডিয়াক উল্লেখ কৰিছোঁ, কাৰণ আদালতৰ বিদ্বান অধিবক্তাই ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। ই এক অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ’বও পাৰে।" ই এটা অনলাইন বিশ্বকোষ আৰু ইয়াত যিকোনো ব্যক্তিয়ে তথ্য প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে আৰু সেইবাবেই ই প্ৰামাণিক নহ'বও পাৰে।"<ref>Sinham, B. [http://www.judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 Appeal (civil) 2321 of 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410103840/http://judis.nic.in/supremecourt/qrydisp.aspx?filename=29717 |date=April 10, 2009 }}. [[Supreme Court of India]].</ref> ==প্ৰবন্ধৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ সঁজুলি== অভিজ্ঞ সম্পাদকে প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস আৰু আলোচনা পৃষ্ঠা চাব পাৰে যদিও সাধাৰণ আৰু নতুন ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ৱিকিপিডিয়াৰ তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নে নহয় পৰীক্ষা কৰাটো ইমান সহজ নহয়। কেলিফৰ্ণিয়া, ছুইজাৰলেণ্ড আৰু জাৰ্মানীৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকল্পসমূহে আনুষ্ঠানিক বিশ্লেষণ আৰু তথ্য খনিৰ পদ্ধতিৰে সেইটো উন্নত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। চুইজাৰলেণ্ডৰপৰা অহা [[ৱিকিবু]]ৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা জাৰ্মানীৰ [[ৱিকি-ৱাচ্চ|ৱিকি ৱাচ্চে]] ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰতিটো ইংৰাজী বা জাৰ্মান প্ৰবন্ধৰ বাবে পাঁচ তাৰকা পৰ্যন্ত মূল্যায়ন দেখুৱাইছে। এই ৰেটিঙৰ এটা অংশ হৈছে ৱিকিট্ৰাষ্ট সঁজুলি যিয়ে ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধৰ একক লিখনী অংশৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বগা (বিশ্বাসযোগ্য) বা কমলা (বিশ্বাসযোগ্য নহয়) চিহ্নৰদ্বাৰা দেখুৱায়।<ref>Selena Mann: ''{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20110611194514/http://www.itworldcanada.com/blogs/cooltools/2011/01/14/new-tool-used-to-evaluate-wikipedia/55979/ New tool used to evaluate Wikipedia.]}}'' In: it-World Canada. January 14, 2011.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== o47yaosc9567awt90wk1eabxwhtrt8a 0 138147 634346 620095 2026-09-05T13:26:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634346 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = নিত্যানন্দ ৰাই | office = [[গৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)|গৃহ পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী]] | native_name = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | image = Nityanand Rai (cropped).jpg | caption = ২০১৯ চনত ৰাই | constituency = | prime_minister = [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]] | predecessor = [[কিৰেন ৰিজিজু]] | minister = [[অমিত শ্বাহ]] | successor = | footnotes = | date = | year = | source = | term_start = ৩০ মে’ ২০১৯ <br />[[হন্সৰাজ গংগাৰাম আহিৰ|এইচ. জি.আহিৰ]] (২০১৯) সৈতে সেৱা কৰে আৰু<br /> [[জি. কিষাণ ৰেড্ডী]] (২০১৯ – ২১) <br />[[নিশীথ প্ৰামাণিক|এন. প্ৰামাণিক]] আৰু [[অজয় কুমাৰ মিশ্ৰ|এ.কে মিশ্ৰ]] (২০২১ - ২০২৪)<br/>[[বন্দী সঞ্জয় কুমাৰ]]ৰ সৈতে সেৱা আগবঢ়ায় (২০২৪- বৰ্তমান) | term_end = | office2 = [[List of state presidents of the Bharatiya Janata Party|President of Bharatiya Janata Party, Bihar]] | term_start2 = 30 November 2016 | term_end2 = 15 September 2019 | predecessor2 = [[Mangal Pandey (Bihar politician)|Mangal Pandey]] | successor2 = [[Sanjay Jaiswal]] | office3 = [[Member of Parliament (India)|Member of Parliament]], [[Lok Sabha]] | predecessor3 = [[Aswamedh Devi]] | constituency3 = [[Ujiarpur (Lok Sabha constituency)|Ujiarpur]] | term_start3 = 16 May 2014 | term_end3 = | office4 = [[Bihar Legislative Assembly|Member of Bihar Legislative Assembly]] | predecessor4 = [[Rajendra Rai]] | successor4 = [[Awadhesh Singh]] | constituency4 = [[Hajipur (Vidhan Sabha constituency)|Hajipur]]<ref>{{cite web|url=https://www.elections.in/bihar/assembly-constituencies/hajipur.html|website=www.elections.in|title=Sitting and previous MLAs from Hajipur Assembly Constituency}}</ref> | term_start4 = 2000 | term_end4 = 2014 | party = [[File:BJP Flag.svg|25px]] [[Bharatiya Janata Party]] | birth_name = Nityanand Rai Yadav | birth_date = {{birth date and age|1966|01|01|df=y}} | birth_place = [[Hajipur]], [[Bihar]], [[India]] | death_date = | death_place = | spouse = Amita Rai | children = 1 Daughter | parents = | alma_mater = Raj Narayan College, Hajipur, Vaishali, [[Bihar University]] | occupation = [[Politician]] & [[Agriculturist]] | education = [[Graduation|Graduate]] | website = {{URL|http://nityanandrai.in/}} }} '''নিত্যানন্দ ৰাই''' (জন্ম ১ জানুৱাৰী ১৯৬৬)<ref name=":1">{{Cite web|date=2020-10-13|title=The rise and rise of Nityanand Rai|url=https://indianexpress.com/elections/nityanand-rai-profile-6722230/|first=Santosh|last=Singh|access-date=2020-10-13|website=The Indian Express|language=en}}</ref> এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু বৰ্তমান ভাৰত চৰকাৰৰ গৃহ পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী।<ref>{{Cite web | url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4625 |title = Members : Lok Sabha}}</ref> ২০১৪ আৰু ২০১৯ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত উজিয়াৰপুৰৰপৰা [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ২০০০ চনৰপৰা (২০০০, ফেব্ৰুৱাৰী-২০০৫, অক্টোবৰ- ২০০৫ আৰু ২০১০) সংসদৰ বাবে নিৰ্বাচিত নোহোৱালৈকে তেওঁ হাজীপুৰ সমষ্টিক বিহাৰ বিধানসভাত বিজয়ী নিৰ্বাচনত অবিৰতভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/nityanand-rai|title=Nityanand Rai|publisher=National Portal of India|access-date=14 February 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/bihar-bjp-chief-feels-sorry-for-his-controversial-comment/article20609679.ece|title=Bihar BJP chief Nityanand Rai feels 'sorry' for his controversial comment|last=Amarnath|first=Tewary|work=The Hindu|date=21 November 2017|access-date=14 February 2018}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৬৬ চনৰ ১ জানুৱাৰীত তেওঁ জন্মগ্ৰহণ কৰে। নিত্যানন্দ ৰাই যাদৱ জাতিৰ পৰিয়ালৰ।<ref>{{cite web |title=Deputy CM Tejashwi is 'fake Yadav', Nityanand Rai is 'real', says Bihar BJP |url=https://www.business-standard.com/article/politics/deputy-cm-tejashwi-is-fake-yadav-nityanand-rai-is-real-says-bihar-bjp-122082501452_1.html |website=Business Standard |date=25 August 2022 |access-date=16 April 2025}}</ref> এজন কৃষকৰ পুত্ৰ ৰাই ১৯৮১ চনৰপৰা সংঘ পৰিয়ালৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে, সেই বছৰতে এবিভিপিত ছাত্ৰ কৰ্মী হিচাপে যোগদান কৰে।<ref>{{cite web | url=https://topnewswood.com/india/the-rise-and-rise-of-nityanand-rai/ | title=The rise and rise of Nityanand Rai | date=12 October 2020 | access-date=26 July 2026 | archivedate=22 April 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422122056/https://topnewswood.com/india/the-rise-and-rise-of-nityanand-rai/ | deadurl=yes }}</ref> ৰায়ে আন্তঃজাতীয় বিবাহ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/ujiarpur-grapples-with-new-caste-equations-delimitation-changes-constituency-s-constitution-not-its-share-of-problems/cid/180458|title=Ujiarpur grapples with new caste equations - Delimitation changes constituency's constitution, not its share of problems|website=The Telegraph|accessdate=19 April 2023}}</ref> তেওঁ বিহাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা বি এ (অনাৰ্ছ) ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Nityanand Rai(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- UJIARPUR(BIHAR) - Affidavit Information of Candidate |url=https://www.myneta.info/LokSabha2024/candidate.php?candidate_id=5152 |access-date=2024-07-04 |website=www.myneta.info}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== ২০১৯ চনৰ ২৩ মে'ত ৰায় গৃহ পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী হয়।<ref>{{citation |title=PM Modi allocates portfolios. Full list of new ministers |url=https://www.livemint.com/politics/news/pm-modi-allocates-portfolios-full-list-of-new-ministers-1559288502067.html |work=[[Live Mint]] |date=31 May 2019 }}</ref> কলেজৰ এবিভিপি ইউনিটৰপৰাই ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰিছিল ৰায়ে। তেওঁৰ কলেজত ছাত্ৰ সন্থাৰ সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ২০০০ চনৰ বিহাৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত ৰায়ে টিকট পাই হাজীপুৰৰপৰা জয়ী হৈছিল। একেৰাহে চাৰিবাৰকৈ এই আসনত জয়লাভ কৰে। ২০১৪ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত ৰায়ে চুবুৰীয়া জিলাখনৰপৰা সংসদীয় নিৰ্বাচনৰ টিকট লাভ কৰিছিল কাৰণ তেওঁৰ গৃহ সমষ্টি অনুসূচিত জাতিৰ প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত আসন। নিৰ্বাচনত জয়ী হৈ উজিয়াৰপুৰৰপৰা সংসদ সদস্য হয়। ২০১৫ চনৰ বিহাৰ বিধান সভা নিৰ্বাচনত বিজেপিয়ে তেওঁক যাদৱ<ref name=":1" /> প্ৰাৰ্থী হিচাপে প্ৰচাৰৰ চেষ্টা কৰি হ্ৰাস পোৱা আৰজেডি ভোটাৰক প্ৰলোভিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। তেওঁক বিজেপি বিহাৰৰ সভাপতি হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু ২০১৯ চনৰ নিৰ্বাচনৰ পিছত দ্বিতীয় মোডী মন্ত্ৰ্যালয়ত তেওঁক ৰাজ্যিক গৃহমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিহাৰৰ ব্যক্তি]] dd9mloerkkikqj4yt83q7pvosv321pr 0 138332 634345 630917 2026-09-05T13:10:50Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634345 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |fossil_range = {{Fossil range|55|0}}<small>আদি [[ইঅ'চিন]] – বৰ্তমান</small> |image = Cocos_nucifera_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-187.jpg |image2 = Coconut 4.jpg |display_parents = 4 |genus = Cocos |parent_authority = [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|L.]] |species = nucifera |authority = L. |synonyms = * ''Coccus'' {{Au|Mill.}} * ''Calappa'' {{Au|Steck}} * ''Coccos'' {{Au|Gaertn.}} |synonyms_ref = <ref name="WCSP">{{cite web |url=https://kew.org |title=''Cocos nucifera'' L. |year=2025 |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=22 November 2025 |archive-date=11 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251111225006/https://kew.org |url-status=live }}<!--see 'Synonyms' tab--></ref> |range_map = Cocos nucifera origin native range map.svg |range_map_caption = কৃষি কৰাৰ পূৰ্বে থকা সম্ভাৱ্য স্থানীয় পৰিসৰ }} {{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''নাৰিকল''' ('''''Cocos nucifera''''') হ’ল পাম বা তাল [[পৰিয়াল (জীৱবিজ্ঞান)|পৰিয়ালৰ]] ([[Arecaceae]]) অন্তৰ্গত এবিধ উদ্ভিদ। ই '''''Cocos''''' [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণৰ]] একমাত্ৰ জীৱিত [[প্ৰজাতি]]।<ref name="WCSP"/> "নাৰিকল" শব্দটোৱে গোটেই গছজোপাক বা ইয়াৰ টান ফলটোক বুজাব পাৰে।<ref name="COD">{{cite encyclopedia |title=Coconut |encyclopedia=[[Concise Oxford Dictionary]] |editor=Pearsall, J. |year=1999 |edition=10th |location=Oxford |publisher=[[Clarendon Press]] |isbn=0-19-860287-1}}</ref> এই গছ প্ৰথমতে কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ থলুৱা উদ্ভিদ আছিল। বৰ্তমান ক্ৰান্তীয় উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত এই গছ উভৈনদীকৈ পোৱা যায়। নাৰিকল গছে খাদ্য, ইন্ধন, প্ৰসাধন সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত ঔষধ আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। পকা নাৰিকলৰ ভিতৰৰ বগা অংশটো ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ বহু মানুহৰ প্ৰধান খাদ্য। নাৰিকলৰ [[ভ্ৰূণপোষ|ভ্ৰূণপোষত]] প্ৰচুৰ পৰিমাণে জুলীয়া পদাৰ্থ থাকে। ইয়াক "[[নাৰিকলৰ পানী]]" বুলি কোৱা হয়। পকা নাৰিকলৰ শাহৰপৰা [[নাৰিকল তেল|তেল]] আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলাটোৰপৰা [[কয়লা]] আৰু আঁহযুক্ত বাকলিৰপৰা ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়। শুকান নাৰিকলৰ শাহক ক’প্ৰা বোলা হয়। ইয়াৰপৰা পোৱা তেল আৰু গাখীৰ ৰন্ধন কাৰ্য, [[চাবোন]] আৰু প্ৰসাধন সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ হয়। নাৰিকলৰ মিঠা ৰসৰপৰা পানীয় তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াক গেলাই তালৰ মদ বা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰো প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ টান খোলা, বাকলি আৰু দীঘল পাতবোৰ আচ-বাব আৰু ঘৰ সজোৱা কামত ব্যৱহাৰ হয়। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। দক্ষিণ এছিয়াৰ সংস্কৃতিটো ইয়াৰ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। [[হিন্দু]]সকলৰ বিবাহ আৰু পূজা আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[ভাৰত]]ত নাৰিকলৰ দৰে জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হৈছে। জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়। দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইয়াক কৃষি গৃহকৰণ কৰিছিল। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত তেওঁলোকৰ সামুদ্ৰিক প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে ই পূবে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ আৰু পশ্চিমে [[মাদাগাস্কাৰ]]লৈকে বিস্তাৰিত হৈছিল। দীঘলীয়া সামুদ্ৰিক যাত্ৰাত এই প্ৰজাতিটোৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ই পৰিবহণযোগ্য খাদ্য, পানী আৰু নাও নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। বহু সময়ৰ পাছত দক্ষিণ এছিয়া, আৰৱ আৰু ষোড়শ শতিকাৰপৰা ইউৰোপীয় নাৱিকসকলে [[ভাৰত মহাসাগৰ|ভাৰত]] আৰু [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ]] উপকূলত নাৰিকল বিস্তাৰ কৰে। এই পৰিচয়ৰ ভিত্তিত এই প্ৰজাতিটোক প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। ঔপনিৱেশিক যুগত ইউৰোপীয়সকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক প্ৰকাৰটো [[আমেৰিকা মহাদেশ|আমেৰিকালৈ]] লৈ গৈছিল। এই গছবোৰ ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হ’ব পাৰে। গছজোপাত বছৰত ৭৫টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণতে ৩০ তাতকৈ কম ফলহে লাগে। এই গছে ঠাণ্ডা সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ বাবে প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সম্পূৰ্ণ সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন। বহুতো পোক-পৰুৱা আৰু ৰোগে ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলায়। ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত মেট্ৰিক টন নাৰিকল উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৩% কেৱল [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[ভাৰত]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ত উৎপাদন হৈছিল। == বিৱৰণ == ''Cocos nucifera'' হ’ল এবিধ ডাঙৰ প্লাম জাতীয় গছ। ই ৩০ মিটাৰ (১০০ ফুট) পৰ্যন্ত ওখ হয়। ইয়াৰ পক্ষাকাৰ পাতবোৰ ৪-৬ মিটাৰ (১৩-২০ ফুট) দীঘল আৰু উপ-পাতবোৰ ৬০-৯০ চেণ্টিমিটাৰ (২-৩ ফুট) দীঘল হয়। পুৰণি পাতবোৰ গছৰপৰা সহজে খহি পৰে। ইয়াৰ ফলত গছৰ কাণ্ডটো মিহি হৈ পৰে।<ref name="Pradeepkumar">{{cite book |last1=Pradeepkumar |first1=T. |last2=Sumajyothibhaskar |first2=B. |last3=Satheesan |first3=K. N. |year=2008 |title=Management of Horticultural Crops |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&pg=PA539 |series=Horticulture Science Series |volume=11 |publisher=New India Publishing |pages=539–587 |isbn=978-81-89422-49-3}}</ref> উৰ্বৰ মাটিত এজোপো ওখ নাৰিকল গছত বছৰি প্ৰায় ৮০টা [[ফল]] লাগে। নতুন জাতবোৰত বছৰি ১৫০টা পৰ্যন্ত ফল লাগিব পাৰে।<ref name="Sarian">{{cite news |last=Sarian |first=Zac B. |date=18 August 2010 |title=New coconut yields high |url=http://www.mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |work=The [[Manila Bulletin]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20111119033447/http://mb.com.ph/articles/272929/new-coconut-yields-high |archive-date=19 November 2011 |access-date= 21 April 2011}}</ref> ভাৰতত নাৰিকলৰ গড় উৎপাদন প্ৰতি হেক্টৰত বছৰি ৮,০০০তকৈ অধিক।<ref name="Ravi">{{cite news |last=Ravi |first=Rajesh |date=16 March 2009 |title=Rise in coconut yield, farming area put India on top |url=http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515043307/http://www.financialexpress.com/news/rise-in-coconut-yield-farming-area-put-india-on-top/434818/0 |archive-date=15 May 2013 |access-date=21 April 2011}}</ref> ওখ জাতৰ গছবোৰত ৬ ৰপৰা ১০ বছৰত প্ৰথম ফল লাগে। এই গছবোৰ ৬০ ৰপৰা ১০০ বছৰ পৰ্যন্ত জীয়াই থাকে। চাপৰ জাতৰ গছবোৰত সোনকালে ফল লাগে যদিও ইহঁতৰ আয়ুস কম হয়।<ref name="Elzabroek">{{cite book |last=Elzebroek |first=A. T. G. |url=https://books.google.com/books?id=YvU1XnUVxFQC&pg=PA186 |title=Guide to Cultivated Plants |date=2008 |publisher=[[CAB International|CABI]] |isbn=978-1-84593-356-2 |pages=186–192}}</ref> === পুষ্পবিন্যাস === নাৰিকল গছ হ’ল উভয়লিংগ উদ্ভিদ। অৰ্থাৎ একেজোপা গছৰে একেটা [[পুষ্পবিন্যাস|পুষ্পবিন্যাসত]] মতা আৰু মাইকী দুয়োবিধ [[ফুল]] ফুলে।<ref name="Thampan 1981">{{cite book |last=Thampan |first=P.K. |year=1981 |title=Handbook on Coconut Palm |publisher=Oxford & IBH Publishing, for Department of Agriculture & Cooperation, Government of India |location=New Delhi, Bombay, and Calcutta |url=https://ia800107.us.archive.org/17/items/in.ernet.dli.2015.201473/2015.201473.Hand-Book.pdf |pages=10–11 |access-date=29 November 2025}}</ref><ref name="Kew Coconut palm">{{cite web |title=Cocos nucifera: Coconut palm |url=https://www.kew.org/plants/coconut-palm |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=29 November 2025 |archive-date=20 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251220175253/https://www.kew.org/plants/coconut-palm |url-status=live }}</ref> কেতিয়াবা এই প্ৰজাতিত [[উভয়লিঙ্গ ফুল]] থকাটো সম্ভৱ।<ref>{{cite book |last=Willmer |first=Pat |url=https://books.google.com/books?id=UVGi6W8QdO4C&pg=PA57 |title=Pollination and Floral Ecology |date=25 July 2011 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0-691-12861-0 |page=57}}</ref> মাইকী ফুলবোৰ মতা ফুলতকৈ বহু ডাঙৰ হয়।<ref name="Kew Coconut palm"/> প্ৰাপ্তবয়স্ক গছবোৰ অবিৰতভাৱে বাঢ়ি থাকে আৰু গোটেই বছৰ ধৰি পাত, ফুল আৰু ফল উৎপাদন কৰে। ফুলৰ মুকুল এটা পুষ্পবিন্যাস লৈ বিকশিত হ’বলৈ প্ৰায় ১৪ মাহ সময় লাগে। উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ মতে ই হ’ল এখন আৱৰণীৰ ভিতৰত থকা স্পেডিক্স পুষ্পবিন্যাস। এজোপা সুস্থ গছে বছৰি ১৫টা পৰ্যন্ত পুষ্পবিন্যাস উৎপাদন কৰিব পাৰে। এইবোৰ এটাৰ পিছত এটাকৈ ওলায়। গতিকে গছজোপাত সদায় ভিন্ন পৰ্যায়ৰ পুষ্পবিন্যাস দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name="Agriculture Institute 2024">{{cite web |title=Flowering and Fruiting Patterns of Coconut Trees |url=https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |publisher=Agriculture Institute |access-date=29 November 2025 |date=27 January 2024 |quote=Under optimal growing conditions, healthy mature trees produce new inflorescences every month, creating a continuous cycle of flowering and fruiting that can yield 12 to 15 spadices per year. |archive-date=24 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224060023/https://agriculture.institute/post-harvest-mgt-value-addition/flowering-fruiting-patterns-coconut-trees/ |url-status=live }}</ref><ref name="Gordon Jackson 2017">{{cite book |last1=Gordon |first1=André |last2=Jackson |first2=J. |title=Food Safety and Quality Systems in Developing Countries |date=2017 |editor=Gordon, André |volume=2 |chapter=Case study: application of appropriate technologies to improve the quality and safety of coconut water |isbn=978-0-12-801226-0 |pages=185–216}}</ref> মাইকী ফুল ফুলাৰপৰা ফল চপোৱাৰ সময়লৈকে ১১ মাহ সময় লাগে।<ref name="Ranasinghe 2015">{{cite journal |last1=Ranasinghe |first1=C.S. |last2=Silva |first2=L.R.S. |last3=Premasiri |first3=R.D.N. |title=Major determinants of fruit set and yield fluctuation in coconut (Cocos nucifera L.) |journal=Journal of the National Science Foundation of Sri Lanka |volume=43 |issue=3 |date=24 September 2015 |doi=10.4038/jnsfsr.v43i3.7955 |page=253 |doi-access=free }}</ref> নাৰিকল গছত প্ৰধানকৈ পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। অৱশ্যে বেছিভাগ চাপৰ জাতৰ গছত স্ব-পৰাগযোগ হয়।<ref name="Lutz"/><ref name="Nayar2016">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |url=https://books.google.com/books?id=pWEuDAAAQBAJ |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |publisher=[[Academic Press]] |year=2016 |isbn=978-0-12-809779-3 |pages=51–66}}</ref> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180> File:Sea View from himsori bangladesh (cropped).jpg|অৱস্থান File:Coconut tree leave.jpeg|পাতবোৰ File:Cocos nucifera (11124377083).jpg|মেল খাই অহা পুষ্পবিন্যাস<br/>মতা আৰু মাইকী ফুলৰ সৈতে File:JfBohol7038naturefvf 39.JPG|ফল থকা গছ File:Coconut germinating on Black Sand Beach, Island of Hawaii.JPG|বালিৰ ওপৰত অংকুৰিত হোৱা গুটি<br/>হাৱাই </gallery> === ফল === {| class="wikitable floatright" |+ নাৰিকলৰ<br/>উপাদানসমূহ<ref name="Novarianto 2022"/> |- ! colspan=2 | উপাদান ! colspan=2 | ভৰ/কেজি |- | colspan=3 | বাকলি || ২.০৩৩ |- | colspan=3 | নাৰিকল || ১.১২৫ |- | rowspan=3 | যাৰ ভিতৰত || খোলা || ০.৩৫৯ |- | পানী || ০.৪৯২ |- | শাহ || ০.৪৭৭ |- | colspan=3 | মুঠ || ৩.১৫৮ |} [[উদ্ভিদবিজ্ঞান|উদ্ভিদ বিজ্ঞানৰ]] মতে নাৰিকল ফলটো আচলতে এটা ড্ৰুপ বা অষ্টিল ফলহে, ই প্ৰকৃত বাদাম নহয়।<ref name="botany">{{cite web |date=December 2014 |title=Coconut botany |url=http://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |access-date=14 December 2017 |website=Agritech Portal |publisher=[[Tamil Nadu Agricultural University]] |archive-date=27 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627223453/https://agritech.tnau.ac.in/horticulture/horti_pcrops_coconut_botany.html |url-status=live }}</ref> আন ফলৰ দৰে ইয়াৰো তিনিটা স্তৰ থাকে: বহিস্তৰ, মধ্যস্তৰ আৰু অন্তস্তৰ। বহিস্তৰটো হ’ল ইয়াৰ মিহি বাহিৰৰ ছালখন। ইয়াৰ ৰং সাধাৰণতে হালধীয়া-সেউজীয়া বা হালধীয়া-মুগা হয়। মধ্যস্তৰটো আঁহেৰে গঠিত। ইয়াক [[নাৰিকলৰ আঁহ]] বোলা হয়। ইয়াৰ বহুতো পৰম্পৰাগত আৰু ব্যাৱসায়িক ব্যৱহাৰ আছে। বহিস্তৰ আৰু মধ্যস্তৰে মিলি নাৰিকলৰ "বাকলি" গঠন কৰে। আনহাতে অন্তস্তৰে নাৰিকলৰ টান "খোলাটো" গঠন কৰে। অন্তস্তৰটো প্ৰায় ৪ মিলিমিটাৰ ডাঠ হয়। ইয়াৰ শেষৰ অংশত তিনিটা স্পষ্ট অংকুৰণ ছিদ্ৰ (বীজদ্বাৰ) থাকে। ইয়াৰে দুটা ছিদ্ৰ বন্ধ হৈ থাকে (যাক "চকু" বুলি কোৱা হয়), আনহাতে এটা কাৰ্যক্ষম হৈ থাকে।<ref name="Ledo">{{cite journal |last1=Lédo |first1=Ana da Silva |last2=Passos |first2=Edson Eduardo Melo |last3=Fontes |first3=Humberto Rolemberg |last4=Ferreira |first4=Joana Maria Santos |last5=Talamini |first5=Viviane |last6=Vendrame |first6=Wagner A. |last7=Lédo |first7=Ana da Silva |last8=Passos |first8=Edson Eduardo Melo |last9=Fontes |first9=Humberto Rolemberg |last10=Ferreira |first10=Joana Maria Santos |last11=Talamini |first11=Viviane |last12=Vendrame |first12=Wagner A. |display-authors=5 |year=2019 |title=Advances in Coconut palm propagation |journal=Revista Brasileira de Fruticultura |volume=41 |issue=2 |doi=10.1590/0100-29452019159 |doi-access=free |article-number=e-159}}</ref><ref name="Armstrong">{{cite web |last1=Armstrong |first1=W. P. |title=Edible Palm Fruits |url=https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |access-date=20 April 2021 |website=Wayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History |publisher=[[Palomar College]] |archive-date=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |archivedate=2 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902172839/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ecoph10.htm |deadurl=yes }}</ref> অন্তস্তৰৰ ভিতৰৰ অংশটো ফোঁপোলা আৰু ইয়াত প্ৰায় ০.২ মিলিমিটাৰ ডাঠ এটা পাতল মুগা ৰঙৰ বীজ আৱৰণ থাকে। অন্তস্তৰটো প্ৰথম অৱস্থাত এবিধ জুলীয়া [[ভ্ৰূণপোষ]] (অৰ্থাৎ [[নাৰিকলৰ পানী]]) ৰে পূৰ্ণ হৈ থাকে। এই তৰল পদাৰ্থবিধত কোষৰ কোনো সীমা নোহোৱাকৈ মাইট’ছিছ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিভাজিত হোৱা বহুতো মুক্ত [[কোষকেন্দ্ৰ]] থাকে। বৃদ্ধি হৈ থকাৰ লগে লগে, শেষৰ মূৰৰপৰা আৰম্ভ কৰি অন্তস্তৰৰ বেৰত ভ্ৰূণপোষৰ কোষীয় স্তৰ জমাব হ’বলৈ ধৰে আৰু ই প্ৰায় ১১ মিলিমিটাৰ পৰ্যন্ত ডাঠ হয়। এইবোৰে অৱশেষত খাব পৰা টান ভ্ৰূণপোষ ("নাৰিকলৰ শাহ") গঠন কৰে, যি সময়ৰ লগে লগে টান হৈ পৰে। সৰু চুঙাকৃতিৰ [[উদ্ভিদ ভ্ৰূণ|ভ্ৰূণটো]] কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰ ঠিক তলত থকা টান ভ্ৰূণপোষৰ ভিতৰত সোমাই থাকে। অংকুৰণৰ সময়ত ভ্ৰূণটোৱে কাৰ্যক্ষম ছিদ্ৰটোৰে বাহিৰলৈ ওলাই আহে আৰু কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰৰ ভিতৰত এটা হাউষ্ট'ৰিয়াম গঠন কৰে। ই পুলিটোক পুষ্টি যোগাবলৈ টান ভ্ৰূণপোষভাগ শোষণ কৰে।<ref name="Ledo"/><ref name="duke">{{cite web |year=1983 |title=''Cocos nucifera'' L. (Source: James A. Duke. 1983. Handbook of Energy Crops; unpublished) |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603080303/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Cocos_nucifera.html |archive-date=3 June 2015 |access-date=4 June 2015 |publisher=[[Purdue University]], NewCROP – New Crop Resource}}</ref><ref name="Sugimuma">{{cite journal |last1=Sugimuma |first1=Yukio |last2=Murakami |first2=Taka |year=1990 |title=Structure and Function of the Haustorium in Germinating Coconut Palm Seed |url=https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |journal=JARQ |volume=24 |pages=1–14 |archive-date=13 June 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613121411/https://www.jircas.go.jp/sites/default/files/publication/jarq/24-1-001-014_0.pdf |url-status=live }}</ref> ফলবোৰৰ দুটা বিশেষ ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বনৰীয়া ''niu kafa'' নাৰিকলৰ ফলবোৰ দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি ডাঠ আৰু ভ্ৰূণপোষৰ পৰিমাণ কম থাকে। ইয়াৰ ফলত ফলবোৰ পানীত বেছিকৈ ওপঙি থাকিব পাৰে, যিটো সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ অতি উপযোগী। আনহাতে কৃষি কৰা ''niu vai'' প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৱিকলবোৰ ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ হয়, যাৰ বাকলি পাতল, বেছি ভ্ৰূণপোষ আৰু প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[নাৰিকলৰ পানী]] থাকে।<ref name="Lebrun"/><ref name="Shukla"/><ref name="Lutz"/> জাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটা পূৰঠ ফলৰ ওজন প্ৰায় ১.৪ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> ইণ্ডোনেছিয়াৰ একবিংশ শতিকাৰ বিডো জাতৰ এটা ফলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৩.১৫৮ কিলোগ্ৰাম হয়।<ref name="Novarianto 2022">{{cite journal |last1=Novarianto |first1=H. |last2=Mawardi |first2=S. |last3=Tulalo |first3=M. A. |title=The Bido variety is an essential genetic material for coconut breeding |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=974 |issue=1 |date=1 January 2022 |doi=10.1088/1755-1315/974/1/012056 |article-number=012056 |doi-access=free |bibcode=2022E&ES..974a2056N }}</ref> [[File:Coconut half exocarp removed.jpg|thumb|upright|বাকলি আংশিকভাৱে গুচোৱা ফল, ইয়াৰ অন্তস্তৰৰ টান পাতল খোলা ( বাঁওফালে) আৰু বহিস্তৰৰ নাৰিকলৰ আঁহ (সোঁফালে) দেখা গৈছে]] নাৰিকলবোৰ বাকলি নোহোৱাকৈ ৰপ্তানি কৰা হয়; [[আইভৰী ক’ষ্টৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৫৭৫ গ্ৰাম হয়, আনহাতে [[ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ|ডমিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ]] বাকলি গুচোৱা নাৰিকলৰ গড় ওজন প্ৰায় ৭০০ গ্ৰাম হয়।<ref>{{cite news |last1=Gerbaud |first1=Pierre |last2=Audibert |first2=Olivier |last3=Bourdeix |first3=Roland |title=Close-up: Coconut |url=https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |access-date=29 November 2025 |work=FRuiTROP |issue=193 |publisher=CIRAD |date=October 2011 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207062004/https://agritrop.cirad.fr/562361/1/ID562361.pdf |url-status=live }}</ref> নাৰিকল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহত ঘৰুৱাভাৱে বিক্ৰী কৰা নাৰিকলৰ সাধাৰণতে বাকলি গুচোৱা নহয়। অপূৰঠ নাৰিকলবোৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ৬ ৰপৰা ৮ মাহ) নাৰিকলৰ পানী আৰু কোমল জেলিৰ দৰে নাৰিকলৰ শাহৰ (যাক "ডাব নাৰিকল", "কেঁচা নাৰিকল" বা "পানী নাৰিকল" বুলি জনা যায়) বাবে বিক্ৰী কৰা হয়, য’ত ফলটোৰ প্ৰাকৃতিক ৰংটো চকুৰ বাবে বেছি আকৰ্ষণীয় হয়।<ref name="Paull">{{cite book |last1=Paull |first1=Robert E. |url=https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |title=Coconut: Postharvest Quality-Maintenance Guidelines |last2=Ketsa |first2=Saichol |date=March 2015 |publisher=College of Tropical Agriculture and Human Resources, [[University of Hawai{{okina}}i at Mānoa]] |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/https://www.ctahr.hawaii.edu/oc/freepubs/pdf/F_N-45.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="postharvest">{{cite book |url=http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |title=Coconut: Postharvest Care and Market Preparation |date=May 2004 |publisher=Ministry of Fisheries, Crops and Livestock, New Guyana Marketing Corporation, National Agricultural Research Institute |series=Technical Bulletin No. 27 |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420152223/http://agriculture.gov.gy/wp-content/uploads/2016/01/Coconut.pdf |url-status=live }}</ref> অৱশ্যে ৰপ্তানিৰ বাবে বিক্ৰী কৰা সম্পূৰ্ণ পূৰঠ গোটেই নাৰিকলবোৰৰ (ফুল ফুলাৰপৰা ১১ ৰপৰা ১৩ মাহ) পৰিবহণৰ বাবে ওজন আৰু আয়তন কমাবলৈ সাধাৰণতে বাকলি গুচাই লোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত তিনিটা ছিদ্ৰ থকা নাৰিকলৰ উদং "খোলাটো" ওলাই পৰে, যিবোৰ ফুলৰ তিনিটা গৰ্ভপত্ৰৰ অৱশিষ্ট অংশ। যিবোৰ দেশত থলুৱাভাৱে নাৰিকল খেতি কৰা নহয়, সেইবোৰ দেশত এই ৰূপটো বেছি পৰিচিত। বাকলি গুচোৱা নাৰিকলবোৰ গ্ৰাহকৰ বাবে খোলিবলৈ সহজ হয়, কিন্তু ১২°C-১৫°C উষ্ণতাত ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ সময়সীমা প্ৰায় দুইৰপৰা তিনি সপ্তাহ বা ০°C-১.৫°C উষ্ণতাত ২ মাহলৈকে চুটি হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, বাকলি থকা পূৰঠ নাৰিকল সাধাৰণ কোঠাৰ উষ্ণতাত তিনিৰপৰা পাঁচ মাহলৈকে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়।<ref name="Paull"/><ref name="postharvest"/> === শিপা === প্লাম গছ কোনো মুখ্য শিপা বা শিপা নোম নাথাকে, কিন্তু ইয়াৰ এটা গুচ্ছ শিপা প্ৰণালী থাকে।<ref name="Thampan 1981"/> ই বহুতো পাতল শিপাৰে গঠিত যিবোৰ মাটিৰ উপৰিভাগৰ ওচৰত উদ্ভিদজোপাৰপৰা বাহিৰৰফালে বাঢ়ি যায়। সুস্থিৰতাৰ বাবে কেৱল কেইডালমান শিপাহে মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে। ইয়াক গুচ্ছ বা অপস্থানীয় শিপা প্ৰণালী বুলি জনা যায়, আৰু ই ঘাঁহ জাতীয় প্ৰজাতিৰ এটা বৈশিষ্ট্য। গছজোপাত ২,০০০–৪,০০০ ডাল অপস্থানীয় শিপা গজিব পাৰে, যাৰ প্ৰতিডালৰ ব্যাস প্ৰায় ১ চেণ্টিমিটাৰ হয়। গছজোপাই নতুন শিপা উৎপাদন কৰাৰ লগে লগে নষ্ট হৈ যোৱা শিপাবোৰ নিয়মিতভাৱে সলনি হৈ থাকে।<ref name="agro">{{cite book |date=April 2006 |editor=Elevitch, C. R. |chapter=''Cocos nucifera'' (coconut), version 2.1 |url=http://www.agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020005217/http://agroforestry.net/tti/Cocos-coconut.pdf |archive-date=20 October 2013 |access-date=22 December 2016 |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |publisher=Permanent Agriculture Resources |location=Hōlualoa, Hawaii}}</ref> == শ্ৰেণীবিভাজন == === শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস === ছুইডেনৰ উদ্ভিদবিজ্ঞানী তথা শ্ৰেণীবিভাজনবিদ [[কেৰ'লাছ লিনিয়াছ|কেৰ'লাছ লিনিয়াছে]] ১৭৫৩ চনত তেওঁৰ '[[স্পেচিছ প্লেণ্টাৰাম]]' (''Species Plantarum'') নামৰ কিতাপখনত ''Cocos nucifera'' প্ৰজাতিটোৰ আনুষ্ঠানিক বিৱৰণ দিছিল।<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |title=[[Species Plantarum]] |year=1753 |page=1188}}</ref> এই নামটো উদ্ভিদ বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="WCSP"/> ১৭৬৮ চনত ইংৰাজ উদ্ভিদবিজ্ঞানী [[ফিলিপ মিলাৰ|ফিলিপ মিলাৰে]] তেওঁৰ 'দ্য গাৰ্ডেনাৰ্ছ ডিকচনেৰী' (''The Gardeners Dictionary'') নামৰ কিতাপখনত এই উদ্ভিদজোপাক ''Palma cocos'' বুলি পুনৰ বৰ্ণনা কৰিছিল, যিটো নাম বৰ্তমান এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Miller |first=Philip |author-link=Philip Miller |title=[[The Gardeners Dictionary]] |edition=8th |volume=2 |year=1768}}</ref><ref name="WCSP"/> ১৮৯১ চনত জাৰ্মান উদ্ভিদবিজ্ঞানী অট’ কুণ্টজেই তেওঁৰ 'ৰেভিচিঅ’ জেনেৰাম প্লেণ্টাৰাম' (''Revisio Generum Plantarum'') ত ইয়াক ''Calappa nucifera'' নাম দিছিল, ইয়াকো এটা সমাৰ্থক শব্দ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Kuntze |first=Otto |author-link=Otto Kuntze |title=[[Revisio Generum Plantarum]] |volume=2 |page=982 |year=1891}}</ref><ref name="WCSP"/> === ব্যুৎপত্তি === [[গণ (জীৱবিজ্ঞান)|গণগত নাম]] ''Cocos'' আৰু ইয়াৰ সাধাৰণ নামটো ১৬ শতিকাৰ [[পৰ্তুগীজ ভাষা|পৰ্তুগীজ]] শব্দ '[[ক’ক’ (লোককথা)|ক’ক’]]' (''coco'') ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'মূৰ' বা 'লাওখোলা'। নাৰিকলৰ খোলাটোত থকা তিনিটা দাগ বা ছিদ্ৰই এটা মুখৰ আকৃতিৰ আভাস দিয়ে বাবেই ইয়াক এই নাম দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Dalgado |first=Sebastião |url=https://archive.org/details/glossriolusoas00dalguoft/page/n363/mode/2up |title=Glossário luso-asiático |publisher=Coimbra, Imprensa da Universidade |year=1919 |volume=1 |page=291}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coco |title=coco |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204120016/https://www.etymonline.com/word/coco |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.etymonline.com/word/coconut |title=coconut |website=Online Etymology Dictionary |access-date=3 May 2020 |archive-date=3 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003101721/https://www.etymonline.com/word/coconut |url-status=live }}</ref><ref name="Losada">{{cite book |last=Losada |first=Fernando Díez |year=2004 |title=La tribuna del idioma |url=https://books.google.com/books?id=RxGv6tMX2QcC&pg=PT481 |language=es |publisher=Editorial Tecnologica de CR |page=481 |isbn=978-9977-66-161-2}}</ref> ১৫২১ চনত পৰ্তুগীজ আৰু [[স্পেইনৰ লোক|স্পেনিছ]] অন্বেষণকাৰীসকলে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জ|প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপবাসীসকলৰ]] সৈতে কৰা সাক্ষাৎকাৰৰপৰা এই নামটো আহিছে। নাৰিকলৰ খোলাটোৱে তেওঁলোকক পৰ্তুগীজ লোককথাত বৰ্ণিত 'ক’ক’' বা 'কোকা' নামৰ [[ভূত|ভূতলৈ]] মনত পেলাই দিছিল।<ref name="Losada"/><ref>{{cite book |last=Figueiredo |first=Cândido |year=1940 |title=Pequeno Dicionário da Lingua Portuguesa |language=pt |location=Lisbon |publisher=Livraria Bertrand}}</ref> পশ্চিমীয়া দেশবোৰত এই ফলটোক প্ৰথমতে 'নাক্স ইণ্ডিকা' (''nux indica'') বুলি কোৱা হৈছিল। ১২৮০ চনত [[সুমাট্ৰা]]ত থকাৰ সময়ত [[মাৰ্ক’ প’ল’|মাৰ্ক’ প’ল’ৱে]] এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দটো সেই সময়ৰ আৰবী নাম {{Lang|ar|جوز هندي}} (''jawz hindī'') ৰ অনুবাদ আছিল, যাৰ অৰ্থ 'ভাৰতীয় বাদাম'।<ref name="Elzabroek"/> ১৫১০ চনত প্ৰকাশিত লুডোভিকো ডি ভাৰ্থেমাৰ 'ইটিনেৰেৰিঅ’’ (''Itinerario'') আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ 'হৰ্টাচ ইণ্ডিকাচ মালাবাৰিকাচ' ত নাৰিকলৰ বিতং বিৱৰণ পোৱা যায়। তাত ইয়াৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]]/[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]] নাম 'থেংগা' (''Thenga'') ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Grimwood1">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 1.</ref> [[প্ৰজাতিগত নাম (উদ্ভিদবিজ্ঞান)|প্ৰজাতিগত নাম]] ''nucifera'' ৰ অৰ্থ হ’ল "বাদাম ধাৰণ কৰা।" ই [[লেটিন ভাষা|লেটিন]] শব্দ ''nux'' (বাদাম) আৰু ''fera'' (ধাৰণ কৰা) ৰপৰা আহিছে।<ref>{{cite web |title=National Flower – Nelumbo nucifera |url=http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |access-date=19 February 2021 |publisher=ENVIS Resource Partner on Biodiversity |archive-date=14 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214234437/http://bsienvis.nic.in/files/National%20Flower_Nelumbo%20nucifera_26.9.14.pdf |url-status=live }}</ref> == উৎপত্তি == === জীৱাশ্মৰ ইতিহাস === [[File:Miocene coconut.jpg|thumb|[[নিউজিলেণ্ড]]ৰ মায়’চিন যুগৰ জীৱাশ্ম ''Cocos zeylandica''। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় এটা [[ষ্ট্ৰবেৰী]]ৰ সমান আৰু ই ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ দীঘল। |alt=সৰু ক’লা পৰি যোৱা জীৱাশ্ম]] নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মৰ এক বৃহৎ অংশ বিশ্বৰ মাত্ৰ দুটা অঞ্চলৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল দুটা হ’ল [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় [[ভাৰত]]। অৱশ্যে নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্মসমূহ এতিয়াও অনুমাণিক হৈয়েই আছে। কাৰণ এইবোৰ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন।<ref name="Nayar2016"/> আটাইতকৈ পুৰণি নাৰিকল সদৃশ উদ্ধাৰ হোৱা জীৱাশ্মবিধ আছিল ''Cocos zeylandica''। ই সৰু ফল থকা এবিধ জীৱাশ্ম প্ৰজাতি আছিল। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় ৩.৫ চেণ্টিমিটাৰ × ১.২ৰপৰা ২.৫চেণ্টিমিটাৰ আছিল। এই জীৱাশ্মবিধ নিউজিলেণ্ডৰ মায়’চিন যুগৰ (প্ৰায় ২৩ ৰপৰা ৫.৩ নিযুত বছৰ পূৰ্বে) আছিল। তেতিয়াৰপৰা নিউজিলেণ্ডত ইঅ'চিন, অলিগ’চিন আৰু সম্ভৱতঃ হ’ল’চিন যুগৰ অনিশ্চিত সম্পৰ্ক থকা অনুৰূপ ফলৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে।<ref name="Nayar2016"/><ref name="Conran2015">{{cite journal|publisher=[[Linnean Society]]|last1=Conran |first1=John G. |last2=Bannister |first2=Jennifer M. |last3=Lee |first3=Daphne E. |last4=Carpenter |first4=Raymond J. |last5=Kennedy |first5=Elizabeth M. |last6=Reichgelt |first6=Tammo |last7=Fordyce |first7=R. Ewan |display-authors=5 |year=2015 |title=An update of monocot macrofossil data from New Zealand and Australia |journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=178 |issue=3 |pages=394–420 |doi=10.1111/boj.12284 |doi-access=free}}</ref> পশ্চিম-কেন্দ্ৰীয় ভাৰতৰ ডেক্কান ট্ৰেপছত নাৰিকল সদৃশ ফল, পাত আৰু কাণ্ডৰ বহুতো জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''Palmoxylon sundaran'', ''Palmoxylon insignae'' আৰু ''Palmocarpon cocoides'' ৰ দৰে মৰ্ফ’টাক্সাবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। নাৰিকল সদৃশ ফলৰ জীৱাশ্মৰ ভিতৰত ''Cocos intertrappeansis'', ''Cocos pantii'' আৰু ''Cocos sahnii'' অন্যতম। ইয়াৰে কিছুমানক সাময়িকভাৱে আধুনিক ''C.&nbsp; nucifera'' বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ''C.&nbsp; palaeonucifera'' আৰু ''C.&nbsp; binoriensis'' নামৰ দুটা নমুনা অন্যতম। এই দুয়োটাকে লেখকসকলে প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ মাষ্ট্ৰিকটিয়ান–দানিয়ান যুগৰ (৭০ ৰপৰা ৬২ নিযুত বছৰ আগৰ) বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ''C.&nbsp; binoriensis'' ক ''C.&nbsp; nucifera'' ৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱাশ্ম বুলি দাবী কৰা হৈছে।<ref name="Srivastava2014">{{cite journal |last1=Srivastava |first1=Rashmi |last2=Srivastava |first2=Grav |year=2014 |title=Fossil fruit of ''Cocos'' L. (Arecaceae) from Maastrichtian-Danian sediments of central India and its phytogeographical significance |url=https://www.researchgate.net/publication/261107861 |journal=Acta Palaeobotanica |volume=54 |issue=1 |pages=67–75 |doi=10.2478/acpa-2014-0003 |doi-access=free}}</ref><ref name="Nayar2016"/><ref name="Singh2016">{{cite journal |last1=Singh |first1=Hukam |last2=Shukla |first2=Anumeha |last3=Mehrotra |first3=R. C. |year=2016 |title=A Fossil Coconut Fruit from the Early Eocene of Gujarat |url=http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |journal=[[Journal of the Geological Society of India]] |volume=87 |issue=3 |pages=268–270 |doi=10.1007/s12594-016-0394-9 |bibcode=2016JGSI...87..268S |access-date=10 January 2019 |sand2cid=131318482 |url-access=subscription |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112035555/http://www.geosocindia.org/index.php/jgsi/article/view/88633 |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ আন দুটা অঞ্চলৰপৰা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম পোৱাৰ তথ্য পোৱা গৈছে। সেই অঞ্চল দুটা হ’ল [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[কলম্বিয়া]]। অষ্ট্ৰেলিয়াত চিঞ্চিলা ছেণ্ড ফৰ্মেশ্যনৰপৰা ১০ x ৯.৫ চেণ্টিমিটীৰ জোখৰ এটা নাৰিকল সদৃশ জীৱাশ্ম ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সময়সীমা একেবাৰে শেষৰ প্লাইঅ'চিন বা প্ৰাৰম্ভিক প্লেীষ্ট’চিন যুগৰ বুলি ধৰা হৈছে। ৰিগবীয়ে (১৯৯৫) ইয়াৰ আকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক আধুনিক ''Cocos nucifera'' ৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Srivastava2014"/><ref name="Nayar2016"/> কলম্বিয়াত মধ্যৰপৰা শেষ পেলিঅ’চিন যুগৰ চেৰেজোন ফৰ্মেশ্যনৰপৰা এটা নাৰিকল সদৃশ ফল উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে জীৱাশ্ম হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত ফলটো চেপেটা হৈ পৰিছিল। সেইবাবে ইয়াত Cocoseae জনজাতিৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিটা ছিদ্ৰ আছিলনে নাই তায় নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। তথাপি এটা অধ্যয়নে ফলটোৰ আকাৰ আৰু খাঁজকাটি থকা আকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইয়াক ''Cocos'' গণৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="Gomez-Navarro2009">{{cite journal |last1=Gomez-Navarro |first1=Carolina |last2=Jaramillo |first2=Carlos |last3=Herrera |first3=Fabiany |last4=Wing |first4=Scott L. |last5=Callejas |first5=Ricardo |year=2009 |title=Palms (Arecaceae) from a Paleocene rainforest of northern Colombia |journal=[[American Journal of Botany]] |volume=96 |issue=7 |pages=1300–1312 |doi=10.3732/ajb.0800378 |pmid=21628279 |bibcode=2009AmJB...96.1300G }}</ref> === বংশবৃত্তগত ইতিহাস === ২০১৬ চনৰ তাল গছৰ এটা আণৱিক বংশবৃত্তগত বিশ্লেষণে ''Cocos'' গণক Cocoseae জনজাতিৰ ভিতৰত স্থান দিছে:<ref>{{cite book |last=Gunn |first=Bee Fong |title=Phylogenomics of the coconut (Cocos nucifera L.) |year=2016 |publisher=[[Australian National University]] (PhD thesis) |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstreams/98d7d3c7-600e-4ead-963e-337362a11b0e/download}}</ref> {{clade |label1=Cocoseae |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কঁটকীয়া পাম ''Bactris'' |2={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Elaeis oleifera'' (আমেৰিকান তেল পাম) |2={{clade |1={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Beccariophoenix madagascariensis'' |2={{clade |1=মাদাগাস্কাৰৰ ''Voanioala gerardii'' (বৰ্ষাৰণ্যৰ নাৰিকল) |2=দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ''Jubaeopsis'' }} }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য চিলীৰ ''Jubaea chilensis'' (চিলিয়ান ৱাইন প্লাম) |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Butia'' }} |2={{clade |1={{clade |1=মধ্য আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাৰ কাঁট নোহোৱা পাম ''Attalea '' |2={{clade |1=উত্তৰ এণ্ডিজৰ ''Parajubaea'' পাম |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ সহবাসী পাম ''Allagoptera'' }} }} |2={{clade |1='''''Cocos nucifera''''' ('''নাৰিকল গছ''') |2=দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ''Syagrus'' পাম }} }} }} }} }} }} }} === মানৱ বিস্তাৰ === [[File:Wa'a kaulua.jpg|thumb|left|কেটা মাৰান বা দ্বি-কাণ্ডযুক্ত নাৱে [[অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকল|অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলক]] [[ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চল|ইণ্ডো-প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ]] দ্বীপসমূহ উপনিৱেশ কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰব্ৰজন কৰাৰ সময়ত নাৰিকলৰ বিস্তাৰ ঘটাইছিল।<ref name="Mahdi1999">{{cite book |last=Mahdi |first=Waruno |title=Archaeology and Language III: Artefacts languages, and texts |publisher=[[Routledge]] |year=1999 |isbn=978-0-415-10054-0 |editor-last=Blench |editor-first=Roger |series=One World Archaeology |volume=34 |pages=144–179 |chapter=The Dispersal of Austronesian boat forms in the Indian Ocean |editor-last2=Spriggs |editor-first2=Matthew}}</ref><ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |url=https://archive.org/details/wangkaaustronesi0000dora |date=1981 |publisher=[[Texas A&M University Press]] |isbn=978-0-89096-107-0}}</ref><ref name="Johns">{{cite journal |last1=Johns |first1=D. A. |last2=Irwin |first2=G. J. |last3=Sung |first3=Y. K. |date=29 September 2014 |title=An early sophisticated East Polynesian voyaging canoe discovered on New Zealand's coast |journal=[[PNAS]] |volume=111 |issue=41 |pages=14728–14733 |bibcode=2014PNAS..11114728J |doi=10.1073/pnas.1408491111 |pmc=4205625 |pmid=25267657 |doi-access=free}}</ref>]] জিনীয় অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চল। তাতে ইয়াৰ আটাইতকৈ বেছি জিনীয় বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায়।<ref name="Perera">{{cite book |last1=Vollmann |first1=Johann |url=https://books.google.com/books?id=Y_heb_lB3qoC&pg=PA370 |title=Oil Crops |last2=Rajcan |first2=Istvan |date=18 September 2009 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-77594-4 |pages=370–372}}</ref><ref name="agro"/><ref name="Baudouin2008">{{cite journal |last1=Baudouin |first1=Luc |last2=Lebrun |first2=Patricia |date=26 July 2008 |title=Coconut (''Cocos nucifera'' L.) DNA studies support the hypothesis of an ancient Austronesian migration from Southeast Asia to America |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=56 |issue=2 |pages=257–262 |doi=10.1007/s10722-008-9362-6 |s2cid=19529408}}</ref><ref name="Gunn2011">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee F. |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |last4=Ingvarsson |first4=Pär K. |date=22 June 2011 |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmc=3120816 |pmid=21731660 |doi-access=free}}</ref> ইয়াৰ খেতি আৰু বিস্তাৰ অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁলোকে নিজৰ বসতিস্থলৰ দ্বীপবোৰলৈ নাৱেৰে নাৰিকল কঢ়িয়াই লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016">{{cite journal |last1=Crowther |first1=Alison |last2=Lucas |first2=Leilani |last3=Helm |first3=Richard |last4=Horton |first4=Mark |last5=Shipton |first5=Ceri |last6=Wright |first6=Henry T. |last7=Walshaw |first7=Sarah |last8=Pawlowicz |first8=Matthew |last9=Radimilahy |first9=Chantal |last10=Douka |first10=Katerina |last11=Picornell-Gelabert |first11=Llorenç |last12=Fuller |first12=Dorian Q. |last13=Boivin |first13=Nicole L. |display-authors=5 |date=14 June 2016 |title=Ancient crops provide first archaeological signature of the westward Austronesian expansion |journal=PNAS |volume=113 |issue=24 |pages=6635–6640 |doi=10.1073/pnas.1522714113 |pmc=4914162 |pmid=27247383 |doi-access=free |bibcode=2016PNAS..113.6635C }}</ref><ref name="Brouwers2011">{{cite web |last1=Brouwers |first1=Lucas |date=1 August 2011 |title=Coconuts: not indigenous, but quite at home nevertheless |url=https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |access-date=10 January 2019 |website=Scientific American |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327202713/https://blogs.scientificamerican.com/thoughtomics/httpblogsscientificamericancomthoughtomics20110801coconuts-not-indigenous-but-quite-at-home-nevertheless/ |url-status=live }}</ref> ভাষাতাত্ত্বিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু জিনীয় প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে অষ্ট্ৰনেচীয় সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত (প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ ৰপৰা ১৫০০) দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ খেতি কৰিছিল।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid"/> বতাহ আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ ওপৰত আধাৰিত ড্ৰিফ্ট মডেলসমূহে দেখুৱাইছে যে নাৰিকলবোৰ কোনো সহায় নোহোৱাকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰ পাৰ হৈ ওপঙি যাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে এই বিস্তাৰত মানুহৰ সহায় আছিল।<ref name="coco">{{cite journal |last1=Gunn |first1=Bee |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Olsen |first3=Kenneth M. |title=Independent Origins of Cultivated Coconut (''Cocos nucifera'' L.) in the Old World Tropics |journal=[[PLOS One]] |year=2011 |volume=6 |issue=6 |article-number=e21143 |doi=10.1371/journal.pone.0021143 |pmid=21731660 |pmc=3120816 |bibcode=2011PLoSO...621143G |doi-access=free}}</ref> {{multiple image |direction = vertical |width = 300 |image2 = Historical Introduction of Coconuts (Gunn, Baudouin,& Olsen, 2011).png |caption2 = [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] আৰু দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ মূল বৈচিত্ৰ্যৰ কেন্দ্ৰসমূহৰপৰা নাৰিকলৰ অনুমাণিক ঐতিহাসিক পৰিচয়<ref name="Gunn2011"/><ref name="Lutz">{{cite web |last1=Lutz |first1=Diana |date=24 June 2011 |title=Deep history of coconuts decoded |url=https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |website=The Source |access-date=10 January 2019 |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153000/https://source.wustl.edu/2011/06/deep-history-of-coconuts-decoded/ |url-status=live }}</ref><ref name="Brouwers2011"/> |image1 = Geographical distributions of Indo-Atlantic and Pacific coconut subpopulations.png |caption1 = ইণ্ডো-আটলাণ্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ উপ-সংখ্যাৰ ভৌগোলিক বিতৰণ আৰু ইহঁতৰ জিনীয় গঠন<ref name="Gunn2011"/> }} নাৰিকলক দুটা উপ-জনসংখ্যাত ভাগ কৰা হৈছে। এটা হ’ল দ্বীপপুঞ্জ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোট আৰু আনটো হ’ল ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ দক্ষিণ অংশৰ ইণ্ডো-আটলাণ্টিক গোট। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় গোটটো স্পষ্টভাৱে পোহনীয়া কৰা জাত। ইহঁত চাপৰ হয়, স্ব-পৰাগযোগ ঘটে আৰু ইহঁতৰ ''niu vai'' ফলত বাকলিতকৈ শাহৰ অনুপাত বেছি থাকে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ বিতৰণ অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে বসতি স্থাপন কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে খাপ খায়, বিশেষকৈ [[মাদাগাস্কাৰ]]। এই দ্বীপটোৰ নাৰিকলবোৰত দুয়োটা উপ-জনসংখ্যাৰ জিনীয় মিশ্ৰণ দেখা যায়। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে তাত প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ সৈতে বংশবৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name="Gunn2011"/><ref name="Crowther2016"/> যদিও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ ৰপৰা ৫০০ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই ইংগিত দিয়ে যে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল পৰৱৰ্তী সময়ত [[দ্ৰাবিড় লোকসকল|দ্ৰাবিড় লোকসকলে]] স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰিছিল, কেৱল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলতহে চাপৰ প্ৰকৃতি, স্ব-পৰাগযোগ আৰু ঘূৰণীয়া ফলৰ দৰে স্পষ্ট পোহনীয়া লক্ষণ দেখা যায়। ইয়াৰ বিপৰীতে, ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলত পূৰ্বপুৰুষৰ লক্ষণ যেনে ওখ প্ৰকৃতি আৰু দীঘলীয়া ত্ৰিকোণীয় ফল দেখা যায়।<ref name="Lew"/><ref name="Gunn2011"/><ref name="Baudouin2008"/><ref name="scid">{{cite news |title=Deep history of coconuts decoded: Origins of cultivation, ancient trade routes, and colonization of the Americas |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2011/06/110624142037.htm |access-date=22 April 2021 |work=[[ScienceDaily]] |publisher=[[Washington University in St. Louis]] |date=24 June 2011}}</ref> জিনীয় অধ্যয়নে কলম্বিয়াৰ পূৰ্বৰ যুগত [[পানামা]]ত নাৰিকলৰ জনসংখ্যা থকাটো নিশ্চিত কৰিছে। অৱশ্যে ই তাত থলুৱা উদ্ভিদ নহয় আৰু ফাউণ্ডাৰ ইফেক্টৰ ফলত হোৱা জিনীয় বটলনেক প্ৰদৰ্শন কৰে। আমেৰিকা মহাদেশৰ নাৰিকলবোৰ [[ফিলিপাইনছ]]ৰ নাৰিকলৰ সৈতে আটাইতকৈ বেছি সম্পৰ্কিত। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে নাৰিকলবোৰ সাগৰীয় সোঁতৰ দৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে অহা নাছিল। বৰঞ্চ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ চনৰপৰাই প্ৰাৰম্ভিক অষ্ট্ৰনেচীয় নাৱিকসকলে আমেৰিকালৈ লৈ গৈছিল।<ref name="Baudouin2008"/><ref name="Brouwers2011"/><ref name=Ward>{{cite journal |last1=Ward |first1=R. G. |last2=Brookfield |first2=M. |year=1992 |title=Special Paper: the dispersal of the coconut: did it float or was it carried to Panama? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biogeography_1992-09_19_5/page/467 |journal=[[Journal of Biogeography]] |volume=19 |issue=5 |pages=467–480 |doi=10.2307/2845766 |jstor=2845766 |bibcode=1992JBiog..19..467W }}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত, ১৬ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি স্পেনিছ ইষ্ট ইণ্ডিজৰপৰা মণিলা গেলিয়নৰ জৰিয়তে প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকল [[মেক্সিকো]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে, আৰৱ আৰু পাৰ্চী ব্যৱসায়ীসকলে ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ উপকূললৈ বিস্তাৰিত কৰিছিল। ১৬ শতিকাৰপৰা পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাৰ উপনিৱেশৰপৰা ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকল [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। প্ৰথমে পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ উপকূললৈ আৰু তাৰ পিছত [[কেৰিবিয়ান অঞ্চল|কেৰিবিয়ান]] আৰু [[ব্ৰাজিল]]লৈ ইয়াক লৈ যোৱা হৈছিল।<ref name="Gunn2011"/> === কৃষিকৰণ === নাৰিকলক বহলভাৱে দুটা ফলৰ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি। এটা হ’ল ডাঠ বাকলি আৰুকোণীয়া ফল থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ''niu kafa'' ৰূপ আৰু আনটো হ’ল পাতল বাকলি, ঘূৰণীয়া ফল আৰু অধিক ভ্ৰূণপোষ বা শাহ থকা ''niu vai'' ৰূপ। এই শব্দবোৰ চামোগান ভাষাৰ।<ref name="Gunn2011"/><ref name=Lebrun/><ref name=Harries/> ''niu kafa'' ৰূপটো হ’ল বন্য পূৰ্বপুৰুষৰ প্ৰকাৰ। ইয়াৰ বীজটো সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ডাঠ বাকলি থাকে। সাগৰত ওপঙি থকাত সহায় কৰিবলৈ ইয়াৰ আকৃতিকোণীয়া আৰু বেছি খাঁজকাটি থকা হয়। ই ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ প্ৰধান ৰূপ।<ref name=Lebrun/><ref name="Gunn2011"/> অৱশ্যে ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণত ৰছীৰ উৎস হিচাপে অষ্ট্ৰনেচীয় বস্তুগত সংস্কৃতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] উৎপাদনৰ বাবে কিছু পৰিমাণে ডাঠ বাকলি থকা ফল নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="Lew"/> <gallery class=center mode=nolines widths=180 heights=180 caption="দুটা প্ৰধান ফলৰ প্ৰকাৰ"> File:Cocos nucifera (coconut) 5 (38507429165).jpg|বন্য আৰু ইণ্ডো-আটলাণ্টিক নাৰিকলৰ ''niu kafa'' ৰূপ। সম্ভৱতঃ ঘৰ আৰু নাও নিৰ্মাণৰ বাবে অধিক আঁহ পাবলৈ ইয়াক বাছনি কৰা হৈছিল File:Cocos nucifera (coconut) 2 (39384972311).jpg|খেতি কৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ ''niu vai'' ৰূপ। অধিক শাহ আৰু [[নাৰিকলৰ পানী|পানী]] তথা কম বাকলিৰ বাবে ইয়াক কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল </gallery> ''niu vai'' ৰূপটো হ’ল প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলত প্ৰধানকৈ থকা পোহনীয়া ৰূপ। অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে ইহঁতৰ ডাঙৰ ভ্ৰূণপোষ-বাকলিৰ অনুপাত আৰু অধিক নাৰিকলৰ পানীৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁতক কৃত্ৰিমভাৱে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীৰ সংৰক্ষণ হিচাপে ইহঁত অধিক উপযোগী হৈ পৰিছিল। এই ঘূৰণীয়া, পাতল বাকলি থকা ফলটোৰ কম ওপঙি থকা ক্ষমতা আৰু অধিক ভংগুৰতাই কোনো প্ৰভাৱ পেলোৱা নাছিল। কাৰণ মানুহে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰু খেতিপথাৰত ৰুবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=Lebrun>{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Seguin |first2=M. |last3=Grivet |first3=L. |last4=Baudouin |first4=L. |year=1998 |title=Genetic diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) revealed by restriction fragment length polymorphism (RFLP) markers |url=https://archive.org/details/sim_euphytica_1998_101_1/page/103 |doi=10.1023/a:1018323721803 |journal=Euphytica |volume=101 |pages=103–108 |s2cid=19445166}}</ref><ref name=Shukla>{{cite journal |last1=Shukla |first1=A. |last2=Mehrotra |first2=R. C. |last3=Guleria |first3=J. S. |year=2012 |title=Cocos sahnii Kaul: A ''Cocos nucifera'' L.-like fruit from the Early Eocene rainforest of Rajasthan, western India |journal=Journal of Biosciences |volume=37 |issue=4 |pages=769–776 |doi=10.1007/s12038-012-9233-3 |pmid=22922201 |s2cid=14229182 }}</ref> বিচমাৰ্ক দ্বীপপুঞ্জৰ চেইণ্ট মেথিয়াছ দ্বীপপুঞ্জৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ''Niu vai'' অন্তস্তৰৰ টুকুৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই টুকুৰাবোৰ প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰ পুৰণি। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে অষ্ট্ৰনেচীয় লাপিটা লোকসকলে ইতিমধ্যে নাৰিকলৰ খেতি আৰু কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন কৰিছিল।<ref name="Lew"/> নাৰিকল গছক ইয়াৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহলভাৱে দুটা সাধাৰণ প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: "ওখ" (var. ''typica'') আৰু "চাপৰ" (var. ''nana'') জাত।<ref name=Santos>{{cite web |url=http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm#Chapter+1+BOTANY+OF+THE+COCONUT+PALM |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212200527/http://www.bioversityinternational.org/fileadmin/bioversity/publications/Web_version/108/ch02.htm |title=Chapter 1: Botany of the Coconut Palm |archive-date=12 December 2013|website=bioversityinternational.org}}</ref> এই দুয়োটা গোট জিনীয়ভাৱে সুকীয়া। চাপৰ জাতটোৱে আলংকাৰিক বৈশিষ্ট্য আৰু সোনকালে অংকুৰণ তথা ফল ধৰাৰ বাবে অধিক মাত্ৰাত কৃত্ৰিম নিৰ্বাচন প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=Harries>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=1978 |title=The evolution, dissemination and classification of ''Cocos nucifera'' L. |url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1978_44_3/page/265 |journal=[[The Botanical Review]] |volume=44 |issue=3 |pages=265–319 |doi=10.1007/bf02957852|bibcode =1978BotRv..44..265H |s2cid=26636137 }}</ref><ref name=Huang>{{cite journal |last1=Huang |first1=Y.-Y. |last2=Matzke |first2=A. J. M. |last3=Matzke |first3=M. |year=2013 |title =Complete sequence and comparative analysis of the chloroplast genome of coconut palm (''Cocos nucifera'') |journal=[[PLOS One]] |volume=8 |issue=8 |article-number=e74736 |doi=10.1371/journal.pone.0074736 |pmid=24023703 |pmc=3758300 |bibcode =2013PLoSO...874736H |doi-access=free }}</ref> ওখ জাতটোত পৰ-পৰাগযোগ ঘটে। আনহাতে চাপৰ পাম গছবোৰ স্ব-পৰাগযোগী হয়। ইয়াৰ ফলত ওখ গোটটোৰ ভিতৰত বহু পৰিমাণে [[জিনীয় বৈচিত্ৰ্য]] দেখা যায়।<ref name="Rivera">{{cite journal |last1=Rivera |first1=R. |last2=Edwards |first2=K. J. |last3=Barker |first3=J. H. |last4=Arnold |first4=G. M. |last5=Ayad |first5=G. |last6=Hodgkin |first6=T. |last7=Karp |first7=A. |title=Isolation and characterization of polymorphic microsatellites in ''Cocos nucifera'' L |url=https://archive.org/details/sim_genome_1999-08_42_4/page/668 |journal =Genome |volume =42 |issue =4 |pages =668–675 |year=1999 |pmid =10464790 |doi=10.1139/g98-170}}</ref> অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ ওখ জাতবোৰৰ বিপৰীতে চাপৰ নাৰিকলৰ জাতবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে খেতি কৰা হয়।<ref name="Bourdeix"/><ref name="Rivera"/> চাপৰ নাৰিকলবোৰে তেৰটা জিনীয় মাৰ্কাৰৰ ভিতৰত তিনিটা ভাগ-বতৰা কৰে (যিটো ওখ জাতত বিৰল)। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে ইহঁত সম্ভৱতঃ এটা পোহনীয়া কৰা জনসংখ্যাৰপৰা উৎপন্ন হৈছে। ফিলিপাইন আৰু মালয়ৰ চাপৰ নাৰিকলবোৰ সোনকালেই দুটা সুকীয়া প্ৰকাৰত বিভক্ত হৈছিল। নতুন অঞ্চলত প্ৰৱৰ্তন কৰিলে ইহঁত সাধাৰণতে জিনীয়ভাৱে পৃথক হৈ থাকে। এনে প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত বহুতো চাপৰ জাত বিকশিত হৈছিল, যিবোৰে ওখ জাতৰ সৈতে বৰ্ণসংকৰণ কৰিছিল। চাপৰ জাতবোৰৰ উৎপত্তি স্থান হ’ল [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]]। ইয়াত থকা ওখ জাতবোৰ জিনীয়ভাৱে চাপৰ নাৰিকলৰ আটাইতকৈ ওচৰত থাকে।<ref name="Gunn2011"/><ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix">{{cite book |last1=Bourdeix |first1=R. |last2=Prades |first2=A. |title=A Global Strategy for the conservation and use of Coconut Genetic Resources 2018–2028 |date=2017 |publisher=[[Bioversity International]] |isbn=978-92-9043-984-4 |url=https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |archive-date=20 April 2021 |access-date=20 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420051507/https://www.bioversityinternational.org/e-library/publications/detail/a-global-strategy-for-the-conservation-and-use-of-coconut-genetic-resources-2018-2028/ |url-status=live }}</ref><ref name=Rivera/> ওখ আৰু চাপৰ জাতৰ জিন’ম ক্ৰমবিন্যাসে প্ৰকাশ কৰিছে যে ইহঁত ২ ৰপৰা ৮ নিযুত বছৰ পূৰ্বে পৃথক হৈছিল। উদ্ভিদৰ হৰমন জিবাৰলিনৰ বিপাকীয় ক্ৰিয়াৰ জিনৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত চাপৰ জাতটোৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Shouchuang |last2=Xiao |first2=Yong |last3=Zhou |first3=Zhi-Wei |last4=Yuan |first4=Jiaqing |last5=Guo |first5=Hao |last6=Yang |first6=Zhuang |last7=Yang |first7=Jun |last8=Sun |first8=Pengchuan |last9=Sun |first9=Lisong |last10=Deng |first10=Yuan |last11=Xie |first11=Wen-Zhao |last12=Song |first12=Jia-Ming |last13=Qamar |first13=Muhammad Tahir ul |last14=Xia |first14=Wei |last15=Liu |first15=Rui |display-authors=5 |date=4 November 2021 |title=High-quality reference genome sequences of two coconut cultivars provide insights into evolution of monocot chromosomes and differentiation of fiber content and plant height |journal=Genome Biology |volume=22 |issue=1 |page=304 |doi=10.1186/s13059-021-02522-9 |pmc=8567702 |pmid=34736486 |doi-access=free }}</ref> আন এক পূৰ্ৰপুৰুষৰ জাত হৈছে [[পলিনেশিয়া]]ৰ '''''niu leka''''' (যাক "কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ" বুলি কোৱা হয়)। যদিও ই চাপৰ নাৰিকলৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ (লেহেমীয়া বৃদ্ধিকে ধৰি), ই জিনীয়ভাৱে সুকীয়া আৰু ইয়াক স্বতন্ত্ৰভাৱে খেতি কৰা হৈছিল, সম্ভৱতঃ [[টংগা]]ত। প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অন্যান্য দ্বীপতো ''niu leka'' ৰ অন্যান্য জাত থাকিব পাৰে। ইয়াৰে কিছুমান সম্ভৱতঃ কম্পেক্ট ড্ৱাৰ্ফ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ চাপৰপ্ৰকাৰৰ উন্নত বৰ্ণসংকৰৰ বংশধৰ।<ref name="lebrun2013"/><ref name="Bourdeix"/> == বিতৰণ আৰু আৱাসস্থল == মানুহৰ খেতি আৰু বিস্তাৰৰ বাবে নাৰিকলৰ একপ্ৰকাৰৰ বিশ্বব্যাপী বিতৰণ দেখিবলৈ পোৱা যায়। অৱশ্যে ইয়াৰ মূল বিতৰণ আছিল কেন্দ্ৰীয় ইণ্ডো-পেচিফিক অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু মেলালেনিয়া অঞ্চলত।<ref name="Perera"/> নাৰিকল গছ বালিচহীয়া মাটিত ভালদৰে বাঢ়ি আহে আৰু ই অতিমাত্ৰা [[লৱণাক্ততা]] সহ্য কৰিব পাৰে। ই প্ৰচুৰ সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু বছৰি ১৫০০ মিমিৰপৰা ২৫০০ মিমিৰ ভিতৰত নিয়মীয়া বৰষুণ হোৱা অঞ্চল পছন্দ কৰে। ই ৬০% তকৈ অধিক আৰ্দ্ৰতা পছন্দ কৰে। যদি বৰষুণ ইয়াতকৈ কম হয়, ইয়াৰ শিপাই মাটিৰ পানীৰ স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব পাৰিলে ই জীয়াই থাকিব পাৰে। কিন্তু ই পানী জমা হৈ থকাটো সহ্য কৰিব নোৱাৰে। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা {{Convert|600|m}} উচ্চতালৈকে ই বৃদ্ধি পায়। ই ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ বালিচহীয়া মাটিত এমাহ আৰু গধুৰ মাটিত তিনিমাহ পৰ্যন্ত খৰাং বতৰ সহ্য কৰিব পাৰে। কিন্তু মাটিৰ পানী নিষ্কাষণ ব্যৱস্থা ভাল হ’ব লাগিব। ই ৪.৫ ৰপৰা ৮ পিএইচ (pH) যুক্ত মাটিত গজে (পিছৰটো প্ৰবাল এটোলত হয়)। কিন্তু ই ৫.৫ ৰপৰা ৭ পিএইচ পৰিসৰ বেছি পছন্দ কৰে। ছাঁ পৰিলে ইয়াৰ বৃদ্ধি গুৰুতৰভাৱে সীমিত হয়। যদি ইয়াৰ শিপা প্ৰণালী ভালদৰে বিকশিত হয়, তেন্তে ই ঘূৰ্ণীবতাহৰ দৰে তীব্ৰ বতাহকো প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে।<ref name="sppia">{{cite book |last1=Chan |first1=Edward |first2=Craig R. |last2=Elevitch |date=April 2006 |url=http://agroforestry.net |chapter=Cocos nucifera (coconut): Environmental Preferences and Tolerances |pages=9–10 |archive-url=https://archive.org |archive-date=20 October 2013 |url-status=live |editor=C. R. Elevitch |title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry |location=Hōlualoa, Hawaii |publisher=Permanent Agriculture Resources}}</ref> বনৰীয়া নাৰিকল কেৱল উপকূলীয় অঞ্চলৰ বালিচহীয়া আৰু লৱণাক্ত মাটিতেই সীমাবদ্ধ থাকে। ইয়াৰ ফল সাগৰৰ মাধ্যমেৰে বিস্তাৰিত হ’বলৈ উপযোগী। বীজ কঢ়িয়াই নিবলৈ আৰু পুলি ৰুবলৈ মানুহৰ হস্তক্ষেপ নোহোৱাকৈ নাৰিকল ভিতৰুৱা অঞ্চলত উপনীত হ’ব নোৱাৰে।<ref name=HCH_2>{{cite journal |last1=Harries |first1=H. C. |year=2012 |title=Germination rate is the significant characteristic determining coconut palm diversity |journal=Annals of Botany |volume =2012 |article-number=pls045 |doi=10.1093/aobpla/pls045 |pmid=23275832 |pmc=3532018 }}</ref> == কৃষি বা খেতি কাৰ্য == [[File:Efate East - Very old coconut plantations - panoramio.jpg|thumb|ভানুৱাটুৰ এফেটে দ্বীপত থকা এটা নাৰিকলৰ বাগিছা]] নাৰিকল গছ সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা ক্ৰান্তীয় জলবায়ুত খেতি কৰা হয়। ভালদৰে বাঢ়িবলৈ আৰু ফল ধৰিবলৈ ইহঁতক গোটেই বছৰ ধৰি উষ্মতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰয়োজন হয়। খৰাং জলবায়ুত নাৰিকল গছ বৰ্তি থকাটো কঠিন আৰু সঘনাই পানী যোগান নোহোৱাকৈ ই তাত বাঢ়িব নোৱাৰে। খৰাং পৰিস্থিতিত ইয়াৰ নতুন পাতবোৰ ভালদৰে মেল নাখায়, পুৰণি পাতবোৰ শুকাই যাব পাৰে আৰু ফলবোৰ সৰি পৰিব পাৰে।<ref name="sppia"/> ক্ৰান্তীয় অঞ্চলত ইয়াৰ ব্যাপক খেতিৰ বাবে মেংগ্ৰোভ বনৰ দৰে কেইবাটাও প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থল বিপন্ন হৈ পৰিছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এনে ক্ষতিৰ এটা উদাহৰণ হ’ল য়ুকাতানৰ পেটেনচ মেংগ্ৰোভ।<ref>{{cite web |url=http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011011735/http://www.eoearth.org/article/Petenes_mangroves?topic=49597 |archive-date=11 October 2012 |title=Petenes mangroves: types and severity of threats |last1=McGinley |first1=Mark |last2=Hogan |first2=C. Michael |series=The Encyclopedia of Earth |publisher=[[World Wide Fund for Nature]] |date=19 April 2011 |access-date=17 December 2016 }}</ref> আন গছৰ তুলনাত নাৰিকল গছৰ এটা অনন্য বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াক সাগৰৰ পানীৰেও জলসিঞ্চন কৰিব পাৰি।<ref>{{cite book |last=Carr |first=M. K. V. |title=Advances in irrigation agronomy: plantation crops |date=5 April 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |page=101}}</ref> === কীট-পতংগ আৰু ৰোগ === [[File:Coconutlethalyellowing.jpg|thumb|upright|ফাইট’প্লাজমা ৰোগৰ বাবে মৰহি যোৱা এজোপা নাৰিকল গছ]] নাৰিকল গছ ফাইট’প্লাজমা (phytoplasma)জনিত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগৰ (lethal yellowing) প্ৰতি সংবেদনশীল। এই ৰোগে আফ্ৰিকা, ভাৰত, মেক্সিকো, কেৰিবিয়ান আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ বাগিছাসমূহক প্ৰভাবিত কৰে।<ref name="Bourdeix 2016">{{cite web |last=Bourdeix |first=Ronald |url=https://asiatimes.com/article/future-coconut-threatened-lethal-yellowing-disease/ |title=Clarion call for King Coconut |date=9 December 2016 |website=Asia Times |access-date=14 December 2016}}</ref> নাৰিকল গছ বহুতো লেপিড’প্টেৰা (পখিলা আৰু মথ) প্ৰজাতিৰ পলু (larvae) ৰদ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। এইবোৰে পাত খাই জীয়াই থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত আফ্ৰিকান আৰ্মীৱৰ্ম (''Spodoptera exempta'') আৰু ''Batrachedra'' প্ৰজাতি যেনে: ''B.&nbsp; arenosella'', ''B.&nbsp; atriloqua'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়), ''B.&nbsp; mathesoni'' (কেৱল নাৰিকল গছ খায়) আৰু ''B.&nbsp; nuciferae'' অন্যতম।<ref>{{cite journal |last1=Yarro |first1=J. G. |last2=Otindo |first2=B. L. |last3=Gatehouse |first3=A. G. |last4=Lubega |first4=M. C. |date=December 1981 |title=Dwarf variety of coconut, ''Cocos nucifera'' (Palmae), a hostplant for the African armyworm, Spodoptera exempta (Wlk.) (Lepidoptera, Noctuidae)|journal=International Journal of Tropical Insect Science |volume=1 |issue=4 |pages=361–362 |doi=10.1017/S1742758400000667 |bibcode=1981IJTIS...1..361Y |s2cid=88007323}}</ref> নাৰিকলৰ পাত খোৱা বিটল পোক ''Brontispa longissima'' ই কুমলীয়া পাতবোৰ খায়। ই পুলি আৰু পূৰঠ নাৰিকল গছ দুয়োটাকে নষ্ট কৰে। ২০০৭ চনত ফিলিপাইনছে এই কীটৰ বিস্তাৰ ৰোধ কৰিবলৈ আৰু প্ৰায় ৩৫ লাখ কৃষকৰ জীৱিকা জড়িত হৈ থকা নাৰিকল উদ্যোগটোক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ মেট্ৰ’ মণিলা আৰু ২৬খন প্ৰদেশত কোৱাৰেণ্টাইন জাৰি কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |title=Report: 26 provinces quarantined for coconut pest |publisher=[[GMA News Online]] |date=28 September 2007 |access-date=17 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220190900/http://www.gmanetwork.com/news/story/62343/news/regions/report-26-provinces-quarantined-for-coconut-pest |archive-date=20 December 2016 }}</ref> নাৰিকলৰ ফলবোৰ এবিধ ভেঁকুৰ বা মকৰা সদৃশ কীটৰ (''Aceria guerreronis'')দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। এই কীটে নাৰিকল বাগিছাসমূহ আক্ৰমণ কৰে আৰু ইয়াৰ ফলত উৎপাদনৰ ৬০% পৰ্যন্ত অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব পাৰে।<ref name="CABI">{{cite journal |title=''Aceria guerreronis'' (coconut mite) |url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |access-date=22 November 2025 |journal=Invasive Species Compendium |year=2020 |volume=CABI Compendium |page=2596 |publisher=[[CAB International|CABI]] |doi=10.1079/cabicompendium.2596 |doi-access=free |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019145227/https://www.cabi.org/isc/datasheet/2596 |url-status=live }}</ref> অপূৰঠ বীজবোৰো ইয়াৰ পলুৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত আৰু ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite thesis |last=McDonald |first=Sharon Angella |title=Infestation patterns of the coconut mite, ''Eriophyes guerreronis'' (Keifer) (Acari: Eriophyidae), on coconuts and resulting yield loss in eastern Jamaica |date=9 July 1997 |access-date=22 November 2025 |degree=[[Master of Science]] |publisher=[[Virginia Polytechnic Institute and State University]] |url=http://hdl.handle.net/10919/36916 |hdl=10919/36916 |archive-date=8 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608091415/http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-71997-85230/unrestricted/etd.pdf |url-status=live }}</ref> ৰাসায়নিক নিয়ন্ত্ৰণ সম্ভৱ যদিও ইয়াক সঘনাই প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে খৰচ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীত কীটনাশকৰ অৱশিষ্ট ৰৈ যোৱাৰ আশংকাত ই কাৰ্যক্ষম নহয়।<ref name=Lindquist>{{cite book|author1=Lindquist, E.E.|author2=Bruin, J.|author3=Sabelis, M.W.|title=Eriophyoid Mites: Their Biology, Natural Enemies and Control |url=https://books.google.com/books?id=MVmTn4ghwo0C&pg=PA561 |year=1996 |publisher=[[Elsevier]] |isbn=978-0-08-053123-6 |pages=561–569}}</ref> === জাতসমূহ === [[File:Young coconut of Srilanka.jpg|thumb|upright=0.6|শ্ৰীলংকাৰ এবিধ চুটি জাতৰ নাৰিকল যাকে কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) বুলি জনা যায়]] নাৰিকলৰ বহুতো ব্যাৱসায়িক আৰু পৰম্পৰাগত জাত আছে। ইহঁতক প্ৰধানকৈ ওখ, চাপৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (ওখ আৰু চাপৰৰ মিশ্ৰণ) জাতত শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last1=Parthasarathy |first1=V. I. |last2=Geethalakshmi |first2=P.U. |last3=Niral |first3=V. I. |title=Analysis of coconut cultivars and hybrids using isozyme polymorphism |journal=Acta Botanica Croatica |date=15 April 2004 |volume=63 |issue=1 |pages=69–74 |url=https://hrcak.srce.hr/file/5620 |archive-date=29 December 2025 |access-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620 |url-status=live |archivedate=29 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251229225139/https://hrcak.srce.hr/file/5620 |deadurl=yes }}</ref> এই জাতবোৰ প্ৰায়ে আঞ্চলিক হয়, যেনে চেলন টল, জামাইকা টল, জাভা টল আৰু মালয়ান টল।<ref name="Elzabroek"/> প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় নাৰিকলৰ চাপৰ জাতবোৰ প্ৰাচীন কালৰেপৰা অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলে খেতি কৰি আহিছে। এই জাতবোৰ লেহেমীয়া বৃদ্ধি, মিঠা নাৰিকলৰ পানী আৰু প্ৰায়ে উজ্জ্বল ৰঙৰ ফলৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref name="lebrun2013">{{cite book |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Grivet |first2=L. |last3=Baudouin |first3=L. |title=Current Advances in Coconut Biotechnology |publisher=[[Springer Science & Business Media]]|year=2013 |isbn=978-94-015-9283-3 |editor1-last=Oropeza |editor1-first=C. |pages=83–85 |chapter=Use of RFLP markers to study the diversity of the coconut palm |editor2-last=Verdeil |editor2-first=J.K. |editor3-last=Ashburner |editor3-first=G. R. |editor4-last=Cardeña |editor4-first=R. |editor5-last=Santamaria |editor5-first=J. M.}}</ref> চাপৰ জাতবোৰৰ ভিতৰত ড্ৱাৰ্ফ গ্ৰীণ (সেউজীয়া চাপৰ) আৰু ড্ৱাৰ্ফ অৰেঞ্জ (কমলা চাপৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Elzabroek"/> বিভিন্ন বৈশিষ্ট্যেৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নাৰিকলৰ জাতসমূহ নিৰ্বাচন কৰা হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, কিং ক’ক’নাট (ৰঙা নাৰিকল) হ’ল শ্ৰীলংকাৰ এবিধ জাত, য’ত শৰ্কৰাৰ পৰিমাণ তুলনামূলকভাৱে কম থাকে। আনহাতে মাকাপুন’ (Macapuno) জাতৰ নাৰিকলত কোমল জেলিৰ দৰে শাহ থাকে, যিয়ে ফলটোৰ সমগ্ৰ কেন্দ্ৰীয় গহ্বৰটো পূৰণ কৰি ৰাখে। ইয়াক মিঠা মিঠাই তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Sukendah |last2=Volkaert |first2=Hugo |last3=Sudarsono |year=2009 |title=Isolation and Analysis of DNA Fragment of Genes Related to Kopyor Trait in Coconut Plant |url=https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |journal=Indonesian Journal of Biotechnology |volume=14 |issue=2 |pages=1169–1178 |archive-date=30 January 2023 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130143237/https://jurnal.ugm.ac.id/ijbiotech/article/view/7814/6055 |url-status=live }}</ref><ref name="Florida Gardener">{{cite web |title=Coconut Varieties |url=http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151020105211/http://www.floridagardener.com/palms/coconutpalm.htm |archive-date=20 October 2015 |access-date=19 May 2016 |publisher=floridagardener.com }}</ref> মাইপান নাৰিকল (Maypan) এবিধ এফ১ বৰ্ণসংকৰ (F1 hybrid) জাত। ১৯৭০-ৰ দশকত জামাইকাত মাৰাত্মক হালধীয়া পৰা ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ এই জাতটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html Centre for Information on Coconut Lethal Yellowing (CICLY)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605224039/http://www.avxl82.dsl.pipex.com/CICLY/main.html |date=5 June 2009 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Harries |first1=H.C. |last2=Romney |first2=D.H. |year=1974 |title=Maypan: an F1 hybrid coconut variety for commercial production in Jamaica |journal=World Crops |volume=26 |pages=110–111}}</ref> অৱশ্যে অতি সোনকালেই মাইপান জাতৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পাবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সম্ভৱতঃ ১৯৮০-ৰ দশকৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হয়।<ref>{{cite journal |last1=Broschat |first1=T. K. |last2=Harrison |first2=N. A. |last3=Donselman |first3=H. |title=Losses to Lethal Yellowing Cast Doubt on Coconut Cultivar Resistance |journal=Palms |year=2002 |volume=46 |issue=4 |pages=185–189 |url=https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=30 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |url-status=live |archivedate=30 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251130114004/https://palms.org/wp-content/uploads/2016/05/vol46n4p185-189.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name="Lebrun Baudouin 2007">{{cite journal |last1=Lebrun |first1=P. |last2=Baudouin |first2=L. |last3=Myrie |first3=W. |last4=Berger |first4=A. |last5=Dollet |first5=M. |title=Recent lethal yellowing outbreak: why is the Malayan Yellow Dwarf Coconut no longer resistant in Jamaica? |journal=Tree Genetics & Genomes |volume=4 |issue=1 |date=14 November 2007 |issn=1614-2942 |doi=10.1007/s11295-007-0093-1 |pages=125–131 |url=http://link.springer.com/10.1007/s11295-007-0093-1 |access-date=23 November 2025|url-access=subscription }}</ref> নাৰিকলৰ আন কিছুমান জাতৰ মাইক্ৰ’ছেটেলাইটত থকা এলিল (alleles)ৰ বাবে হালধীয়া পৰা ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰাকৃতিক শস্যৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা থাকে। ইয়াৰ ভিতৰত 'ভানুৱাটু টল' আৰু 'শ্ৰীলংকা গ্ৰীণ ড্ৱাৰ্ফ' আটাইতকৈ বেছি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাসম্পন্ন জাত। আনহাতে 'ৱেষ্ট আফ্ৰিকান টল' জাতটো এই ৰোগৰ প্ৰতি আটাইতকৈ বেছি সংবেদনশীল।<ref name="Microsatellite">{{cite book |year=2017 |publisher=Springer |first2=S. |first1=M. |last2=Jain |number=17 |last1=Ahuja |title=Biodiversity and Conservation of Woody Plants |doi=10.1007/978-3-319-66426-2 |series=Sustainable Development and Biodiversity |volume=17 |isbn=978-3-319-66425-5 |s2cid=518220 |page=23}}</ref><ref>{{cite book |publisher=Springer |year=2020 |first5=Julianne |first4=Quang |first3=Roland |first2=Mike |first1=Steve |last5=Biddle |last4=Nguyen |last3=Bourdeix |last2=Foale |last1=Adkins |editor-first1=Steve |editor-first2=Mike |editor-first3=Roland |editor-first4=Quang |editor-first5=Julianne |editor-last1=Adkins |editor-last2=Foale |editor-last3=Bourdeix |editor-last4=Nguyen |editor-last5=Biddle |doi=10.1007/978-3-030-44988-9 |title=Coconut Biotechnology: Towards the Sustainability of the 'Tree of Life' |isbn=978-3-030-44987-2 |s2cid=220051653 |pages=128, 132}}</ref><ref>{{cite journal |issue=4 |year=2010 |volume=6 |first6=A. |first5=S. |first4=P. |first3=J.|first2=K. |first1=K. |last6=Sangare |last5=Dery |last4=Lebrun |last3=Konan |last2=Koffi |last1=Konan |title=Microsatellite gene diversity in coconut (''Cocos nucifera'' L.) accessions resistants to lethal yellowing disease |journal=African Journal of Biotechnology |url=https://www.ajol.info/index.php/ajb/article/view/56209}}</ref> === প্ৰজাতি সংবৰ্ধন === নাৰিকলৰ ক্ষেত্ৰত পৰম্পৰাগত [[উদ্ভিদ প্ৰজনন]] ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত। কাৰণ অতিৰিক্ত জিনীয় বৈচিত্ৰ্য যোগান ধৰিবলৈ কোনো বন্য নাৰিকলৰ প্ৰজাতি নাই। ইয়াৰ উপৰি, ইয়াৰ বংশবৃদ্ধিৰ বাবে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয়, ইয়াত উচ্চ মাত্ৰাত বিষমযুগ্মতা (heterozygosity) থাকে, বৰ্ণসংকৰণৰ বাবে কৰা কৃত্ৰিম পৰাগযোগৰপৰা মাত্ৰ কেইটামানহে বীজ পোৱা যায় আৰু আংগিক প্ৰজনন (ক্ল’নিং) প্ৰক্ৰিয়াটো বিশ্বাসযোগ্য নহয়। নাৰিকল প্ৰজননৰ উদ্দেশ্যসমূহৰ ভিতৰত ক’প্ৰা বা শুকান শাহৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, মাইকী ফুলৰ উৎপাদন, তেলৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি, নাৰিকলৰ শাহ আৰু পানীৰ সুগন্ধি, ভ্ৰূণপোষৰ কোমলতা আৰু মিঠা ভাব, খৰাং প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা, শিপা ওলোৱা ৰোগৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা আৰু এৰিঅ’ফাইড মকৰা বা কীটৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।<ref name="Nair 2016">{{cite book |last1=Nair |first1=Raman V. |url=https://www.researchgate.net/publication/305552308 |title=Advances in plant breeding strategies: agronomic, abiotic and biotic stress traits |last2=Jerard |first2=B. A. |last3=Thomas |first3=Regi J. |publisher=[[Springer International]] |year=2016 |pages=257–279 |chapter=Coconut breeding in India}}</ref> বৰ্ণসংকৰ বা হাইব্ৰীড জাতবোৰে অন্যান্য জাতৰ তুলনাত অধিক উৎপাদন আৰু খৰতকীয়া ফল ধৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পানীৰ গুণগত মানৰ বাবে এই ফলবোৰে বজাৰত কম আদৰ পায়। নাৰিকলৰ পানীৰ বজাৰখনৰ বাবে বৰ্ণসংকৰ জাততকৈ অধিক উন্নত পানীৰ গুণগত মান যোগান ধৰিবলৈ চাপৰ নাৰিকলৰ ভিতৰতে অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰজাতিৰ ক্ৰছিং বা সংবৰ্ধন (একেলগে প্ৰজনন কৰা চাপৰ নাৰিকল) পৰীক্ষা কৰি চোৱা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Santos |first1=Pedro Henrique Araújo Diniz |last2=Venâncio |first2=Thiago Motta |last3=dos Santos |first3=Pedro Henrique Dias |last4=Ramos |first4=Helaine Christine Cancela |last5=Arêdes |first5=Fernanda Abreu Santana |last6=Azevedo |first6=Alinne Oliveira Nunes |last7=Boechat |first7=Marcela Santana Bastos |last8=de Souza Filho |first8=Gonçalo Apolinário |last9=Ramos |first9=Semiramis Rabelo Ramalho |last10=Mirisola |first10=Luiz Angelo |last11=Aragão |first11=Wilson Menezes |last12=Pereira |first12=Messias Gonzaga |display-authors=5 |year=2020 |title=Genotyping-by-sequencing technology reveals directions for coconut (Cocos nucifera L.) breeding strategies for water production |url=https://dx.doi.org/10.1007/s10681-020-02582-1 |journal=Euphytica |volume=216 |issue=3 |pages=1–9 |article-number=45 |doi=10.1007/s10681-020-02582-1 |bibcode=2020Euphy.216...45S |access-date=22 November 2025|url-access=subscription }}</ref> === ফল সংগ্ৰহ কৰা === {{multiple image | align = left | direction = horizontal | width1 = 100 | width2 = 120 | width3 = 83 | image1 = Coconut notches.jpg | image2 = CoconutHarvestCazones.JPG | image3 = Coconut harvest.jpg | header = ফল চপোৱা পদ্ধতিসমূহ | footer = বাঁওফালে: কাণ্ডত কটা খাঁজ ব্যৱহাৰ কৰি গছত উঠা, [[ফিলিপাইনছ]]<br/>মাজত: ৰছী আৰু [[কপিকল]] ব্যৱহাৰ কৰি, [[মেক্সিকো]]<br/>সোঁফালে: গোৰোহাৰ চাৰিওফালে কাপোৰৰ গাঁথি লৈ গছত উঠা, [[মালদ্বীপ]] }} নাৰিকল চপোৱাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি দুটা হ’ল— গছত উঠি<ref name="tp2"/> আৰু দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি।<ref name="cpg"/> গছত উঠা পদ্ধতিটো বেছি ব্যাপক, কিন্তু ই অধিক বিপজ্জনক আৰু ইয়াৰ বাবে দক্ষ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়।<ref name="tp2">{{cite web |title=Harvesting and Post-harvest Management |website=Coconut Handbook |date=28 December 2016 |url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |publisher=[[Tetra Pak]] |access-date=18 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422105359/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/harvesting-and-post-harvest-management |url-status=live }}</ref> বেছিভাগ দেশতে হাতেৰে গছত উঠাটো পৰম্পৰাগত পদ্ধতি। ইয়াৰ বাবে ভৰিৰে কাণ্ডত চাপ প্ৰয়োগ কৰা এক বিশেষ ভংগিমাৰ প্ৰয়োজন হয়। নাৰিকল বাগিছাত নিয়োজিত শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে পেশী আৰু কশেৰুকাৰ বিকাৰত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ উপৰি ওপৰৰপৰা পৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বা মৃত্যু হোৱাৰ আশংকাও থাকে।<ref name="Piggott">{{cite book |last1=Piggott |first1=C.J. |title=Coconut Growing |date=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=61}}</ref><ref>{{cite web |title=Tropical Tree and Palm Crops |url=https://www.iloencyclopaedia.org/part-x-96841/agriculture-and-natural-resources-based-industries/tree-bramble-and-vine-crops/item/548-tropical-tree-and-palm-crops |website=Encyclopedia of Occupational Health & Safety |publisher=[[International Labour Organization]] |access-date=24 April 2021 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="George">{{cite journal |last1=George |first1=Bincy M. |last2=Rao |first2=Muddanna S. |last3=Kumar |first3=Arunachalam |last4=Suvarna |first4=Niveditha |last5=D'Souza |first5=Jessica Sushima |title=Health of coconut tree climbers of rural southern India – medical emergencies, body mass index and occupational marks: A quantitative and survey study |journal=Journal of Clinical and Diagnostic Research |year=2012 |volume=6 |issue=1 |pages=57–60 |url=https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |archive-date=24 April 2021 |access-date=24 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424041814/https://www.jcdr.net/articles/pdf/1829/13%20-%203430.(A).pdf |url-status=live }}</ref> সুৰক্ষাৰ বাবে ফিলিপাইন আৰু গুৱামৰ নাৰিকল শ্ৰমিকে কঁকালত ৰছীৰে বন্ধা এখন বিশেষ ছুৰী (ব’ল’ ছুৰী) ব্যৱহাৰ কৰি গছৰ কাণ্ডত নিৰ্দিষ্ট দূৰত্বত খাঁজ কাটি লয়। ই গছৰ কাণ্ডটোক এখন জখলাৰ দৰে কৰি তোলে। অৱশ্যে ই গছৰপৰা পোৱা কাঠৰ মূল্য হ্ৰাস কৰে আৰু গছজোপাত বীজাণুৰ সংক্ৰমণ ঘটিব পাৰে।<ref name="fao-timber">{{cite book |title=Coconut wood: Processing and Use |date=1985 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |isbn=92-5-102253-4 |page=27 |url=http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |archive-date=18 April 2021 |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112328/http://www.fao.org/3/an792e/an792e00.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="tp2"/><ref name="Safford">{{cite journal |last=Safford |first=William Edwin |title=The Useful Plants of the Island of Guam |journal=[[Bulletin of the United States National Museum]] |date=8 April 1905 |volume=9 |page=243}}</ref> গছত উঠাটো সহজ কৰাৰ আন আন পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত কপিকল আৰু ৰছীৰ ব্যৱহাৰ, হাত বা ভৰি দুয়োটাতে লতা, ৰছী বা কাপোৰ বান্ধি লোৱা, ভৰি বা ভৰিৰ তলুৱাত লোৰ কাঁট লগোৱা বা ৰছীৰে কাণ্ডত নাৰিকলৰ বাকলি বান্ধি লোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="COGENT"/> [[File:“Lambanog”- Philippines Coconut Wine.jpg|thumb|ফিলিপাইনৰ এজন শ্ৰমিকে কটা ফুলৰ ঠাৰিৰপৰা নাৰিকলৰ মিঠা ৰস সংগ্ৰহ কৰি [[লাম্বান’গ|তালৰ মদ]] প্ৰস্তুত কৰিবলৈ বাঁহৰ সাঁকোৰ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছে]] লৰু বা বাঁহৰ পদ্ধতিটোত এটা দীঘল লৰু বা বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাৰ মূৰত এটা কাটিব পৰা সঁজুলি লগোৱা থাকে। ফিলিপাইনত এই পৰম্পৰাগত সঁজুলিটোক 'হালাবাচ' (halabas) বুলি কোৱা হয়। ই এটা দীঘল বাঁহৰ মূৰত কাঁচিৰ দৰে ব্লেড লগাই প্ৰস্তুত কৰা হয়। যদিও ই গছত উঠাতকেই নিৰাপদ আৰু দ্ৰুত, ই শ্ৰমিকসকলক নাৰিকল গছৰ শীৰ্ষ অংশ পৰীক্ষা কৰা আৰু কীট-পতংগ তথা ৰোগৰপৰা পৰিষ্কাৰ কৰাৰ সুযোগ নিদিয়ে।<ref name="cpg">{{cite web |title=Coconut Production Guide |url=https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |website=Business Diary PH |date=30 March 2020 |access-date=18 April 2021 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112334/https://businessdiary.com.ph/3062/coconut-production-guide/#Harvest_Management |url-status=live }}</ref> আধুনিক পদ্ধতিত ট্ৰেক্টৰ বা জখলাৰ ওপৰত সংস্থাপিত হাইড্ৰলিক লিফ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Loyola"/> ভাৰত, শ্ৰীলংকা আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত যান্ত্ৰিক নাৰিকল গছত উঠা সঁজুলি আৰু ৰবট বিকশিত কৰা হৈছে।<ref name="tp">{{cite book |author=Tetra Pak |title=Coconut Handbook |date=2016 |publisher=Tetra Pak International S.A. |isbn=978-91-7773-948-7 |chapter=The Chemistry of Coconut Milk and Cream |chapter-url=https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |archive-date=29 May 2023 |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529220718/https://coconuthandbook.tetrapak.com/chapter/chemistry-coconut-milk-and-cream |url-status=live }}</ref><ref name="Kumar">{{cite news |last1=Kumar |first1=V. Sajeev |title=New mechanical coconut climbing device developed |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |access-date=18 April 2021 |work=Business Line |date=20 March 2011 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112329/https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/New-mechanical-coconut-climbing-device-developed/article20111199.ece |url-status=live }}</ref><ref name="Subramanian">{{cite journal |last1=Subramanian |first1=Parvathi |last2=Sankar |first2=Tamil Selvi |title=Development of a novel coconut-tree-climbing machine for harvesting |journal=Mechanics Based Design of Structures and Machines |date=7 April 2021 |volume=51 |issue=5 |pages=2757–2775 |doi=10.1080/15397734.2021.1907756|s2cid=233530078 }}</ref><ref name="COGENT">{{cite web |title=Climbing the coconut palm |url=http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |website=COGENT |access-date=24 April 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |archivedate=16 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216083837/http://cogentnetwork.org/oldsite/climbing-the-coconut-palm |deadurl=yes }}</ref> 'ক’ক’নাট মেচিউৰিটি ডিটেকচন প্ৰজেক্ট'ত ছবি আৰু [[মেচিন লাৰ্নিং]] ব্যৱহাৰ কৰি চপোৱাৰ বাবে সাজু হোৱা পূৰঠ নাৰিকলৰ থোকসমূহ চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Geethalaxmi |last2=Anjali |last3=Ashritha |last4=Sharma |first4=Rajan |last5=Bhat |first5=Shilpa Ganapati |date=15 June 2024 |title=Real Time Sustainable Cultivation of Coconut Tree Crops using ML |url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=aci&AN=181715044&site=eds-live&scope=site |journal=Grenze International Journal of Engineering & Technology (GIJET) |volume=10 |issue=2, Part 4 |pages=4666–4670 |access-date=22 November 2025}}</ref> [[File:Tanjong Jara (4280556051) (2).jpg|thumb|মালয়েছিয়াত নাৰিকল চপাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া এটা [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]]]] ফিলিপাইনৰ নাৰিকল বাগিছাসমূহত গছৰ ওপৰৰ অংশসমূহ পোনপটীয়াকৈ সংযোগ কৰা বাঁহৰ সাঁকো আৰু জখলাৰ এটা প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে [[নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ]] আৰু তালৰ মদ উৎপাদনৰ বাবে নাৰিকলৰ ৰস (ফল নহয়) সংগ্ৰহ কৰা হয়। <ref name="Bello">{{cite journal |last1=Bello |first1=Rolando T. |last2=Pantoja |first2=Blanquita R. |last3=Tan |first3=Maria Francesca O. |last4=Banalo |first4=Roxanne A. |last5=Alvarez |first5=Jaonne V. |last6=Rañeses |first6=Florita P. |title=A study on skills for trade and economic diversification (STED) in the non-traditional coconut export sectors of the Philippines |journal=Employment Working Paper |year=2020 |publisher=[[International Labour Organization|International Labor Organization]] |location=Geneva |page=18 |url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_742455.pdf}}</ref><ref name="Loyola"/> আন কিছুমান অঞ্চলত, যেনে [[পাপুয়া নিউ গিনি]]ত, নাৰিকলবোৰ মাটিত সৰি পৰিলে কেৱল বুটলি সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name="tp2"/> [[থাইলেণ্ড]] আৰু মালয়েছিয়াৰ কিছুমান নাৰিকল কৃষকে নাৰিকল চপাবলৈ [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]] ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="Bertrand"/> থাইলেণ্ডত নাৰিকল ছিঙিবলৈ ইহঁতক প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি পুহি প্ৰশিক্ষণ দি অহা হৈছে।<ref name="npr">{{cite web |last=Barclay |first=Eliza |date=19 October 2015 |title=What's Funny About the Business of Monkeys Picking Coconuts? |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |publisher=[[NPR]] |access-date=5 April 2018 |archive-date=24 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224054240/https://www.npr.org/sections/thesalt/2015/10/19/448960760/monkeys-pick-coconuts-in-thailand-are-they-abused-or-working-animals |url-status=live }}</ref><ref name="vm">{{cite news |title=The truth behind the "widespread" practice of monkeys harvesting coconuts in Thailand impacting on consumers & retailers |url=https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |access-date=18 April 2021 |work=Vegworld Magazine |date=31 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112330/https://vegworldmag.com/the-truth-behind-the-widespread-practice-of-monkeys-harvesting-coconuts-in-thailand-impacting-on-consumers-retailers/ |url-status=live }}</ref><ref name="Pratruangkrai">{{cite news |last1=Pratruangkrai |first1=Petchanet |title=Focus: Thai coconut farmers reject monkey abuse charges, suffer lost income |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |access-date=18 April 2021 |agency=Kyodo News |date=16 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418112331/https://english.kyodonews.net/news/2020/07/438857ee536a-focus-thai-coconut-farmers-reject-monkey-abuse-charges-suffer-lost-income.html |url-status=live }}</ref> দক্ষিণ থাইলেণ্ড আৰু মালয়েছিয়াৰ কেলান্তান ৰাজ্যত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ প্ৰশিক্ষণ বিদ্যালয় এতিয়াও বৰ্তি আছে।<ref name="Bertrand">{{cite journal |last=Bertrand |first=Mireille |date=27 January 1967 |title=Training without Reward: Traditional Training of Pig-Tailed Macaques as Coconut Harvesters |url=https://archive.org/details/sim_science_1967-01-27_155_3761/page/484 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=155 |issue=3761 |pages=484–486 |doi=10.1126/science.155.3761.484 |pmid=4959310 |bibcode=1967Sci...155..484B}}</ref> ২০১৯ চনত পশু অধিকাৰ সুৰক্ষা সংস্থা 'পেলপ ফৰ দি এথিকেল ট্ৰিটমেণ্ট অৱ এনিমেলচ' (PETA) এ থাইলেণ্ডৰ এই প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="Loyola">{{cite news |last=Loyola |first=James A. |title=Philippine coconut industry: No monkey business here |url=https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |access-date=18 April 2021 |work=[[Manila Bulletin]] |date=23 July 2020 |archive-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114104/https://mb.com.ph/2020/07/23/philippine-coconut-industry-no-monkey-business-here/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable floatright" style="width:12em; text-align:center; " |+ নাৰিকল উৎপাদন (বাকলিৰ সৈতে)<br>{{small|২০২৪, নিযুত টন}}<br/> |- |{{IDN}} || ১৮.০ |- |{{IND}} || ১৪.৭ |- |{{PHL}} || ১৪.৫ |- |{{BRA}} || ৩.২ |- |{{LKA}} || ১.৮ |- ! বিশ্ব!! ৬৫.৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut production in 2024, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} === উৎপাদন === ২০২৪ চনত সমগ্ৰ বিশ্বতে ৬৫.৫ নিযুত [[মেট্ৰিক টন|টন]] নাৰিকল (বাকলিৰ সৈতে) উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[ইণ্ডোনেছিয়া]], ভাৰত আৰু ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৭২% অংশ দখল কৰি শীৰ্ষস্থানত আছিল (তালিকা চাওক)। ভাৰতৰ মুঠ উৎপাদনৰ সিংহভাগ দক্ষিণৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰপৰা আহে। এই ৰাজ্যকেইখন হ’ল— [[তামিলনাডু]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]] আৰু [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |title=Coconut Cultivation |author1=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |archive-date=10 December 2015 |archivedate=10 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210194230/http://www.coconutboard.gov.in/stat.htm |deadurl=yes }}</ref> যদিও কেৰালাত নাৰিকল গছৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি, প্ৰতি হেক্টৰ উৎপাদনৰ হিচাপত [[তামিলনাডু]] আটাইতকৈ বেছি উৎপাদনক্ষম।<ref>{{cite web |url=http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |title=Coconut Cultivation |author=Coconut Development Board, Government of India |date=n.d. |access-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |archive-date=8 December 2015 |archivedate=8 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208153858/http://www.coconutboard.nic.in/cps-tn.htm |deadurl=yes }}</ref> নাৰিকল গছজোপা [[কেৰালা]]ৰ চৰকাৰী ৰাজ্যিক গছ। স্থানীয় [[মালায়ালম ভাষা]]ত কেৰালা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "নাৰিকলৰ দেশ।" <ref>{{cite web |title=Kerala at a glance |url=https://forest.kerala.gov.in/en/kerala-at-a-glance/ |publisher=[[Kerala Forest Department]] |access-date=21 November 2025}}</ref> মধ্য প্ৰাচ্যৰ প্ৰধান নাৰিকল উৎপাদনকাৰী অঞ্চলটো হ’ল [[ওমান]]ৰ ধোফাৰ অঞ্চল।<ref>{{cite journal |last1=Perera |first1=Lalith |last2=Baudouin |first2=Luc |last3=Bourdeix |first3=Roland |last4=Fadhil |first4=Anwar Bait |last5=Hountondji |first5=Fabien C. C. |last6=Al-Shanfri |first6=Abdulaziz |title=Coconut Palms on the Edge of the Desert: Genetic Diversity of Cocos nucifera L. in Oman |journal=Cord |year=2011 |volume=27 |issue=1 |pages=9–19 |url=https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |archive-date=30 November 2025 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251130114022/https://agritrop.cirad.fr/560027/1/120-Article%20Text-198-1-10-20200313.pdf |url-status=live }}</ref> ধোফাৰৰ এই প্ৰাচীন নাৰিকল বাগিছাসমূহৰ বিষয়ে মধ্যযুগীয় [[মৰক্কো]]ৰ পৰিব্ৰাজক [[ইবন বটুতা]]ই তেওঁৰ 'ৰিহ্লা' (''The Rihla'') নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |title=Medieval Sourcebook: Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa 1325–1354 |editor-last=Halsall |editor-first=Paul |publisher=[[Fordham University]] Center for Medieval Studies |date=21 February 2001 |access-date=14 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513172555/http://www.fordham.edu/halsall/source/1354-ibnbattuta.html |archive-date=13 May 2011 }}</ref> শ্ৰীলংকাই ব্ৰিটিছ চেলন যুগৰ আৰম্ভণিতেই ইয়াৰ নাৰিকল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ, নাৰিকল কৃষি ব’ৰ্ড আৰু নাৰিকল গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।<ref name="sri">{{cite web |title=Coconut Industry in Sri Lanka |website=Sri Lanka Business |publisher=Sri Lanka Export Development Board |url=https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |access-date=3 January 2021 |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140731/https://www.srilankabusiness.com/coconut/about/#:~:text=Coconut%20accounts%20for%20approximately%2012,3600%20million%20nuts%20per%20year. |url-status=live }}</ref> == স্বাস্থ্যজনিত উদ্বেগ == === হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগ === লৰিক এছিড আৰু অন্যান্য সংপৃক্ত চৰ্বিৰ এক চহকী উৎস হোৱাৰ বাবে, নাৰিকল তেলে তেজত কম ঘনত্বৰ লিপ’প্ৰ’টিন কলেষ্টেৰল (LDL cholesterol)ৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত ই হৃদযন্ত্ৰ আৰু ৰক্তবাহী নলিকাৰ ৰোগ (cardiovascular diseases) সমূহৰ বাবে এক আহাৰজনিত বিপদাশংকাৰ কাৰক হৈ পৰে।<ref name="aha">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=N |last2=Seah |first2=JY |last3=van Dam |first3=RM |title=The Effect of Coconut Oil Consumption on Cardiovascular Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |pages=803–814 |date=March 2020 |pmid=31928080 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url=https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |quote=Coconut oil should not be viewed as healthy oil for cardiovascular disease risk reduction, and limiting coconut oil consumption because of its high saturated fat content is warranted. |url-access=subscription |archive-date=8 February 2021 |access-date=23 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122859/https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.119.043052 |url-status=live }}</ref><ref name="spiazzi">{{cite journal |last1=Spiazzi |first1=B.F. |last2=Duarte |first2=A.C. |last3=Zingano |first3=C.P. |display-authors=etal |title=Coconut oil: an overview of cardiometabolic effects and the public health burden of misinformation |journal=Archives of Endocrinology and Metabolism |volume=67 |issue=6 |article-number=e000641 |date=June 2023 |pmid=37364144 |pmc=10660992 |doi=10.20945/2359-3997000000641|quote=The use of coconut oil as a "healthy" component of the western diet is based on the major spread of misconceptions regarding it. The combination of the established knowledge on the negative effects of saturated fats on cardiovascular health and the lack of evidence from clinical trials showing a benefit from coconut oil intake in cardiovascular and metabolic disease advise against the consumption of this oil as a preferential source of dietary fat.}}</ref> বহুতো ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা সংস্থাই নাৰিকল তেলৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ সীমিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অসংপৃক্ত চৰ্বি থকা খাদ্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে ক’ব খোজে।<ref name=aha/><ref name=spiazzi/><ref name="aus">{{cite web |title=Sorting fact from fiction – seed oils and coconut oil |url=https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |publisher=[[National Heart Foundation of Australia]] |access-date=23 November 2025 |date=23 May 2025 |archive-date=22 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122164853/https://www.heartfoundation.org.au/blog/seed-oils-coconut-oil |url-status=live }}</ref> == ব্যৱহাৰ == নাৰিকল গছজোপা সমগ্ৰ [[ক্ৰান্তীয় অঞ্চল]]ত সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ বাবে ৰোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ খাদ্য আৰু অনা-খাদ্যজনিত বিভিন্ন ব্যৱহাৰ আছে। প্ৰকৃততে নাৰিকল গছৰ প্ৰতিটো অংশই মানুহে কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। নাৰিকলৰ বহুমুখী ব্যৱহাৰ ইয়াৰ কিছুমান নামৰপৰাই বুজা যায়। যেনে— [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃতত]] ইয়াক 'কল্পবৃক্ষ' ("জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰা গছ") বোলা হয়, আনহাতে [[মালয় ভাষা|মালয় ভাষাত]] ইয়াক 'পোকোক চৰিবু গুণা' (''pokok seribu guna'', "এহাজাৰ ব্যৱহাৰৰ গছ") আৰু ফিলিপাইনত ইয়াক "[[জীৱনৰ গছ]]" (tree of life) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last=Margolis |first=Jason |date=13 December 2006 |url=http://www.theworld.org/?q=node/7280 |title=Coconut fuel |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831035256/http://www.theworld.org/?q=node%2F7280 |archive-date=31 August 2011 |website=PRI's The World |access-date=10 April 2011}}</ref> ই পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ উপযোগী গছ।<ref name="duke"/> === পুষ্টিগুণ === {{Nutritional value |name=নাৰিকলৰ কেঁচা শাহ |image=Coconuts - single and cracked open.jpg |water=47 g |kJ=1480 |protein=3.33 g |fat=33.49 g |satfat=29.698 g |monofat=1.425 g |polyfat=0.366 g |carbs=15.23 g |sugars=6.23 g |fiber=9.0 g |calcium_mg=14 |copper_mg=0.435 |iron_mg=2.43 |magnesium_mg=32 |phosphorus_mg=113 |potassium_mg=356 |sodium_mg=20 |zinc_mg=1.10 |manganese_mg=1.500 |selenium_ug=10.1 |vitC_mg=3.3 |thiamin_mg=0.066 |riboflavin_mg=0.020 |niacin_mg=0.540 |pantothenic_mg=0.300 |vitB6_mg=0.054 |folate_ug=26 |vitE_mg=0.24 |vitK_ug=0.2 <!-- amino acids --> |tryptophan=0.039 g |threonine=0.121 g |isoleucine=0.131 g |leucine=0.247 g |lysine=0.147 g |methionine=0.062 g |cystine=0.066 g |phenylalanine=0.169 g |tyrosine=0.103 g |valine=0.202 g |arginine=0.546 g |histidine=0.077 g |alanine=0.170 g |aspartic acid=0.325 g |glutamic acid=0.761 g |glycine=0.158 g |proline=0.138 g |serine=0.172 g |note=[https://fdc.nal.usda.gov/food-details/170169/nutrients USDA FoodData Central তথ্যৰ সংযোগ] }} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহত ৪৭% পানী, ৩৩% [[চৰ্বি]], ১৫% [[কাৰ্ব’হাইড্ৰেট]] আৰু ৩% [[প্ৰ’টিন]] থাকে (তালিকা চাওক)। {{convert|100|g}} নাৰিকলৰ কেঁচা শাহৰপৰা ৩৫০ কেলৰি [[খাদ্য শক্তি]] পোৱা যায়। ই হ’ল [[মেংগানিজ]] (দৈনিক প্ৰয়োজনীয় প্ৰমূল্যৰ বা DV-ৰ ৬৫%) আৰু [[তাম|তামা]] (৪৮% DV) ৰ এক চহকী উৎস। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত অন্যান্য কেইবাটাও পুষ্টিকৰ খনিজ পদাৰ্থ মধ্যমীয়া পৰিমাণে থাকে (১০–১৮% DV)। ইয়াত [[ভিটামিন]]ৰ পৰিমাণ তেনেই কম। কেঁচা নাৰিকলৰ শাহত [[সংপৃক্ত ফেটি এছিড]]ৰ পৰিমাণ বেছি থাকে (মুঠ চৰ্বিৰ ৩০%), যাৰ ভিতৰত প্ৰধান সংপৃক্ত চৰ্বি হ’ল [[লৰিক এছিড]] (মুঠ চৰ্বিৰ ১৫%)। === ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰ === নাৰিকলৰ বিভিন্ন ৰন্ধন সম্বন্ধীয় ব্যৱহাৰসমূহ প্ৰধানকৈ ইয়াৰ বীজৰ খাব পৰা বগা, মঙহাল অংশ (অৰ্থাৎ [[ভ্ৰূণপোষ]]) ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, যাক "নাৰিকলৰ শাহ" বুলি জনা যায়।<ref name="Roehl 1996 p. 115"/> অপূৰঠ বা ডাব নাৰিকলৰ কোমল শাহটো এনেকৈয়ে খাব পাৰি বা পিঠা-পনা আদি ৰান্ধি খাব পাৰি। পূৰঠ নাৰিকলৰ শাহটো কিছু টান হয়। সেইবাবে ইয়াক খোৱাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰ]],<ref name="Roehl 1996 p. 115"/><ref name="polistico2">{{cite book |author=Edgie Polistico |url=https://books.google.com/books?id=-h9MswEACAAJ |title=Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary |publisher=[[Anvil Publishing]] |year=2017 |isbn=978-971-27-3170-9}}</ref><ref>{{cite book |title=Coconut: Pacific food leaflet No. 4 |date=2006 |publisher=Secretariat of the Pacific Community |isbn=978-982-00-0164-0 |url=https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |archive-date=7 June 2021 |access-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607124605/https://cms.ctahr.hawaii.edu/Portals/159/Images/Resources/IslandStapleFoods/4%20COCONUT%20web.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="El Bassam">{{cite book |last1=El Bassam |first1=N. |title=Handbook of Bioenergy Crops: A Complete Reference to Species, Development, and Applications |url=https://archive.org/details/handbookofbioene0000elba |date=2010 |publisher=Earthscan |isbn=978-1-84977-478-9 |page=[https://archive.org/details/handbookofbioene0000elba/page/159 159]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chu |first1=Wai Hon |last2=Lovatt |first2=Connie |title=The Dumpling: A Seasonal Guide |url=https://archive.org/details/dumplingseasonal0000chuw |date=2009 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-195940-0 |page=[https://archive.org/details/dumplingseasonal0000chuw/page/8 8]}}</ref> "নাৰিকলৰ চিপচ"<ref name="El Bassam"/> বা কুঁটি শুকাই থোৱা গুড়ি নাৰিকল (desiccated coconut) আদি সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=ICC Quality Standard: Desiccated Coconut |url=https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |website=International Coconut Community |publisher=United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (UN-ESCAP) |access-date=7 June 2021 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |archivedate=16 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211216085337/https://coconutcommunity.org/viewpdf/apcc_quality_standards_for_coconut_products/4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Ghosh">{{cite book |last1=Ghosh |first1=D.K. |title=Value Addition of Horticultural Crops: Recent Trends and Future Directions |date=2015 |publisher=Springer |chapter=Postharvest, Product Diversification and Value Addition in Coconut |editor1-first=Amit Baran |editor1-last=Sharangi |editor2-first=Suchand |editor2-last=Datta |isbn=978-81-322-2262-0}}</ref><ref>{{cite web |title=Exporting desiccated coconuts to Europe |url=https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |website=CBI |publisher=Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden (CBI), Netherlands Ministry of Foreign Affairs |access-date=7 June 2021 |archive-date=7 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607121331/https://www.cbi.eu/market-information/processed-fruit-vegetables-edible-nuts/desiccated-coconuts/europe |url-status=live }}</ref> [[নাৰিকলৰ গাখীৰ ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা খাদ্যৰ তালিকা|বিভিন্ন ব্যঞ্জন]] ৰান্ধিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰখিনি নাৰিকলৰ শাহৰপৰা চেপি উলিওৱা হয়। ইয়াক পাতল কৰি [[নাৰিকলৰ গাখীৰৰ পানীয়]] বা গাখীৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="NIIR">{{cite book |author=NIIR Board of Consultants and Engineers |url=https://books.google.com/books?id=UvXKAgAAQBAJ&pg=PA274 |title=The Complete Book on Coconut & Coconut Products (Cultivation and Processing) |date=2006 |publisher=Asia Pacific Business Press |isbn=978-81-7833-007-5 |page=274}}</ref><ref name="tp"/> নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা প্ৰ’টিনযুক্ত গুড়ি (coconut milk powder) ও প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |journal=Applied Biochemistry and Biotechnology |year=2012 |volume=167 |issue=5 |pages=1290–302 |doi=10.1007/s12010-012-9632-9 |title=Production of coconut protein powder from coconut wet processing waste and its characterization |last1=Naik |first1=A. |last2=Raghavendra |first2=S. N. |last3=Raghavarao |first3=K. S. |pmid=22434355 |s2cid=11890199}}</ref> কুঁটি লোৱা নাৰিকলৰপৰা উলিওৱা নাৰিকলৰ গাখীৰ আৰু নাৰিকলৰ ক্ৰীম (coconut cream) মিঠাই, টেঙা-মিঠা ব্যঞ্জন, আঞ্জা বা আচাৰ আদিত যোগ কৰিব পাৰি।<ref name="grimwood">[[#Grimwood|Grimwood]], pp. 183–187.</ref><ref name="pca-process">{{cite book |author=Philippine Coconut Authority |title=Coconut Processing Technologies: Coconut Milk |publisher=Department of Agriculture, Republic of the Philippines |series=FPDD Guide No. 2 – Series of 2014 |year=2014 |url=http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |access-date=24 May 2019 |archive-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf |archivedate=6 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106130020/http://www.pca.da.gov.ph/pdf/techno/coconut_milk.pdf }}</ref> চেনি আৰু কণী মিহলাই ঘন কৰা নাৰিকলৰ গাখীৰৰপৰা তৈয়াৰী সামগ্ৰী, যেনে— নাৰিকলৰ জাম (coconut jam) আৰু নাৰিকলৰ কাষ্টাৰ্ড আদি দক্ষিণ-পূব এছিয়াত অতি জনপ্ৰিয়। <ref name="Duruz">{{cite book |last1=Duruz |first1=Jean |last2=Khoo |first2=Gaik Cheng |title=Eating Together: Food, Space, and Identity in Malaysia and Singapore |date=2014 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-2741-5 |page=45 |url=https://books.google.com/books?id=JojpBQAAQBAJ&q=kaya%20coconut&pg=PA45}}</ref><ref name="Alford">{{cite book |last1=Alford |first1=Jeffrey |last2=Duguid |first2=Naomi |title=Hot Sour Salty Sweet: A Culinary Journey Through Southeast Asia |date=2000 |publisher=Artisan Books |isbn=978-1-57965-564-8 |page=302 |url=https://books.google.com/books?id=cUP30wR8-kUC&pg=PA302}}</ref><ref name="thampan 1981 p199">{{cite book |last1=Thampan |first1=Palakasseril Kumaran |title=Handbook on Coconut Palm |date=1981 |publisher=Oxford & IBH |page=199}}</ref> নাৰিকল তেল [[ভাজন|ভাজি ৰান্ধিবলৈ]] আৰু অন্যান্য ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="grimwood"/><ref name="kurian">{{cite book |last1=Kurian |first1=Alice |last2=Peter |first2=K.V. |title=Commercial Crops Technology |date=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-81-89422-52-3 |pages=202–203 |url=https://books.google.com/books?id=2VFYqwA-Mn4C&pg=PA202}}</ref> [[নাৰিকলৰ পানী]] সতেজ অৱস্থাত খাব পাৰি বা ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=endosperm>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cjHCoMQNkcgC&q=coconut+endosperm+encyclopedia&pg=PA112 |title=Cocos in The Encyclopedia of Fruit and Nuts |access-date=11 May 2015 |year=2008 |last1=Janick |first1=J. |last2=Paull |first2=R. E. |pages=109–113 |isbn=978-0-85199-638-7}}</ref><ref>{{cite web |title=Ginataang Manok (Chicken Stewed in Coconut Milk) Filipino Recipe! |url=http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |website=Savvy Nana's |access-date=20 April 2019 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216100142/http://www.savvynana.com/recipe/ginataang-manok-chicken-stewed-coconut-milk-filipino-recipe/ |url-status=usurped }}</ref> ইয়াক গেলাই জেলিৰ দৰে এবিধ মিঠাই প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি, যাক ''[[নাটা ডি ক’ক’]]'' বুলি জনা যায়।<ref name="tietze">{{cite book |last1=Tietze |first1=Harald |last2=Echano |first2=Arthur |title=Coconut: Rediscovered as Medicinal Food |date=2006 |publisher=Harald Tietze Publishing |isbn=978-1-876173-57-9 |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=0NAA8_fDI9wC&pg=PA37}}</ref> নাৰিকলৰ পানী বা ইয়াৰ মিঠা ৰস গেলাই তৈয়াৰ কৰা নাৰিকলৰ ভিনেগাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু [[গোৱাৰ খাদ্যশৈলী]]ত بەদলীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="polistico2"/> নাৰিকলৰ সতেজ বা গেলাই লোৱা মিঠা ৰস ফিলিপাইনত তাড়ি বা ''টিউবা'' (tubâ) হিচাপে খোৱা হয়। ইয়াক নিজে নিজে গেলাই ল’বলৈ দিলে ই তালৰ মদত পৰিণত হয়। তালৰ মদক পাতন (distilled) কৰি ''[[এৰাক|এৰাক মদ]]'' প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="lambanog">{{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |title=Lambanog: A Philippine Drink |author=Porter, Jolene V. |year=2005 |publisher=[[American University]] |location=Washington, D.C. |access-date=10 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222210517/http://www1.american.edu/ted/lambanog.htm |archive-date=22 February 2011}}</ref> এই ৰস উতলাই এটা মিঠা চিৰাপ তৈয়াৰ কৰিব পাৰি, বা ইয়াক আৰু ঘন কৰি [[নাৰিকলৰ চেনি]] প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। এজোপা কম বয়সীয়া, ভালদৰে প্ৰতিপালন কৰা গছে বছৰি প্ৰায় {{convert |300 |L |USgal |abbr=off}} তাড়ি উৎপাদন কৰিব পাৰে, আনহাতে এজোপা ৪০বছৰীয়া গছে প্ৰায় {{convert |400 |L |USgal |abbr=on}} উৎপাদন কৰিব পাৰে।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 20.</ref> === তেল === {{main|নাৰিকল তেল}} {| class="wikitable floatright" style="width:13em; text-align:center; " |+ নাৰিকল তেল উৎপাদন <br>{{small|২০২৩, টন}}<br/> |- |{{PHL}} || ১,২১২,৯০০ |- |{{IDN}} || ৬৪৬,০০০ |- |{{IND}} || ৫ND,০০০ |- |{{VIE}} || ১৮২,০০০ |- |{{MEX}} || ১৩১,০০০ |- ! বিশ্ব!! ৩,১২২,৬৭৫ |- |colspan=2|{{small|উৎস: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ [[FAOSTAT]]}}<ref name="faostat OIL">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |title=Coconut oil production in 2023, Crops/Regions/World list/Production Quantity/Year (pick lists) |publisher=UN Food and Agriculture Organization, Corporate Statistical Database |year=2026 |access-date=6 April 2026 |archive-date=12 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112130804/https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL |url-status=live }}</ref> |} ২০২৩ চনত বিশ্বত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা নাৰিকল তেলৰ উৎপাদন আছিল ৩.১ নিযুত টন। ইয়াৰ ভিতৰত ফিলিপাইনছে মুঠ উৎপাদনৰ ৩৮% অংশ লৈ নেতৃত্ব দিছিল আৰু ইণ্ডোনেছিয়া তথা ভাৰত আছিল গৌণ উৎপাদক (তালিকা চাওক)। নাৰিকল তেল ৰন্ধন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ ভাজিবৰ বাবে। আন [[উদ্ভিদজাত তেল]]ৰ দৰে ইয়াক জুলীয়া ৰূপত বা [[মাখন]] বা গাহৰিৰ চৰ্বি (lard) ৰ দৰে গোটো ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |doi=10.1161/CIR.0000000000000510 |pmid=28620111 |title=Dietary Fats and Cardiovascular Disease: A Presidential Advisory from the American Heart Association |journal=Circulation |volume=136 |issue=3 |pages=e1–e23 |year=2017 |last1=Sacks |first1=Frank M. |last2=Lichtenstein |first2=Alice H. |last3=Wu |first3=Jason H.Y. |last4=Appel |first4=Lawrence J. |last5=Creager |first5=Mark A. |last6=Kris-Etherton |first6=Penny M. |last7=Miller |first7=Michael |last8=Rimm |first8=Eric B. |last9=Rudel |first9=Lawrence L. |last10=Robinson |first10=Jennifer G. |last11=Stone |first11=Neil J. |last12=Van Horn |first12=Linda V. |display-authors=5 |s2cid=367602 |doi-access=free}}</ref><ref name="Neela">{{cite journal |last1=Neelakantan |first1=Nithya |last2=Seah |first2=Jowy Yi Hoong |last3=van Dam |first3=Rob M. |title=The effect of coconut oil consumption on cardiovascular risk factors (Systematic review) |journal=Circulation |volume=141 |issue=10 |year=2020 |doi=10.1161/circulationaha.119.043052 |pages=803–814 |pmid=31928080 |s2cid=210195904 |doi-access=free }}</ref><ref name="Eyres2016">{{cite journal |last1=Eyres |first1=L |last2=Eyres |first2=MF |last3=Chisholm |first3=A |last4=Brown |first4=RC |title=Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans |journal=Nutrition Reviews |date=April 2016 |volume=74 |issue=4 |pages=267–280 |doi=10.1093/nutrit/nuw002 |pmid=26946252 |pmc=4892314}}</ref> 'ক’ক’নাট বাটাৰ' (Coconut butter) হ’ল গোট মৰা নাৰিকল তেল। অৱশ্যে এই নামটো 'ক্ৰীমড ক’ক’নাট' (creamed coconut) ৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হয়। ই নাৰিকলৰ গাখীৰৰ গোটা অংশ বা পিহি লোৱা নাৰিকলৰ শাহ আৰু তেলৰপৰা তৈয়াৰী এক বিশেষ সামগ্ৰী।<ref name="Roehl 1996 p. 115">{{cite book |last=Roehl |first=E. |title=Whole Food Facts: The Complete Reference Guide |publisher=Inner Traditions/Bear |year=1996 |isbn=978-0-89281-635-4 |url=https://books.google.com/books?id=H8lwmA52ltIC&pg=PA115 |page=115 }}</ref> === অনা-খাদ্য ব্যৱহাৰ === নাৰিকল গছৰ খাদ্যৰ বাহিৰেও থকা বহুতো ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত ইয়াৰ বাকলি আৰু খোলাবোৰ ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি বা ইয়াৰপৰা [[কয়লা]] তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=Coconut Shell Lump Charcoal |url=http://www.supremecarbon.com/coco.htm |publisher=Supreme Carbon Indonesia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229141916/http://www.supremecarbon.com/coco.htm |archive-date=29 December 2012}}</ref> বাকলিবোৰ পানীত ওপঙি থকা সঁজুলি (flotation devices) বা ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰা খহটা সামগ্ৰী (abrasive) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name="Skyhorse Publishing">{{cite book |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |url=https://archive.org/details/completeguidetoe0000unse_h5r2 |publisher=Skyhorse Publishing; United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |page=[https://archive.org/details/completeguidetoe0000unse_h5r2/page/44 44] |oclc=277203364}}</ref> কম্বোডিয়াৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত নাৰিকলৰ খোলাটো বাকলিৰপৰা মুক্ত কৰি, গৰম ছাইৰ ওপৰত উত্তপ্ত কৰিলে এবিধ তেলজাতীয় পদাৰ্থ ওলাই পৰে, যিটো দাঁতৰ বিষ উপশম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon">{{cite book |last1=Pauline Dy Phon |author1-link=Pauline Dy Phon |url=https://books.google.com/books?id=InD2RAAACAAJ |title=Plants Utilised In Cambodia |date=2000 |publisher=Imprimerie Olympic |location=Phnon Penh |pages=165–166}}</ref> বাকলিৰপৰা পোৱা [[নাৰিকলৰ আঁহ]] ৰছী, মেট বা দলিচা, [[ব্ৰাছ]] আৰু মোনা তৈয়াৰ কৰিবলৈ, নাও ফুটা হ’লে বন্ধ কৰিবলৈ (caulking) আৰু বিছনাৰ তুলিৰ ভিতৰত ভৰাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 22.</ref> উদ্যান শস্য বিজ্ঞানত ইয়াক টাবৰ মাটিত সাৰ বা পচন সাৰ হিচাপে, বিশেষকৈ অৰ্কিডৰ মিশ্ৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কম্বোডিয়াত ইয়াৰপৰা ঝাড়ু বা বাঢ়নী তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকলৰ বাতি বা খোলাবোৰ প্ৰায়ে খোদিত কৰি বিভিন্ন দৃশ্য অংকন কৰা হৈছিল আৰু মূল্যৱান ধাতুৰে সজোৱা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Hans van Amsterdam: Coconut Cup with Cover (17.190.622ab) – Heilbrunn Timeline of Art History – The Metropolitan Museum of Art |url=http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015101625/http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/17.190.622ab |archive-date=15 October 2013 |work=metmuseum.org}}</ref> পাতবোৰে মোনা বা খৰাহি আৰু চালিৰ বাবে খেৰ বা খৰিৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰে। এইবোৰ দলিচা, ৰন্ধন কাৰ্যৰ শলা আৰু জুই জ্বলোৱা কাঁড় বা শলা হিচাপে গুঠিব পাৰি। পাতবোৰ সৰু সৰু টোপোলা হিচাপে গুঠি তাৰ ভিতৰত চাউল ভৰাই সিজাই 'পুচো' (pusô) আৰু 'কেতুপাট' (ketupat) নামৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>[[#Grimwood|Grimwood]], p. 19.</ref> হাৱাইৰ লোকসকলে ঢোল, পাত্ৰ বা সৰু নাও তৈয়াৰ কৰিবলৈ নাৰিকলৰ কাণ্ডটো ফোঁপোলা কৰি লৈছিল। ইয়াৰ "ডাল" (পাতৰ ঠাৰিবোৰ) ইমান শক্তিশালী আৰু নমনীয় যে ইয়াৰপৰা কোবোৱা লাঠী (switch) তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। ২০০৫ চনত ছল’মন দ্বীপপুঞ্জৰ চইচুলত থকা গিলবাৰ্টিজ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত শাৰীৰিক শাস্তিৰ বাবে নাৰিকলৰ ডালৰ ব্যৱহাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Herming, George. (6 March 2006). [http://www.corpun.com/sbj00603.htm Wagina whips offenders]. ''Solomon Star''.</ref> ইয়াৰ শিপাবোৰ [[ৰং]], মুখ ধোৱা পানী (mouthwash) আৰু [[ডায়েৰিয়া|পেটচলা]] তথা [[গ্ৰহণী]]ৰ পৰম্পৰাগত ঔষধ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Grimwood18">[[#Grimwood|Grimwood]], p. 18.</ref> শিপাৰ এটা থেতেলিয়াই লোৱা টুকুৰা [[দাঁতৰ ব্ৰাছ]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। কম্বোডিয়াত ইয়াৰ শিপাবোৰ পৰম্পৰাগত ঔষধত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon" /> নাৰিকল তেল আৰু নাৰিকলৰ গাখীৰ উৎপাদনৰ পিছত ৰৈ যোৱা আঁহ বা ক’ক’নাট মিল (coconut meal) পশুধনৰ খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুকান বৃতিটো (calyx) খৰিৰ চৌকাত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নাৰিকলৰ পানী পৰম্পৰাগতভাৱে উদ্ভিদ কলা পালন (plant tissue culture) আৰু অনুবিস্তাৰণত (micropropagation) বৃদ্ধিৰ পৰিপূৰক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Yong |first1=J. W. |last2=Ge |first2=L. |last3=Ng |first3=Y. F. |last4=Tan |first4=S. N. |year=2009 |title=The chemical composition and biological properties of coconut (''Cocos nucifera'' L.) water |journal=Molecules |volume=14 |issue=12 |pages=5144–5164 |doi=10.3390/molecules14125144 |pmid=20032881 |pmc=6255029 |doi-access=free }}</ref> == সংস্কৃতিত নাৰিকল== [[File:A worship at the shrine of the Holy Infant Jesus of Prague, Davao City, Philippines.jpg|thumb|'পালাছপাছ', ফিলিপাইনত পাম দেওবাৰ উদ্‌যাপনৰ সময়ত গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাত|alt=নাৰিকলৰ পাত লৈ থকা এটা মানুহৰ দল]] [[File:Muñeco de coco.jpg|thumb|upright|[[মেক্সিকো]]ৰ এটা "নাৰিকলৰ বান্দৰ।" ই নাৰিকলৰ খোলা খোদিত কৰি তৈয়াৰ কৰা এবিধ সাধাৰণ উপহাৰ বা স্মাৰক সামগ্ৰী|alt=বান্দৰৰ দৰে দেখিবলৈ খোদিত কৰা নাৰিকল]] [[File:Offerings on the sand, Kuta Beach, Bali.JPG|thumb|upright|এটা 'কানং' (canang), ইন্দোনেছিয়াৰ বালিৰ গুঠি লোৱা নাৰিকলৰ পাতত ফুল, চাউল আৰু [[ধূপ]] দি কৰা এক উপহাৰ বা অৰ্পণ]] [[হিন্দু]] ধৰ্মৰ [[ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান|ৰীতি-নীতিত]] নাৰিকল ব‍্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Coconut – Fruit Of Lustre In Indian Culture|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |date=September 2011 |last1=Patil |first1=Vimla|website=eSamskriti |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514010555/http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Coconut-~-Fruit-of-Lustre-in-Indian-Culture-1.aspx |archive-date=14 May 2016 |access-date=18 May 2016}}</ref> প্ৰায়ে ইয়াক উজ্জ্বল ধাতুৰ পাত সানি সজোৱা হয়। হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ পূজা-অৰ্চনাৰ সময়ত ইয়াক অৰ্পণ কৰা হয়। ভাৰতত সাধাৰণতে [[বৰ্ষা ঋতু]]ৰ সমাপ্তি বুজাবলৈ এটা [[পূৰ্ণিমা|পূৰ্ণিমাৰ]] দিনা [[নাৰিকল পূৰ্ণিমা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়। 'নাৰালী' শব্দটো [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] শব্দ 'নাৰাল' (অৰ্থাৎ নাৰিকল) ৰপৰা আহিছে। মাছমৰীয়াসকলে এক নতুন মাছ ধৰা বতৰৰ আৰম্ভণি উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সাগৰত নাৰিকল অৰ্পণ কৰে,<ref>{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |title=Narali Purnima |publisher=Maharashtra Tourism |year=2016 |access-date=3 August 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715223636/http://www.maharashtratourism.net/festivals/narali-poornima.html |archive-date=15 July 2016 }}</ref> যাতে তেওঁলোকে প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পাব পাৰে। হিন্দুসকলে প্ৰায়ে ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ নিশ্চিত কৰিবলৈ যিকোনো নতুন কাৰ্য নাৰিকল ভাঙি আৰম্ভ কৰে। ঐশ্বৰ্য আৰু ধন-সম্পদৰ হিন্দু দেৱী [[লক্ষ্মী|লক্ষ্মী দেৱীক]] প্ৰায়ে হাতত নাৰিকল লৈ থকা দেখুওৱা হয়।<ref>Dallapiccola, Anna. ''[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]''. {{ISBN|0-500-51088-1}}.</ref> হিন্দু বিবাহত সমৃদ্ধিৰ প্ৰতীক হিচাপে নাৰিকল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web |date=9 November 2009 |title=Food Rituals in Hindu Weddings |url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |last=Bramen |first=Lisa |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian Magazine]] |access-date=25 May 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728210410/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/food-rituals-in-hindu-weddings-72454431/ |url-status=live }}</ref> কম্বোডিয়াত কেতিয়াবা বিবাহ অনুষ্ঠানত নাৰিকলৰ ফুল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="dyphon"/> অষ্ট্ৰনেচীয় লোকসকলৰ বাবে নাৰিকলৰ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকৰ পৌৰাণিক কাহিনী, গীত আৰু মৌখিক পৰম্পৰাত ইয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="Nayar"/><ref name="Lew">{{cite journal |last=Lew |first=Christopher |title=Tracing the origin of the coconut (''Cocos nucifera'' L.) |url=https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |journal=Prized Writing 2018–2019 |publisher=[[University of California, Davis]] |pages=143–157 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |archive-date=23 June 2021 |access-date=22 April 2021 |archivedate=23 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210623220429/https://prizedwriting.ucdavis.edu/sites/prizedwriting.ucdavis.edu/files/sitewide/Tracing%20the%20origin%20of%20the%20coconut%20%28Cocos%20nucifera%20L.%29.pdf |deadurl=yes }}</ref> নিউ অৰলিন্সৰ 'জুলু ছচিয়েল এইড এণ্ড প্লেজাৰ ক্লাব' (Zulu Social Aid & Pleasure Club) এ পৰম্পৰাগতভাৱে হাতেৰে সজোৱা নাৰিকল শোভাযাত্ৰাত অংশ লোৱা লোকসকললৈ দলিয়াই দিয়ে। ই হ’ল 'মাৰ্ডি গ্ৰাছ' (Mardi Gras) উৎসৱৰ অন্যতম মূল্যৱান স্মাৰক। এই পৰম্পৰা ১৯১০-ৰ দশকত আৰম্ভ হৈছিল আৰু তেতিয়াৰেপৰা চলি আছে। ১৯৮৭ চনত গভৰ্নৰ এডউইন এডৱাৰ্ডছৰদ্বাৰা এটা "নাৰিকল আইন" স্বাক্ষৰিত হৈছিল, যিয়ে জুলু সমদলৰ গাড়ীৰপৰা আগবঢ়োৱা যিকোনো সজোৱা নাৰিকলৰ ফলত হ’ব পৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ বাবে বীমা দায়বদ্ধতাৰপৰা ৰেহাই দিছিল।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Scott |title=How the Zulu coconut was saved from extinction |date=22 February 2017 |url=https://www.nola.com/300/article_c189dcdb-1ec5-5629-84bb-2a2aaec89457.html |newspaper=[[The Times-Picayune/The New Orleans Advocate|The Times-Picayune]] |access-date=25 May 2020}}</ref> ব্ৰিটেইনৰ পৰম্পৰাগত মেলাৰ খেল 'ক’ক’নাট শ্বাই' (coconut shy) ত নাৰিকল লক্ষ্য আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলুৱৈজনে কিছুমান সৰু বল কিনি লয়, যিবোৰ লাঠীৰ ওপৰত সমতা ৰক্ষা কৰি থোৱা নাৰিকলবোৰলৈ দলিয়াই দিয়া হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল ষ্টেণ্ডৰপৰা নাৰিকল এটা মাটিত পেলাই দিয়া আৰু পুৰস্কাৰ হিচাপে ইয়াক জিকি লোৱা।<ref name="harries">{{cite journal |last=Harries |first=Hugh C. |year=2004 |title=Fun Made The Fair Coconut Shy |url=http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |journal=Palms |publisher=[[International Palm Society]] |volume=44 |issue=2 |pages=77–82 |access-date=8 May 2012 |archive-date=23 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |archivedate=23 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120723105002/http://www.palms.org/palmsjournal/2004/vol48n2p77-82.pdf |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈ যোৱা ভিয়েটনামৰ 'নাৰিকল ধৰ্ম' (Coconut Religion, ''Đạo Dừa'') ৰ অনুগামীসকলৰ বাবে নাৰিকল আছিল প্ৰধান খাদ্য।<ref name="Coconut 1">{{cite web |title=Coconut religion |url=http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |publisher=Vinhthong |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |archive-date=22 October 2013 |access-date=25 May 2013 |archivedate=22 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022095309/http://vinhthong.info/FAQ/faq_luomlat_CoconutReligion_ConPhung.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="Nayar">{{cite book |last=Nayar |first=N. Madhavan |title=The Coconut: Phylogeny, Origins, and Spread |date=2017 |publisher=[[Academic Press]] |isbn=978-0-12-809778-6 |pages=10–21}}</ref> === পৌৰাণিক কাহিনী আৰু কিংবদন্তি === কিছুমান দক্ষিণ এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় সংস্কৃতিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় পৌৰাণিক কাহিনীত নাৰিকলে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ 'হাইনুনুৱেলে' (Hainuwele) পৌৰাণিক কাহিনীত এগৰাকী ছোৱালী নাৰিকল গছৰ ফুলৰপৰা ওলাই আহে।<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |title=Hainuwele – Oxford Reference |isbn=978-0-19-515669-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928002738/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-657 |archive-date=28 September 2013 |last=Leeming |first=David |date=17 November 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] }}</ref> মালদ্বীপৰ লোককথাত, উৎপত্তিৰ অন্যতম প্ৰধান পৌৰাণিক কাহিনীয়ে নাৰিকল গছৰ ওপৰত মালদ্বীপৰ লোকসকলৰ নিৰ্ভৰশীলতা প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="NIAS Press">[[Xavier Romero-Frias|Romero-Frias, Xavier]] (2012) ''Folk tales of the Maldives'', [http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf NIAS Press] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528131620/http://www.niaspress.dk/catalogue2011/Catalogue_2012.pdf |date=28 May 2013 }}, {{ISBN|978-87-7694-104-8|978-8776941055}}</ref> 'চিনা আৰু ইল মাছ'ৰ কাহিনীত নাৰিকলৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে যে চিনা নামৰ এগৰাকী ধুনীয়া মহিলাই এটা ইল মাছ পুতি থৈছিল, যিটো অৱশেষত প্ৰথম নাৰিকল গছত পৰিণত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029035259/http://www.livingheritage.org.nz/schools/secondary/marcellin/samoa/eel.php |title=Living Heritage – Marcellin College – Sina and the Eel |archive-date=29 October 2012 |website=livingheritage.org.nz}}</ref> এক আধুনিক চহৰীয়া কিংবদন্তি অনুসৰি, ছাৰ্ক মাছৰ আক্ৰমণতকৈ গছৰপৰা নাৰিকল সৰি পৰাৰ ফলত প্ৰতি বছৰে অধিক মানুহৰ মৃত্যু হয়। অৱশ্যে প্ৰকৃত সত্যটো ইয়াৰ বিপৰীতহে।<ref name="flmnh">{{cite web |title=International Shark Attack File |url=http://www.shark.org.au/quotes.html |publisher=Shark Research Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |archive-date=29 July 2013 |access-date=9 January 2014 |archivedate=29 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729014133/http://shark.org.au/quotes.html |deadurl=yes }}</ref> === প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস === ''[[ৰামায়ণ]]'' আৰু শ্ৰীলংকাৰ বুৰঞ্জীসমূহৰপৰা পোৱা সাহিত্যিক প্ৰমাণে ইংগিত দিয়ে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম শতিকাৰ আগৰেপৰাই [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ত নাৰিকলৰ উপস্থিতি আছিল। <ref name="BlenchSpriggs1998">{{cite book |last1=Blench |first1=Roger |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&q=coconut&pg=PA396 |title=Archaeology and Language: Correlating archaeological and linguistic hypotheses |author2=Matthew Spriggs |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-415-11761-6 |page=396}}</ref> ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰত্যক্ষ বিৱৰণ প্ৰায় ৫৪৫ চনত লিখা কছমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেচৰ 'টপ’গ্ৰাফিয়া খ্ৰীষ্টিয়ানা' (''Topographia Christiana'') ত পোৱা যায়। তাত নাৰিকলক "ভাৰতৰ ডাঙৰ বাদাম" (the great nut of India) বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Rosengarten">Rosengarten, Frederic Jr. (2004). ''The Book of Edible Nuts''. Dover Publications. pp. [https://books.google.com/books?id=7CK8LFCcvtcC&pg=PA65 65–93]. {{ISBN|978-0-486-43499-5}}.</ref> আন এক প্ৰাৰম্ভিক উল্লেখ হ’ল "[[এহাজাৰ এনিশাৰ সাধু]]" (One Thousand and One Nights) ৰ নাৱিক সিন্দবাদৰ কাহিনী। সিন্দবাদে তেওঁৰ পঞ্চমটো সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত নাৰিকল কিনা-বেচা কৰিছিল।<ref>{{cite web |date=2 November 2009 |title=The Fifth Voyage of Sindbad the Seaman – The Arabian Nights – The Thousand and One Nights – Sir Richard Burton translator |url=http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |archive-date=25 December 2011 |access-date=14 February 2012 |publisher=Classiclit.about.com |archivedate=25 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111225203730/http://classiclit.about.com/library/bl-etexts/arabian/bl-arabian-5sindbad.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৫২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত এণ্ট’নিঅ’ পিগাফেটাই তেওঁৰ ডায়েৰীত ইটালীয় ভাষাত নাৰিকলক "ক’চ’" (''cocho'') আৰু ইয়াৰ বহুবচনক "ক’চি" (''cochi'') বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। ই আছিল ফাৰ্ডিনেণ্ড মেগেলানৰ বিশ্ব প্ৰদক্ষিণৰ সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰদ্বাৰা প্ৰশান্ত মহাসাগৰ অতিক্ৰম কৰাৰ প্ৰথম ঘটনা। তেওঁ বুজাই দিছিল যে কেনেকৈ গুৱামত "তেওঁলোকে নাৰিকল খায়" ("''mangiano cochi''") আৰু তাত থকা স্থানীয় লোকসকলে "নাৰিকল আৰু [[তিল|তিল তেল]] শৰীৰ তথা চুলিত ঘঁহে" ("''ongieno el corpo et li capili co oleo de cocho et de giongioli''")।<ref name="ap">{{cite book |last=Pigafetta |first=Antonio |url=https://books.google.com/books?id=283tAAAAMAAJ&q=cocho&pg=PA100 |title=Magellan's Voyage Around the World, Volume 1 (translated by James Alexander Robertson) |publisher=[[Arthur H. Clark Company]] |year=1906 |pages=64–100}}</ref> == তথ‍্য উৎস == {{reflist}} === সমলসমূহ === * {{cite book |ref=Grimwood |last1=Grimwood |first1=B. E. |last2=Ashman |first2=F. |year=1975 |title=Coconut Palm Products: Their Processing in Developing Countries |publisher=[[Food and Agriculture Organization]] |url=https://books.google.com/books?id=fY5hLeJ-WW4C&pg=PA1 |isbn=978-92-5-100853-9}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category multi|Coconuts||Cocos nucifera}} {{Wikispecies|Cocos nucifera}} [[শ্ৰেণী:ফল]] [[শ্ৰেণী:বৃক্ষ]] c7rdui5il7nlmra5duiwbvtampiczeq 0 138635 634435 626742 2026-09-06T08:05:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634435 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ | caption = | romanized = | former type = | type = বহুভাষিক সংবাদ সংস্থা | industry = সংবাদ মাধ্যম | founded = ১৯৪৮ | founder = এছ. এছ. আপ্তে | hq_location_city = হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ ক’অপাৰেটিভ ছ’চাইটি লিমিটেড, প্লট নং ১২, ব্লক নং ৮০, প্ৰথম মহলা, প্ৰপ’ৰ্টী নং ২৩, পঞ্চকুঁৱা ৰোড, আৰ. কে. আশ্ৰম মেট্ৰ’ ষ্টেচন, পিল্লাৰ নং ১২, নতুন দিল্লী – ১১০০০১ | hq_location_country = [[ভাৰত]] | num_locations = | key_people = অৰবিন্দ ভালচন্দ্ৰ মাৰ্ডিকাৰ (অধ্যক্ষ) | Editor-in-Chief = | services = | operating_income = | equity = | owner = | num_employees = | divisions = | subsidiaries = | website = https://hindusthansamachar.in/ | footnotes = | intl = }} '''''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''''' ([[ইংৰাজী]]: Hindusthan Samachar) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ প্ৰথমটো বহুভাষিক সংবাদ সংস্থা। ২০০ তকৈও অধিক বাতৰি কাকত আৰু ''দূৰদৰ্শন'' আদিকে ধৰি প্ৰায় সকলোবোৰ সংবাদ চেনেলে এই সংস্থাৰ সেৱা গ্ৰহণ কৰিছে। == ইতিহাস == ১৯৪৮ চনত এছ. এছ. আপ্তেই ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = Founders of VHP | publisher = Vishwa Hindu Parishad (UK) | date = | url = http://vhp.org.uk/vhpuk/about-vhp/founders-vh/ | format = | doi = | accessdate = 9 September 2014 | archive-date = 8 August 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140808142135/http://vhp.org.uk/vhpuk/about-vhp/founders-vh/ | url-status = dead | archivedate = 8 August 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140808142135/http://vhp.org.uk/vhpuk/about-vhp/founders-vh/ | deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = About Us | publisher = Hindustan Samachar | date = | url = http://mh.hindusthansamachar.com/static/about.aspx | format = | doi = | accessdate = 9 September 2014 | archivedate = 11 September 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140911002045/http://mh.hindusthansamachar.com/static/about.aspx | deadurl = yes }}</ref> আৰম্ভণিতে এই সংস্থাই ১৫টা ভাষাত নিজৰ সেৱা আগবঢ়াইছিল; সেই ভাষাকেইটা আছিল: [[বাংলা]], [[ওড়িয়া]], [[অসমীয়া]], [[তেলুগু]], [[মালয়ালম]], [[উৰ্দু]], [[পঞ্জাবী]], [[গুজৰাটী]], [[হিন্দী]], [[মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]] আৰু [[তামিল]]। ১৯৫১ চনত বিহাৰ চৰকাৰে ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ৰ গ্ৰাহকভুক্তি (subscription) লয় আৰু ইয়াৰ পিছতে ভাৰতৰ বহুকেইখন ৰাজ্যই এই সেৱা গ্ৰহণ কৰে। এসময়ত ''অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ''' (আকাশবাণী) আৰু ''ৰেডিঅ’ নেপাল''ও ইয়াৰ গ্ৰাহক আছিল। ১৯৫৬ চনত ইয়াক এটা সমবায় সমিতি (cooperative society) হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-02-27 |title=What is Hindusthan Samachar, the RSS-linked newswire service that will provide content to Doordarshan and AIR? |url=https://indianexpress.com/article/explained/hindusthan-samachar-rss-linked-newswire-doordarshan-air-8469647/ |access-date=2023-12-13 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ১৯৭৫ চনত ভাৰতত জৰুৰীকালীন অৱস্থা ঘোষণা কৰাৰ এবছৰ পাছত, সংবাদ মাধ্যমৰ একচেটিয়া আধিপত্য স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ক ''প্ৰেছ ট্ৰাষ্ট অৱ ইণ্ডিয়া'', ''ইউনাইটেড নিউজ অৱ ইণ্ডিয়া'' আৰু ''সমাচাৰ ভাৰতী''ৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি ''সমাচাৰ'' নামৰ এটা বৃহৎ মাধ্যম গঠন কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯৯ চনৰ পিছত শ্ৰীকান্ত যোশীয়ে ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ক পুনৰ মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> == বৰ্তমান == বৰ্তমান সমগ্ৰ দেশজুৰি ''হিন্দুঃস্থান সমাচাৰ''ৰ ২২টা নিউজ ব্যুৰো আৰু ৬০০ গৰাকী সংবাদ দাতা (correspondents) আছে। বৰ্তমান ই ১২টা ভাষাত নিজৰ সংবাদ সেৱা আগবঢ়াই আছে।<ref name=":0" /> ==‌ তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:গণমাধ্যম]] [[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]] qpl4ldd85jsj5nwni8a0clx6p96bh9r 0 139009 634438 629178 2026-09-06T08:33:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634438 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা ৰাষ্ট্ৰীয় সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয় | native_name = Національний літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди | native_name_lang = uk | image = Парковий будинок.Сковородинівка.JPG | caption = ২০১১ চনত সংগ্ৰহালয় ভৱনটো | alt = প্ৰৱেশদ্বাৰত হালধীয়া দেৱাল আৰু দুটা স্তম্ভ থকা এটা এমহলীয়া ভৱন | established = {{Start date|1972}} | location = স্কোভ'ৰ'ডেনিভকা, খাৰ্কিভ ওব্লাষ্ট, [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|50|09|26|N|35|46|07|E}} | type = সাহিত্যিক সংগ্ৰহালয়, জীৱনীমূলক সংগ্ৰহালয় | website = {{URL|skovorodamuseum.com.ua}} | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহ্য |designation1_offname = {{Lang|uk|Меморіальний комплекс філософа і поета Г. С. Сковороди}} (''দাৰ্শনিক আৰু কবি এইচ. এছ. স্কোভ'ৰ'ডাৰ স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্স'') |designation1_type = ইতিহাস |designation1_number = 200024-Н}} }} '''হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা ৰাষ্ট্ৰীয় সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয়''' ({{Langx|uk|Національний літературно-меморіальний музей Г.&nbsp;С.&nbsp;Сковороди}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ খাৰ্কিভ ওব্লাষ্টৰ স্কোভ'ৰ'ডেনিভকা গাঁৱত অৱস্থিত এটা ঐতিহাসিক সংগ্ৰহালয়। এই সংগ্ৰহালয়টো বিখ্যাত ইউক্ৰেইনীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি [[হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা]]ৰ জীৱন আৰু কৃতিৰ বাবে উৎসৰ্গিত কৰা হৈছে। ই আচলতে ১৮ শতিকাৰ স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ এক বিশাল স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্স। ১৯৭২ চনত এই সংগ্ৰহালয়টো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="guide1972">Путівник, 1972, p. 3</ref> সংগ্ৰহালয়টো এটা আঞ্চলিক পৌৰ প্ৰতিষ্ঠান, যাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হৈছে খাৰ্কিভ আঞ্চলিক পৰিষদ (Kharkiv Oblast Council)।<ref>{{Cite web |title=ОКЗ "НЛММ Г.С.СКОВОРОДИ" |trans-title=RMI "NLMM of H.S.SKOVORODA" |url=https://vkursi.pro/card/okz-nlmm-h-s-skovorody-02220912 |access-date=18 April 2025 |website=Vkursi |language=uk}}</ref> এই সংগ্ৰহালয়টোৰ সংগ্ৰহত হাজাৰ হাজাৰ ঐতিহাসিক সমল আছিল। ১৮.২ হেক্টৰ জুৰি বিস্তৃত হৈ থকা এই কমপ্লেক্সৰ এলেকাটোত ইতিহাস, স্থাপত্য, স্মাৰক কলা আৰু প্ৰাকৃতিক দৃশ্য বা লেণ্ডস্কেপ আৰ্টৰ বহুতো চানেকি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ২০২২ চনৰ ৬ মে’ত [[ইউক্ৰেইনৰ ওপৰত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণ]]ৰ সময়ত ৰাছিয়াৰ এটা মিছাইল বা ক্ষেপণাস্ত্ৰৰ আঘাতত সংগ্ৰহালয়ৰ মূল ভৱনটো সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়।<ref name="unian_2022_05_07">{{Cite web |date=2022-05-07 |title=Російські окупанти обстріляли Сковородинівку на Харківщині: знищено музей (фото, відео) |trans-title=Russian occupiers shelled Skovorodynivka in Kharkiv Oblast: the museum is destroyed (photo, video) |url=https://www.unian.ua/war/rosiyski-okupanti-obstrilyali-skovorodinivku-na-harkivshchini-znishcheno-muzey-skovorodi-foto-video-novini-harkova-11816220.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507041133/https://www.unian.ua/war/rosiyski-okupanti-obstrilyali-skovorodinivku-na-harkivshchini-znishcheno-muzey-skovorodi-foto-video-novini-harkova-11816220.html |archive-date=7 May 2022 |access-date=18 April 2025 |website=[[UNIAN]] |language=uk}}</ref> == ইতিহাস == হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাই তেওঁৰ জীৱনৰ শেষৰ চাৰিটা বছৰ পান-ইভানিভকা (বৰ্তমানৰ স্কোভ'ৰ'ডেনিভকা) গাঁৱৰ কোভালিভস্কি জমিদাৰৰ ইষ্টেট বা অট্টালিকাত কটাইছিল। খুতিৰ আৰু ইষ্টেটৰ গৰাকী জমিদাৰ ইভানৰ পুত্ৰ আন্দ্ৰিয় কোভালিভস্কিৰ সৈতে থকা গভীৰ বন্ধুত্বৰ বাবেই দাৰ্শনিকগৰাকীয়ে জীৱনৰ শেষ সময়খিনি ইয়াত অতিবাহিত কৰিছিল। ঐতিহাসিক দমীট্ৰ’ বাহালিয়ে ১৯২২ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত শিক্ষা বিভাগৰ পিপলছ কমিতাৰিয়েটৰ মুৰব্বী হ্ৰিহোৰি হ্ৰিনকো লৈ লিখা এটা পত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পান-ইভানিভকাত স্কোভ'ৰ'ডাৰ স্মৃতিত এটা সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>Бакай С. Ю. [https://hnpu.edu.ua Вшанування пам'яті видатного українського педагога Григорія Сковороди у ХХ столітті (за архівними матеріалами) до 295-річниці з дня народження] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118153632/https://hnpu.edu.ua|date=2022-11-18}} // Традиційна культура в умовах глобалізації: сучасний дискурс щодо збереження та популяризації нематеріальної культурної спадщини: матеріали наук.-практ. конф., м. Харків, 23–24 черв. 2017&nbsp;р. / Упр. культури і туризму Харк. Обл. держ. адмін-ї, Харк. Обл-й орг-метод. centre культури і мист-ва.&nbsp;— Харків, 2017.&nbsp;— С. 10.</ref> অৱশ্যে, অৱশেষত ১৯৭২ চনত স্কোভ'ৰ'ডাৰ ২৫০ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ১৮ শতিকাৰ কোভালিভস্কি ইষ্টেটত এই সংগ্ৰহালয়টো আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি কৰা হয়। ১৯৭২ চনৰ পূৰ্বে এই ভৱনটোত এখন বিদ্যালয় পৰিচালিত হৈছিল আৰু ১৯৬০ চনত ইয়াত অনা-লাভকাৰী ভিত্তিত এটা সৰু সংগ্ৰহালয় গঢ়ি তোলা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borysova |first=T. M. |title=Літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди: Путівник |publisher=Prapor |year=1986 |location=Kharkiv |pages=3 |language=uk |trans-title=Literary and Memorial Museum of H.&nbsp;S. Skovoroda: The Guide}}</ref> এই নতুনকৈ গঠিত চৰকাৰী সংগ্ৰহালয়টোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ঐতিহাসিক সমলসমূহ ‘এম. এফ. ছুমতছোভ খাৰ্কিভ ঐতিহাসিক সংগ্ৰহালয়’ৰ কৰ্মচাৰীসকলে সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁলোকে মস্কো, লেলিনগ্ৰাড (চেইণ্ট পিটাৰ্চবাৰ্গ), কিয়েভ আৰু খাৰ্কিভৰ বিভিন্ন পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ পৰা সামগ্ৰীসমূহ একত্ৰিত কৰিছিল। সংগ্ৰহালয়টোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কিতাপসমূহ বিশেষকৈ মস্কোৰ লেলিন পুথিভঁৰাল (ৰাছিয়ান ষ্টেট লাইব্ৰেৰী), ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বিজ্ঞান একাডেমীৰ সমাজ বিজ্ঞান পুথিভঁৰাল আৰু খাৰ্কিভ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বৈজ্ঞানিক পুথিভঁৰালে যোগান ধৰিছিল। কিয়েভৰ পশ্চিমীয়া কলা সংগ্ৰহালয়ে স্কোভ'ৰ'ডা সংগ্ৰহালয়ক ১৮ শতিকাৰ কিছুমান বিৰল খোদিত চিত্ৰ প্ৰদান কৰিছিল, য’ত স্কোভ'ৰ'ডাই ভ্ৰমণ কৰা ইউৰোপীয় চহৰসমূহৰ দৃশ্য অংকিত আছিল। খাৰ্কিভ কলা সংগ্ৰহালয়ে ইয়েভগেনি লেন্সাৰিৰ এটা ভাস্কৰ্য শিল্প দান কৰিছিল য’ত কছাকসকলৰ জীৱনৰ বিভিন্ন দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও সংগ্ৰহালয়টোৱে ১৮৯৪ চনৰ স্কোভ'ৰ'ডাৰ কৰ্মৰ এক বাৰ্ষিকী সংস্কৰণ "খাৰ্কিভ উপকথা" আৰু অন্যান্য সাহিত্য সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Як в Сковородинівці створювали музей видатного українського філософа|url=https://slk.kh.ua|website=Slobidskyi Krai|accessdate=18 April 2025|first=Inna|date=25 January 2022|archive-date=15 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115210419/https://slk.kh.ua|last=Mozheiko|trans-title=How the museum dedicated to a prominent Ukrainian philosopher in Skovorodynivka was created|language=uk}}</ref> লিয়েনিড শ্মাতকোৰ চিত্ৰকৰ্ম "কৃষকসকলৰ মাজত স্কোভ'ৰ'ডা" আৰু ভিক্টৰ ভিখতিনস্কিৰ অংকন "কলেজিয়ামৰ ওচৰত স্কোভ'ৰ'ডা"ও এই সংগ্ৰহালয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে তৈয়াৰ কৰি উপহাৰ দিয়া হৈছিল। ছোভিয়েট যুগৰ এই প্ৰদৰ্শনীখন ২০০০ চনলৈকে সংগ্ৰহালয়ত আছিল, যাৰ পিছত ভৱনটোৰ পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য আৰম্ভ হয়। ২০০৬ চনত এখন নতুন প্ৰদৰ্শনী মুকলি কৰা হয়, যাৰ সৃষ্টিৰ নেতৃত্ব দিছিল লিয়েনিড উছকালোভে।<ref>{{Cite web |last=Лесь Белей |date=2022-09-28 |title=Невдала спроба впіймати Сковороду |url=https://kunsht.com.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152717/https://kunsht.com.ua |archive-date=2022-11-18 |access-date=2022-11-18 |website=КУНШТ}}</ref> ২০০৮ চনৰ ১৮ জুনত ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ এক ডিক্ৰী বা আদেশ মৰ্মে সংগ্ৰহালয়টোক ৰাষ্ট্ৰীয় মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Про надання Літературно-меморіальному музею Г.С. Сковороди статусу національного |trans-title=On granting the Hryhorii Skovoroda Literary Memorial Museum the status of a national museum |url=https://rada.gov.ua |archive-url=https://archive.org |archive-date=13 December 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Official website of the parliament of Ukraine |language=uk}}</ref> == ধ্বংসলীলা == [[ইউক্ৰেইনৰ ওপৰত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণ]]ৰ পূৰ্বে, হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ ৩০০ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকীৰ প্ৰস্তুতিৰ অংশ হিচাপে এই সংগ্ৰহালয় ভৱনটোৰ মেৰামতি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য চলি আছিল।<ref name="restoration_prep">{{Cite web |last=Pavlenko |first=Olena |date=12 November 2021 |title=Сковорода на допомогу. Маленький музей у Харківській області може стати туристичною Меккою України |trans-title=Skovoroda to the rescue. A small museum in Kharkiv Oblast can become the Mecca of tourism in Ukraine |url=https://2day.kh.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205656/https://2day.kh.ua |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=2day.kh.ua |language=uk}}</ref> ২০২২ চনৰ ৬ মে’ৰ নিশা প্ৰায় ১১ বজাত ৰাছিয়াৰ এটা ক্ষেপণাস্ত্ৰই সংগ্ৰহালয়ৰ চালত আঘাত কৰে, যাৰ ফলত তাত ভয়াৱহ অগ্নিকাণ্ডৰ সৃষ্টি হয়। এই জুই সমগ্ৰ কোঠাবোৰলৈ বিয়পি পৰে আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ নিৰাপত্তা ৰক্ষীজন আহত হয়।<ref name="unian_2022_05_07"/><ref>{{Cite web |last=Hlushchenko |first=Olha |date=7 May 2022 |title=Харківщина: росіяни ракетним ударом знищили музей Сковороди, є поранений |trans-title=Kharkiv Oblast: Russians have destroyed the Skovoroda Museum with a missile strike, there is one injured |url=https://pravda.com.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507030600/https://pravda.com.ua |archive-date=7 May 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Ukrainska Pravda}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 May 2022 |title=Розстріляний музей: російська ракета проти філософії Сковороди |trans-title=The shot museum: Russian missile against the philosophy of Skovoroda |url=https://ukrinform.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205656/https://ukrinform.ua |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Ukrinform |language=uk}}</ref> এই অগ্নিকাণ্ডত প্ৰায় ২৮০ বৰ্গমিটাৰ এলেকা ভস্মীভূত হয়; অৱশ্যে ভৱনটোৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহ বাচি যায়। এটা কোঠাত থকা কবিগৰাকীৰ এটা মূৰ্তি ছাঁইৰ তলৰ পৰা অক্ষত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |date=12 July 2022 |title=Порятунок Сковороди. Як відбудовуватимуть музей харківського філософа |trans-title=Rescue of Skovoroda. How will the museum of the philosopher from Kharkiv be restored |url=https://2day.kh.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205657/https://2day.kh.ua |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=2day.kh.ua |language=uk}}</ref> ইষ্টেটৰ মূল ভৱনটোৰ পৰা কিছু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে কবিৰ কবৰৰ শিলালিপি আৰু কাভালেৰিডজেৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আৱক্ষ মূৰ্তিটোও সুৰক্ষিত হৈ ৰয়। সংগ্ৰহালয়ৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান ঐতিহাসিক সমলসমূহ আক্ৰমণৰ পূৰ্বেই সতৰ্কতামূলকভাৱে এক সুৰক্ষিত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=7 May 2022 |title=Знищення музею Сковороди. Українці порівнюють Росію з ІД і закликають виключити з ЮНЕСКО |trans-title=Destruction of the Skovoroda Museum. Ukrainians are comparing Russia to ISIS and call for their expulsion from UNESCO |url=https://bbc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611130658/https://bbc.com |archive-date=11 June 2022 |access-date=18 April 2025 |work=BBC News Ukraine |language=uk}}</ref> ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়ে স্কোভ'ৰ'ডেনিভকাত চলোৱা এই বিমান আক্ৰমণৰ কথা স্বীকাৰ কৰে, কিন্তু তেоঁলোকে দাবী কৰে যে সেই স্থানত ইউক্ৰেইনীয় সামৰিক বাহিনীৰ এক কমাণ্ড পোষ্ট আছিল।<ref>{{Cite web |date=7 May 2022 |title=Война Семьдесят третий день. Онлайн «Медузы» |trans-title=The War, Seventy-third day. Online "Meduza" |url=https://meduza.io |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20230129022919/https://meduza.io |archive-date=29 January 2023 |access-date=18 April 2025 |website=Meduza |language=ru}}</ref> ২০accepted চনৰ ৪ জুলাইত, ইউক্ৰেইনৰ নিৰাপত্তা সংস্থাই এই ঘটনাৰ প্ৰমাণ সংগ্ৰহ সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ৰাছিয়াৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ পশ্চিম সামৰিক জিলাৰ ১৫৯ নং ফাইটাৰ এভিয়েশ্যন ৰেজিমেণ্টৰ কমাণ্ডাৰ ইভান পাঞ্চেনকোৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ অপৰাধৰ গোচৰ ৰুজু কৰে। তদন্ত অনুসৰি, তেৰাৰ নিৰ্দেশতে এখন Su-35S যুঁজাৰু বিমানে এই ঐতিহাসিক স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্সলৈ এক ‘Kh-35’ তৰংগ-ক্ষেপণাস্ত্ৰ (anti-ship missile) নিক্ষেপ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=4 July 2024 |title=СБУ повідомила про підозру російському полковнику, який наказав ударити по музею Григорія Сковороди на Харківщині |trans-title=SSU reported suspicions of the Russian colonel who ordered attack on Hryhorii Skovoroda Museum in Kharkiv Oblast |url=https://ssu.gov.ua |access-date=18 April 2025 |website=Security Service of Ukraine}}</ref> <gallery> File:Museum_of_Hryhoriy_Skovoroda_after_Russian_shelling_on_6_May_2022_(02).jpg|৭ মে'ৰ দিনา সংগ্ৰহালয়ত লগা জুই File:Museum_of_Hryhoriy_Skovoroda_after_Russian_shelling_(2022-05-07)_02.jpg|বিমান আক্ৰমণৰ পিছত সংগ্ৰহালয়ৰ ভিতৰভাগৰ ক্ষয়-ক্ষতি File:Museum_of_Hryhoriy_Skovoroda_after_Russian_shelling_(2022-05-07)_05.jpg|অগ্নিকাণ্ডৰ পিছত সংগ্ৰহালয় ভৱনৰ জৰাজীৰ্ণ অৱস্থা </gallery> == পুনৰুদ্ধাৰ == ভৱনটোৰ গুৰুতৰ ক্ষয়-ক্ষতি হোৱা স্বত্বেও, বিশেষজ্ঞ আৰু পুনৰুদ্ধাৰকাৰীসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই ঐতিহাসিক ভৱনটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব পৰা যাব।<ref name=":1" /> ২০২২ চনৰ আগষ্ট মাহৰ শেষৰ ফালে, ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু কৌশলগত যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়ে (তদানীন্তন সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়) "চেভ ইউক্ৰেইনীয় কালচাৰ" (Save Ukrainian Culture) প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে সংগ্ৰহালয়ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে ১১২ নিযুত [[ইউক্ৰেইনীয় হ্ৰিভনিয়া|হ্ৰিভনিয়া]] সংগ্ৰহৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Національний літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди |trans-title=Hryhorii Skovoroda National Literary Memorial Museum |url=https://restore.mkip.gov.ua/objects/naczionalnyj-literaturno-memorialnyj-muzej-g-s-skovorody |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115212848/https://restore.mkip.gov.ua/objects/naczionalnyj-literaturno-memorialnyj-muzej-g-s-skovorody |archive-date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |website=Збережіть українську культуру |language=uk |archivedate=15 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115212848/https://restore.mkip.gov.ua/objects/naczionalnyj-literaturno-memorialnyj-muzej-g-s-skovorody |deadurl=yes }}</ref> ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা পুনৰুদ্ধাৰ কেন্দ্ৰৰ খাৰ্কিভ শাখাৰ মুৰব্বী চেৰ্হি ওমেলনিকৰ মূল্যায়ন অনুসৰি, ছাঁইৰ তলৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা স্কোভ'ৰ'ডাৰ মূৰ্তিটো কেৱল সামান্য পৰিমাণেহে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে আৰু ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ্বৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনিব পৰা যাব।<ref>{{Cite web |last=Tsiomyk |first=Hanna |last2=Novosel |first2=Oleksandra |date=1 November 2022 |title=Скульптуру Сковороди зі зруйнованого музею під Харковом покажуть у Києві |trans-title=The sculpture of Skovoroda from the ruined museum near Kharkiv will be shown in Kyiv |url=https://suspilne.media/307468-skulpturu-skovorodi-z-harkivsini-ucililu-pid-cas-obstrilu-rf-pokazut-na-vistavci-u-kievi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115212843/https://suspilne.media/307468-skulpturu-skovorodi-z-harkivsini-ucililu-pid-cas-obstrilu-rf-pokazut-na-vistavci-u-kievi/ |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Suspilne |language=uk}}</ref> ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত, ইউক্ৰেইনৰ ডাক বিভাগ ‘উক্ৰপোষ্টো’ (Ukrposhta)-ই এটা দানশীল ডাক টিকটৰ ব্লক "ডিভাইন ছংছৰ বাৰী। হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ ৩০০ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে" (Garden of Divine Songs. To the 300th anniversary of the birth of Hryhorii Skovoroda) আৰু এটা বিশেষ খাম মুকলি কৰে। উক্ৰপোষ্টোৱে প্ৰতিটো ডাক ব্লকৰ বিক্ৰীৰ পৰা ১৫ হ্ৰিভনিয়া, অৰ্থাৎ সৰ্বমুঠ ৭.৫ নিযুত হ্ৰিভনিয়া সংগ্ৰহালয়ৰ পুনৰুদ্ধাৰ পুঁজিলৈ আগবঢ়োৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Укрпошта презентує благодійний поштовий випуск до 300-річчя від дня народження Григорія Сковороди |trans-title=Ukrposhta presents its charity postal issue dedicated to the 300th anniversary of the birth of Hryhorii Skovoroda |url=https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57745-ukrposhta-prezentu-blagodijnij-poshtovij-vipusk-do-300-richchja-vid-dnja-narodzhennja-grigorija-skovorodi |access-date=18 April 2025 |website=Ukrposhta |language=uk}}</ref> ২০২২ চনclock ৩ ডিচেম্বৰত সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়ে প্ৰকাশ কৰে যে [[ইউনেস্কো]] (UNESCO)-ই সংগ্ৰহালয় ভৱনটোৰ জৰুৰী সংৰক্ষণ কাৰ্যৰ বাবে ৫০,০০০ আমেৰিকান ডলাৰৰ সাহায্য প্ৰদান কৰিব। ইয়াৰ উপৰিও, খাৰ্কিভ সামৰিক প্ৰশাসনে ভৱনটো পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ডিজাইনৰ কাম-কাজৰ বাবে আঞ্চলিক বাজেটৰ পৰা ৪৫০,০০০ হ্ৰিভনিয়া আৱণ্টন দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=3 December 2022 |title=Для відбудови знищеного музею Сковороди потрібно близько ₴112 мільйонів - МКІП |trans-title=Almost 112 million hryvnias are needed to restore the destroyed Skovoroda Museum - MCIP |url=https://ukrinform.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209174836/https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/3627044-dla-vidbudovi-znisenogo-muzeu-skovorodi-potribno-blizko-112-miljoniv-mkip.html |archive-date=9 December 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Ukrinform |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Riazantseva |first=Aliona |date=3 December 2022 |title=На відновлення музею Сковороди на Харківщині потрібно близько 112 млн грн — Мінкульт |trans-title=The restoration of the Skovorda Museum in Kharkiv Oblast requires around 112 million hryvnias — Ministry of Culture |url=https://suspilne.media/kharkiv/331026-na-vidnovlenna-muzeu-skovorodi-na-harkivsini-potribno-blizko-112-mln-grn-minkult/ |access-date=18 April 2025 |website=Suspilne Kharkiv |language=uk}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত, সংগ্ৰহালয় কৰ্তৃপক্ষই ভৱনটোৰ পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰিকৰী নথিপত্ৰ আৰু প্ৰস্তাৱ (submittals) প্ৰস্তুত কৰাৰ এক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তিৰ ব্যয় আছিল ৩.৪৪ নিযুত হ্ৰিভনিয়া। এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য হৈছে ভৱনটোৰ সন্মুখভাগ (façade) মেৰামতি কৰা, নতুন খিৰিকী আৰু দুৱাৰ লগোৱা, মজিয়া নতুনকৈ সজা, চালৰ মেৰামতি কৰা, নতুন বৈদ্যুতিক নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰা আৰু জলৰোধক তথা তাপ-অপৰোধক (waterproofing and heat insulation) ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=На Харківщини замовили проєкт відновлення “Будинку Сковороди”, але не змогли знайти підрядника на консервацію будівлі |trans-title=In Kharkiv Oblast, a project was ordered to restore the Skovoroda House, but a contractor for the conservation of the building could not be found |url=https://anticor-kharkiv.org/our-work/na-kharkivshchyni-zamovyly-proiekt-vidnovlennia-budynku-skovorody-ale-ne-zmohly-znayty-pidriadnyka-na-konservatsiiu-budivli/ |website=Kharkiv Anti-Corruption Center}}</ref> ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ভৱনটোৰ জৰুৰী সুৰক্ষাৰ বাবে ৩ নিযুত হ্ৰিভনিয়া সংগ্ৰহ কৰাৰ উদ্দেশ্যে খাৰ্কিভ অঞ্চলত "স্কোভ'ৰ'ডাৰ ৩০১ গৰাকী সঁচা বন্ধু" (301 True Friend of Skovoroda) নামৰ এক ৰাজহুৱা গণ-অভিযানৰো শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=23 November 2023 |title=На Харківщині запускають ініціативу для порятунку музею Сковороди |trans-title=An initiative is being launched in Kharkiv Oblast to save the Skovoroda Museum |url=https://www.ostro.org/news/na-harkivshhyni-zapuskayut-initsiatyvu-dlya-poryatunku-muzeyu-skovorody-i447182 |website=OstroV |language=uk}}</ref> == প্ৰদৰ্শনী == সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনীখন চাৰিটা ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহ বা হলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰথম দুটা হল স্কোভ'ৰ'ডাৰ জীৱনী আৰু সৃষ্টিশীলতাৰ বাবে উৎসৰ্গিত আছিল, তৃতীয়টো হল দাৰ্শনিকগৰাকীক সন্মান জনোৱাৰ উদ্দেশ্যে আৰু শেষৰ হলটো এক স্মৃতি কক্ষ হিচাপে সজোৱা হৈছিল। প্ৰদৰ্শনীৰ এই সংগ্ৰহালয়ত হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ সময়ৰ চিত্ৰকৰ্ম, অংকন, ঘৰুৱা সামগ্ৰী, কাপোৰ-কানি আৰু তেওঁৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থ তথা কৰ্মৰ প্ৰকাশন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰভাগ মৃৎশিল্প আৰু এম্ব্ৰইডাৰীৰ দৰে পৰম্পৰাগত লোককলাৰে সজাই তোলা হৈছিল। বিশেষকৈ, এই প্ৰদৰ্শনীত তলত দিয়া সামগ্ৰীসমূহ আছিল:<ref name="guide1972" /> * কিয়েভ-মহিলা একাডেমী আৰু খাৰ্কিভ কলেজিয়ামৰ আৰ্হি বা মডেলসমূহ * ১৮ শতিকাৰ কিছুমান খোদিত চিত্ৰ (engravings) আৰু লিথ’গ্ৰাফী * ইগৰ য়াষ্ট্ৰেবোভৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ এটা ভাস্কৰ্য * "ড্ৰিম" কবিতাৰ পাণ্ডুলিপি, "দ্য বিগিনিং ড’ৰ টু খ্ৰীষ্টিয়ান গুড মেনাৰ্ছ" আৰু অন্যান্য কৰ্মৰ মূল হস্তাক্ষৰ * ১৮ শতিকাৰ এটা ইংৰাজী ঘড়ী যিটো স্কোভ'ৰ'ডাই ব্যৱহাৰ কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয় (এইটো চেৰ্নিহিভ ঐতিহাসিক সংগ্ৰহালয়ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল)<ref name=":0">{{Cite web |title=Годинник Григорія Сковороди |trans-title=The Watch of Hryhorii Skovoroda |url=http://www.museum.dp.ua/article_2015_47.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115203625/http://www.museum.dp.ua/article_2015_47.html |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Dmytro Yavornytsky National Historical Museum of Dnipro |language=uk |archivedate=15 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115203625/http://www.museum.dp.ua/article_2015_47.html |deadurl=yes }}</ref> * স্কোভ'ৰ'ডাৰ ভ্ৰমণৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰা এখন মানচিত্ৰ * এটা বেহেলা (violin) যিটো স্কোভ'ৰ'ডাই বজাইছিল বুলি কোৱা হয়<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Dudko |first=D. M. |date=2 August 1989 |title=Загадка скрипки Сковороди |trans-title=The Mystery of Skovoroda's Violin |journal=Vechirniy Kharkiv |language=uk}}</ref> আৰু অন্যান্য বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ * কোভালিভস্কি জমিদাৰৰ এটা ডাঙৰ বাকচ বা চন্দুক (chest) যিটো স্কোভ'ৰ'ডাই ব্যৱহাৰ কৰিছিল<ref name=":0" /> স্মৃতি কক্ষটোত সেই সময়ৰ এটা দৃশ্য পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল: এখন মেজ (secretary table), এখন চকীবাহন, লিখাৰ সঁজুলি, এখন টেবুল ঘড়ী, এটা মমদানী, চন্দুক, কাপোৰ-কানি, এটা বিছনাৰ প্ৰতিৰূপ, এটা ৰং কৰা বাকচ, ১৯ শতিকাৰ শ্ল’ব’ডা ইউক্ৰেইনৰ এটা পবিত্ৰ থিয়’ট’কছৰ ধৰ্মীয় ছবি আৰু এটা চাকিৰ প্ৰতিৰূপ।<ref>{{Cite web |title=Музей Сковороди на Харківщині (екскурсія) |url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:C2pJx5fq6zwJ:https://archive.chytomo.com/news/nacionalnij-literaturno-memorialnij-muzej-skovorodi&cd=1&hl=uk&ct=clnk&gl=ua |access-date=2022-11-15 |website=webcache.googleusercontent.com}}</ref> == পৰিধী বা এলেকা == [[File:Меморіальний_комплекс,_Сковородинівка,_могила.jpg|right|thumb|250x250px|হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ সমাধিস্থল]] সংগ্ৰহালয় থকা মূল ভৱনটোৰ উপৰিও, এই উদ্যান বা বাগিচা কমপ্লেক্সটোত এখন জমিদাৰী ঘৰ (manor house), এটা ভঁৰাল ঘৰ আৰু এখন সুন্দৰ উদ্যান অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। উদ্যানখন কৃতিম পুখুৰীৰে আবৃত দুটা সেউজীয়া পাহাৰৰ ঢালত অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৃতি প্ৰায় এক নিখুঁত বৰ্গক্ষেত্ৰৰ দৰে, যাৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ। উদ্যানখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দুটোত সাতটা চুন গছৰ দীঘলীয়া পথ বা অলি (linden alleys) ইটোৱে সিটোক ছেদ কৰিছে।<ref name=":2">{{Cite web |date=21 April 2011 |title=Національний літературно-меморіальний музей Г.С. Сковороди» |trans-title=Hryhorii Skovoroda National Literary Memorial Museum |url=http://7chudes.in.ua/info/576.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110421090755/http://7chudes.in.ua/info/576.htm |archive-date=21 April 2011 |access-date=17 November 2022 |website=Seven Wonders of Ukraine |language=uk |archivedate=21 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421090755/http://7chudes.in.ua/info/576.htm |deadurl=yes }}</ref> উদ্যানখনত এটা ঐতিহাসিক পানীৰ কুঁৱা, স্কোভ'ৰ'ডাৰ প্ৰথম সমাধিস্থল আৰু পৰিচালকৰ কাৰ্যালয় ভৱনটো সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে। ১৯৭২ চনত ইয়াত ইভান কাভালেৰিডজেৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এটা স্মাৰক আৰু লিউবভ ঝুকোভস্কা তথা দ্মীট্ৰ’ চোভাৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এটা স্মৃতিচিহ্ন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2 February 2022 |title=Меморіальний комплекс філософа і поета Г. С. Сковороди |trans-title=Memorial complex of the philosopher and poet H. S. Skovoroda |url=http://www.spadschina.kh.ua/меморіальний-комплекс-філософа-і-поета-г.-с.-сковороди.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202204939/http://www.spadschina.kh.ua/меморіальний-комплекс-філософа-і-поета-г.-с.-сковороди.html |archive-date=2 February 2022 |access-date=18 November 2022 |website=Kharkiv Science and Methodical Center of Safeguarding of Cultural Heritage |language=uk}}</ref> ২০০৭ চনত ইয়াত এটা ভাস্কৰ্য পথ (alley of sculptures) গঢ়ি তোলা হয়।<ref>{{Cite web |date=2 February 2022 |title=В Сковородиновке шесть мастеров из Украины и Германии создают скульптуры (фото, видео) |trans-title=In Skovorodynivka, six masters from Ukraine and Germany are creating sculptures (photo, video) |url=https://www.mediaport.ua/news/culture/46657/v_skovorodinovke_shest_masterov_iz_ukrainyi_i_germanii_sozdayut_skulpturyi_foto_video |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205071033/https://www.mediaport.ua/news/culture/46657/v_skovorodinovke_shest_masterov_iz_ukrainyi_i_germanii_sozdayut_skulpturyi_foto_video |archive-date=5 February 2022 |access-date=18 November 2022 |website=www.mediaport.ua |language=ru |archivedate=5 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205071033/https://www.mediaport.ua/news/culture/46657/v_skovorodinovke_shest_masterov_iz_ukrainyi_i_germanii_sozdayut_skulpturyi_foto_video |deadurl=yes }}</ref> এই সমগ্ৰ স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্সটো ইউক্ৰেইনৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীসভাৰ ২০০৯ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰৰ ৯২৮ নম্বৰ প্ৰস্তাৱ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন এক ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন বা ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে আৰু ইয়াক ‘২০০০২৪-Н’ সুৰক্ষা নম্বৰ প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Про занесення об'єктів cultural спадщини національного значення до Державного реєстру нерухомих пам'яток України |trans-title=On the inclusion of cultural heritage sites of national significance to the State Register of Immovable Monuments of Ukraine |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/928-2009-%D0%BF |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213215418/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/928-2009-п |archive-date=13 December 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Official website of the parliament of Ukraine |language=uk |archivedate=13 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221213215418/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/928-2009-%D0%BF |deadurl=yes }}</ref> == উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানসমূহ == সংগ্ৰহালয়ত হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ নামত উৎসৰ্গিত বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক সন্মিলন আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref>{{Cite web |date=5 August 2013 |script-title=uk:Музей Сковороди на Харківщині (екскурсія) |trans-title=Museum of Skovoroda in Kharkiv Oblast (tour) |url=https://archive.chytomo.com/news/nacionalnij-literaturno-memorialnij-muzej-skovorodi |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152716/https://archive.chytomo.com/news/nacionalnij-literaturno-memorialnij-muzej-skovorodi |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Chytomo |language=uk}}</ref> ইয়াত প্ৰতি বছৰে জুলাই মাহত "আজি কুপালা, আৰু কাইলৈ ইভানা" (Today Kupala, and tomorrow Ivana) নামৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱটি আয়োজন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Hudz |first=Iryna |script-title=uk:Івана Купала у Сковородинівці ледь не відмінили через дощ |trans-title=Ivana Kupala in Skovorodynivka was almost cancelled due to rain |url=https://www.slk.kh.ua/news/kultura/ivana-kupala-u-skovorodinivtsi-led-ne-vidminili-cherez-doshch-foto.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152715/https://www.slk.kh.ua/news/kultura/ivana-kupala-u-skovorodinivtsi-led-ne-vidminili-cherez-doshch-foto.html |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Slobidskyi Krai |language=uk}}</ref> ২০১২ চনত সংগ্ৰহালয় কৰ্তৃপক্ষই "দে লিবাৰ্টেট" নামৰ এক সাহিত্য আৰু কলা উৎসৱৰ শুভাৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=В Сковородиновке состоялся первый литературно-художественный фестиваль "De libertate" |url=https://kharkivoda.gov.ua/ru/news/62278?sv |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015205314/https://kharkivoda.gov.ua/ru/news/62278?sv |archive-date=2022-10-15 |access-date=2022-10-15 |website=kharkivoda.gov.ua}}</ref> ২০১৩ চনৰ পৰা সংগ্ৰহালয় প্ৰাংগনত আপেল আৰু ইয়াৰ প্ৰতিকৃতি কেন্দ্ৰিক মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান "এপপ্লেনএয়াৰ" নিয়মিতভাৱে অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref>{{Cite web |script-title=uk:Харків'яни зможуть побувати на яблучному пленері в музеї Григорія Сковороди |trans-title=Kharkiv residents will be able to visit the apple-themed open-air event in the Hryhorii Skovoroda Museum |url=http://www.city.kharkov.ua/uk/news/kharkivyani-zmozhut-pobuvati-na-yabluchnomu-pleneri-v-muzei-grigoriya-skovorodi-24727.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152719/https://city.kharkov.ua/uk/news/kharkivyani-zmozhut-pobuvati-na-yabluchnomu-pleneri-v-muzei-grigoriya-skovorodi-24727.html |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 November 2022 |website=www.city.kharkov.ua |language=uk}}</ref> ২০১৭ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত স্কোভ'ৰ'ডাৰ ২৯৫ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে সংগ্ৰহালয়ত এক বিশেষ পতাকা উত্তোলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। এই অনুষ্ঠানত দাৰ্শনিকগৰাকীয়ে তেওঁৰ জীৱনকালত ভ্ৰমণ কৰা [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] দেশসমূহৰ ([[ইটালী]], [[অষ্ট্ৰিয়া]], [[পোলেণ্ড]], [[হাংগেৰী]], [[শ্ল’ভাকিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]) ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উত্তোলন কৰা হৈছিল।<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-tourism/2356176-na-harkivsini-v-muzei-grigoria-skovorodi-pidnali-prapori-krain-evropi.html На Харківщині в музеї Григорія Сковороди підняли прапори країн Європи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204171115/https://www.ukrinform.ua/rubric-tourism/2356176-na-harkivsini-v-muzei-grigoria-skovorodi-pidnali-prapori-krain-evropi.html|date=2017-12-04}} // ''Укрінформ''. 02.12.2017.</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগ্ৰহালয়ৰ লবী অংশত বিভিন্ন সময়ত সাময়িকভাৱে বিষয়ভিত্তিক প্ৰদৰ্শনীসমূহ অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == উৎস আৰু সাহিত্য == * ''Скрипник П. І.'' Сковороди Г. С. Меморіальний комплекс // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 609. — ISBN 978-966-00-1290-5. * Літературно-меморіальний музей Г.С. Сковороди: Путівник / Авт. тексту. Т.М. Борисова. — Харків : Прапор, 1972. — 23 с. * Літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди: Путівник / Авт. тексту. Т. М. Борисова. — Харків: Прапор, 1986. — 62 с. == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.skovorodamuseum.com.ua সংগ্ৰহালয়ৰ আধিকাৰিক ৱেবছাইট] * [https://ukraineopen.com/en/vt/149 সংগ্ৰহালয়ৰ ভাৰ্চুৱেল ভ্ৰমণ (Virtual tour)] * [https://tourmkr.com/F18Tfmz2CC/38960728p&295.87h&101.46t হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয় // TourMkr] * [https://tsn.ua/video/video-novini/scho-vcililo-z-osobistih-rechey-skovorodi-pislya-ataki-raketoyu-i-yak-vidbudovuvatimut-muzey.html মিছাইল আক্ৰমণৰ পিছত স্কোভ'ৰ'ডাৰ ব্যক্তিগত সামগ্ৰীৰ কি কি বাচি থাকিল আৰু সংগ্ৰহালয়টো কেনেকৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব]. ''ТСН.ua'' * [https://chytomo.com/zrujnovanyj-rf-muzej-skovorody-zapustyv-ekskursii-v-onlajni/ ৰাছিয়াৰ দ্বাৰা ধ্বংস হোৱা স্কোভ'ৰ'ডা সংগ্ৰহালয়ৰ অনলাইন ভ্ৰমণ পৰিক্ৰমা // চিতোমো — সাংস্কৃতিক-প্ৰকাশন প্ৰকল্প] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] 19f12qnpu62p0szbiuzhq8x772765bv 0 139082 634384 629691 2026-09-05T18:33:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634384 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বাৰেকুৰি | settlement_type = গাঁও | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_map_caption = অসমৰ মানচিত্ৰত বাৰেকুৰিৰ অৱস্থান | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[ভাৰত]] | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা]] | subdivision_type3 = মহকুমা | subdivision_name3 = [[তিনিচুকীয়া]] | elevation_m = | population_as_of = | population_total = | postal_code = | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] }} '''বাৰেকুৰি''' {{en|Barekuri}} অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ এখন গাঁও। ই তিনিচুকীয়া চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বাৰেকুৰি কেইবাখনো সৰু সৰু গাঁও একেলগ হৈ গঠিত এক বৃহৎ গ্ৰাম্য বসতি।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> বাৰেকুৰি বিশেষকৈ [[হলৌ বান্দৰ]]ৰ সৈতে স্থানীয় লোকসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সহাৱস্থানৰ বাবে পৰিচিত। গাঁওখনৰ [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক গাঁওখনৰ সামাজিক পৰিৱেশৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web |title=প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ১১৩তম 'মন কি বাত' অনুষ্ঠানৰ ভাষণ |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pms-address-in-the-113th-episode-of-mann-ki-baat/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় |date=২৫ আগষ্ট ২০২৪ }}</ref> বাৰেকুৰিক হলৌ বান্দৰৰ সৈতে মানুহৰ শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থানৰ বাবে বিশেষ পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref>{{Cite web |title=বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> == নামৰ উৎপত্তি == '''বাৰেকুৰি''' নামটোৰ অৰ্থ ''বাৰগুণ বিশ'' বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। কেইবাখনো সৰু সৰু গাঁও একেলগ হৈ এটা বৃহৎ বসতি গঠন কৰাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> == ভূগোল == বাৰেকুৰি উজনি অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ চাৰিওফালে কৃষিভূমি, গছ-গছনি, বাৰী আৰু সৰু সৰু বনাঞ্চল আছে। বাৰেকুৰি [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা জলাভূমি আৰু বনাঞ্চলসমূহৰ পৰিৱেশগত পৰিসৰৰ সৈতে সংযুক্ত। ওচৰতে [[মাগুৰী মতাপুং বিল]] অৱস্থিত, যি পৰিভ্ৰমী আৰু স্থানীয় চৰাইৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ জলাহভূমি।<ref>{{Cite news |title=তিনিচুকীয়াৰ মাগুৰী-মতাপুং বিলত পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ সমাগম |url=https://assamtribune.com/amp/assam/tinsukias-maguri-motapung-beel-welcomes-new-year-with-wings-wanderers-1603798 |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |publisher=দ্য আছাম ট্ৰিবিউন |date=৮ জানুৱাৰী ২০২৬ }}</ref> == প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ == বাৰেকুৰিৰ গৃহস্থলীৰ চৌহদ, বাঁহনি, ফল-মূলৰ গছ আৰু অন্যান্য গছ-গছনি হলৌ বান্দৰৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ বাসস্থান হিচাপে কাম কৰে। এক পৰিৱেশগত অধ্যয়নত বাৰেকুৰি গাঁৱৰ গৃহস্থলীৰ বাগিছাত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ গছ আৰু চৰাইৰ উপস্থিতি নথিভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ অধীনস্থ প্ৰস্তাৱিত তেল খাদৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য প্ৰভাৱ মূল্যায়ন |url=https://www.greentribunal.gov.in/sites/default/files/news_updates/1731385506_pagenumber.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ }}</ref> উক্ত অধ্যয়নত বাৰেকুৰিৰ বাৰীত কদম, আম, জামু, শিলিখা, চেগুনজাতীয় আৰু অন্যান্য গছৰ উপস্থিতিৰ লগতে কেইবাটাও চৰাইৰ প্ৰজাতি দেখা পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য প্ৰভাৱ মূল্যায়ন |url=https://www.greentribunal.gov.in/sites/default/files/news_updates/1731385506_pagenumber.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ }}</ref> == হলৌ বান্দৰ == বাৰেকুৰিৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে গাঁওখনত মানুহ আৰু [[হলৌ বান্দৰ]]ৰ মাজত গঢ়ি উঠা সহাৱস্থান। হলৌ বান্দৰ ভাৰতত পোৱা একমাত্ৰ বান্দৰজাতীয় বনমানুহ।<ref>{{Cite web |title=প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ১১৩তম 'মন কি বাত' অনুষ্ঠানৰ ভাষণ |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pms-address-in-the-113th-episode-of-mann-ki-baat/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় |date=২৫ আগষ্ট ২০২৪ }}</ref> অসম পৰ্যটন বিভাগৰ মতে, বাৰেকুৰিত প্ৰায় এশ বছৰৰো অধিক সময় ধৰি হলৌ বান্দৰ আৰু মানুহৰ সহাৱস্থানৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> গাঁওবাসীয়ে গিবনৰ প্ৰতি বিশেষ সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০২৪ চনৰ ২৫ আগষ্টত তেওঁৰ মাহেকীয়া ৰেডিঅ' অনুষ্ঠান ''[[মন কি বাত]]''ৰ ১১৩তম খণ্ডত বাৰেকুৰিৰ মানুহ আৰু হলৌ বান্দৰৰ এই সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰে।<ref>{{Cite web |title=প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ১১৩তম 'মন কি বাত' অনুষ্ঠানৰ ভাষণ |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pms-address-in-the-113th-episode-of-mann-ki-baat/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় |date=২৫ আগষ্ট ২০২৪ }}</ref> == মানুহ আৰু গিবনৰ সহাৱস্থান == বাৰেকুৰিৰ মৰাণ সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে হলৌ বান্দৰক কেৱল বন্যপ্ৰাণী হিচাপে নহয়, গাঁওখনৰ সামাজিক পৰিৱেশৰ এক অংশ হিচাপে গণ্য কৰে। গিবনৰ জন্ম বা মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত কিছুমান পৰম্পৰাগত আচাৰ-অনুষ্ঠানো স্থানীয়ভাৱে পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ১১৩তম 'মন কি বাত' অনুষ্ঠানৰ ভাষণ |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pms-address-in-the-113th-episode-of-mann-ki-baat/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় |date=২৫ আগষ্ট ২০২৪ }}</ref> গিবনে কল ভাল পোৱাৰ কথা উপলব্ধি কৰাৰ পাছত গাঁওবাসীয়ে নিজৰ খেতিপথাৰত কলগছ ৰোপণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত গিবনৰ বাবে গাঁওখনৰ ভিতৰতে খাদ্যৰ উৎস সৃষ্টি কৰাৰ লগতে মানুহ আৰু গিবনৰ মাজৰ সহাৱস্থান অধিক শক্তিশালী হয়।<ref>{{Cite web |title=প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ১১৩তম 'মন কি বাত' অনুষ্ঠানৰ ভাষণ |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pms-address-in-the-113th-episode-of-mann-ki-baat/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় |date=২৫ আগষ্ট ২০২৪ }}</ref> গাঁওবাসীয়ে গিবনসমূহক নামো দিয়ে। এই সামাজিক স্বীকৃতিয়ে গাঁওখনত গিবন সংৰক্ষণৰ প্ৰতি স্থানীয় লোকসকলৰ দায়বদ্ধতা প্ৰতিফলিত কৰে। == সংৰক্ষণ == বাৰেকুৰিত হলৌ বান্দৰ সংৰক্ষণত স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। গাঁওখনৰ গছ-গছনি আৰুবাৰী গিবনৰ চলাচল আৰু খাদ্যৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। গাঁওখনৰ মাজেৰে যোৱা বৈদ্যুতিক তাঁৰ গিবনৰ বাবে এটা বিপদ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। কেইবাটাও গিবন বৈদ্যুতিক তাঁৰৰ সংস্পৰ্শলৈ আহি মৃত্যুমুখত পৰাৰ পাছত গাঁওবাসীয়ে বিষয়টো চৰকাৰৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈদ্যুতিক তাঁৰ অধিক সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=২০২৪ চনৰ 'মন কি বাত'ত বাৰেকুৰিৰ হলৌ বান্দৰ সংৰক্ষণ |url=https://mib.gov.in/sites/default/files/Mann_ki_baat_August_2024_English.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰত চৰকাৰৰ তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰ্যালয় }}</ref> ২০২৫ চনৰ [[বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱস]]ত তিনিচুকীয়া জিলা প্ৰশাসনে বাৰেকুৰিৰ গিবন সংৰক্ষণৰ বাবে দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰে এটা আছিল বাৰেকুৰিক [[ভেঁৰজান-বৰাজান-পদুমনি অভয়াৰণ্য]]ৰ সৈতে সংযোগ কৰা এটা ''সেউজ কৰিডৰ'' গঢ়ি তোলা আৰু আনটো আছিল স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত ৫,০০০টা ফলধাৰী গছৰ পুলি বিতৰণ কৰা।<ref>{{Cite news |title=বাৰেকুৰিৰ গিবনৰ বাবে সেউজ কৰিডৰ আৰু ফলধাৰী গছৰ পদক্ষেপ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/green-corridor-fruit-tree-initiative-to-give-barekuris-gibbons-new-lease-of-life/articleshow/121657788.cms |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |publisher=টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া |date=৫ জুন ২০২৫ }}</ref> সেউজ কৰিডৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে গিবনৰ বাবে গছৰ ছাঁনিৰ মাজেৰে নিৰাপদে চলাচল কৰিব পৰা এক সংযুক্ত বাসস্থান সৃষ্টি কৰা। ফলধাৰী গছ ৰোপণে গিবনৰ স্বাভাৱিক খাদ্যৰ উৎস বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে বাহিৰৰপৰা খাদ্য যোগানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।<ref>{{Cite news |title=বাৰেকুৰিৰ গিবনৰ বাবে সেউজ কৰিডৰ আৰু ফলধাৰী গছৰ পদক্ষেপ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/green-corridor-fruit-tree-initiative-to-give-barekuris-gibbons-new-lease-of-life/articleshow/121657788.cms |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |publisher=টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া |date=৫ জুন ২০২৫ }}</ref> == অসম গৌৰৱ বঁটা == হলৌ বান্দৰ সংৰক্ষণ আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বাৰেকুৰিৰ স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ ভূমিকা স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ চনত ''বাৰেকুৰি ইক' ডেভেলপমেণ্ট ছ'চাইটি''ক পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে [[অসম গৌৰৱ বঁটা]]ৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite news |title=বাৰেকুৰিৰ সংৰক্ষণ প্ৰচেষ্টাক প্ৰশংসা |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/pijush-lauds-barekuris-hoolock-gibbon-conservation-efforts/amp_articleshow/119351446.cms |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |publisher=টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া |date=২২ মাৰ্চ ২০২৫ }}</ref> এই স্বীকৃতিয়ে বাৰেকুৰিৰ স্থানীয় লোকসকলৰ নেতৃত্বত চলা বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ কাৰ্যক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। == পৰ্যটন == হলৌ বান্দৰৰ সৈতে মানুহৰ অনন্য সহাৱস্থানৰ বাবে বাৰেকুৰি ক্ৰমে অসমৰ এটা পৰিৱেশভিত্তিক পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত হৈছে। অসম পৰ্যটন বিভাগে ইয়াক [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ সৈতে সংযুক্ত পৰ্যটন পৰিক্ৰমাৰ অংশ হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বাৰেকুৰি পৰ্যটন পৰিক্ৰমা |url=https://tourism.assam.gov.in/portlet-sub-innerpage/circuit4 |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ |archivedate=2022-08-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803190954/https://tourism.assam.gov.in/portlet-sub-innerpage/circuit4 |deadurl=yes }}</ref> পৰ্যটকসকলে বাৰেকুৰিত গিবন পৰ্যবেক্ষণ, গ্ৰাম্য-জীৱন, স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ উপভোগ কৰিব পাৰে। গাঁওখন বিশেষকৈ বন্যপ্ৰাণী পৰ্যবেক্ষক, আলোকচিত্ৰশিল্পী আৰু প্ৰকৃতিপ্ৰেমীৰ বাবে আকৰ্ষণীয়। অসম পৰ্যটন বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি বাৰেকুৰি ভ্ৰমণৰ বাবে বছৰটোৰ যিকোনো সময় উপযোগী।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> বাৰেকুৰি মূলতঃ এটা বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান। সেয়েহে পৰ্যটকসকলে গিবনক খেদি নিবলৈ, উচ্চ শব্দ কৰিবলৈ, গছ-গছনি ক্ষতি কৰিবলৈ বা বন্যপ্ৰাণীক অনিয়মিতভাৱে খাদ্য দিবলৈ বিৰত থাকিব লাগে। স্থানীয় লোকসকলৰ পৰম্পৰা আৰু গিবনৰ প্ৰাকৃতিক আচৰণৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰাটো দায়িত্বশীল পৰ্যটনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। == যাতায়াত == বাৰেকুৰি তিনিচুকীয়া চহৰৰপৰা পথযোগে সংযুক্ত। গাঁওখন [[তিনিচুকীয়া]] চহৰৰপৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> নিকটৱৰ্তী ৰে'ল ষ্টেচন [[মাকুম জংচন]]। অসম পৰ্যটন বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি মাকুম ৰে'ল ষ্টেচন বাৰেকুৰিৰপৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> নিকটৱৰ্তী বিমানবন্দৰ হৈছে [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]। অসম পৰ্যটন বিভাগৰ প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি বিমানবন্দৰটো বাৰেকুৰিৰপৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত।<ref>{{Cite web |title=অসমৰ অপূৰ্ব — বাৰেকুৰি গাঁও |url=https://publications.assamtourism.gov.in/publications/files/Aporup_Assam_2022.pdf |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=অসম পৰ্যটন বিভাগ }}</ref> == সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব == বাৰেকুৰিৰ বিশেষত্ব কেৱল ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত সীমাবদ্ধ নহয়। গাঁওখনৰ মৰাণ সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰা আৰু হলৌ বান্দৰৰ সৈতে গঢ়ি উঠা সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কে মানুহ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সহাৱস্থানৰ এক অনন্য উদাহৰণ সৃষ্টি কৰিছে। ২০২৪ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে 'মন কি বাত'ত বাৰেকুৰিৰ কথা উল্লেখ কৰাৰ পাছত গাঁওখনৰ এই অনন্য সম্পৰ্ক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অধিক পৰিচিত হয়।<ref>{{Cite web |title=প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ১১৩তম 'মন কি বাত' অনুষ্ঠানৰ ভাষণ |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pms-address-in-the-113th-episode-of-mann-ki-baat/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |website=ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় |date=২৫ আগষ্ট ২০২৪ }}</ref> ২০২৪ চনত [[আকাশবাণী]]য়েও বাৰেকুৰিৰ হলৌ বান্দৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাক লৈ বিশেষ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |title=তিনিচুকীয়াত বিশ্ব গিবন দিৱস উদ্‌যাপন |url=https://newsonair.gov.in/assam-celebrates-world-gibbon-day-in-tinsukia-district-highlighting-conservation-efforts-for-hoolock-gibbons/ |access-date=২১ আগষ্ট ২০২৬ |publisher=আকাশবাণী }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] badyfsxqpuqcpoz7eb56c25n6ynchtw 0 139112 634404 629822 2026-09-05T22:30:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634404 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ভেদেনস্কি গীৰ্জা | full_name = কুমাৰী মেৰীৰ উপস্থাপনৰ গীৰ্জা | other_name = | native_name = Введенська трапезна церква | native_name_lang = [[ইউক্ৰেইনীয় ভাষা|ইউক্ৰেইনীয়]] | image = File:Введенська трапезна церква 2011 рік.jpg | image_size = 300px | imagelink = | alt = | caption = [[চেৰ্নিহিভ]]ৰ ভেদেনস্কি গীৰ্জা | pushpin_map = | pushpin_alt = | pushpin_map_size = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|51|28|38|N|31|16|49|E|display=it|type:landmark}} | osgraw = | location = [[ত্ৰিত্ব মঠ, চেৰ্নিহিভ]], চেৰ্নিহিভ অঞ্চল, [[ইউক্ৰেইন]], 14030 | country = [[ইউক্ৰেইন]] | denomination = পূব অৰ্থডক্স গীৰ্জা | previous_denomination = | churchmanship = | website = | former_name = | founded = | founder = | dedication = | dedicated = | consecrated = | events = | status = প্ৰাৰ্থনাগৃহ | functional_status = সক্ৰিয় | heritage_designation = | designated = | architect = | architectural_type = গীৰ্জা | style = ইউক্ৰেইনীয় বেৰক | years_built = ১২ | groundbreaking = ১৬৭৯ | completed = | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = ৩৭.৫ মিটাৰ | width = ১০ মিটাৰ | height = | materials = | parish = | deanery = | archdeaconry = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[চেৰ্নিহিভ]] | province = | district = | division = | archbishop = | bishop = | dean = | succentor = | rector = | vice-rector = | vicar = | priest = | pastor = | abbot = | elder = | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Введенська церква}} (''কুমাৰী মেৰীৰ উপস্থাপনৰ গীৰ্জা'') |designation1_type = স্থাপত্য |designation1_number = 250044/3-Н }} }} '''ভেদেনস্কি গীৰ্জা''' বা '''কুমাৰী মেৰীৰ উপস্থাপনৰ গীৰ্জা''' ({{Lang-en|Vvedenska Church, Chernihiv}}) পূব অৰ্থডক্স গীৰ্জাৰ এটা ভোজনালয়-গীৰ্জা। ই [[ত্ৰিত্ব মঠ, চেৰ্নিহিভ]]ৰ অন্তৰ্গত আৰু [[চেৰ্নিহিভ]], [[ইউক্ৰেইন]]ত অৱস্থিত। এই গীৰ্জা ১৬৭৭–১৬৭৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াক এই স্থাপত্য-সমষ্টিৰ মুখ্য ভৱন ট্ৰয়িট্সকি কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এইটো বাওঁপাৰৰ ইউক্ৰেইনত সংৰক্ষিত একমাত্ৰ দুটা নাভ থকা গীৰ্জা।<ref>{{cite web |title=Чернігів. Троїцький монастир |url=https://castles.com.ua/troitsky.html |website=castles.com.ua |access-date=19 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Введенська церква |url=http://samsobi.com.ua/index.php/ukraina/siverschyna/368-cn-troickyi-monastyr |website=samsobi.com.ua |access-date=19 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Введенська церква |url=https://ukrainaincognita.com/chernigivska-oblast/chernigiv/chernigiv-troitsko-illinskyi-monastyr |website=ukrainaincognita.com |access-date=19 March 2025}}</ref> ==বিৱৰণ== স্তম্ভবিহীন ভোজনালয়টো জাতীয় স্থাপত্যশৈলীৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন। ভোজনালয়ৰ এই গঠন ১৭শ শতিকাৰ স্মাৰকসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম পুৰণি। ইয়াৰ স্থাপত্য পৰিকল্পনাই আন কেইবাটাও স্মাৰকক প্ৰভাবিত কৰিছে। ইয়াৰ পৰিকল্পনা মাইকেল সোণালী-গম্বুজ মঠৰ কিয়েভত থকা ভোজনালয়ত পুনৰ দেখা যায়। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত যেনে [[ভিডুবিচি মঠ]]ৰ ভোজনালয়ত সামান্য পাৰ্থক্য দেখা যায়। কিন্তু সাধাৰণ পৰিকল্পনা একে। গীৰ্জাৰ ভৱনৰ পশ্চিমফালে ভোজনালয় সংলগ্ন আৰু তাৰ কাষতে ৰন্ধা-বঢ়া আৰু খাদ্য সংৰক্ষণৰ বাবে সহায়ক কোঠা আছে।<ref>{{cite web |title=Введенська церква Троїцького монастиря. 1677 р. Чернігів |url=https://about-ukraine.com/vvedenska-tserkva-troitskogo-monastirya-1677-r-chernigiv/ |website=about-ukraine.com |date=17 September 2013 |access-date=20 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Дивовижне поруч: незаслужено забута Введенська церква. ФОТО |url=https://www.val.ua/uk/site/news/97324 |website=val.ua |access-date=19 March 2025 |archivedate=19 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250319103301/https://www.val.ua/uk/site/news/97324 |deadurl=yes }}</ref> একেধৰণৰ পৰিকল্পনা স্তম্ভবিহীন ভোজনালয় থকা হামালিয়িভকা, হুস্তিনিয়া আৰু আন মঠ-সমষ্টিতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গীৰ্জা, ভোজনালয় আৰু প্ৰৱেশকক্ষ একেটা শাৰীত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলত একমহলীয়া ভৱনটো দীঘলীয়া আকৃতিৰ হৈছে। পৰিকল্পনাত ই ওলাই থকা অংশসহ এটা আয়তক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৭.৫ মিটাৰ। সংকীৰ্ণ অংশৰ প্ৰস্থ ১০ মিটাৰ আৰু বহল অংশৰ প্ৰস্থ ১৭.৫ মিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Vvedensky (Refectory) Church |url=https://chernihiv.travel/en/place/vvedenska-trapezna-tserkva |website=chernihiv.travel |access-date=20 March 2025}}</ref> স্থাপত্যৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে গীৰ্জাটোত সাধাৰণতে থকা এটাৰ সলনি দুটা গম্বুজ আছে। গম্বুজযুক্ত চাৰিখন অংশ সমতল খিলানৰ সহায়ত আঠখন অংশলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। তাৰ পিছত এই অংশ ক্ৰমে সৰু হৈ ওপৰত চাৰিচুকীয়া শিখৰেৰে সমাপ্ত হয়। ভিতৰৰ স্থান নিৰ্মাণত কাঠৰ স্থাপত্যৰপৰা অহা কিছুমান কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এটা গম্বুজ বেদীৰ বাবে আৰু আনটো উপাসনাকাৰীসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই স্থাপত্য বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ ইউক্ৰেইনীয় স্থাপত্যত দুটা নাভ থকা গীৰ্জাৰ ধৰণ প্ৰকৃততে আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে স্থাপত্য-গৱেষণাত বিতৰ্ক আছে। ১৭শ শতিকাৰ ভৱনসমূহৰ ভিতৰত এই ভোজনালয়ৰ নলাকাৰ গম্বুজেৰে আবৃত হলটো ভিতৰৰ গঠনৰ এক অনন্য নিদৰ্শন। গম্বুজৰ প্ৰকাশভংগী প্ৰোফাইলযুক্ত পাঁজৰ থকা তীক্ষ্ণ খিলান আকৃতিৰ গাঁথনিৰে অধিক স্পষ্ট কৰা হৈছে। বৰ্তমান গীৰ্জাৰ গম্বুজসমূহৰ আকৃতি ভিতৰৰ স্থানৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ মিল নাখায়। সম্ভৱতঃ ১৭৩১ চনত মঠত সংঘটিত অগ্নিকাণ্ডৰ পিছত এইবোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৮শ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আন কেইবাটাও স্মাৰকত এনে আকৃতিৰ গম্বুজ দেখা যায়। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে [[কিইভ পেচাৰ্ছক লাভ্ৰা]]ৰ সৰ্বসন্ত গীৰ্জা। ভোজনালয়ৰ সন্মুখভাগৰ অলংকাৰিক গঠনৰ সৈতে লিজোহুবৰ ঘৰৰ অলংকাৰিক গঠনৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। কিন্তু দুয়োটাৰ মাজত এটা মৌলিক পাৰ্থক্য আছে। ভোজনালয়টোৰ এটা স্পষ্ট মুখ্য সন্মুখভাগ আছে, যিটো লিজোহুবৰ ঘৰত নাই। মুখ্য সন্মুখভাগৰ শক্তিশালী উলম্ব ছন্দ, দেৱালৰ গভীৰ খিৰিকীৰ খোপ আৰু খিৰিকীৰ ওপৰত থকা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ত্ৰিভুজাকৃতিৰ অংশই ভৱনটোত সুসম ৰূপ সৃষ্টি কৰিছে। মুখ্য সন্মুখভাগটো স্পষ্ট অৰ্ধস্তম্ভৰ ছন্দেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। গীৰ্জাৰ অংশত অৰ্ধস্তম্ভৰ ব্যৱধান বেলেগ। হল আৰু সহায়ক কোঠাসমূহৰ স্থাপত্য তুলনামূলকভাৱে সৰল। সমতল পিলাষ্টাৰসমূহ দেৱালৰ পৃষ্ঠৰপৰা বেছি ওলাই অহা নাই। এইদৰে ভৱনটোৰ প্ৰতিটো অংশ—গীৰ্জা, ভোজনালয়ৰ হল আৰু সহায়ক কোঠাসমূহ—বেলেগ ধৰণে পৰিকল্পিত। তথাপি সমগ্ৰ ভৱনটোৰ অখণ্ডতা আৰু ঐক্য অক্ষুণ্ণ আছে। ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery> DSCN7012 Чернігів.jpg Введенська церква (мур.) Троїцького монастиря.jpg Введенська церква (мур.), Чернігів.JPG Tschernihiw Dreifaltigkeitskloster 4.jpg Трапезна Введенської церкви (Чернігів).jpg Czernigow 23.jpg Введенська церква (1677-1979 рр.) Чернігів.JPG Введенська церква Троїцького монастиря (Чернігів).JPG </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://wikimapia.org/7912359/Temple-of-all-Chernihiv-Saints ৱিকিমেপিয়া] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ গীৰ্জাঘৰ]] 925rpzet58selep6vmx75q61xgs5gda 0 139120 634403 631312 2026-09-05T22:13:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634403 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ভিদুবীচি মঠ | image = Видубицький монастир-3.JPG | alt = | caption = | full_name = | order = | established = ১০৭০ | disestablished = | mother = | dedication = | diocese = ইউক্ৰেইনীয় পূৰ্বপন্থী গীৰ্জা—কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেট | churches = ছেইণ্ট মাইকেলৰ মঠগীৰ্জা<br>ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল<br>ত্ৰাণকৰ্তা গীৰ্জা আৰু ভোজনালয় | founder = ভ্‌চেভলদ য়াৰোস্লাভিচ | abbot = | prior = | people = | location = কিয়েভ, [[ইউক্ৰেইন]] | pushpin_map = Ukraine | coordinates = {{coord|50.4168|N|30.5674|E|region:UA_type:landmark|display=inline}} | oscoor = | remains = | public_access = | other_info = মালিকানা: [[ইউক্ৰেইনীয় পূৰ্বপন্থী গীৰ্জা]] | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Видубецький монастир}} (''ভিদুবীচি মঠ'') |designation1_type = স্থাপত্য |designation1_number = 260109 }} }} '''ভিদুবীচি মঠ''' ({{lang-en| Vydubychi Monastery}}) [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভত অৱস্থিত এটা ঐতিহাসিক মঠ। ছোভিয়েট যুগত এই মঠত ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ প্ৰত্নতত্ত্ব প্ৰতিষ্ঠান আছিল। ==ইতিহাস== ১০৭০ চনৰপৰা ১০৭৭ চনৰ ভিতৰত য়াৰোস্লাভ দ্য ৱাইজৰ পুত্ৰ ভ্‌চেভলদে এই মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এইটো ভ্‌চেভলদৰ পুত্ৰ ভ্লাদিমিৰ মোনোমাখ আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ পাৰিবাৰিক মঠ আছিল। <ref>{{cite book |last1=Morby |first1=John E. |title=Dynasties of the world: a chronological and genealogical handbook |url=https://archive.org/details/dynastiesofworld0000morb_m5s9 |date=2002 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=9780198604730 |page=[https://archive.org/details/dynastiesofworld0000morb_m5s9/page/167 167]}}</ref> মঠটোৰ নাম আৰু কিয়েভৰ বৰ্তমানৰ সেই অঞ্চলটোৰ নাম এটা পুৰণি স্লাভিক কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত। এই কিংবদন্তিত পৌত্তলিক দেৱতা পেৰুন আৰু কিয়েভৰ মহান ৰাজকুমাৰ ভ্লাদিমিৰ দ্য গ্ৰেটৰ কথা উল্লেখ আছে। "ভিদুবীচি" নামটো ''Vydobychi'' → ''Vydobych'' → ''Vydobech'' (Видобичі → Видобич → Видобеч) শব্দৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "পানীৰপৰা ওপৰলৈ উঠি অহা" বা "পানীৰপৰা ওলাই অহা।" কিংবদন্তি অনুসৰি ভ্লাদিমিৰে কিয়েভৰ খ্ৰীষ্টধৰ্মত গণশৰণৰ সময়ত পেৰুন আৰু আন পৌত্তলিক দেৱতাসকলৰ কাঠৰ মূৰ্তি দনিপ্ৰ নদীত পেলাই দিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। কিয়েভৰ লোকসকলে শৰণ গ্ৰহণ কৰিলেও পুৰণি দেৱতাসকলৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাসৰ বাবে দনিপ্ৰ নদীৰ কাষেৰে দৌৰি গৈ পানীৰপৰা ওলাই আহিবলৈ পুৰণি দেৱতাসকলক আহ্বান কৰিছিল। তেওঁলোকে ‘পেৰুণে, ভিদুবি! ’ (Перуне выдуби! ) বুলি চিঞৰিছিল। সেই অনুসৰি নদীৰ সোঁতত যি ঠাইত পেৰুন পানীৰপৰা ওলাই আহিছিল, সেই ঠাইৰ নাম আধুনিক ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত ''ভিদুবিচু'' বা ''ভিদুবীচি'' হয়। <ref>{{cite web|url=https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CP%5CO%5CPovisthDAvremennykhlitIT.htm|last=Zhukovsky | first=A. |title=Povist' vremennykh lit – The Tale of Bygone Years|website=Internet Encyclopedia of Ukraine|year =2001|publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies | access-date=27 February 2025}}</ref> মঠটোৱে দনিপ্ৰ নদীৰ ওপৰত পাৰাপাৰৰ নাও সেৱা চলাইছিল। সেই সময়ৰ বহুতো বিশিষ্ট পণ্ডিতে ইয়াত বাস কৰি কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত কিয়েভৰ বৃত্তান্তকাৰী কিয়েভৰ ছিলভেষ্টাৰ আৰু মোইছেই আছিল। তেওঁলোকে ''অতীত কালৰ কাহিনী'' লিখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল। ১৫৯৬ চনৰ ব্ৰেষ্টৰ সংঘৰ পিছত এই মঠটো ইউক্ৰেইনৰ গ্ৰীক কেথলিক গীৰ্জাৰ প্ৰথম তিনিজন মহানগৰপালৰ চৰকাৰী আসন হৈছিল। তেওঁলোক আছিল মিখাইলো ৰোহোজা, ইপাটিয়ি পোটিয় আৰু যোছিফ ভেলিয়ামিন ৰুটস্কি। ১৬৩৫ চনত মঠটো ইউক্ৰেইনীয় পূৰ্বপন্থী গীৰ্জালৈ ঘূৰাই দিয়া হয়।<ref name="ukrw">''The Vydubytskyi Monastery: A Kyiv landmark worthy of attention, Ukraine Weekly''</ref> [[File:1996-08-11 Vydubychi at Pokrova Church 1.jpg|thumb|১৯৯৬ চনত ভিদুবীচি গীৰ্জাৰ গায়নদল]] মঠটো ইউক্ৰেইনৰ হেটমেন আৰু অভিজাত পৰিয়ালসমূহে নিৰন্তৰভাৱে সুৰক্ষা দিছিল। ১৬৯৫ চনত হেটমেন ইভান মাজেপাই ভিদুবীচি মঠৰ ওচৰ-চুবুৰীয়াসকলক "মঠটোৰ প্ৰতি অন্যায় নকৰিবলৈ" নিৰ্দেশ দিছিল আৰু ষ্টাৰোদুব ৰেজিমেণ্টৰ কৰ্ণেল মিখাইলো মিক্লাশেভস্কিৰ তত্ত্বাৱধানত মঠটো দিছিল। মিক্লাশেভস্কিয়ে বেৰোক শৈলীৰ ছেইণ্ট জৰ্জ গীৰ্জা আৰু নতুন ৰূপান্তৰণ ভোজনালয় নিৰ্মাণ কৰিছিল। হেটমেন দানিলো আপোষ্টলে মঠটোৰ ঘণ্টাঘৰ নিৰ্মাণৰ বাবে ধন আগবঢ়াইছিল। ১৮শ শতিকাত হেটমেন কিৰিলো ৰজুমোভস্কিৰ সহায়ত ভিদুবীচি মঠে নতুন সম্পত্তি লাভ কৰিছিল।<ref name="ukrw"/> ১৯৯০-ৰ দশকৰ শেষৰপৰা মঠটো ইউক্ৰেইনীয় পূৰ্বপন্থী গীৰ্জা—কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেটৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈ আহিছে। ভিদুবীচি গীৰ্জাৰ গায়নদলটো নৱস্বাধীন ইউক্ৰেইনৰ প্ৰথম কেইটামান গায়নদলৰ ভিতৰত আছিল, যিয়ে ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত দৈৱ উপাসনাৰ গীত পুনৰ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="vydb">{{usurped|1=https://20130209004849/http://www.vydubychi.com/choir.html Vydubychi Church Choir}}</ref> ==ভৱন আৰু গাঁথনি== [[File:Shevchenko1844.jpg |thumb|200px|right|তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ চিত্ৰত ভিদুবীচিৰ ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা]] এই মঠৰ মাত্ৰ কেইখনমান গীৰ্জাহে কেইবা শতিকাৰ পিছতো সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰে এখন হৈছে ছেইণ্ট মাইকেলৰ মঠগীৰ্জা। এই গীৰ্জা ভ্‌চেভলদ প্ৰথমৰ নিৰ্দেশত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৭৬৬ চনৰপৰা ১৭৬৯ চনৰ ভিতৰত ৰুছ স্থপতি এম. আই. ইউৰাছভে ইয়াৰ আংশিক পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইউক্ৰেইনীয় বেৰোক শৈলীৰ ভৱনসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা গম্বুজযুক্ত ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল, ত্ৰাণকৰ্তাৰ ৰূপান্তৰণ গীৰ্জা আৰু ভোজনালয় উল্লেখযোগ্য। এইবোৰ ১৬৯৬ চনৰপৰা ১৭০১ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইউক্ৰেইনীয় কছাকসকলৰ হেটমেন দানিলো আপোষ্টলৰ নিৰ্দেশত এটা ঘণ্টাঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নিৰ্মাণ ১৭২৭ চনৰপৰা ১৭৩৩ চনৰ ভিতৰত হৈছিল আৰু ১৮২৭ চনৰপৰা ১৮৩১ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ পৰিৱৰ্ধন কৰা হয়। <ref>{{Cite web|title=Як українська медієвістика пережила ХХ століття: колоніальна травма й інтелектуальна відвага|date=2026-05-18|url=https://tyzhden.ua/iak-ukrainska-mediievistyka-perezhyla-khkh-stolittia-kolonialna-travma-j-intelektualna-vidvaha/|access-date=2026-05-18}}</ref> * ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা * ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল * ত্ৰাণকৰ্তা-ৰূপান্তৰণ গীৰ্জাসহ ভোজনালয় * ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ * ভ্ৰাতৃত্ব ভৱন * মঠাধ্যক্ষৰ ভৱন * সমাধিক্ষেত্ৰ ===সমাধিক্ষেত্ৰ=== ইয়াত বহুতো বিশিষ্ট ব্যক্তিক সমাধিস্থ কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছে— * ৱাই. হান্দজিউক — ১৯১৮ চনত প্ৰথম ইউক্ৰেইনীয় বাহিনীৰ সেনাপতি। তেওঁক বলছেভিকসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল। * বোহদান খানেংকো (১৮৪৮–১৯১৭) — শিল্প সংগ্ৰাহক আৰু শিল্পকলাৰ পৃষ্ঠপোষক। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সংগ্ৰহ কিয়েভ শিল্প আৰু উদ্যোগ সংগ্ৰহালয়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। * কনষ্টাণ্টিন উশিনস্কি (১৮২৩–১৮৭১) — শিক্ষাবিদ আৰু ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত শিক্ষাদানৰ সমৰ্থক। ১৯শ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ৰুছ সাম্ৰাজ্যত এমছ আদেশৰ অধীনত ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত শিক্ষাদান নিষিদ্ধ আছিল। <ref name=Guseva>L.G. Guseva, [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3369993 "Konstantin Dmitrievich Ushinsky: The Founder of Scientific Pedagogy in the 19th Century Russia"], History of Education & Children’s Literature, XIII, 1 (2018), pp. 479-491 (in English)</ref><ref name=Brockhaus>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz/21746 ''Ushinsky'' article] in [[Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary]] {{in lang|ru}}</ref><ref name=bse>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20050526191953/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/114/995.htm|title=''Ushinsky'' article}} by Eduard Dneprov in ''[[Great Soviet Encyclopedia]]'' {{in lang|ru}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=1993 |title=Ushinsky, Konstantin |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CU%5CS%5CUshinskyKonstantin.htm |access-date=2023-01-26 |website=Internet Encyclopedia of Ukraine}}</ref> * ভ্লাদিমিৰ আলেক্সেয়েভিচ বেটছ (১৮৩৪–১৮৯৬) — শৰীৰতত্ত্ববিদ। তেওঁ বৃহৎ পিৰামিডীয় স্নায়ুকোষ আৱিষ্কাৰৰ বাবে বিখ্যাত। এইবোৰক বৰ্তমান বেটছ কোষ বুলি কোৱা হয়। <ref name="Kushchayev2012">{{cite journal |last1=Kushchayev |first1=Sergiy V. |last2=Moskalenko |first2=Vitaliy F. |last3=Wiener |first3=Philip C. |last4=Tsymbaliuk |first4=Vitaliy I. |last5=Cherkasov |first5=Viktor G. |last6=Dzyavulska |first6=Irina V. |last7=Kovalchuk |first7=Oleksander I. |last8=Sonntag |first8=Volker K. H. |last9=Spetzler |first9=Robert F. |last10=Preul |first10=Mark C. |title=The discovery of the pyramidal neurons: Vladimir Betz and a new era of neuroscience |journal=Brain |volume=135 |issue=1 |pages=285–300 |date=January 2012 |pmid=22075067 |doi=10.1093/brain/awr276}}</ref> * লেভ মিখাইলোভিচ ইয়াশভিল (১৭৬৮–১৮৩৬) — নেপোলিয়নীয় যুদ্ধৰ সময়ৰ এজন টোপধাৰী সেনাপতি। <gallery> File:80-382-9007 Видубицький монастир.jpg|ভিদুবীচি মঠ File:Георгиевский Выдубицкого.jpg|ছেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেল File:Выдубицкий монастырь 1.JPG|ঘণ্টাঘৰ আৰু মঠাধ্যক্ষৰ ভৱন File:Михайловский Выдубицкого.jpg|ছেইণ্ট মাইকেল গীৰ্জা File:Видубицький монастир а.jpg|ভোজনালয় আৰু ভ্ৰাতৃত্ব ভৱন File:Дзвіниця Видубицького монастиря, Київ.jpg|ঘণ্টাঘৰ </gallery> ==শিল্প আৰু সাহিত্যত ভিদুবীচি মঠ== * তাৰাছ শ্বেভচেংকোৰ ১৮৪৪ চনত অংকিত ''কিয়েভৰ ভিদুবীচি মঠ'' নামৰ চিত্ৰ। এই শিল্পকৰ্ম ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্প সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত। * মিখাইলো সাজিনৰ ১৮৪০-ৰ দশকত অংকিত ''ভিদুবীচি মঠ'' নামৰ চিত্ৰ। এই শিল্পকৰ্ম ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিল্প সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} {{Refbegin}} * [http://www.sobory.ru/article/index.html?object=00352 Vydubitskiy Monastery] {{in lang|ru}} * [http://www.vgd.ru/CEMETRY/vydubits.htm Necropolis of the monastery] {{in lang|ru}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Vydubychi Monastery|ভিদুবীচি মঠ}} * [http://www.tour2kiev.com/en/Vudubickiy.html Vydubychi Monastery] * [http://www.vydubychi.com/ Official site of the Vydubychi Church Choir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120225709/http://www.vydubychi.com/ |date=2021-01-20 }} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ গীৰ্জাঘৰ]] 7tk5ozlz1kb1zltu4jhwwwzn50plq3d 0 139122 634365 630397 2026-09-05T16:44:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634365 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = পৱিত্ৰ ঈশ্বৰদূত আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহন সুসমাচাৰকৰ ভোজনালয় গীৰ্জা | full_name = | native_name = Храм святого апостола і євангелиста Іоана Богослова | native_name_lang = uk | image = Kostel svatého Jana Křtitele.jpg | image_upright = 1.14 | alt = | caption = সূৰ্যৰ পোহৰত গীৰ্জাটোৰ দৃশ্য | coordinates = {{coord|50.4557|30.5227|format=dms|type:landmark_region:UA|display=title}} | country = [[ইউক্ৰেইন]] | denomination = ইউক্ৰেইনৰ অৰ্থডক্স গীৰ্জা | address = [[ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠ]], কিয়েভ | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | status = | founded = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহন | dedicated = | consecrated = | architect = | architectural_type = ভোজনালয় গীৰ্জা | style = ইউক্ৰেইনীয় বেৰোক | years_built = | groundbreaking = | completed = | construction_cost = | closed = | demolished = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | parish = | archdiocese = | diocese = | priest = | pastor = | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Трапезна церква Михайлівського монастиря}} (''ছেইণ্ট মাইকেল মঠৰ ভোজনালয় গীৰ্জা'') |designation1_type = স্থাপত্য |designation1_number = 260075-Н }} }} '''পৱিত্ৰ ঈশ্বৰদূত আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহন সুসমাচাৰকৰ ভোজনালয় গীৰ্জা''' ({{lang-en| Refectory Church of the Holy Apostle and Evangelist John the Theologian}}) [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাজধানী কিয়েভত থকা [[ছেইণ্ট মাইকেলৰ সোণালী-গম্বুজযুক্ত মঠ]]ৰ ভোজনালয় গীৰ্জা। গীৰ্জাটো ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহনৰ নামত উৎসৰ্গিত।<ref>{{cite web |title=Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова, 1713—15 |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st/trapezna-z-tserkvoyu-sv-apostola-i-yevangelista-ioanna-bogoslova-171315 |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> ==ইতিহাস== পৱিত্ৰ ঈশ্বৰদূত আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহন সুসমাচাৰকৰ গীৰ্জাটো ১৭১৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কুদ্ৰিয়াভকাত অৱস্থিত আৰু ১৬৭৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা ছিমিয়ন গীৰ্জাৰ ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова, 1713—15 |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st/trapezna-z-tserkvoyu-sv-apostola-i-yevangelista-ioanna-bogoslova-171315 |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> ১৭১৩–১৭১৫ চনৰ ভিতৰত মঠৰ অধ্যক্ষ য়োআন্নিকি সেনিউটভিচৰ সময়ত এই ভোজনালয় আৰু গীৰ্জাটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Михайловський Золотоверхий монастир, 12-20 ст. |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> প্ৰায় ১৭১৫–১৭১৮ চনৰ ভিতৰত কিয়েভৰ মহানগৰাধ্যক্ষ য়োআছাফ ক্ৰোকভস্কিৰ অৰ্থসাহায্যত ইয়াত এটা কাঠৰ চিত্ৰপট স্থাপন কৰা হৈছিল। সেই চিত্ৰপট বৰ্তমান সংৰক্ষিত হৈ থকা নাই।<ref>{{cite web |title=Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова, 1713—15 |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st/trapezna-z-tserkvoyu-sv-apostola-i-yevangelista-ioanna-bogoslova-171315 |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> ১৭৮১ চনত মঠৰ ভোজনালয়কে ধৰি কেইবাটাও ভৱনৰ ছাদ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰি পাতল লোহাৰে ঢকাৰ অনুমতি বিচৰা হৈছিল। ১৭৯৯ চনত মঠৰ ভৱনসমূহৰ বাবে পাতল লোহা ক্ৰয়ৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова, 1713—15 |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st/trapezna-z-tserkvoyu-sv-apostola-i-yevangelista-ioanna-bogoslova-171315 |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> ১৮২৭ চনত গীৰ্জাটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৮৩৭ চনত গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ অংশত চিত্ৰ অংকন কৰা হয়। ১৮৯৪ চনত গীৰ্জাৰ গম্বুজৰ আৱৰণ সোণৰ পাতেৰে সজোৱা হয়। ১৯০৪ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত গীৰ্জাটো যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref>{{cite web |title=Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова, 1713—15 |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st/trapezna-z-tserkvoyu-sv-apostola-i-yevangelista-ioanna-bogoslova-171315 |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> ১৯২২ চনত গীৰ্জাটো ছাত্ৰসকলৰ ভোজনালয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। এই কাৰণেই মঠৰ আন বহুতো ভৱনৰ দৰে বলছেভিকসকলে ইয়াক ধ্বংস কৰা নাছিল।<ref name=":1">{{cite web |title=Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова, 1713—15 |url=https://new.pamyatky.kiev.ua/streets/trohsvyatitelska/mihaylivskiy-zolotoverhiy-monastir-12-20-st/trapezna-z-tserkvoyu-sv-apostola-i-yevangelista-ioanna-bogoslova-171315 |website=Звід Історії Пам'яток Києва |access-date=8 February 2024}}</ref> এই গীৰ্জাটো মঠৰ প্ৰথম পুনৰুদ্ধাৰ কৰা ভৱন আছিল। ১৯৯০ চনত ই কিয়েভৰ প্ৰথম কেইখনমান গীৰ্জাৰ ভিতৰত অন্যতম হয় য'ত ইউক্ৰেইনীয় ভাষাত ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref name="Aca">{{cite web |title=Храм св. апостола і євангелиста Іоана Богослова |url=http://www.kda.org.ua/about/cathedral.html |publisher=Kyiv Orthodox Theological Academy |access-date=8 February 2024 |page= |trans-title=Church of St. Apostle and Evangelist John the Theologian |language=uk |archive-date=14 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814084545/http://kda.org.ua/about/cathedral.html |url-status=dead |archivedate=14 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814084545/http://kda.org.ua/about/cathedral.html |deadurl=yes }}</ref> ১৯৯১ চনৰপৰা গীৰ্জাটো ইউক্ৰেইনীয় স্বতন্ত্ৰ অৰ্থডক্স গীৰ্জাৰ মহাগীৰ্জা আছিল। ১৯৯২ চনৰ জুন মাহৰপৰা ই কিয়েভ পেট্ৰিয়াৰ্কেটৰ ইউক্ৰেইনীয় অৰ্থডক্স গীৰ্জাৰ অধীনত আছিল।<ref name="Aca" /> ১৯৯২ চনত পৱিত্ৰ মাইকেলৰ মঠ পুনৰ মুকলি কৰা হয়। তাৰ পিছত ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহনৰ গীৰ্জাটো কিয়েভ অৰ্থডক্স ধৰ্মতত্ত্ব একাডেমী আৰু ধৰ্মতত্ত্ব বিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। গীৰ্জাৰ দেৱালত প্ৰাচীন বগা ৰঙেৰে ঢকা চিত্ৰকলা সংৰক্ষিত আছে।<ref name="Aca" /> ২০১৩ চনৰ তথ্য অনুসৰি, গীৰ্জাটো কিয়েভ অৰ্থডক্স ধৰ্মতত্ত্ব একাডেমীৰ শৈক্ষিক গীৰ্জা হিচাপেও ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=Академічний храм святого апостола і євангелиста Іоана Богослова |url=https://kpba.edu.ua/akademichnyj-khram/ |website=Київська православна богословська академія |access-date=22 August 2026}}</ref> ২০২৬ চনতো ইয়াত ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত হৈ আছে।<ref>{{cite web |title=СВЯТКОВЕ БОГОСЛУЖІННЯ В ДЕНЬ ПАМʼЯТІ СВЯТОГО АПОСТОЛА І ЄВАНГЕЛІСТА ІОАНА БОГОСЛОВА |url=https://www.archangel.kiev.ua/2026/05/08/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%83-%D1%81%D0%B2/ |website=Свято-Михайлівський Золотоверхий чоловічий монастир |access-date=22 August 2026}}</ref> গীৰ্জাটো ‘মৰ্যাদাৰ বিপ্লৱ’ৰ সময়ত আহত লোকসকলৰ বাবে অস্থায়ী চিকিৎসালয় হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Михайлівський Золотоверхий монастир |url=https://diaz.kyiv.ua/objects/myhajlivskyj-zolotoverhyj-monastyr/ |website=Державний історико-архітектурний заповідник “Стародавній Київ” |access-date=22 August 2026}}</ref> ==স্থাপত্য== গীৰ্জাটো ইউক্ৰেইনীয় বেৰোক স্থাপত্যশৈলীৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ই মঠৰ ভোজনালয়ৰ সৈতে সংলগ্ন এটা একগম্বুজীয়া গীৰ্জা। বৰ্তমানৰ গীৰ্জাটো ১৭১৩–১৭১৫ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ই পৱিত্ৰ মাইকেলৰ মঠত সেই সময়ত গঢ় লৈ উঠা ইউক্ৰেইনীয় বেৰোক স্থাপত্যৰ সমষ্টিৰ এটা অংশ।<ref>{{cite web |title=Академічний храм святого апостола і євангелиста Іоана Богослова |url=https://kpba.edu.ua/akademichnyj-khram/ |website=Київська православна богословська академія |access-date=22 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Трапезна церква св. Іоана Богослова Михайлівського Золотоверхого монастиря |url=https://parafia.org.ua/UCA/church/trapezna-tserkva-sv-ioana-bohoslova-myhajlivskoho-zolotoverhoho-monastyrya-k/ |website=Наша Парафія |access-date=22 August 2026}}</ref> ১৯৭৬–১৯৮১ চনৰ ভিতৰত স্থপতি ভেলেণ্টিনা শ্বেভচেঙ্কোৰ নক্সা অনুসৰি গীৰ্জাটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। এই পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত ভাঁজযুক্ত ছাদ আৰু ইউক্ৰেইনীয় বেৰোক শৈলীৰ নাচপতি আকৃতিৰ গম্বুজ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Пам'ятник архітектури "Трапезна церква апостола і євангеліста Іоана Богослова" |url=https://maps.visicom.ua/i/POIFQIH614 |website=Візіком карти |access-date=22 August 2026}}</ref> পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত ভোজনালয় গীৰ্জাটোত মৃৎশিল্পৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৯৯২ চনত কিয়েভ ধৰ্মীয় একাডেমী আৰু ধৰ্মতত্ত্ব বিদ্যালয় পুনৰ মুকলি হোৱাৰ পিছত গীৰ্জাটো একাডেমীৰ শৈক্ষিক গীৰ্জালৈ পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |title=Пам'ятник архітектури "Трапезна церква апостола і євангеліста Іоана Богослова" |url=https://maps.visicom.ua/i/POIFQIH614 |website=Візіком карти |access-date=22 August 2026}}</ref> বৰ্তমান গীৰ্জাটো ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ স্থাপত্য স্মাৰক। ইয়াৰ সংৰক্ষণ নম্বৰ ২৬০০৭৫-এইচ।<ref>{{cite web |title=Перелік об'єктів культурної спадщини міста Києва |url=https://mcsc.gov.ua/wp-content/uploads/2025/06/m.-kyyiv_-stanom-na-16.06.2025.pdf |website=Міністерство культури та стратегічних комунікацій України |access-date=22 August 2026}}</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery mode="packed" heights="200px"> File:Трапезна церква Михайлівського монастиря.jpg|যোহন ধৰ্মতত্ত্ববিদৰ গীৰ্জাৰ সৈতে ভোজনালয় File:Трапезна з церквою.JPG|গীৰ্জাৰ সৈতে ভোজনালয় File:Трапезна з церквою св. апостола і євангеліста Іоанна Богослова DSC 5071.JPG|পৱিত্ৰ ঈশ্বৰদূত আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহনৰ গীৰ্জাৰ সৈতে ভোজনালয় </gallery> ==অতিৰিক্ত পঠন== * [https://parafia.org.ua/UCA/church/trapezna-tserkva-sv-ioana-bohoslova-myhajlivskoho-zolotovorhoho-monastyrya-k/ ইউক্ৰেইনীয় গীৰ্জা স্থাপত্য: পৱিত্ৰ মাইকেলৰ সোণালী গম্বুজযুক্ত মঠৰ ধৰ্মতত্ত্ববিদ যোহনৰ ভোজনালয় গীৰ্জা]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ গীৰ্জাঘৰ]] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] qztvwj1dp0n47cfd4sfuyiymswtp084 0 139133 634352 629963 2026-09-05T15:14:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634352 wikitext text/x-wiki [[File:Підгорянський монастир.jpg|250px|thumb|right|পিধোৰা মঠ, ২০০৯]] '''পিধোৰা মঠ''' ({{lang-en| Pidhora Monastery}}) [[ইউক্ৰেইন]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ এক স্থাপত্য স্মাৰক।<ref>{{Cite web |url=http://www.heritage.com.ua/PU/reestry/index.php?id=70 |title=Державний реєстр національного культурного надбання. Тернопільська область |accessdate=2012-02-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808013215/http://heritage.com.ua/PU/reestry/index.php?id=70 |archivedate=2010-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100808013215/http://heritage.com.ua/PU/reestry/index.php?id=70 |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/Лист_ТОЦОНДПКС_№_326_від_20_жовтня_2021_року.pdf Лист Тернопільського обласного центру охорони та наукових досліджень пам'яток культурної спадщини № 326 від 20 жовтня 2021 року].</ref> ইয়াত ধৰ্মীয়, আৱাসিক আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বিভিন্ন ভৱনৰ সমষ্টি আছে। মহান ছেইণ্ট বাচিলৰ সংঘৰ সন্ন্যাসীসকলে ইয়াত বাস কৰিছিল। মঠটো চেৰেট নদীৰ ওখ পাৰৰ কাষত টাৰ্নোপিল অঞ্চলৰ পিধোৰা ওচৰত অৱস্থিত।<ref name="тес">3|81—82|Бойко В., Городинський Л.|Підгорянський (Угорницький) Святоспаський Василіянський монастир</ref> ==ইতিহাস আৰু বিৱৰণ== মঠটোৰ প্ৰথম লিখিত উল্লেখ ১৬৫০ চনৰ। অৱশ্যে ১৬৬৩ চনত ৰজা দ্বিতীয় জন কাচিমিৰ ভাছাই লিখা এখন পত্ৰত ইয়াক "পুৰণি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰপৰা মঠটো ইয়াতকৈ বহু আগতে স্থাপন হোৱা বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। প্ৰথম অৱস্থাত মঠটো কাঠেৰে নিৰ্মিত আৰু বৰ্তমানৰ তুলনাত সৰু আছিল। ইয়াৰ চাৰিওফালে মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা বান্ধ আৰু কাঠৰ বেৰা আছিল। ১৭শ শতিকাৰ মাজভাগত ইয়াৰ ঠাইত শিলেৰে নিৰ্মিত ভৱন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref name="тес" /><ref name="20хв">{{cite web |last1=Мороз |first1=Володимир |title=Де жили ченці-астрономи |url=https://te.20minut.ua/Podorozhi/de-zhili-chentsi-astronomi-143041.html |website=20 хвилин Тернопіль |publisher=2009-02-11}}</ref><ref name="zn">{{cite web |last1=Коваленко |first1=Ірина |title=Підгора: оборонний монастир і астрономічна обсерваторія |url=https://zaxid.net/pidgora_oboronniy_monastir_i_astronomichna_observatoriya_n1591419 |website=Zaxid.net |publisher=2024-08-13}}</ref><ref>{{cite web |last1=Шот |first1=Микола |title=Зберегти для історії |url=https://ukurier.gov.ua/uk/articles/zberegti-dlya-istoriyi/ |website=Урядовий кур'єр |publisher=2023-07-05}}</ref> মঠৰ সমষ্টিত তলত দিয়া ভৱনসমূহ আছে:<ref name="тес" /> * তিনিটা অংশৰে গঠিত বাপ্তিস্মদাতা যোহনৰ জন্ম গীৰ্জা। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২৪ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪ মিটাৰ। * এটা বৃহৎ মঠভৱন। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ৬৩ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১০ মিটাৰ। প্ৰথম মহলাত পাকঘৰ, ভোজনকক্ষ আৰু সন্ন্যাসীসকলৰ কোঠা আছিল। দ্বিতীয় মহলাত বহল হলঘৰ আছিল। * সমগ্ৰ মঠটো চাৰিটা চুকৰ কাঁঠিত থকা প্ৰতিৰক্ষা স্তম্ভসহ ট্ৰেপিজিয়াম আকৃতিৰ এখন প্ৰতিৰক্ষা দেৱালেৰে আগুৰি আছিল। ১৮শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই মঠটো গালিচিয়া আৰু পডোলিয়াৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মঠকেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ অধীনত জবাৰাঝ আৰু জভিনিয়াচৰ মঠো আছিল। জভিনিয়াচ বৰ্তমান চোৰ্টকিভ জিলাৰ অন্তৰ্গত।<ref name="тес" /> ==শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক ভূমিকা== মঠটোত যুৱ সন্ন্যাসীসকলৰ বাবে এখন বিদ্যালয় আছিল। ইয়াত ধৰ্মতত্ত্ব আৰু দৰ্শনৰ পাঠ দিয়া হৈছিল। মঠটোত এখন সমৃদ্ধ পুথিভঁৰালো আছিল। উত্তৰ-পূব দিশৰ স্তম্ভটো কেৱল প্ৰহৰী আৰু সংকেত স্তম্ভ হিচাপেই ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল, ইয়াক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পূজিত তেৰেবোভলিয়াৰ কুমাৰী মেৰীৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰ উৎপত্তিৰ সৈতেও এই মঠৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref name="тес" /><ref name="20хв" /><ref name="zn" /> ==পতন আৰু পুনৰুদ্ধাৰ== ১৭৮৯ চনত অষ্ট্ৰিয়াৰ কৰ্তৃপক্ষই মঠটো বন্ধ কৰি দিয়ে। গীৰ্জাটোক পেৰিছ গীৰ্জাৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। পুথিভঁৰালৰ কিতাপসমূহ লভিভ বিশ্ববিদ্যালয় আৰু বুচাচ মঠলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="тес" /><ref name="zn" /> [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু ভৱনসমূহ যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। বিশেষকৈ ৰাছিয়াৰ সৈন্যই প্ৰতিৰক্ষা দেৱালৰ এটা অংশ বিস্ফোৰণেৰে ধ্বংস কৰে।<ref name="тес" /> ইউক্ৰেইনে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাৰ পাছত জেলেনে আৰু পিধোৰা গাঁৱৰ গীৰ্জাৰ সদস্যসকলে মঠৰ গীৰ্জাটো পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট কাম কৰে। বৰ্তমান সেই গীৰ্জাত ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত হয়। অৱশ্যে সন্ন্যাসীসকলৰ কোঠা থকা ভৱনটো এতিয়াও ধ্বংসাৱশেষ হৈ আছে। মঠৰ সমষ্টিত এতিয়াও প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু স্তম্ভৰ অৱশিষ্ট আছে। ইয়াৰ ভিতৰত পূবফালৰ স্তম্ভটো আটাইতকৈ ভালদৰে সংৰক্ষিত। ইয়াৰ মূল নলাকাৰ ছাদ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে।<ref name="тес" /><ref name="20хв" /> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery mode="packed-hover"> File:Підгорянський монастир, грудень 2020, фото 2.jpg|পিধোৰা মঠৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Підгорянський монастир, вежа, грудень 2020.jpg|পিধোৰা মঠৰ স্তম্ভ File:Підгорянський монастир, грудень 2020, фото 3.jpg|পিধোৰা মঠৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Підгорянський монастир, грудень 2020, фото 4.jpg|পিধোৰা মঠৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Підгорянський монастир, грудень 2020, фото 5.jpg|পিধোৰা মঠৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Підгорянський монастир, грудень 2020, фото 6.jpg|পিধোৰা মঠৰ ধ্বংসাৱশেষ File:Підгорянський монастир, грудень 2020, фото 7.jpg|পিধোৰা মঠৰ ধ্বংসাৱশেষ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ গীৰ্জাঘৰ]] 82h1k3bkvu87q0sqbu9l4yr00s5i3kt 0 139135 634431 629967 2026-09-06T07:19:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634431 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = স্কালাট দুৰ্গ | native_name = Скалатський замок | native_name_lang = uk | image = P1700199 Skalat Castle.jpg | caption = স্কালাট দুৰ্গ | location = স্কালাট, টাৰ্নোপিল জিলা, টাৰ্নোপিল অঞ্চল | coordinates = {{coord|49|25|34|N|25|58|23|E|type:landmark_region:UA}} | location_country = [[ইউক্ৰেইন]] | years_built = | architect = | embedded = {{Infobox historic site | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''দুৰ্গ'') | designation1_number = 190012 | designation1_type = স্থাপত্য }} }} '''স্কালাট দুৰ্গ''' ({{lang-en| Skalat Castle}}) [[ইউক্ৰেইন]]ৰ টাৰ্নোপিল অঞ্চলৰ টাৰ্নোপিল জিলাৰ স্কালাটত অৱস্থিত। এই দুৰ্গটো প্ৰায় ১৬৩০ চনত গালিচৰ তৰোৱালবাহক ক্ৰিষ্টফ ৱিখ্ৰোভস্কিয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name=Ukraina>{{cite book|author=Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=Kraków |page=282 |publisher=Wyd. Bezdroża |title=Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu...}}<!-- auto-translated from Polish by Module:CS1 translator --></ref> ই ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ এটা স্থাপত্য স্মাৰক।<ref name="тес">{{ТЕС|3|273—274|Бойко В., Парацій В.|Скалатський замок}}</ref><ref>[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e9/Лист_Тернопільської_ОДА_від_23.06.2021_№_02-5124.42.pdf Лист Тернопільської ОДА від 23 червня 2021 року № 02-5124/42].</ref> ==ইতিহাস== কছাক যুদ্ধৰ সময়ত দুৰ্গটো ধ্বংস হৈছিল। ১৮শ শতিকালৈকে ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হোৱা নাছিল। [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত দুৰ্গটো সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়।<ref name=Ukraina/><ref name="тес" /> ==গৰাকী== দুৰ্গটো ক্ৰমে খোদকেভিচ বংশৰ, কোৰেস্কি বংশৰ আৰু ৱিখ্ৰোভস্কি বংশৰ হাতলৈ যায়। ৱিখ্ৰোভস্কিৰ কন্যা ভেৰোনিকা ছানক নগৰৰ অধিপতি ইয়ান ফিৰলেইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name=Zamek>{{cite web |access-date=2013-09-04 |title=Skalat |url=https://20130903124118/http://www.ruinyizamki.pl/kresy/skalat.html }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<!-- auto-translated from Polish by Module:CS1 translator --></ref> ইয়াৰ পিছত দুৰ্গটো ফিৰলেই বংশৰ, ছিপিঅ' দেল কাম্পোৰ, কালিনোভস্কি বংশৰ, আন্না কালিনোভস্কাৰ আৰু পনিয়াটোভস্কি বংশৰ মালিকানাধীন হয়।<ref name="тес" /><ref name=Geo>{{cite book|date=1880–1902 |first1=Filip |first2=Bronisław |first3=Władysław |last1=Sulimierski |last2=Chlebowski |last3=Walewski |location=Warszawa |page=664 |title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X}}<!-- auto-translated from Polish by Module:CS1 translator --></ref> ১৮শ শতিকাত ইয়াৰ গৰাকীৰ নাম মাৰিয়া আছিল। তেওঁ ৱোদজিচ্কি বংশত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ছিপিঅ'ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৮৬৯ চনৰপৰা ছুছকিন্দ ৰোজেনষ্টক আৰু তেওঁৰ পুত্ৰসকলে দুৰ্গটো পৰিচালনা কৰিছিল।<ref name=Geo/> প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধলৈকে তেওঁলোকৰ হাততে দুৰ্গটো আছিল।<ref name=Zamek/> ==স্থাপত্য== দুৰ্গটো চতুৰ্ভুজাকাৰ পৰিকল্পনাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ চাৰিটা কোণত পাঁচফালীয়া বুৰূজ আছিল। শিলৰ এখন দুৱাৰৰ মাজেৰে দুৰ্গটোত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিছিল। দুৱাৰখনৰ দুয়োকাষে সৰু দুৱাৰ আছিল। দুৱাৰত ভৱনটোৰ ইতিহাস উল্লেখ কৰা শিলৰ ফলক আৰু ওপৰত থিয় হৈ থকা এজন যোদ্ধাৰ ভাস্কৰ্য আছিল। যোদ্ধাজনে জেলিটা বংশচিহ্ন, ৰাভিচ বংশচিহ্ন, লেলিভা বংশচিহ্ন আৰু ছিপিঅ'ৰ বংশচিহ্ন থকা এখন ঢালত ভৰ দি থিয় হৈ আছিল।<ref name="тес" /> দুৰ্গটোৰ এই অংশটো ১৭৯৫ চনৰ বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=Zamek/> ১৯শ শতিকাৰ শেষলৈকে দুৰ্গটোৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা আৰু মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। লগতে ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ইয়াৰ ওপৰৰ অংশত তিনিটা শিলৰ মূৰ্তি আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত এটা বাসগৃহ আছিল। সেই সময়ৰ মালিকসকলে তাত এটা সুন্দৰ আৰু বহল ইটাৰ ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name=Geo/> বৰ্তমান দেখা পোৱা সকলো নিৰ্মাণেই আন্তঃযুদ্ধকালত কৰা পুনৰ্নিৰ্মাণৰ ফল।<ref name=Ukraina/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski]], Władysław Walewski, ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', t. X, Warszawa, 1880–1902, s. 664. * {{cite book|author=Aleksander Strojny; Krzysztof Bzowski; Artur Grossman |date=2005 |isbn=83-921981-6-6 |location=Kraków |oclc=750033004 |page=282 |publisher=Wyd. Bezdroża |title=Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu...}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ দুৰ্গ]] h2hb22zii8npv6hp6i56ebn6a663eqr 0 139160 634406 630636 2026-09-06T00:59:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634406 wikitext text/x-wiki [[File:Marmurova pechera2.jpg|thumb|280px|গুহাটোৰ ভিতৰৰ এটা দৃশ্য]] '''মাৰ্বল গুহা''' ({{lang-ru|Мра́морная пещера}}, {{lang-uk|Мармурова печера}}) ক্ৰিমিয়াৰ চাটিৰ-দাগ পৰ্বতমালাৰ নিম্ন মালভূমিত অৱস্থিত এটা গুহা। ই এটা জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ অধিক পৰ্যটক অহা গুহাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://www.tour.crimea.com/sight/mramornaya-peshchera|title=Мраморная пещера|website=Крымский Туристический Навигатор|access-date=24 August 2026}}</ref> গুহাটো ইয়াৰ অনন্য প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত। গুহাবিজ্ঞানীসকলে ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ সুন্দৰ গুহাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰে। ২০০৮ চনত মাৰ্বল গুহাক [[ইউক্ৰেইনৰ সাতটা আশ্চৰ্য|ইউক্ৰেইনৰ সাতটা প্ৰাকৃতিক আশ্চৰ্য]]ৰ অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://7chudes.in.ua/pro-proekt/|title=Про проект|website=7 чудес України|access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=http://7chudes.in.ua/content/marmurova-pechera-ar-krim-0|title=Мармурова печера (АР Крим)|work=7chudes.in.ua|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511094800/http://7chudes.in.ua/content/marmurova-pechera-ar-krim-0|archivedate=2013-05-11}}</ref> গুহাটোৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা প্ৰায় ৯২০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা বিভিন্ন শিলাস্তৰ, স্তালেকটাইট, স্তালেগমাইট, শিলৰ স্তম্ভ আৰু অন্যান্য চূণশিলৰ গঠন দেখা যায়।<ref>{{cite web|url=https://www.tour.crimea.com/sight/mramornaya-peshchera|title=Мраморная пещера|website=Крымский Туристический Навигатор|access-date=24 August 2026}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৮৭ চনত চিম্ফেৰোপলৰ এটা গুহাবিজ্ঞানী দলে বিন-বাশ-কোবা আৰু ছুুক-কোবা গুহাৰ মাজত এটা নতুন গুহা আৱিষ্কাৰ কৰে। গুহাটোত বহুতো হ'ল আৰু দীঘলীয়া গেলেৰীৰে গঠিত এটা জটিল ভূ-গৰ্ভস্থ ব্যৱস্থা আছিল।<ref name="onixtour.com.ua">{{cite web|url=http://onixtour.com.ua/main/marble.htm|title=Пещера "Мраморная" - ЦСТ Оникс-тур|work=onixtour.com.ua|access-date=2012-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712014256/http://www.onixtour.com.ua/main/marble.htm|archive-date=2018-07-12|url-status=dead|archivedate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712014256/http://www.onixtour.com.ua/main/marble.htm|deadurl=yes}}</ref> নতুন গুহাটোৰ নাম মাৰ্বল গুহা ৰখা হয়। প্ৰথম অৱস্থাত ইয়াক "আফগান" নামেও কোৱা হৈছিল। গুহাটো মাৰ্বল সদৃশ চূণশিলৰ স্তৰত গঠিত হোৱা বাবে ইয়াৰ নাম মাৰ্বল গুহা হয়।<ref name="onixtour.com.ua"/> ১৯৮৮ চনত গুহাবিজ্ঞান পৰ্যটনৰ বাবে অনিক্স-টুৰ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত গুহাটোত পৰ্যটকৰ বাবে পথ নিৰ্মাণ কৰা হয়, হাতল স্থাপন কৰা হয় আৰু বৈদ্যুতিক পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.tour.crimea.com/sight/mramornaya-peshchera|title=Мраморная пещера|website=Крымский Туристический Навигатор|access-date=24 August 2026}}</ref> ১৯৮৯ চনত মাৰ্বল গুহা পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। তাৰ পিছৰেপৰা গুহাটোৰ অধিক ভিতৰুৱা অংশসমূহো পৰ্যটনৰ বাবে ক্ৰমে সজাই তোলা হৈছে।<ref>{{cite web|url=https://booking.laspi.com/attraction/mramornaya-peschera?id=4899|title=Мраморная пещера|website=Ласпи|access-date=24 August 2026}}</ref> ১৯৯২ চনত মাৰ্বল গুহা সজ্জিত গুহাসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাৰ সৈতে জড়িত হয়। ==গুহাটোৰ গঠন== মাৰ্বল গুহাৰ ভিতৰত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ বহুতো ভূ-গৰ্ভস্থ কক্ষ আৰু গ্যালাৰী আছে। গুহাটোত দেখা পোৱা প্ৰাকৃতিক শিলৰ গঠনৰ ভিতৰত স্তালেকটাইট, স্তালেগমাইট, শিলৰ স্তম্ভ, শিলৰ ফুল আৰু কেলচাইটৰ অন্যান্য গঠন উল্লেখযোগ্য। গুহাটোৰ পৰ্যটন পথৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ডেৰ কিলোমিটাৰ। গুহাটোৰ অনুসন্ধান কৰা কক্ষসমূহৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য দুই কিলোমিটাৰতকৈ অধিক আৰু ইয়াৰ গভীৰতা প্ৰায় ৬০ মিটাৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.tour.crimea.com/sight/mramornaya-peshchera|title=Мраморная пещера|website=Крымский Туристический Навигатор|access-date=24 August 2026}}</ref> ==পৰ্যটন পথ== গুহাৰ ভিতৰৰ পৰ্যটন পথত কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য কক্ষ আৰু গ্যালাৰী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰূপকথা গ্যালাৰী, বাঘ পথ, পুনৰ্গঠন কক্ষ, গোলাপী কক্ষ, ৰাজপ্ৰাসাদ কক্ষ, আশা কক্ষ, বাৰাণ্ডা কক্ষ আৰু দীপাধাৰ কক্ষ উল্লেখযোগ্য। ''ৰূপকথা গেলেৰী''ত বিভিন্ন আকৃতিৰ প্ৰাকৃতিক শিলৰ গঠন দেখা যায়। ইয়াৰ পিছত থকা '''বাঘ পথ'''ত বহুতো স্তালেকটাইট আছে। ''পুনৰ্গঠন কক্ষ'' গুহাটোৰ আটাইতকৈ বৃহৎ কক্ষসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ১০০ মিটাৰতকৈ অধিক আৰু উচ্চতা প্ৰায় ২৮ মিটাৰ। ই ক্ৰিমিয়াৰ গুহাসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ কক্ষ আৰু ইউৰোপৰ সজ্জিত গুহাৰ বৃহৎ কক্ষসমূহৰ ভিতৰতো অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://booking.laspi.com/attraction/mramornaya-peschera?id=4899|title=Мраморная пещера|website=Ласпи|access-date=24 August 2026}}</ref> ''গোলাপী কক্ষ''ৰ ওপৰৰ অংশত গোলাপৰ দৰে আকৃতিৰ শিলৰ গঠন দেখা যায়। '''ৰাজপ্ৰাসাদ কক্ষ'''ত "ৰজা" আৰু "ৰাণী" নামেৰে জনাজাত শিলৰ স্তম্ভ আছে। ''দীপাধাৰ কক্ষ''লৈ যোৱা পথত স্তালেকটাইটৰ এখন ঘন "অৰণ্য" দেখা যায়। এই কক্ষৰ ছাদত কেলচাইটৰ ফুলৰ দৰে গঠনৰ মাজত বহুতো দীপাধাৰৰ আকৃতিৰ শিলৰ গঠন ওলমি আছে। কিছুমান গঠন প্ৰায় মজিয়ালৈকে নামি আহিছে। পৰ্যটনৰ মূল পথ ইয়াতে শেষ হয়। ইয়াৰ উপৰি গুহাটোৰ ভিতৰত ভূমিস্খলন কক্ষ, নলা কক্ষ, চকলেট কক্ষ আৰু হেলিক্টাইট কক্ষ নামেৰে জনাজাত আন কেইবাটাও কক্ষ আছে। ==প্ৰাকৃতিক গুৰুত্ব== মাৰ্বল গুহা মাৰ্বল সদৃশ চূণশিলৰ ভিতৰত হোৱা কাৰ্ষ্ট প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত সৃষ্টি হৈছে। পানীৰ দীৰ্ঘকালীন ক্ষয় আৰু চূণশিলৰ ভিতৰত সংঘটিত ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত গুহাৰ বিভিন্ন কক্ষ, গেলেৰী আৰু শিলৰ গঠন সৃষ্টি হৈছে। গুহাটোৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৃহৎ ভূ-গৰ্ভস্থ কক্ষ, বিভিন্ন আকৃতিৰ শিলৰ গঠন আৰু প্ৰাকৃতিক সজ্জা। এই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ বাবে গুহাটো গুহাবিজ্ঞান আৰু প্ৰকৃতি পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ==ইউক্ৰেইনৰ প্ৰাকৃতিক আশ্চৰ্য== ২০০৮ চনত অনুষ্ঠিত ইউক্ৰেইনৰ "সাতটা প্ৰাকৃতিক আশ্চৰ্য" কাৰ্যসূচীৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মাৰ্বল গুহাক বিজয়ী সাতটা প্ৰাকৃতিক স্থানৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সেই তালিকাত মাৰ্বল গুহাৰ সৈতে আন ছয়টা স্থান আছিল আছকানীয়া-নোভা, বুহৰ গ্ৰেনাইট-স্তেপ অঞ্চল, ডনিষ্টাৰ গিৰিখাত, পডিলস্কি টভট্ৰি, স্বিতিয়াজ হ্ৰদ আৰু ছিনেভিৰ হ্ৰদ।<ref>{{cite web|url=https://7chudes.in.ua/pro-proekt/|title=Про проект|website=7 чудес України|access-date=24 August 2026}}</ref> ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery> File:Marmurova pechera1.jpg File:Шапка Мономаха (натік).JPG File:Мраморная пещера. Август. 2017. 07.jpg File:Мраморная пещера - panoramio (3).jpg </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline|Marble Cave, Crimea|মাৰ্বল গুহা, ক্ৰিমিয়া}} * [https://20130104095319/http://www.piatiiugol.com/viewtopic.php?f=23&t=7609 Pictures of Marble Cave with route description]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Coord|44|47|49|N|34|16|43|E|region:UA_type:landmark_source:kolossus-ruwiki|display=title}} [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইন]] fxbd5t241xkvs69g8e1eg2a15pvvj9k 0 139188 634366 630565 2026-09-05T16:46:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634366 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জা | native_name = Свято-Покровська церква | native_name_lang = uk | image = Покровська церква-фортеця Сутківці.jpg | alt = বগা ৰঙৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গসদৃশ গীৰ্জা | caption = ২০১৯ চনত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৃশ্য | coordinates = {{Coord|49|10|36.54|N|26|55|55.64|E}} | country = ইউক্ৰেইন | location = সুট্কিভচি, খেমেলনিট্স্কি ওব্লাষ্ট | denomination = ইউক্ৰেইনৰ অৰ্থডক্স গীৰ্জা | previous_denomination = ইউক্ৰেনীয় অৰ্থডক্স গীৰ্জা (মস্কো পেট্ৰিয়াৰ্চেট) | style = গথিক স্থাপত্য | years_built = ১৪৭৬ | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Церква-фортеця}} (''Fortress-church'') |designation1_type = Architecture |designation1_number = 220056 }} }} '''পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জা''' ([[ইংৰাজী]]: Holy Intercession Church; ইউক্ৰেইনীয়ান: Свято-Покровська церква) হ’ল এটা পাথৰেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গসদৃশ গীৰ্জা, যিটো দেৱীমাতৃৰ পৱিত্ৰ সুৰক্ষা উৎসৱৰ সন্মানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ভৱনটো [[ইউক্ৰেইন]]ৰ খেমেলনিট্স্কি ওব্লাষ্টৰ খেমেলনিট্স্কি ৰেলৱে জিলাৰ সুট্কিভচি গাঁৱত অৱস্থিত। ই একেলগে এটা দুৰ্গ আৰু এটা গীৰ্জা দুয়োটা ৰূপতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। পোডিলিয়া অঞ্চলৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক নিৰ্মাণশৈলীৰ ই এক অনন্য নিদৰ্শন আৰু বৰ্তমান ই এটা সক্ৰিয় উপাসনাগৃহ তথা সংগ্ৰহালয়। এইখন ইউক্ৰেইনৰ আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিৰক্ষামূলক গীৰ্জাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু টেট্ৰাকনকপ্ৰকাৰৰ একমাত্ৰ মধ্যযুগীয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ধৰ্মীয় ভৱন। ইয়াৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ সাদৃশ্যপূৰ্ণ আৰ্হিটো ফ্ৰান্সৰ এটাম্পছত অৱস্থিত দুৰ্গৰ গীৰ্জাটোৰ সৈতে পোৱা যায়।<ref name="Великдень">{{Cite web |last=Yaskova |first=Svitlana |date=17 April 2014 |title= |script-title=uk:Куди поїхати на Великдень? |trans-title=Where to go for Easter? |url=http://ye.ua/news/news_15956.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418134031/http://ye.ua/news/news_15956.html |archive-date=18 April 2014 |access-date=18 April 2014 |website=Ye.ua}}</ref> == ইতিহাস == প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জাটো এটা প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনি হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, কাৰণ এই গাঁওখন কুচমান পথৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল য’ত তাতাৰসকলে মাজে মাজে আক্ৰমণ চলাইছিল। ১৪৭৬ চনত এই দুৰ্গটোক এটা গীৰ্জালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়, য’ত প্ৰথম স্তৰত ইটাৰ ৰিবড তোৰণ আৰু কেন্দ্ৰীয় স্থানৰ দ্বিতীয় স্তৰৰ ওপৰত গথিক নেৰ্ভাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৬ শতিকাত ইয়াৰ প্ৰথম স্তৰৰ বা খোপৰ দেৱালবোৰ ফ্ৰেস্কো বা দেৱাল চিত্ৰৰে অংকন কৰা হৈছিল, যাৰ কিছু অংশ আজিও সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name=":0">{{Cite book |last=Ivchenko |first=A. S. |title= |publisher=KSD |year=2010 |isbn=978-966-14-0935-3 |pages=46–47 |language=uk |script-title=uk:Найвидатніші храми України |trans-title=The most outstanding churches of Ukraine}}</ref> [[File:Sutkivci_by_Napoleon_Orda.Jpg|left|thumb|270x270px|The castle and Holy Intercession Church in Sutkivtsi in 19th century by [[Napoleon Orda]]]] ১৮ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত বাৰোক শৈলীৰ জোঙা শীৰ্ষ থকা এটা দুটা স্তৰৰ কাঠৰ ঘণ্টা ঘৰ বাৰাণ্ডাৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সম্ভৱতঃ একে সময়তে ভৱনটোৰ পশ্চিম মুখভাগটোক সন্মুখৰ মুখ্যভাগলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয় আৰু তালৈ গীৰ্জাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৮৯৪ আৰু পিছলৈ ১৯০৩ চনত এই ভৱনটোৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্য কৰা হয়, য’ত ত্ৰিকোণীয় চালবোৰ ভাঙি পেলোৱা হয় আৰু কাঠৰ ফলকৰ সৰু চালবোৰৰ ঠাইত ঢাল খোৱা টিনৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই ধাৰাবাহিক পুনৰ্নিৰ্মাণৰ ফলত গীৰ্জাটোৱে নিজৰ পুৰণি গথিক আৰু বাৰোক ৰূপ হেৰুৱাই পেলায় আৰু ৰাছিয়ান সাম্ৰাজ্যত বহুলভাৱে প্ৰচলিত ডায়োচেচিয়ান বা জিলা গীৰ্জাৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যসমূহ লাভ কৰে। ছোভিয়েট ধৰ্মবিৰোধী নিৰ্যাতনৰ সময়ত এই মন্দিৰটো দুবাৰকৈ বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল: ১৯৩৯ চনৰপৰা ১৯৪২ চনলৈ আৰু ১৯৪৬ চনৰপৰা ১৯৮৯ চনলৈ।<ref name="Великдень" /> ১৯৯০-ৰ দশকত অপেছাদাৰী কাৰিকৰী মেৰামতিৰ ফলত স্মৃতিসৌধটোৰ বাহিৰৰ আৰু ভিতৰৰ দেৱালসমূহ চিমেণ্টৰ মৰ্টাৰেৰে প্লাষ্টাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত দেৱালবোৰ সেমেকি পৰে আৰু বেছিভাগ দেৱাল চিত্ৰ চিৰদিনৰ বাবে নষ্ট হৈ যায়। ২০০৬ চনত বিশেষজ্ঞসকলে এই ভৱনটোৰ অৱস্থা অতি সংকটজনক বুলি নথিভুক্ত কৰিছিল। ২০০৬-২০০৯ চনত বিখ্যাত ইউক্ৰেনীয় সংৰক্ষক য়েভহেনিয়া প্লামেনিট্স্কা আৰু স্থাপত্য বিজ্ঞানৰ প্ৰাৰ্থী ওলহা প্লামেনিট্স্কাৰ প্ৰকল্প অনুসৰি এই স্মৃতিসৌধটোৰ এক বৃহৎ পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা হয়। এই জৰুৰীকালীন কাৰ্যৰ ফলত মন্দিৰৰ দেৱালসমূহ শুকুৱাই লোৱা হয়, চিমেণ্টৰ প্লাষ্টাৰ আংশিকভাৱে আঁতৰোৱা হয় আৰু ভৱনটোৰ বিপদাপন্ন অৱস্থা দূৰ কৰা হয়। মধ্যযুগীয় গম্বুজৰ আৰ্হিত নিৰ্মিত হেৰাই যোৱা পুৰণি চালখন এই স্মৃতিসৌধটোলৈ ঘূৰাই অনা হয়, যিখন কেন্দ্ৰীয় স্তম্ভ এটাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। প্ৰথম স্তৰত স্তম্ভটো সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত আছিল, কিন্তু ত্ৰিকোণীয় চাল ভাঙি পেলোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় স্তৰত ইয়াক আঁতৰাই দিয়া হৈছিল। দ্বিতীয় স্তৰত আংশিকভাৱে ধ্বংস হোৱা প্ৰতিৰক্ষামূলক দেৱাল আৰু মন্দিৰৰ ভিতৰৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক গেলেৰীবোৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। চিমেণ্টৰ প্লাষ্টাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰাই দেৱাল চিত্ৰসমূহ মুকলি কৰা, গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ অংশৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু কাষৰীয়া অঞ্চলৰ সৌন্দৰ্যবৰ্ধনৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। সুট্কিভচি গাঁৱৰ গীৰ্জা সমপ্ৰদায় আৰু ইয়াৰ আঞ্চলিক প্ৰশাসনৰ অনুৰোধত ২০০৭-২০০৯ চনত আঞ্চলিক উন্নয়ন আৰু নিৰ্মাণ মন্ত্ৰ্যালয়ে আৱণ্টন কৰা ধনেৰে এই কাম কৰা হৈছিল। ২০১০-ৰ দশকৰ তথ্য অনুসৰি পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জাখন এটা সক্ৰিয় ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থান। ২০১৯ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ধৰ্মগুৰুগৰাকীৰ অবিহনেই গীৰ্জাৰ সমপ্ৰদায়টোৱে মস্কো পেট্ৰিয়াৰ্চেটৰ অধীনৰ ইউক্ৰেনীয় অৰ্থডক্স গীৰ্জাৰপৰা আঁতৰি ইউক্ৰেইনৰ অৰ্থডক্স গীৰ্জাত যোগ দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। ২০২১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ইউক্ৰেইনৰ সৰ্বোচ্চ আদালতে মস্কোপন্থী প্ৰাক্তন ধৰ্মগুৰুজনৰ সকলো যুক্তি নাকচ কৰে আৰু এইদৰে গীৰ্জাটোৱে এক নতুন আইনী মৰ্যাদা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |date=10 April 2021 |title= |script-title=uk:Ще один храм на Хмельниччині після двох років судів перейшов до ПЦУ |trans-title=One more church in Khmelnytskyi Oblast transitioned to OCU after two years of trials |url=https://podillyanews.com/2021/04/10/shhe-odin-hram-na-hmelnychchyni-pislya-dvoh-rokiv-sudiv-perejshov-do-ptsu/ |archive-url= |archive-date= |access-date=15 May 2025 |website=Podillya News |language=uk }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == স্থাপত্যশৈলী == [[File:Покровська_церква_(план).jpg|left|thumb|250x250px|Plan of the church]] ইয়াৰ স্থানিক পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত সুট্কিভচিৰ পৱিত্ৰ সুৰক্ষা গীৰ্জাটো এটা কেন্দ্ৰীয় গাঁথনি আৰু ইয়াৰ কাষতে থকা চাৰিটা অৰ্ধ-চুঙাকৃতিৰ স্তম্ভ বা টাৱাৰ বিশিষ্ট টেট্ৰাকনক গাঁথনিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। মুখ্যভাগৰ কাষেৰে যোৱা পশ্চিমৰ অৰ্ধবৃত্তটো আৰু দেৱালৰ সমগ্ৰ উচ্চতা ৩.৮ মিটাৰৰ এটা পোন অংশৰ দ্বাৰা জিলিকাই তোলা হৈছে। দেৱালবোৰ ১.৫–১.৮ মিটাৰ ডাঠ আৰু সৰু সৰু পাথৰেৰে নিৰ্মিত তথা চূণশিলৰ মৰ্টাৰেৰে পৰিপূৰ্ণ।<ref name="Великдень" /> প্ৰথম স্তৰৰ ওপৰৰ চালখন হ’ল ইটাৰ ক্ৰছ বা পথালি তোৰণ আৰু কন্সোল ভল্টৰ এটা ব্যৱস্থা, য’ত নেৰ্ভাৰৰ ওপৰত ফৰ্মৱৰ্ক বা সাঁচ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় স্থানত সেইবোৰ এটা স্তম্ভৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু ইয়াৰ চুকবোৰত বিচনী আকৃতিৰ নেৰ্ভাৰৰ থোপ গঠন কৰে। তোৰণৰ দ্বাৰা কেন্দ্ৰীয় স্থানৰ পৰা পৃথক কৰা অৰ্ধবৃত্তবোৰত এটা তৰা আকৃতিৰ তোৰণৰ সাদৃশ্য দেখা যায়। যিবোৰ স্থানত নেৰ্ভাৰবোৰ নিৰ্ভৰ কৰে, তাত বিভিন্ন আৰ্হিৰ কেণ্টিলিভাৰ ব্লক বা ওলমি থকা শিলৰ গাঁথনি ৰখা হৈছে আৰু তোৰণৰ ওপৰৰ ৰেখাৰ কাষেৰে বংশগত প্ৰতীক যুক্ত ঢাল থকা শিলৰ ব্লকসমূহ অৱস্থিত। দ্বিতীয় মহলালৈ যোৱা খটখটিবোৰ ভিতৰুৱা আৰু পাথৰেৰে নিৰ্মিত। মুখ্যভাগবোৰ প্ৰথমতে গুৰি কৰা ইটাৰ সৈতে মিশ্ৰিত গেৰুৱা ৰঙৰ গ্ৰাউট বা মৰ্টাৰেৰে ঢকা আছিল। দ্বিতীয় স্তৰত ভৰিৰে কৰা যুদ্ধৰ বাবে ব্যৱহাৰ হোৱা মেচিকুল বা বিশেষ প্ৰতিৰক্ষামূলক ফুটা সংৰক্ষিত হৈ আছে: প্ৰধান মেচিকুলটো প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঠিক ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি বেচমেণ্ট স্তৰৰ পৰা ওপৰলৈ উঠি যোৱা আৰু হিপড বা ঢাল খোৱা চালখনক সমৰ্থন কৰা স্তম্ভটোৰ তলৰ অংশটোও সংৰক্ষিত হৈ আছে। ত্ৰিকোণীয় চাল ভাঙি পেলোৱাৰ সময়ত চালৰ সৈতে সমান কৰা তলৰ অংশসমূহ আজিও দেখিবলৈ পোৱা যায়। দ্বিতীয় স্তৰত গীৰ্জাৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ চুকত থকা সৰু চুকীয়া টাৱাৰ বা বাৰ্টিচানসমূহ বিশেষভাৱে আকৰ্ষণীয়। ইয়াৰ চালখন কাঠৰ ফলক বা চিঙলেৰে নিৰ্মিত। চিমেণ্টৰ প্লাষ্টাৰৰ তলত দেৱাল চিত্ৰসমূহ আংশিকভাৱে সংৰক্ষিত হৈ আছে। এইবোৰ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি আৰু ইয়াৰ ওপৰত ১৯ শতিকাৰ তৈলচিত্ৰৰ অৱশিষ্ট আছিল, যিবোৰ ১৯৯০-ৰ দশকৰ অপেশাদাৰী মেৰামতিৰ সময়ত নষ্ট হৈ যায়। গীৰ্জাৰ তলত কিছুমান তলকোঠা আছিল য’ত বহুতো মানুহৰ অৱশিষ্ট আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি এটা গোপন সুৰংগ বা ভূগৰ্ভস্থ পথে ইয়াক পোনপোটীয়াকৈ সুট্কিভচি দুৰ্গৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল।<ref name="Великдень" /> এই স্মৃতিসৌধটো ১৪-১৮ শতিকাৰ স্থাপত্য কলাৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন আৰু সমগ্ৰ দেশতে ইয়াৰ স্থাপত্য তথা পৰিকল্পনাৰ কোনো দ্বিতীয় আৰ্হি বা সাদৃশ্য নাই। ২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ তথ্য অনুসৰি চৰকাৰে পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ বাবে ৫৫ লাখ ইউক্ৰেনীয় হ্ৰিভনিয়া ধন আৱণ্টন কৰিছিল, কিন্তু এই কামৰ আৰম্ভণিলৈ তেতিয়াও অপেক্ষা কৰিবলগীয়া হৈছিল। == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Fortified Church in Sutkivtsi.jpg|অৰ্ধবৃত্তাকাৰ কাষৰ অংশৰ দৃশ্য File:Покровська церква-фортеця (мур.) 14-15 ст.,д.п.18 ст..JPG|চুকৰ ফালৰ পৰা দৃশ্য File:Оборонна церква в с. Сутківці, Аерофото 01.jpg|ওপৰৰ পৰা দৃশ্য File:Sutkivtsi̠Church̠Drone.jpg|আকাশমাৰ্গৰ পৰা চৰাইৰ চকুৰে দেখা দৃশ্য File:Sutkivtsi 2 2.webm|৩৬০° দৃশ্য File:Покровська церква-фортеця Сутківці 05.jpg|ভিতৰৰ অংশ File:Сходи на другий поверх11.jpg|দ্বিতীয় মহলালৈ যোৱা খটখটি File:Стовп15.jpg|স্তম্ভ File:Бойовий парапет з бійницями-машикулями.jpg|প্ৰতিৰক্ষামূলক ফুটা যুক্ত দেৱাল বা পাৰাপেট File:Вхід до підвалу.jpg|তলকোঠাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Могила в підвалі.jpg|তলকোঠাত থকা কবৰ File:186!--orda ~398.jpg|১৮৬১ চনত গীৰ্জাৰ দৃশ্য </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == উৎস == * {{Cite book |last1=Kurus |first1=I. |title= |last2=Bazhenov |first2=L. |last3=Boyev |first3=Y. |publisher=Bohdana |year=2010 |isbn=978-966-425-010-5 |location=Kyiv |pages=320 |language=uk |script-title=uk:Путівник. Хмельницька область |trans-title=Guidebook. Khmelnytskyi Oblast}} * {{Cite book |last=Lohvyn |first=H. N. |title= |publisher=Derzhbudvydav |year=1959 |pages=12 |language=uk |script-title=uk:Оборонні споруди в Сутківцях |trans-title=Defensive structures in Sutkivtsi}} * {{Cite journal |last=Lypa |first=K. A. |year=2013 |editor-last=Smoliy |editor-first=Valeriy |editor-link=Valeriy Smoliy |title= |script-title=uk:Церква-фортеця в Сутківцях |trans-title=Fortified church in Sutkivtsi |url=http://history.org.ua/LiberUA/978-966-00-1359-9/978-966-00-1359-9.pdf |journal=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |language=uk |publisher=[[Institute of History of Ukraine]] |publication-place=[[Kyiv]] |volume=10 |pages=470 |isbn=978-966-00-1359-9}} * {{Cite journal |last=Plamenytska |first=Olha |year=1994 |title= |script-title=uk:Початок мурованого оборонного будівництва на Поділлі |trans-title=Beginnings of stone defensive construction in Podillia |journal=Архітектурна спадщина України |language=uk |issue=1 |pages=39–57}} * {{Cite journal |last=Plamenytska |first=Olha |year=2005 |title= |script-title=uk:Сакральна архітектура Кам'янця на Поділлі |trans-title=Sacral architecture of Kamianets in Podillia |journal=Кам'янець-Подільський: Абетка |language=uk |pages=208–209}} * {{Cite journal |last=Plamenytska |first=Olha |year=2008 |title= |script-title=uk:Церква-донжон у Сутківцях. До питання типології середньовічного оборонного будівництва Поділля |trans-title=Keep-church in Sutkivtsi. To the question of the typology of the medieval defensive construction of Podillia |journal=Українська академія мистецтв. Дослідницькі та науково-методичні праці |language=uk |issue=15 |pages=155–169}} * {{Cite journal |last=Plamenytska |first=Olha |year=2000 |title= |script-title=uk:Церква-замок Покрова Богородиці |trans-title=Castle Church of Intercession of Theotokos |journal=Пам'ятки архітектури та містобудування України. Довідник Державного реєстру національного культурного надбання |language=uk |pages=271–272}} * {{Cite journal |last=Plamenytska |first=Olha |year=1992 |title= |script-title=ru:Замок в Сутковцах |trans-title=Castle in Sutkivtsi |journal=Архитектурное наследство |language=ru |issue=39 |pages=148–155}} * {{Cite journal |last=Plavutsky |first=G. G. |year=1905 |title= |script-title=ru:Церковь-замок в Сутковцах Летичевского уезда |trans-title=Castle Church in Sutkivtsi in Letychiv uezd |url=https://www.myslenedrevo.com.ua/ru/Sci/Heritage/Pavlucki/Sutkivci.html |url-status=live |journal=Деревянные и каменные храмы |language=ru |pages=45–50 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404115244/http://www.myslenedrevo.com.ua/ru/Sci/Heritage/Pavlucki/Sutkivci.html |archive-date=4 April 2015}} * {{Cite journal |last=Sichynsky |first=V. |year=1929 |title= |script-title=uk:Сутківська твердиня |trans-title=Sutkivtsi Fortress |url=http://chtyvo.org.ua/authors/Naukove_tovarystvo_imeni_Shevchenka/Zapysky_Tom_150/ |url-status=live |journal=Записки Наукового Товариства ім. Шевченка |language=uk |volume=150 |pages=143–180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425155723/http://chtyvo.org.ua/authors/Naukove_tovarystvo_imeni_Shevchenka/Zapysky_Tom_150/ |archive-date=25 April 2015}} * {{Cite journal |last=Sichynsky |first=V. |year=1935 |title= |script-title=uk:Сутківці |trans-title=Sutkivtsi |journal=Життя і знання |language=uk |issue=2 |pages=35–36}} * {{Cite journal |last=Sitsinskyi |first=Yukhym |author-link=Yukhym Sitsinskyi |year=1928 |title= |script-title=uk:Оборонні замки західного Поділля: історично-археологічні нариси |trans-title=Defensive castles of western Podillia: historical and archaeological essays |journal=Записки Історично-філологічного відділу ВУАН |language=uk |volume=17 |pages=64–160}} * {{Cite journal |last=Sitsinskyi |first=Yukhym |year=1889 |title= |script-title=ru:Церковь-замок в Сутковцах Летичевского уезда |trans-title=Castle Church in Sutkivtsi in Letychiv uezd |journal=Подольские епархиальные ведомости |language=ru |issue=2 |pages=19–59}} * {{Cite journal |editor-last=Zharikov |editor-first=N. L. |title= |script-title=ru:Покровская церковь-замок, XIV—XV, XVIII ст.ст. |trans-title=Intercession Castle-Church, 14th–15th, 18th centuries |url=https://ua.vlasenko.net/_pgs/khmelnycka.html |url-status=live |journal=Памятники градостроительства и архитектуры Украинской ССР. в 4-х томах |language=ru |publisher=Budivelnyk |volume=4 |pages=233 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919004233/http://ua.vlasenko.net/_pgs/khmelnycka.html |archive-date=19 September 2010}} * {{Cite web |last=Zharkykh |first=M. I. |title= |script-title=uk:Храми Поділля. Довідник. (Ярмолинецький район) |trans-title=Churches of Podillia. Handbook. (Yarmolyntsi Raion) |url=http://www.myslenedrevo.com.ua/studies/xramypod/80jarmolynci.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608144838/http://www.myslenedrevo.com.ua/studies/xramypod/80jarmolynci.html |archive-date=8 June 2011 |access-date=15 May 2025 |website=Pradidivska Slava |language=uk}} * {{Cite journal |year=1892 |title= |script-title=ru:Церковь-замок в Сутковцах |trans-title=Castle Church in Sutkivtsi |journal=Исторический вестник |language=ru |issue=2 |pages=537}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://www.oko.kiev.ua/Monument.jsp?monumentId=398 Покровська церква-замок (XIV-XIX ст.) // Око. Архітектура і краєзнавство України] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518090537/http://www.oko.kiev.ua/Monument.jsp?monumentId=398|date=18 травня 2015}} * [http://zbruc.eu/node/36020 ''Дмитро Полюхович.'' Церква-фортеця, граф Каліостро та "скіфський скарб" // Zbruch, 13.05.2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518084717/http://zbruc.eu/node/36020|date=18 травня 2015}} * [http://zbruc.eu/node/36071 ''Дмитро Полюхович.'' Сьогодення унікальної пам’ятки // Zbruch, 14.05.2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613085824/http://zbruc.eu/node/36071|date=13 червня 2015}} * [https://www.youtube.com/watch?v=rrAIT48S9JQ Відеоекскурсія: Архітектура церкви-фортеці у Сутківцях на Хмельниччині] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210520203314/https://www.youtube.com/watch?v=rrAIT48S9JQ|date=20 травня 2021}} * [https://df.news/2023/04/09/sviato-pokrovsku-tserkvu-fortetsiu-na-khmelnychchyni-peredadut-u-derzhavnu-vlasnist/ Свято-Покровську церкву-фортецю на Хмельниччині передадуть у державну власність] * [https://risu.ua/hmelnichchina-proces-oformlennya-cerkvi-forteci-u-derzhavnu-vlasnist-na-finalnij-stadiyi_n138670 Хмельниччина: процес оформлення церкви-фортеці у державну власність на фінальній стадії] * [https://zahid.espreso.tv/podorozhi-podibna-e-lishe-frantsii-chim-unikalna-podilska-tserkva-fortetsya-u-sutkivtsyakh-i-chomu-upts-mp-ne-khoche-ii-vidpuskati Подібна є лише у Франції: чим унікальна подільська церква-фортеця в Сутківцях і чому УПЦ МП не хоче її відпускати // Еспресо Захід, 21.07.2024] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ গীৰ্জাঘৰ]] kl8veco2f9hkzoc7oh9ne95xp0i1v5y 0 139194 634402 630370 2026-09-05T21:39:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634402 wikitext text/x-wiki '''ভাৰতৰ নিৰ্বাচন''' ({{lang-en|Elections in India}}) [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ অধীনত পৰিচালিত এক গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়া। ভাৰত বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতন্ত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি দেশখনত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় সংসদীয় শাসন ব্যৱস্থা প্ৰচলিত, য'ত ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু বিভিন্ন ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Elections in India |url=https://www.indianelection.co.in/ |website=Elections in India |access-date=2026-08-24}}</ref> ভাৰতীয় নিৰ্বাচন ব্যৱস্থাত ১৮ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ প্ৰতিজন নাগৰিকক সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। == নিৰ্বাচনৰ প্ৰকাৰ == ভাৰতত মূলতঃ বিভিন্ন পৰ্যায়ত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়: # '''ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচন:''' পৰোক্ষ নিৰ্বাচন ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা এক নিৰ্বাচক মণ্ডলৰ জৰিয়তে নিৰ্বাচিত হয়। # '''সংসদীয় নিৰ্বাচন (লোকসভা):''' নিম্ন সদনৰ ৫৪৩ জন সদস্যক সমগ্ৰ দেশৰ এককেন্দ্ৰিক সমষ্টিসমূহৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ ভোটদানৰ (First-past-the-post) জৰিয়তে নিৰ্বাচিত কৰা হয়। # '''ৰাজ্যসভা নিৰ্বাচন:''' ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ বিধানসভাৰ সদস্যসকলৰ দ্বাৰা একক সংক্ৰমণীয় ভোট পদ্ধতিৰে উচ্চ সদনৰ সদস্যসকল নিৰ্বাচিত হয়। # '''ৰাজ্যিক বিধানসভা নিৰ্বাচন:''' প্ৰতিখন ৰাজ্য আৰু নিৰ্বাচিত বিধানসভা থকা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ বিধায়কসকলক নিৰ্বাচিত কৰিবলৈ এই নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। # '''স্থানীয় নিকায় নিৰ্বাচন:''' গ্ৰাম্য অঞ্চলত [[পঞ্চায়তী ৰাজ]] আৰু নগৰীয়া অঞ্চলত পৌৰসভা/পৌৰ নিগমৰ বাবে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Election Management |url=https://www.eci.gov.in/election-management |website=Election Commission of India |access-date=2026-08-24}}</ref> == নিৰ্বাচন পৰিচালনা সংস্থা == === ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ === ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৩২৪ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি [[ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ]] (Election Commission of India) হ'ল এক স্বায়ত্বশাসিত সাংবিধানিক কৰ্তৃপক্ষ। এই আয়োগে সংসদ, ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডল, ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ নিৰ্বাচন পৰিচালনা আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref>{{cite web |title=About ECI |url=https://www.eci.gov.in/ |website=Election Commission of India |access-date=2026-08-24}}</ref> === ৰাজ্যিক নিৰ্বাচন আয়োগ === সংবিধানৰ ৭৩তম আৰু ৭৪তম সংশোধনী অনুসৰি গাঁও পঞ্চায়ত আৰু নগৰীয়া পৌৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰ্বাচন পৰিচালনা কৰাৰ দায়িত্ব সংশ্লিষ্ট ৰাজ্যৰ স্বতন্ত্ৰ [[ৰাজ্যিক নিৰ্বাচন আয়োগ]]সমূহৰ হাতত ন্যস্ত। == ভোটদান পদ্ধতি আৰু প্ৰযুক্তি == * '''ইলেক্ট্ৰনিক ভোটিং মেচিন (EVM):''' ভাৰতত সাধাৰণ নিৰ্বাচন আৰু বিধানসভা নিৰ্বাচনসমূহত বেলট পেপাৰৰ সলনি ইলেক্ট্ৰনিক ভোটিং মেচিন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। * '''ভিভিপাট (VVPAT):''' ভোটদানৰ স্বচ্ছতা আৰু নিৰ্ভুলতা নিশ্চিত কৰিবলৈ EVM-ৰ সৈতে 'ভোটাৰ ভেৰিফায়েবল পেপাৰ অডিট ট্ৰেইল' ব্যৱস্থা সংলগ্ন কৰা হয়। * '''ন'টা (NOTA):''' ভাৰতীয় ভোটাৰসকলক কোনো প্ৰাৰ্থীকে পচন্দ নকৰিলে "ওপৰৰ এটাও নহয়" (None of the Above) বিকল্প বাছনি কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। == লগতে চাওক == * [[ভাৰতৰ ৰাজনীতি]] * [[ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ]] * [[লোকসভা]] * [[ৰাজ্যসভা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://eci.gov.in/ ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [https://voters.eci.gov.in/ ভাৰতীয় ভোটাৰ সেৱা পৰ্টেল] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260820165619/https://voters.eci.gov.in/ |date=2026-08-20 }} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নিৰ্বাচন]] sagdyt7l15webvwneyg3i83nxv9orxo 0 139196 634373 633709 2026-09-05T17:34:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634373 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = বঙাইগাঁও চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় | native_name = Bongaigaon Medical College | image = | caption = | established = {{Start date and age|2026|08|21}} <ref name="toi">{{cite news |title=Bongaigaon to get Assam's 15th state-run medical college |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/bongaigaon-to-get-assams-15th-state-run-medical-college/articleshow/133410328.cms |work=The Times of India |date=August 21, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> | type = চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় | principal = হিৰণ‍্য বৰা<ref name="reshuffle">{{cite news |title=Assam Govt Reshuffles Medical College Leadership, Key Changes at GMCH |url=https://pratidintime.com |work=Pratidin Time |date=July 7, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> | location = মাজগাঁও, [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | campus = নগৰীয়া | capacity = ১০০খন আসন (এম.বি.বি.এছ.) | affiliation = [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়]] | website = [https://bongaigaon-mch.assam.gov.in/ bongaigaon-mch.assam.gov.in] }} '''বঙাইগাঁও চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়''' ({{lang-en|Bongaigaon Medical College}}) অসমৰ বঙাইগাঁও জিলাত অৱস্থিত এখন চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়।<ref name="toi" /> <ref name="livenews">{{cite web |title=Bongaigaon Medical College Gets 100 MBBS Seats Approval |url=https://assamlivenews.com/article/bongaigaon-medical-college-100-mbbs-seats-assam-total-1925 |website=Assam Live News |date=August 22, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> ২০২৬ বৰ্ষৰ ২১ আগষ্টত ভাৰত চৰকাৰৰ স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰ্যালয়ে এই মহাবিদ্যালয়খনক ১০০গৰাকী এম.বি.বি.এছ. (MBBS) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ নামভৰ্তিৰ বাবে আনুষ্ঠানিক অনুমোদন প্ৰদান কৰে।<ref name="toi" />ই অসমৰ ১৫খন চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref name="toi" /> <ref name="edex">{{cite web |title=Assam: Bongaigaon Medical College gets nod to admit students |url=https://edexlive.com |website=EdexLive |date=August 22, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> এই মহাবিদ্যালয়খনে নামনি অসমৰ স্বাস্থ্য খণ্ডৰ সৰ্বাংগীণ উন্নয়নত আৰু চিকিৎসা শিক্ষাৰ বিস্তাৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।<ref name="edex" /> == অৱস্থান == বঙাইগাঁও চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন অসমৰ বঙাইগাঁও জিলাৰ মাজগাঁও অঞ্চলৰ হাতীমুত্ৰাত অৱস্থিত। <ref name="location">{{cite web |title=Bongaigaon Medical College & Hospital Directory Profile |url=https://google.com |website=Google Maps |date=August 24, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> ই বঙাইগাঁও চহৰৰ সমীপৱৰ্তী চিলাৰায় পথত অৱস্থিত আৰু নামনি অসমৰ এক অন্যতম কেন্দ্ৰীয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে জিলাখনৰ চহৰ আৰু গ্ৰাম্য উভয় অঞ্চলৰ লগতে কাষৰীয়া জিলাসমূহৰ বাবেও চিকিৎসা সেৱা সুচল কৰি তুলিছে।<ref name="location" /> == ইতিহাস == ২০২২ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত বঙাইগাঁৱৰ উত্তৰ বঙাইগাঁও ষ্টেডিয়াম খেলপথাৰত আয়োজিত এক চৰকাৰী অনুষ্ঠানত [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই এই চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খনৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল।<ref name="gplus">{{cite web |title=Bongaigaon Medical College Gets Approval for 100 MBBS Seats, Assam Total Rises to 1,925 |url=https://guwahatiplus.com |website=G Plus |date=August 22, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত ইয়াক এখন ২০০খন বিছনাযুক্ত শিক্ষণ চিকিৎসালয় হিচাপে পৰিকল্পনা কৰি ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref name="livenews" /> এই প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰায় ৫৫৫ কোটি টকা মঞ্জুৰ কৰা হৈছিল।<ref name="funds" /> পৰৱৰ্তী সময়ত অসম আন্তঃগাঁথনি বিত্তীয় প্ৰাধিকৰণ (AIFA) আৰু নাৱাৰ্ড (NABARD) আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন সাহায্যৰ অধীনত ইয়াৰ অত্যাধুনিক আন্তঃগাঁথনিৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। <ref name="funds">{{cite web |title=Bongaigaon Medical College Development Decisions |url=https://www.facebook.com/officialbongaigaontimes/posts/bongaigaon-bongaigaon-medical-college-set-to-begin-operations-within-monthsafter/1669596981840406/ |website=Bongaigaon Times via Facebook |date=June 18, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> ২০২৬ চনৰ ২১ আগষ্টত কেন্দ্ৰীয় স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰ্যালয়ে ইয়াক আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।<ref name="toi" /><ref name="gplus" /> এই অনুমোদনৰ পাছত অসমৰ মুঠ চৰকাৰী এম.বি.বি.এছ. আসনৰ সংখ্যা ১,৯২৫খনলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="gplus" /><ref name="edex" /> অসমৰ চিকিৎসা শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি সম্প্ৰসাৰণৰ লক্ষ্যৰে ২০২৬ বৰ্ষৰ ভিতৰত কাৰ্যক্ষম কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা তিনিখন নতুন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ (বঙাইগাঁও, চৰাইদেউ আৰু বিশ্বনাথ) ভিতৰত ই অন্যতম। <ref name="expansion">{{cite web |title=Assam Health Sector Expansion Roadmap |url=https://www.facebook.com/theghytimes/posts/assam-chief-minister-himanta-biswa-sarma-on-friday-august-21-announced-that-the-/1503436651816997/ |website=The Guwahati Times via Facebook |date=August 22, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> == শৈক্ষিক ব্যৱস্থা == বঙাইগাঁও চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ে চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতক পাঠ্যক্ৰম (MBBS) আগবঢ়ায়। ইয়াত বাৰ্ষিক নামভৰ্তিৰ ক্ষমতা হৈছে ১০০খন আসন। মহাবিদ্যালয়খন গুৱাহাটীত অৱস্থিত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ (SSUHS) সৈতে অনুমোদিত তথা জড়িত।<ref name="official_site" /> ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে ৰাষ্ট্ৰীয় যোগ্যতা তথা প্ৰৱেশ পৰীক্ষা (NEET UG) উত্তীৰ্ণ হৈ সৰ্বভাৰতীয় আৰু ৰাজ্যিক কোটাৰ জৰিয়তে ইয়াত নামভৰ্তি কৰিব পাৰে।<ref name="edex" /> == চিকিৎসালয় আৰু সেৱাসমূহ == মহাবিদ্যালয়খনৰ সৈতে এখন অত্যাধুনিক সুযোগ-সুবিধাযুক্ত ২০০খন বিছনাৰ চিকিৎসালয় সংলগ্ন হৈ আছে। <ref name="official_site">{{cite web |title=Bongaigaon Medical College & Hospital Official Website |url=https://bongaigaon-mch.assam.gov.in/ |website=Government of Assam |date=August 24, 2026 |accessdate=August 24, 2026 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এই চিকিৎসালয়খনে বঙাইগাঁও জিলাৰ লগতে ইয়াৰ কাষৰীয়া চিৰাং, কোকৰাঝাৰ, বৰপেটা আৰু গোৱালপাৰা জিলাৰ ৰাইজক তৃতীয় পৰ্যায়ৰ স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰে। ইয়াত ২৪ ঘণ্টাই খোলা থকা জৰুৰীকালীন সেৱা, বহিৰ্বিভাগ (OPD), অন্তৰ্ভাগ সেৱা (IPD), আধুনিক অপাৰেচন থিয়েটাৰ, আই.চি.ইউ. (ICU) আৰু বিভিন্ন বিশেষত্ব থকা বিভাগৰ উন্নত চিকিৎসা সেৱা উপলব্ধ।<ref name="singhal">{{cite web |title=Assam Health Minister Ashok Singhal reviews medical facilities |url=https://www.facebook.com/officialbongaigaontimes/posts/assam-health-minister-ashok-singhal-visited-bongaigaon-medical-college-today-dur/1724106393056131/ |website=Bongaigaon Times via Facebook |date=August 14, 2026 |accessdate=August 24, 2026}}</ref> অসমৰ স্বাস্থ্যমন্ত্ৰী অশোক সিংঘালে ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰি ইয়াৰ বিনামূলীয়া ঔষধ যোগান আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য সেৱাৰ পৰ্যালোচনা কৰে।<ref name="singhal" /> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] [[শ্ৰেণী:বঙাইগাঁও জিলা]] 6hybq8y3wx0w7ysusqxer70l2kntggh 0 139202 634362 630538 2026-09-05T16:14:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634362 wikitext text/x-wiki [[File:Макет давнього Галича.jpg|thumb|প্ৰাচীন হালিচৰ আৰ্হি]] '''প্ৰাচীন হালিচ''' ({{Lang-en| ancient Halych}}) হৈছে পশ্চিম [[ইউক্ৰেইন]]ৰ হালিচ, ক্ৰাইলছ, শ্বেভচেনকোভে, বিলশ্বিভ্চি আৰু জালুকভা অঞ্চলত অৱস্থিত এটা ৰাষ্ট্ৰীয় স্থাপত্য-ঐতিহাসিক সংৰক্ষণ। এই স্থানত প্ৰাচীন হালিচ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা একাদশ শতিকাৰ পৰা ১৭ শতিকাৰ ঐতিহাসিক অট্টালিকা আৰু কীৰ্তিচিহ্নসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ১৯৯৪ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সংৰক্ষণ স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Національний заповідник "Давній Галич" |url=http://www.davniyhalych.com.ua/pro-nas/zapovidnik-davnii-galich |website=Національний заповідник "Давній Галич"}}</ref> ==উল্লেখযোগ্য স্থাপত্য অট্টালিকা== [[ইউক্ৰেইন]]ৰ কেইখনমান চহৰৰ ভিতৰত হালিচ অন্যতম য’ত [[কিইভ]] আৰু চেৰ্নিহিভৰ দৰে কিয়েভান ৰাছ যুগৰ স্থাপত্য কিছু পৰিমাণে সংৰক্ষিত হৈ আছে। সংৰক্ষিত অঞ্চলত ২০০ৰো অধিক স্থাপত্যৰ কীৰ্তিচিহ্ন আছে।<ref name=":0"/> সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত মূল স্থাপত্য কীৰ্তিচিহ্ন আৰু সংগ্ৰহালয়সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হৈছে। হালিচ * চাৰ্চ অৱ দ্য নেটিভিটি অৱ ক্ৰাইষ্ট (১৪–১৭ শতিকা) * হালিচ দুৰ্গ (১৪–১৭ শতিকা) * কাৰাইটে ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ সংগ্ৰহালয়, য’ত দহটা কাৰাইটে ঘৰ (২০ শতিকা) আৰু জালুকভা গাঁৱৰ এটা কবৰস্থান অন্তৰ্ভুক্ত ক্ৰাইলছ * প্ৰাচীন হালিচৰ অৱশিষ্ট (১১–১৩ শতিকা) * ফাউণ্ডেচন অৱ এছাম্পচন কেথেড্ৰেল (দ্বাদশ শতিকা), লগতে ইয়াৰ'স্লাভ অচমোমিছলৰ সমাধি (দ্বাদশ শতিকা) আৰু ছেইণ্ট বেচিলছ চেপেল (১৫ শতিকা) * ছেইন্ট এলিয়া গীৰ্জাৰ ভেটি (দ্বাদশ শতিকা) * ক্নিয়াজৰ কুঁৱা (দ্বাদশ শতিকা) * চাৰ্চ অৱ দ্য এছমপচন অৱ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰী (১৬ শতিকা) *হেলিচাইনা কবৰ * ছেইণ্ট চাইৰিলছ চাৰ্চৰ প্ৰতিষ্ঠা (দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকা) * প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গৰ ব্যৱস্থা * প্ৰাচীন হালিচৰ ইতিহাস সংগ্ৰহালয় * কাৰ্পেথিয়ান অঞ্চলৰ লোক স্থাপত্য আৰু জীৱন সংগ্ৰহালয় শ্বেভচেংকোভে * ছেইণ্ট পেন্টালিয়ন চাৰ্চ (দ্বাদশ শতিকা) বিলশ্বিভট্সি * কাৰ্মেলাইট কেথেড্ৰেল আৰু মঠ কমপ্লেক্স (১৭ শতিকা) ==সংৰক্ষণ== ১৯৯৫–২০০২ চনৰ ভিতৰত প্ৰাচীন হালিচত পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম কৰা হৈছিল।<ref name=":0" />২০২৩ চনৰ ৯ আগষ্টত ৰিজাৰ্ভে এটা দল গঠন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয় যিয়ে প্ৰাচীন হালিচক আংশিক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দিশত কাম কৰিব।[<ref>{{Cite web |title= |script-title=uk: Храм Святого Пантелеймона в Галичі кінця ХІІ ст.: дослідження та проблеми збереження |trans-title=Church of St. Pantaleon in Halych of late 12th century: research and problems with preservation |url=https://www.davniyhalych.com.ua/novini/item/1735-hram-sviatogo-panteleimona |website=Національний заповідник "Давній Галич" }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ইউক্ৰেইনৰ চহৰ এছ'চিয়েচনে ইউক্ৰেইন চৰকাৰক অনুৰোধ কৰে যে ক্ৰাইলছৰ প্ৰিন্সলি হালিচ আৰু ছেইণ্ট পেন্টালিয়ন চাৰ্চৰ বসতি [[ইউনেস্ক']]ৰ আংশিক তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰক।<ref>{{Cite web |last=Prokopchuk |first=Ihor |date=2023-09-12 |title=Крилоське городище та Храм Святого Пантелеймона в давньому Галичі хочуть внести до списку спадщини ЮНЕСКО |url=https://versii.if.ua/novunu/kryloske-gorodyshhe-ta-hram-svyatogo-pantelejmona-v-davnomu-galychi-hochut-vnesty-do-spysku-spadshhyny-yunesko/ |website=Versii}}</ref> == চিত্ৰ == <gallery> File:Галич P1880769 Церква Різдва Христового.jpg|হালিচৰ নেটিভিটি অৱ ক্ৰাইষ্টৰ চাৰ্চ File:Галицький замок, реконструкція.jpg|হালিচ দুৰ্গ File:Фундаменти собору Успіння Пресвятої Богородиці P1890395.jpg|ফাউণ্ডেশ্যন অৱ এছাম্পচন কেথেড্ৰেল (অগ্ৰভূমি) আৰু চাৰ্চ অৱ এছাম্পচন অৱ ব্লেছড ভাৰ্জিন মেৰী (পটভূমি) File:Крилос P1890398 Каплиця святого Василія Великого.jpg|চেণ্ট বেচিলছ চেপেল File:Трасування фундаментів церкви пророка Іллі у Галичі фото НЗ Давній Галич.jpg|ছেইণ্ট এলিয়াছ চাৰ্চৰ প্ৰতিষ্ঠা File:Galych mogyla.jpg|Halychyna Grave File:Shevchenkove-1.jpg|ছেইণ্ট পেন্টালিয়ন চাৰ্চ File:Roman Catholic Sanctuary of the Visitation of the Blessed Virgin Mary in Bilshivtsi, Ukraine 2.jpg|কাৰ্মেলাইট কেথেড্ৰেল </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী: ইউক্ৰেইন]] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] h6qcut9ecre4aqexe8nfh8n87rr9vwg 0 139339 634414 633670 2026-09-06T03:11:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634414 wikitext text/x-wiki {{Short description|চীনা নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপনৰ শেষ দিন}} {{Infobox holiday | holiday_name = লণ্ঠন উৎসৱ<br />{{nobold|{{lang|zh-Hant|元宵節}}}} / {{nobold|{{lang|zh-Hans|元宵节}}}} | type = chinese | image = Lantern Festival in Taiwan at night 5.jpg | caption = নিশা [[টাইৱান|টাইৱানৰ]] টাইনানত উদযাপিত লণ্ঠন উৎসৱ | observedby = চীনা লোক | longtype = সাংস্কৃতিক, ধৰ্মীয় | significance = [[চীনা নৱবৰ্ষ]] উদ্‌যাপনৰ সমাপ্তি সূচায় | date = চন্দ্ৰ-সৌৰ বৰ্ষপঞ্জীৰ প্ৰথম মাহৰ ১৫তম দিন | date{{LASTYEAR}} = | date{{CURRENTYEAR}} = | date{{NEXTYEAR}} = | observances = কাগজৰ লণ্ঠন উৰুৱা; <br/>তাংইউয়ান খোৱা | relatedto = চোত্ৰুল দুচেন <small>([[তিব্বত]])</small><br />দেবোৰেউম <small>(কোৰিয়া)</small><br /> কোশোগাৎসু <small>([[জাপান]])</small><br /> [[মাঘ পূজা]] <small>([[থাইলেণ্ড]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ম্যানমাৰ]], [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[লাওছ]])</small><br />টেট নুৱেন তিউ <small>([[ভিয়েটনাম]])</small> | nickname = }} {{Infobox Chinese | s = 元宵节 | t = 元宵節 | l = "প্ৰথম নিশাৰ উৎসৱ" | p = Yuánxiāo jié | w = Yüan²-hsiao¹ chieh² | mi = {{IPAc-cmn|yuan|2|.|x|iao|1|-|j|ie|2}} | wuu = Nyioe siau tsih | j = Jyun⁴ siu¹ zit³ | y = Yùhnsīu jit | ci = {{IPAc-yue|j|yun|4|-|s|iu|1|-|z|it|3}} | buc = Nguòng-siĕu-cáik | poj = Goân-siau-chiat | tl = Guân-siau-tsiat | altname = হক্কিয়েন নাম | t2 = 十五暝 / 上元 | l2 = "১৫তম নিশা" / "শীৰ্ষ প্ৰাথমিক" | poj2 = Cha̍p-gō͘-mê / Siōng-goân | tl2 = Tsa̍p-gōo-mê / Siōng-guân | t3 = {{linktext|上元節}} | s3 = {{linktext|上元节}} | p3 = Shàngyuánjié | l3 = প্ৰথম মহান সম্ৰাট-কৰ্মকৰ্তা উৎসৱ }}[[File:Statues of mother and daughter celebrating the Lantern Festival. Xi'an.jpg|thumb|[[চীন|চীনৰ]] শানছি প্ৰদেশৰ ছিয়ানত লণ্ঠন উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা মাতৃ আৰু কন্যাৰ মূৰ্তি। ]] '''লণ্ঠন উৎসৱ''' ({{lang-en|Lantern Festival}}, {{lang-zh|[[wikt:元宵節|元宵節]]|s=[[wikt:元宵节|元宵节]]|hp=Yuánxiāo jié}})<ref>{{Cite web |title=元宵节的由来_元宵节_首都之窗_北京市人民政府门户网站 |url=https://www.beijing.gov.cn/renwen/zt/wmdjr/yxj/202303/t20230303_2928272.html |access-date=2025-11-21 |website=www.beijing.gov.cn |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219143006/https://www.beijing.gov.cn/renwen/zt/wmdjr/yxj/202303/t20230303_2928272.html |url-status=live }}</ref> চীনা পৰম্পৰাগত উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম উৎসৱ। চীনা চন্দ্ৰ-সৌৰ বৰ্ষপঞ্জীৰ প্ৰথম মাহৰ ১৫তম দিনা পূৰ্ণিমাৰ সময়ত ইয়াক উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Hodous |first=Lewis |url=https://www.google.com/books/edition/Folkways_in_China/yDrXAAAAMAAJ |title=Folkways in China |date=1929 |publisher=A. Probsthain |pages=41 |language=en}}</ref> সাধাৰণতে গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰি ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিতে পৰা এই উৎসৱে পৰম্পৰাগত [[চীনা নৱবৰ্ষ]] উদ্‌যাপনৰ শেষ দিনটো সূচায়।<ref name="Melton">{{cite encyclopedia|last=Melton |first=J. Gordon | author-link =J. Gordon Melton |editor-first=J. Gordon |editor-last=Melton |encyclopedia=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |title=Lantern Festival (China) |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA514 |access-date=February 15, 2014 |year=2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-5988-4206-7 |pages=514–515}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০৬ৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ২৫লৈ চলা পশ্চিম [[হান ৰাজবংশ]]ৰ সময়লৈকে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱত পৰিণত হৈছিল।<ref name="china.org.cn">{{cite web|title=Traditional Chinese Festivals: Lantern Festival|url=http://www.china.org.cn/english/features/Festivals/78320.htm|access-date=14 August 2014|archive-date=16 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116162510/http://www.china.org.cn/english/features/Festivals/78320.htm|url-status=live}}</ref> লণ্ঠন উৎসৱৰ সময়ত শিশুসকলে নিশা কাগজৰ লণ্ঠন লৈ বাহিৰলৈ ওলাই যায় আৰু সেইবোৰত লিখা সাঁথৰ সমাধান কৰে ({{zh|猜燈謎|s=猜灯谜|p=cāidēngmí|j=|first=t}})।<ref name="McDowell">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=K0_dHrRY3gIC&pg=PA139 |title=World Religions at Your Fingertips |publisher=Penguin Group |year=2009 |isbn=9781592578467}}</ref><ref name="Wei">{{cite book |last=Wei |first=Liming |url=https://books.google.com/books?id=TrgpwaH8UnYC&pg=PA25 |title=Chinese Festivals |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-52118-659-9 |pages=25–28 |access-date=February 15, 2014}}</ref> প্ৰাচীন কালত লণ্ঠনসমূহ যথেষ্ট সৰল আছিল আৰু কেৱল সম্ৰাট আৰু অভিজাত লোকসকলৰ ডাঙৰ আৰু অলংকৃত লণ্ঠন আছিল।<ref name="Birmingham Lantern Festival">{{cite web |title=Lantern Festival |url=http://www.bhmchinesefestival.org/org/lantern_festival.html |access-date=April 27, 2019 |publisher=Birmingham Chinese Festival Association |archive-date=April 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427022410/http://www.bhmchinesefestival.org/org/lantern_festival.html |url-status=live }}</ref> আধুনিক কালত লণ্ঠনসমূহ জটিল নক্সাৰে সজোৱা হয়।<ref name="Wei" /> উদাহৰণস্বৰূপে, বৰ্তমান লণ্ঠনসমূহ প্ৰায়ে বিভিন্ন প্ৰাণীৰ আকৃতিত নিৰ্মাণ কৰা হয়। লণ্ঠনসমূহে মানুহে নিজৰ অতীতৰ সত্তাক এৰি নতুন সত্তা গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰতীক হ'ব পাৰে।<ref>{{cite web|title=China HHS|url=http://www.hhscenter.com/?PG=NEWS&R_ID=1742&EDI=3|website=hhscenter.com|publisher=HHS News|access-date=13 August 2014|archive-date=28 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200852/http://www.hhscenter.com/?PG=NEWS&R_ID=1742&EDI=3|url-status=dead|archivedate=28 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928200852/http://www.hhscenter.com/?PG=NEWS&R_ID=1742&EDI=3|deadurl=yes}}</ref> তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী বছৰত সেই নতুন সত্তাও এৰি দিব বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। শুভ ভাগ্যৰ প্ৰতীক হিচাপে লণ্ঠনসমূহ প্ৰায় সদায় ৰঙা ৰঙৰ হয়।<ref>{{cite news|title=Red Lanterns of Prosperity|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/chinese_new_year/50400.stm|website=BBC News|access-date=13 August 2014}}</ref> এই উৎসৱে চীনা বৰ্ষপঞ্জীত [[উপোসথ]]ৰ দিন।<ref>{{Cite book |title=Encyclopedia of Contemporary Chinese Culture |last=Davis|first= Edward L. |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2009 |isbn=9780415777162 |pages=68}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Full Moons: Topical Letters In Esoteric Astrology |last=Artley|first= Malvin |publisher=eBookIt.com |year=2014 |isbn=9781456622275}}</ref> ইয়াক মধ্য-শৰৎ উৎসৱৰ সৈতে একে বুলি ভাবিব নালাগে। [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[মালয়েছিয়া]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]]ৰ দৰে ঠাইত মধ্য-শৰৎ উৎসৱক কেতিয়াবা "লণ্ঠন উৎসৱ" বুলিও কোৱা হয়।<ref name="china.org.cn"/><ref name="travelchinaguide.com">{{cite web |url=http://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/lantern.htm |title=China Lantern Festival: Customs, Activities, Glutinous Rice Balls |publisher=Travelchinaguide.com |date=2015-02-14 |access-date=2015-12-17 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113309/http://www.travelchinaguide.com/essential/holidays/lantern.htm |url-status=live }}</ref> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ একাধিক স্থানত অনুষ্ঠিত হোৱা জল লণ্ঠন উৎসৱৰ দৰে লণ্ঠন উৎসৱ পশ্চিমীয়া দেশসমূহতো জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.waterlanternfestival.com/|title=Water Lantern Festival – Tickets on Sale!|first=Water Lantern|last=Festival|website=Water Lantern Festival}}</ref> ==উৎপত্তি== লণ্ঠন উৎসৱৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কেইবাটাও বিশ্বাস আছে।<ref>{{Cite web |title=元宵节的由来_元宵节_首都之窗_北京市人民政府门户网站 |url=https://www.beijing.gov.cn/renwen/zt/wmdjr/yxj/202303/t20230303_2928272.html |access-date=2025-11-21 |website=www.beijing.gov.cn |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219143006/https://www.beijing.gov.cn/renwen/zt/wmdjr/yxj/202303/t20230303_2928272.html |url-status=live }}</ref> অৱশ্যে ইয়াৰ শিপা ২,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি আৰু ইয়াক সাধাৰণতে [[হান ৰাজবংশ|হান ৰাজবংশৰ]] সম্ৰাট ৱেনৰ শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref name="Stepanchuk Mooncakes and Hungry Ghosts Lantern Festival">{{cite book |last1=Stepanchuk |first1=Carol Stepanchuk |title=Mooncakes and Hungry Ghosts: Festivals of China |date=1991 |publisher=China Books & Periodicals |location=San Francisco |isbn=0-8351-2481-9 |pages=33–40}}</ref> বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সমৰ্থক সম্ৰাট মিঙে লক্ষ্য কৰিছিল যে বৌদ্ধ [[ভিক্ষু]]সকলে প্ৰথম চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা মন্দিৰত লণ্ঠন জ্বলায়। সেয়েহে তেওঁ সকলো পৰিয়াল, মন্দিৰ আৰু ৰাজপ্ৰাসাদক সেই সন্ধিয়া লণ্ঠন জ্বলাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=3r-3YH3t45cC |title = China, Japan, Korea: Culture and Customs|isbn = 9781419648939|last1 = Brown|first1 = Ju|last2 = Brown|first2 = John|year = 2006| publisher=Ju Brown }}</ref> তাৰপৰাই ই এক লোকাচাৰত পৰিণত হয়। আন এটা সম্ভাৱ্য উৎপত্তি হৈছে "শীতকালৰ কমি অহা আন্ধাৰ" আৰু সমাজৰ মানুহে "মানৱ-নিৰ্মিত পোহৰৰ সহায়ত নিশা চলাচল কৰিব পৰা" ক্ষমতাৰ উদ্‌যাপন, অৰ্থাৎ লণ্ঠনৰ ব্যৱহাৰ। হান ৰাজবংশৰ সময়ত এই উৎসৱ [[ধ্ৰুৱতৰা]]ৰ দেৱতা টি য়িনৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name=Melton/> [[File: Red lanterns.JPG|thumb|চীনত উৎসৱৰ সময়ত প্ৰায়ে দেখা পোৱা ৰঙা লণ্ঠন]] এটা কিংবদন্তি অনুসৰি, প্ৰাচীন কালত এই দিনটো স্বৰ্গৰ দেৱতা টাইইক পূজা কৰাৰ সময় আছিল।<ref>{{Cite web |title=今夕何夕春灯明_品鉴赏学_首都之窗_北京市人民政府门户网站 |url=https://www.beijing.gov.cn/renwen/pjsx/201803/t20180301_1874811.html |access-date=2025-11-21 |website=www.beijing.gov.cn}}</ref> বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে টাইয়ে মানৱ জগতৰ ভাগ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=张若琼 |title=Yuanxiao Festival 元宵节的起源 |url=https://language.chinadaily.com.cn/a/201402/14/WS5b2070e6a31001b82572029b.html |access-date=2025-11-21 |website=language.chinadaily.com.cn |archive-date=2022-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928171116/http://language.chinadaily.com.cn/a/201402/14/WS5b2070e6a31001b82572029b.html |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ অধীনত ষোল্লটা [[ড্ৰেগন]] আছিল আৰু তেওঁ মানুহৰ ওপৰত খৰাং, ধুমুহা, দুৰ্ভিক্ষ বা মহামাৰী কেতিয়া আনিব সেই সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰিছিল। চীনৰ প্ৰথম সম্ৰাট ছিন ছি হুৱাঙৰপৰা আৰম্ভ কৰি সকলো সম্ৰাটে প্ৰতি বছৰে আড়ম্বৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল। সম্ৰাটে টাইইক অনুকূল বতৰ আৰু নিজৰ লগতে প্ৰজাসকলৰ সুস্বাস্থ্য প্ৰদান কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.chinatraveldesigner.com/travel-guide/culture/chinese-festivals/lantern-festival-origin.htm |title=Origin of Lantern Festival: Legends of Yuan Xiao Festival |publisher=Chinatraveldesigner.com |access-date=2015-12-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115623/http://www.chinatraveldesigner.com/travel-guide/culture/chinese-festivals/lantern-festival-origin.htm |archive-date=2016-03-04 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115623/http://www.chinatraveldesigner.com/travel-guide/culture/chinese-festivals/lantern-festival-origin.htm |deadurl=yes }}</ref><ref name="Birmingham Lantern Festival"/> হান ৰাজবংশৰ সম্ৰাট ৱুৱে এই অনুষ্ঠানটোৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪ চনত তেওঁ ইয়াক অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্‌যাপন হিচাপে ঘোষণা কৰে আৰু অনুষ্ঠানটো গোটেই নিশা চলিছিল। আন এটা কিংবদন্তিয়ে লণ্ঠন উৎসৱক [[তাওবাদ]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে। তিয়ানগুয়ান শুভ ভাগ্যৰ বাবে দায়বদ্ধ তাওবাদী দেৱতা। তেওঁৰ জন্মদিন প্ৰথম চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা পৰে। কোৱা হয় যে তিয়ানগুয়ানে সকলো ধৰণৰ মনোৰঞ্জন ভাল পায়। সেয়েহে অনুগামীসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে আৰু তাৰ মাজেৰে শুভ ভাগ্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে।<ref name="wollombismallfarmsfair.com.au">{{cite web |url=http://www.wollombismallfarmsfair.com.au/wp-content/uploads/2013/08/Lantern-Parade-in-history.pdf |title=Archived copy |access-date=2014-08-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211230239/http://www.wollombismallfarmsfair.com.au/wp-content/uploads/2013/08/Lantern-Parade-in-history.pdf |archive-date=2014-02-11 |archivedate=2014-02-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140211230239/http://www.wollombismallfarmsfair.com.au/wp-content/uploads/2013/08/Lantern-Parade-in-history.pdf |deadurl=yes }}</ref> আন এটা কিংবদন্তিয়ে লণ্ঠন উৎসৱক প্ৰাচীন চীনৰ এজন যোদ্ধা লান মুনৰ সৈতে জড়িত কৰে। তেওঁ অত্যাচাৰী ৰজাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল। নগৰ আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ নিহত হয় আৰু বিজয়ী বিদ্ৰোহীসকলে তেওঁৰ নামেৰে এই উৎসৱৰ স্মৰণ কৰে।<ref name="wollombismallfarmsfair.com.au"/> লণ্ঠন উৎসৱৰ উৎপত্তিৰ সৈতে জড়িত আন এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি হৈছে স্বৰ্গৰপৰা পৃথিৱীলৈ উৰি অহা এটা সুন্দৰ সাৰসৰ কাহিনী। পৃথিৱীত অৱতৰণ কৰাৰ পাছত গাঁওবাসীয়ে সাৰসটোক চিকাৰ কৰি হত্যা কৰে। এই কথাত স্বৰ্গৰ জেড সম্ৰাট ক্ৰোধিত হয়, কাৰণ সাৰসটো তেওঁৰ প্ৰিয় আছিল। সেয়েহে তেওঁ চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা গাঁওখন ধ্বংস কৰিবলৈ অগ্নিৰ ধুমুহা পঠোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। জেড সম্ৰাটৰ কন্যায় গাঁওবাসীক তেওঁৰ পিতৃৰ পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰি দিয়ে। গাঁওখনত হুলস্থূলৰ সৃষ্টি হয়, কাৰণ আগন্তুক ধ্বংসৰপৰা কেনেকৈ ৰক্ষা পাব পাৰি কোনেও নাজানিছিল। অৱশেষত আন এখন গাঁৱৰ এজন জ্ঞানী মানুহে পৰামৰ্শ দিলে যে প্ৰতিটো পৰিয়ালে ঘৰৰ চাৰিওফালে ৰঙা লণ্ঠন ওলোমাব লাগে, ৰাস্তাত জুই জ্বলাব লাগে আৰু চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৪, ১৫ আৰু ১৬তম দিনা আতচবাজী ফুটাব লাগে। ইয়াৰ ফলত জেড সম্ৰাটৰ চকুত গাঁওখন জ্বলি থকা যেন লাগিব। চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা গাঁওখন ধ্বংস কৰিবলৈ স্বৰ্গৰপৰা পঠোৱা সৈন্যসকলে দেখিলে যে গাঁওখন ইতিমধ্যে জ্বলি আছে। তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ জেড সম্ৰাটক খবৰ দিলে। জেড সম্ৰাট সন্তুষ্ট হৈ গাঁওখন জ্বলাই নিদিয়াৰ সিদ্ধান্ত ল'লে। সেই দিনৰপৰা মানুহে প্ৰতি বছৰে চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা ৰাস্তাত লণ্ঠন লৈ আৰু আতচবাজী ফুটাই এই দিনটোৰ বাৰ্ষিকী উদ্‌যাপন কৰে।<ref name="the origin of Lantern Festival">{{cite web|title=元宵节的由来和传说(the Origin of Lantern Festival)|url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2010-02/20/content_13013374_1.htm|publisher=news.xinhuanet.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929003004/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2010-02/20/content_13013374_1.htm|archive-date=2015-09-29}}</ref> লণ্ঠন উৎসৱৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে আন এটা কিংবদন্তি ইউয়ান-শিয়াও নামৰ এগৰাকী পৰিচাৰিকাক লৈ।<ref>{{Cite web |title=元宵节源于一场对汉武帝的欺骗？元宵原为宫女名字-浙江特殊教育职业学院 |url=https://www.zcse.edu.cn/info/1252/10841.htm |access-date=2025-11-21 |website=www.zcse.edu.cn}}</ref> হান ৰাজবংশৰ সময়ত দোংফাং শ্বুও সম্ৰাটৰ প্ৰিয় উপদেষ্টা আছিল। এদিন শীতকালত তেওঁ বাগিছালৈ গৈ এজনী সৰু ছোৱালীক কান্দি থকা আৰু কুঁৱাত জঁপিয়াই আত্মহত্যা কৰিবলৈ সাজু হোৱা দেখিলে। শ্বুওৱে তাইক ৰখাই কিয় তেনে কৰিছে সুধিলে। তাই ক'লে যে তাই ইউয়ান-শিয়াও, সম্ৰাটৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ এগৰাকী পৰিচাৰিকা আৰু তাত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ পিছৰেপৰা পৰিয়ালক লগ পোৱাৰ কোনো সুযোগ পোৱা নাই। যদি এই জীৱনত তাই পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ সুযোগ নাপায়, তেন্তে তাই মৃত্যুবৰণ কৰাটোৱেই ভাল বুলি ভাবিছে। শ্বুওৱে তাইক পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ মিলিত কৰাৰ উপায় বিচাৰি উলিয়াব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। শ্বুওৱে ৰাজপ্ৰাসাদ এৰি ৰাস্তাত ভাগ্য গণনাৰ এখন দোকান পাতিলে। তেওঁৰ খ্যাতিৰ বাবে বহু মানুহে ভাগ্য গণাবলৈ আহিল, কিন্তু সকলোৱে একে ভৱিষ্যদ্বাণী পালে—চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা এক ভয়ংকৰ অগ্নিকাণ্ড হ'ব। এই উৰাবাতৰি দ্ৰুতগতিত বিয়পি পৰিল।<ref name="wollombismallfarmsfair.com.au"/> সকলোৱে ভৱিষ্যৎক লৈ চিন্তিত হৈ দোংফাং শ্বুওৰ সহায় বিচাৰিলে। দোংফাং শ্বুওৱে ক'লে যে চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৩তম দিনা অগ্নিদেৱতাই ক'লা ঘোঁৰাত উঠা ৰঙা পোছাক পিন্ধা এগৰাকী পৰীক নগৰখন জ্বলাই দিবলৈ পঠাব। মানুহে পৰীগৰাকীক দেখিলে তেওঁৰ ওচৰত দয়া বিচাৰিব লাগে। সেই দিনা ইউয়ান-শিয়াওৱে ৰঙা পৰীৰ ৰূপ লৈছিল। মানুহে তেওঁৰ সহায় বিচৰাত তেওঁ ক'লে যে তেওঁৰ ওচৰত অগ্নিদেৱতাৰ এটা আদেশৰ নকল আছে আৰু সেইখন সম্ৰাটৰ ওচৰলৈ লৈ যাব লাগে। তেওঁ যোৱাৰ পাছত মানুহে ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈ সম্ৰাটক সেই আদেশ দেখুৱালে। তাত লিখা আছিল যে ১৫তম দিনা ৰাজধানী নগৰ জ্বলি যাব। সম্ৰাটে দোংফাং শ্বুওৰ পৰামৰ্শ বিচৰাত তেওঁ ক'লে যে অগ্নিদেৱতাই ''[[তাংইউয়ান]]'' নামৰ মিঠা পিঠা খাবলৈ ভাল পায়। ইউয়ান-শিয়াওৱে ১৫তম দিনা ''তাংইউয়ান'' ৰান্ধিব লাগে আৰু সম্ৰাটে সকলো ঘৰতে একে সময়তে অগ্নিদেৱতাক পূজা কৰিবলৈ ''তাংইউয়ান'' প্ৰস্তুত কৰাৰ নিৰ্দেশ দিব লাগে। লগতে নগৰৰ প্ৰতিটো ঘৰতে ৰঙা লণ্ঠন ওলোমাব লাগে আৰু আতচবাজী ফুটাব লাগে। শেষত ৰাজপ্ৰাসাদৰ সকলো মানুহ আৰু নগৰৰ বাহিৰৰ মানুহে ৰাস্তাত লণ্ঠন লৈ লণ্ঠনৰ সজ্জা আৰু আতচবাজী চাবলৈ ওলাই যাব লাগে। এইদৰে জেড সম্ৰাটক প্ৰতাৰিত কৰি সকলোৱে ভয়ংকৰ অগ্নিকাণ্ডৰপৰা ৰক্ষা পাব পাৰিব।<ref name="the origin of Lantern Festival"/> সম্ৰাটে আনন্দৰে এই পৰিকল্পনা অনুসৰণ কৰিলে। চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনৰ নিশা ৰাজধানী নগৰখনত সকলোতে লণ্ঠন দেখা গ'ল আৰু মানুহে ৰাস্তাত খোজ কাঢ়ি ফুৰিলে। আতচবাজীৰ শব্দত চাৰিওফালে কোলাহলৰ সৃষ্টি হ'ল। এনে লাগিল যেন সমগ্ৰ নগৰখন জ্বলি আছে। ইউয়ান-শিয়াওৰ পিতৃ-মাতৃ লণ্ঠনৰ সজ্জা চাবলৈ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গ'ল আৰু তাত তেওঁলোকৰ জীয়ৰীৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হ'ল। সম্ৰাটে প্ৰতি বছৰে একে ধৰণে এই উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰিবলৈ আদেশ দিলে। ইউয়ান-শিয়াওৱে আটাইতকৈ ভাল ''তাংইউয়ান'' ৰান্ধিছিল বাবে মানুহে এই দিনটোক ইউয়ান-শিয়াও উৎসৱ বুলি ক'বলৈ ধৰিলে। প্ৰতিটো লণ্ঠন উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ সময়ত চীনা ৰাশিচক্ৰৰ এটা পৰিৱৰ্তন ঘটে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০২২—বাঘৰ বছৰ; ২০২৩—শহাপহুৰ বছৰ (জল শহাপহু); আৰু এনেদৰে আগবাঢ়ে। ==পৰম্পৰা== ===প্ৰেমৰ সন্ধান=== [[File:cmglee_Penang_Esplanade_tossing_orange.jpg|thumb|পেনাংৰ এস্প্লানেডত সাগৰত পেলাবলৈ কমলা ফলত লিখা নাম আৰু তথ্য]] চীনা সংস্কৃতিত এই উৎসৱক প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত চীনা প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাৰ দিন বুলি গণ্য কৰা হয়। ঐতিহাসিকভাৱে এইটো এনে কেইটামান সময়ৰ ভিতৰত এটা আছিল যেতিয়া যুৱতীসকলক লণ্ঠন চাবলৈ ঘৰৰপৰা ওলাই যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ফলত তেওঁলোকে সম্ভাৱ্য জীৱন-সংগীৰ সৈতে সাক্ষাৎ আৰু মত বিনিময় কৰাৰ বিৰল সুযোগ পাইছিল।<ref>{{Cite web |title=元宵节才是中国的情人节？ |url=https://www.dw.com/zh/%E5%85%83%E5%AE%B5%E8%8A%82%E6%89%8D%E6%98%AF%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E7%9A%84%E6%83%85%E4%BA%BA%E8%8A%82/g-19064995 |access-date=2026-02-28 |website=dw.com |language=zh |archive-date=2021-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526062815/https://www.dw.com/zh/%E5%85%83%E5%AE%B5%E8%8A%82%E6%89%8D%E6%98%AF%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E7%9A%84%E6%83%85%E4%BA%BA%E8%8A%82/g-19064995 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=元宵情人節 |url=https://skypost.hk/column/article/3898557/https%3A%2F%2Fskypost.hk%2Fcolumn%2Farticle%2F3898557%2F%E5%85%83%E5%AE%B5%E6%83%85%E4%BA%BA%E7%AF%80 |access-date=2026-02-28 |website=skypost.hk |language=zh }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বিবাহৰ মধ্যস্থতাকাৰীসকলে যুৱক-যুৱতীৰ যোৰা মিলোৱাৰ আশাত ব্যস্ত হৈ পৰিছিল। আটাইতকৈ উজ্জ্বল লণ্ঠনসমূহ শুভ ভাগ্য আৰু আশাৰ প্ৰতীক আছিল। সময়ৰ লগে লগে চীনৰ মূল ভূ-খণ্ড, টাইৱান বা হংকঙৰ অধিকাংশ ঠাইত এই উৎসৱৰ এনে অৰ্থ আৰু নাথাকিল।<ref name="travelchinaguide.com"/> মালয়েছিয়া আৰু ছিংগাপুৰত কিছুমান অবিবাহিত মহিলাই মেণ্ডাৰিন [[কমলা]] ফলত নিজৰ নাম আৰু যোগাযোগৰ তথ্য লিখে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে সেই কমলাবোৰ হ্ৰদ বা নদীত পেলাই দিয়ে, যাতে কোনো সম্ভাৱ্য জীৱন-সংগীয়ে সেইবোৰ উদ্ধাৰ কৰে বুলি আশা কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://thestar.com.my/news/nation/2025/02/11/putting-a-modern-spin-on-a-chap-goh-meh-tradition | title=Putting a modern spin on a Chap Goh Meh tradition | date=11 February 2025 |last=Zalani|first=Emalin|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211043034/https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/02/11/putting-a-modern-spin-on-a-chap-goh-meh-tradition|archive-date=11 Feb 2025|url-status=live}}</ref> ===তাংইউয়ান বা ইউয়ানশিয়াও=== লণ্ঠন উৎসৱৰ সময়ত খোৱা তাংইউয়ান '湯圓' (দক্ষিণ চীন, টাইৱান আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত) বা ইউয়ানশিয়াও '元宵' (উত্তৰ চীনত) হৈছে আঠাযুক্ত চাউলেৰে তৈয়াৰ কৰা এটা গোলাকাৰ খাদ্য। ইয়াৰ ভিতৰত সাধাৰণতে মিঠা ৰঙা মাহৰ পেষ্ট, তিলৰ পেষ্ট বা বাদামৰ মাখন দিয়া হয়।<ref name=McDowell/> তাংইউয়ান আৰু ইউয়ানশিয়াওৰ মাজত হাতেৰে প্ৰস্তুত কৰা আৰু ভিতৰৰ ভৰোৱা সামগ্ৰীৰ পদ্ধতিৰ পাৰ্থক্য আছে। অৱশ্যে আকৃতি আৰু সোৱাদত দুয়োটা অতি একে। সেয়েহে সুবিধাৰ বাবে অধিকাংশ মানুহে দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য নকৰে আৰু একে বস্তু বুলি গণ্য কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.chinaeducationaltours.com/guide/chinese-lantern-festival-differences-yuanxiao-tangyuan.htm|title=Do you know the Differences between Yuanxiao and Tangyuan|website=www.chinaeducationaltours.com|access-date=2019-02-24|archive-date=2019-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720112115/https://www.chinaeducationaltours.com/guide/chinese-lantern-festival-differences-yuanxiao-tangyuan.htm|url-status=live}}</ref> চীনা লোকসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই গোলাকাৰ খাদ্য আৰু ইয়াক পৰিৱেশন কৰা বাটিটোৰ আকৃতিয়ে পৰিয়ালৰ একতা আৰু মিলনৰ প্ৰতীক। তাংইউয়ান বা ইউয়ানশিয়াও খালে নতুন বছৰত পৰিয়াললৈ সম্প্ৰীতি, সুখ আৰু সৌভাগ্য আহে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="china.org.cn"/><ref name=Wei/><gallery mode="nolines"> File:Yuanxiao and fillings (20210225185338).jpg|''ইউয়ানশিয়াও'' আৰু ইয়াৰ ভিতৰৰ ভৰোৱা সামগ্ৰী File:Tangyuan.JPG|''ইউয়ানশিয়াও'' File:HK Lee Chun Food Seesame Tong Yuen Glutinous Rice Ball 8.JPG|''ইউয়ানশিয়াও'' File:HK food company Lee Chun 利川 芝麻湯圓 Sesame Tong Yuen tablepoon April-2011.JPG|''ইউয়ানশিয়াও'' File:圓仔.jpg|''তাংইউয়ান'' File:Chinese Tangyuan.jpeg|''তাংইউয়ান'' File:Chinese Sweet Dumpling.JPG|''তাংইউয়ান'' File:汤圆 Cooked Tang Yuan (329781165).jpg|''তাংইউয়ান'' File:Glutinous Rive Balls (Tang Yuan).jpg|তাংইউয়ান </gallery> ===ষষ্ঠ শতিকাৰপৰা পৰৱৰ্তী সময়=== [[File:Lanterns in Nanjing Fuzimiao.jpg|thumb|250px|ছিনহুৱাই লণ্ঠন মেলাত লণ্ঠন]] ষষ্ঠ শতিকাৰ সুই ৰাজবংশৰ সময়ত সম্ৰাট ইয়াঙে]] আন দেশৰ দূতসকলক চীনলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি ৰঙীন পোহৰযুক্ত লণ্ঠন চাবলৈ আৰু উৎসৱমুখৰ অনুষ্ঠান উপভোগ কৰিবলৈ দিছিল।<ref name=Ning>{{cite book|last=Ning|first=Qiang|title=Art, Religion, and Politics in Medieval China: The Dunhuang Cave of the Zhai Family|date=2011|publisher=University of Hawaii Press|page=131|url=https://books.google.com/books?id=o62gkAg8WX0C&pg=PA131|isbn=9780824827038}}</ref> সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে টাং ৰাজবংশৰ সময়ত লণ্ঠন প্ৰদৰ্শন তিনিদিনলৈ চলিছিল। সম্ৰাটে ৰাতি বাহিৰত থকাৰ নিষেধাজ্ঞাও উঠাই দিছিল, ফলত মানুহে দিন-ৰাতি উৎসৱৰ লণ্ঠন উপভোগ কৰিব পাৰিছিল। এই আনন্দময় দৃশ্য বৰ্ণনা কৰা চীনা কবিতা সহজেই পোৱা যায়।<ref name=Ning/> ছং ৰাজবংশৰ সময়ত এই উৎসৱ পাঁচ দিনলৈ উদ্‌যাপন কৰা হৈছিল<ref name="Stepanchuk Mooncakes and Hungry Ghosts Lantern Festival"/> আৰু ইয়াৰ কাৰ্যসূচী চীনৰ বহুতো ডাঙৰ নগৰলৈ বিয়পি পৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। আজিও চীনৰ বিভিন্ন ঠাইত প্ৰথম চন্দ্ৰ-সৌৰ মাহৰ ১৫তম দিনা লণ্ঠন প্ৰদৰ্শন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰা হিচাপে চলি আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ ছিছুয়ান প্ৰদেশৰ ছেংদু নগৰত প্ৰতি বছৰে সংস্কৃতি উদ্যানত লণ্ঠন মেলা অনুষ্ঠিত হয়। লণ্ঠন উৎসৱৰ সময়ত উদ্যানখন যেন লণ্ঠনৰ এক বিশাল সাগৰত পৰিণত হয়। বহু নতুন নক্সাই বৃহৎসংখ্যক দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰে। আটাইতকৈ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা লণ্ঠনটো হৈছে ড্ৰেগন পোল। এই লণ্ঠনটো সোণালী অজগৰৰ আকৃতিত নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ৩৮ মিটাৰ ওখ এডাল খুঁটাৰ চাৰিওফালে পাক খাই ওপৰলৈ উঠে। ইয়াৰ মুখৰপৰা আতচবাজী ওলাই আহে। হাংঝৌ আৰু ছাংহাইৰ দৰে নগৰসমূহেও বৈদ্যুতিক আৰু নীয়ন লণ্ঠন ব্যৱহাৰ কৰিছে, যিবোৰ প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত কাগজ বা কাঠৰ লণ্ঠনৰ কাষত দেখা যায়। এই উৎসৱৰ আন এটা জনপ্ৰিয় কাৰ্যসূচী হৈছে লণ্ঠনৰ সাঁথৰ অনুমান কৰা।<ref>Richard C. Rudolph, '[https://www.jstor.org/stable/1495728 Notes on the Riddle in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125223326/https://www.jstor.org/stable/1495728 |date=2020-01-25 }}',''California Folklore Quarterly'', 1.1 (Jan. 1942), pp. 65–82 (pp. 75–79).</ref> এই পৰম্পৰা ছং ৰাজবংশৰ সময়ৰপৰা চলি আহিছে।<ref name="Wei Chinese Festivals Yuanxiao Festival">{{cite book |last1=Wei |first1=Liming |title=Chinese Festivals: Traditions, Customs and Rituals |date=2010 |location=Beijing |isbn=9787508516936 |pages=26–29 |edition=Second}}</ref> ===উৎসৱমুখৰ কাৰ্যসূচী=== {{wide image|Ming Emperor Xianzong Enjoying the Lantern Festival (Ming Dynasty).jpg|3000px|১৪৮৫ চনত ৰাজদৰবাৰৰ এজন চিত্ৰশিল্পীয়ে অংকন কৰা এই ছবিখনত ছেংহুৱা সম্ৰাটে পৰম্পৰাগত চীনা লণ্ঠন উৎসৱৰ সময়ত নিষিদ্ধ নগৰৰ ভিতৰত পৰিয়ালসমূহৰ সৈতে উৎসৱ উপভোগ কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত কচৰৎ প্ৰদৰ্শন, অপেৰা, যাদু প্ৰদৰ্শন আৰু আতচবাজী ফুটোৱা দৃশ্য আছে। |dir=rtl}} [[সিংহ নৃত্য]] ({{lang|zh|舞獅}}), খুঁটিৰ ওপৰত খোজ কঢ়া ({{lang|zh|踩高蹺}}), সাঁথৰৰ খেল ({{lang|zh|猜燈謎}}) আৰু অজগৰ নৃত্য ({{lang|zh|耍龍燈}}) উৎসৱৰদিনা আৰু তাৰ পিছৰ দিনসমূহত অতি জনপ্ৰিয় কাৰ্যসূচী। জাপানী পণ্ডিতসকলৰ মতে, লণ্ঠনৰ সাঁথৰ উত্তৰ ছং ৰাজবংশৰ সময়তে (৯৬০–১১২৬) জনপ্ৰিয় হৈছিল। লণ্ঠনৰ সাঁথৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত লণ্ঠনৰ এটা ফাল ঢাকি বাকী তিনিটা ফালত সাঁথৰ লিখা হয়। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে সাঁথৰ সমাধান কৰি ঢাকি থোৱা ফালটোৰ উত্তৰ অনুমান কৰে। ইয়াক "লণ্ঠনৰ সাঁথৰ ভঙা বা সমাধান কৰা" বুলি কোৱা হয়। সাঁথৰৰ বিষয়-বস্তু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ, জীৱনী, কবিতা, বিভিন্ন দাৰ্শনিকৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী আৰু উপন্যাস, প্ৰবাদ, বিভিন্ন চৰাই, প্ৰাণী আৰু পোক-পৰুৱাৰ নাম, লগতে ফুল, ঘাঁহ, শাক-পাচলি আৰু ঔষধি উদ্ভিদৰপৰা ল'ব পাৰি। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে লণ্ঠনৰপৰা সাঁথৰটো খুলি লৈ আয়োজকক নিজৰ উত্তৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ দিব পাৰে। সঠিক উত্তৰ দিয়া লোকসকলে "সাঁথৰ পুৰস্কাৰ" লাভ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ভিতৰত চিয়াহী, কাগজ, লিখনী, চিয়াহীৰ পাত্ৰ, বিচনী, সুগন্ধি থলী, ফল বা খাদ্য সামগ্ৰী থাকিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last1=Richard C |first1=Rudolph |title=Notes on the Riddle in China |journal=California Folklore Quarterly |volume=1}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline|Lantern festivals|লণ্ঠন উৎসৱ}} * {{Wiktionary-inline|Lantern Festival|লণ্ঠন উৎসৱ}} [[শ্ৰেণী:চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য]] [[শ্ৰেণী:চীনা সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:চীনৰ উৎসৱ]] hnw9bi88krunqnggetemwag82oem8d0 0 139394 634356 633719 2026-09-05T15:47:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634356 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |image = Potala Palace HQ.jpg |alt = |caption = |pushpin_map = Tibet |coordinates = {{coord|29|39|28|N|91|07|01|E|type:landmark_region:CN|display=inline,title}} |pushpin_caption = Location within Tibet Autonomous Region |location = [[লাছা]], [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]], [[চীন]] |founded_by = [[Songtsen Gampo]] |established = {{start date and age|df=yes|1649}} |sect = <!-- |date_renovated = Modern palace constructed by the [[5th Dalai Lama]] in 1645 <br /> Renovated:1989 to 1994, 2002 |religious_affiliation = [[Tibetan Buddhism]] parameters do nor exist--> |dedicated_to = |head_lama = [[14th Dalai Lama]] |architecture = |footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1=WHS | designation1_offname= পোতালা প্ৰাসাদৰ ঐতিহাসিক দল, লাছা | designation1_date = 1994 (18th [[World Heritage Committee|session]]) | designation1_type = সাংস্কৃতিক | designation1_criteria = i, iv, vi | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/707 707] | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = এছিয়া-পেচিফিক | designation1_free2name = Extensions | designation1_free2value = 2000; 2001 }}<!--- End {{designation list}} ---> }}<!--- End {{Infobox Tibetan Buddhist monastery}} ---> '''পোতালা পেলেচ''' ({{Lang-en| Potala Palace}}) হৈছে চীনৰ তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল {{efn|এই অঞ্চলটোক ইংৰাজীত তিব্বত, তিব্বতী ভাষাত বড (བོད་), আৰু চীনা ভাষাত Xīzàng (西藏) বুলি বিভিন্ন ধৰণে জনা যায়। এই নাম আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে বিতংভাৱে জানিবলৈ [[তিব্বতৰ ব্যুৎপত্তি]] চাওক।}} ৰ ৰাজধানী লাছাৰ এটা সংগ্ৰহালয় কমপ্লেক্স। পূৰ্বতে ই [[দালাই লামা]]ৰ শীতকালীন ৰাজপ্ৰসাদ আছিল <ref>{{cite web|url=https://tibet.net/about-cta/constitution/|website=tibet.net|title=Charter of the Tibetans in Exile|publisher=[[Central Tibetan Administration]]|access-date=10 March 2025|archivedate=16 February 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250216230314/https://tibet.net/about-cta/constitution/|deadurl=yes}}</ref> আৰু ১৬৪৯ চনৰ পৰা ১৯৫৯ চনলৈকে ই দালাই লামাৰ বাসস্থান আছিল। চীনৰ গণৰাজ্যই তিব্বত দখল কৰাৰ পিছত এই ৰাজপ্ৰসাদ কমপ্লেক্সটো সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। বৌদ্ধ পৰম্পৰাত বোধিসত্ত্ব অৱলোকিতেশ্বৰৰ কিংবদন্তি বাসস্থান বুলি গণ্য কৰা পতালাকা পৰ্বতৰ নামেৰে এই ৰাজপ্ৰসাদৰ নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>[[Rolf Stein|Stein, R. A]]. ''[https://archive.org/details/tibetancivilizationsteinr.a._223_j/mode/2up Tibetan Civilization]'' (1962). Translated into English with minor revisions by the author. 1st English edition by Faber & Faber, London (1972). Reprint: Stanford University Press (1972), p. 84</ref>১৬৪৫ চনত ৫ম দালাই লামাৰ নিৰ্দেশত <ref name="Laird, Thomas 2006 pp. 175">Laird, Thomas. (2006). ''The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama'', p. 175. Grove Press, New York. {{ISBN|978-0-8021-1827-1}}.</ref> গেলুগ সম্প্ৰদায়ৰ ৩৫ নং গাণ্ডেন ত্ৰিপা কনচগ চ'ফেলৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি বৰ্তমানৰ ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="KarmayIIAS">{{cite web|author=Samten G. Karmay|url=https://info-buddhism.com/The_Great_5th-Dalai_Lama-Ngagwang_Lobzang_Gyatso_Samten_Karmay.html|title=The Fifth Dalai Lama and his Reunification of Tibet|work=Tibetan Buddhism in the West: Problems of Adoption & Cross-Cultural Confusion|access-date=11 March 2025|archive-url=https://archive.today/20160216035359/http://info-buddhism.com/The_Great_5th-Dalai_Lama-Ngagwang_Lobzang_Gyatso_Samten_Karmay.html|archive-date=16 February 2016}}</ref> ইয়াক ছংচেন গাম্পোৰ সৈতে জড়িত পূৰ্বৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল (যাৰ ৰাজত্বকাল পৰম্পৰাগতভাৱে ৬৩৭ চন বুলি কোৱা হয়)।<ref name="TWDShakabpa">{{cite book|author1=Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa|date=1976|title=Bod kyi srid don rgyal rabs|trans-title=One hundred thousand moons|url=https://archive.org/details/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L|series=Tibetan studies library|translator-last1=Maher|translator-first1=Derek F.|publication-place=[[Leiden]], [[Boston]]|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|publication-date=2010|isbn=978-90-04-17788-8|via=archive.org}}</ref><ref>Michael Dillon, ''China: A Cultural and Historical Dictionary'', Routledge, 1998, p. 184.</ref> লাছা উপত্যকাৰ মাজমজিয়াত মাৰ্পো ৰিত প্ৰায় ৩,৭০০ মিটাৰ (১২,১০০ ফুট) উচ্চতাত জোং শৈলীত নিৰ্মিত, <ref name="Stein206">Stein, R. A. ''Tibetan Civilization'' (1962). Translated into English with minor revisions by the author. 1st English edition by Faber & Faber, London (1972). Reprint: Stanford University Press (1972), p. 206</ref> এই ৰাজপ্ৰসাদটো ৪০০ মিটাৰ (১,৩০০ ফুট) পূব-পশ্চিম আৰু ৩৫০ মিটাৰ (১,১৫০ ফুট) উত্তৰ-দক্ষিণে বিস্তৃত। ইয়াৰ ঢালযুক্ত শিলৰ বেৰবোৰ গড়ে ৩ মিটাৰ (৯.৮ ফুট) ডাঠ আৰু গুৰিৰ ফালে ৫ মিটাৰ (১৬ ফুট) ডাঠ; ভূমিকম্পৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ ইয়াৰ ভেটিত তাম ঢালি দিয়া হৈছিল।<ref>Booz, Elisabeth B. (1986). ''Tibet'', pp. 62–63. Passport Books, Hong Kong.</ref> ১৩ মহলীয়া এই কমপ্লেক্সটোত ১০০০ৰো অধিক কোঠা, ১০ হাজাৰ মন্দিৰ আৰু প্ৰায় ২ লাখ মূৰ্তি আছে। ই পাহাৰৰ পৰা ১১৯ মিটাৰ (৩৯০ ফুট) আৰু উপত্যকাৰ তলৰ পৰা ৩০০ মিটাৰতকৈও অধিক (৯৮০ ফুট) ওখ।<ref name="Buckley Strauss p131">Buckley, Michael and Strauss, Robert. ''Tibet: a travel survival kit'', p. 131. Lonely Planet. South Yarra, Vic., Australia. {{ISBN|0-908086-88-1}}.</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰসঙ্গ=== দালাই লামা ড্ৰেপুং মঠত বাস কৰিছিল, যিটো ঠাই গণ্ডেন পড্ৰাং নামেৰে জনাজাত আছিল।<ref>Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa: [https://ia902902.us.archive.org/27/items/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L/Advanced%20Political%20History%20of%20Tibet%20Volume%201%20One%20Hundred%20Thousand%20Moons%20By%20Tsepon%20Wangchuk%20Deden%20Shakabpa%20Derek%20Maher%20F.%20Brill.pdf p.327]</ref> ১৬২১ চনত ছাঙে লাছাক গাণ্ডেন পড্ৰাঙৰ অধীনত লৈছিল।<ref>Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa: [https://ia902902.us.archive.org/27/items/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L/Advanced%20Political%20History%20of%20Tibet%20Volume%201%20One%20Hundred%20Thousand%20Moons%20By%20Tsepon%20Wangchuk%20Deden%20Shakabpa%20Derek%20Maher%20F.%20Brill.pdf p.334]</ref> ১৬৪২ চনৰ তৃতীয় মাহত ধৰ্ম আৰু ‘ধম্মা ৰজা’ৰ ৰক্ষক গুশ্ৰী খানে সামৰিক শক্তি ব্যৱহাৰ কৰি<ref name=Shakabpa3467>Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa: [https://ia902902.us.archive.org/27/items/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L/Advanced%20Political%20History%20of%20Tibet%20Volume%201%20One%20Hundred%20Thousand%20Moons%20By%20Tsepon%20Wangchuk%20Deden%20Shakabpa%20Derek%20Maher%20F.%20Brill.pdf 346-7]</ref> ছদে-শ্ৰিদ ছাং-পা শাসনৰ (গৰ্মা কাগ্যু পন্থাৰ) <ref>{{cite journal|last1=Jiawei|first1=Wang|last2=Gyaincain |first2= Nyima| url=https://www.bpastudies.org/index.php/bpastudies/article/view/99/199|title=The Historical Status of China's Tibet Chapter IV The Sovereign-Subject Relationship Between the Qing Dynasty Emperor and the Dalai Lama|journal=BPA Studies|publisher=[[China Intercontinental Press]] (republished online by: [[Washington Institute of China Studies]] & pkp.sfu.ca/software/ojs/ The [[Public Knowledge Project]] a Core Facility of [[Simon Fraser University]])|access-date=14 March 2025}}</ref>{{efn|Founded by [[Dusum Khyenpa]],<ref>{{cite web|url=http://m.tibet.cn/eng/culture/tibetan/201512/t20151203_5775722.html|website=m.tibet.cn|title=First reincarnated Rinpoche in Tibetan Buddhism|date=3 December 2015|publisher=China Tibet Online: Rongfeng 2008, Guang’anmenwai St.No.305, Xicheng District, Beijing, China|access-date=14 March 2025}}</ref> Garma Gagyu is [[Tibetan Buddhism]]<ref>{{cite web|url=http://en.chinaculture.org/focus/focus/60PLT/2011-04/29/content_412955.htm|website=chinaculture.org|title=Curpu Monastery|publisher=Ministry of Culture, P.R.China|access-date=14 March 2025}}</ref>}} দখল কৰা তিব্বতৰ অঞ্চলসমূহ দখল কৰে; আৰু তাৰ পিছত তিব্বতৰ সেই তেৰটা অংশ—গোটেই তিব্বত—দলাই লামাৰ হাতত গতাই দিলে।<ref>{{cite web|url=http://m.tibet.cn/eng/culture/tibetan/201512/t20151203_5775722.html|website=m.tibet.cn|title=First reincarnated Rinpoche in Tibetan Buddhism|date=3 December 2015|publisher=China Tibet Online: Rongfeng 2008, Guang’anmenwai St.No.305, Xicheng District, Beijing, China|access-date=14 March 2025}}</ref> একাদশ চক্ৰ {{efn|This is 2186 after [[the Buddha|the Compassionate One]] thoroughly passed through sorrow <ref name="ia902902.us.archive.org">Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa: [https://ia902902.us.archive.org/27/items/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L/Advanced%20Political%20History%20of%20Tibet%20Volume%201%20One%20Hundred%20Thousand%20Moons%20By%20Tsepon%20Wangchuk%20Deden%20Shakabpa%20Derek%20Maher%20F.%20Brill.pdf 347]</ref>}} ৰ ‘জল-ঘোঁৰা’ বছৰৰ চতুৰ্থ মাহৰ পঞ্চম দিনা সোণালী ‘নিভীক নিয়ৰ-সিংহ’ সিংহাসনত বহাই দালাই লামাক তিব্বতৰ শাসক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref name="ia902902.us.archive.org">Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa: [https://ia902902.us.archive.org/27/items/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L/Advanced%20Political%20History%20of%20Tibet%20Volume%201%20One%20Hundred%20Thousand%20Moons%20By%20Tsepon%20Wangchuk%20Deden%20Shakabpa%20Derek%20Maher%20F.%20Brill.pdf 347]</ref> ১৬৪৪ চনৰ ভিতৰত বা তাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে দালাই লামা, তেতিয়াৰ গাণ্ডেন পোড্ৰাং{{efn|the regent was: Sönam Chöpel}} আৰু গুশ্ৰী খানৰ ৰিজেণ্ট সকলোৱে এটা ৰাজপ্ৰসাদ নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>Tsepon Wangchuk Deden Shakabpa: [https://ia902902.us.archive.org/27/items/advancedpoliticalhistoryoftibetvolume1onehundredthousandmoonsbytseponwangchukded_949_L/Advanced%20Political%20History%20of%20Tibet%20Volume%201%20One%20Hundred%20Thousand%20Moons%20By%20Tsepon%20Wangchuk%20Deden%20Shakabpa%20Derek%20Maher%20F.%20Brill.pdf 350]</ref> বাহিৰৰ গঠনটো ৩ বছৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, আনহাতে ভিতৰৰ অংশ আৰু ইয়াৰ আচবাব নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হ'বলৈ ৪৫ বছৰ সময় লাগিছিল।<ref>W. D. Shakabpa, ''One hundred thousand moons'', translated with an introduction by Derek F. Maher BRILL, 2010, Vol.1, pp.&nbsp;48–9.</ref> ===আধুনিক=== ৰাজপ্ৰসাদৰ দক্ষিণ মুখাৱয়বৰ তলৰ অংশত বগা ৰং কৰা তলৰ অংশত দ্বিতীয় তিব্বতী মাহৰ ৩০ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হোৱা চেৰট্ৰেং উৎসৱৰ সময়ত তাৰা আৰু সাক্যমুনিৰ চিত্ৰ অংকন কৰা দুখন ডাঙৰ থাংকা (ধৰ্মীয় চিত্ৰ) একেলগে ওলোমাই থোৱা হৈছিল।<ref>[[Pitt Rivers Museum]] [http://web.prm.ox.ac.uk/tibet/glossary.php.html Sertreng] web.prm.ox.ac.uk [[University of Oxford]]</ref><ref>Hugh E. Richardson; Pitt Rivers Museum. [http://web.prm.ox.ac.uk/tibet/photo_BMR.6.8.5.html The Potala taken from the south] web.prm.ox.ac.uk [[University of Oxford]]</ref> ১৯৫০ চনৰ আশে-পাশে তিব্বতীসকলৰ অন্ততঃ এটা গোটৰ মাজত "পোতালা"ক কথিত ভাষাত "পোতালা শৃংগ" (Tse Potala) বা অধিক সাধাৰণতে সৰলভাৱে "শৃংগ" বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>Lowell Thomas, Jr. (1951). ''Out of this World: Across the Himalayas to Tibet''. Reprint: 1952, p. 181. Macdonald & Co., London</ref> ===চীনৰ গণৰাজ্যৰ অধীনত=== ১৯৫৯ চনত চীনৰ বিৰুদ্ধে তিব্বতী বিদ্ৰোহৰ সময়ত এই ৰাজপ্ৰসাদটোৰ ক্ষতিসাধন হয়, যেতিয়া ইয়াৰ খিৰিকীত চীনৰ গোলা নিক্ষেপ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Topping |first=Audrey |date=1979-12-09 |title=Journey to Tibet: Hidden splendors of an exiled deity |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1979/12/09/archives/journey-to-tibet-hidden-splendors-of-an-exiled-deity.html |access-date=2023-06-15 |issn=0362-4331}}</ref>{{efn|Before Chamdo Jampa Kalden was shot and taken prisoner by soldiers of the [[People's Liberation Army]], he witnessed "Chinese cannon shells began landing on Norbulingka past midnight on 19 March 1959... The sky lit up as the Chinese shells hit the Chakpori Medical College and the Potala."<ref>{{cite book|last1=Aukatsang|first1=Youdon|last2=Aukatsang|first2=Kaydor|author-link2=Kaydor Aukatsang|title=The Lion From Chamdo: Remembering a True Son of Tibet|date=2014|publisher=Mahayana Press|location=New Delhi, India|page=8|language=en}}</ref>}} ১৯৬৬ চনত সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ সময়ত ঝৌ এনলাইৰ ব্যক্তিগত হস্তক্ষেপত ৰাজপ্ৰসাদটো ৰক্ষা পৰে,<ref>{{cite web |last1=Larsen |first1=Ingrid |title=Climbing to Great Heights - The Potala Palace |url=https://www.smithsonianjourneys.org/blog/climbing-to-great-heights-the-potala-palace-180951293/ |website=smithsonianjourneys.org |access-date=8 May 2021 |date=28 October 2013 |quote=The Potala was spared at the insistence of Chairman Mao’s comrade, Zhou Enlai, who reportedly deployed his own troops to protect it.}}</ref><ref>{{cite web |title=II. Cultural Relics and Ancient Books and Records Are Well Preserved and Utilized |url=http://www.china.org.cn/e-white/2/2.2.htm |website=Govt. White Papers - china.org.cn |access-date=8 May 2021}}</ref> তেতিয়া তেওঁ চীনৰ গণৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী আছিল। তিব্বতী ইতিহাসবিদ চেৰিং ৱ'জাৰৰ মতে, এই ৰাজপ্ৰসাদত "এক লাখতকৈও অধিক ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ আৰু ঐতিহাসিক নথিপত্ৰ" আৰু "মূল্যৱান বস্তু, হস্তশিল্প, চিত্ৰকলা, দেৱালত ওলমি থকা বস্তু, মূৰ্তি আৰু প্ৰাচীন কৱচৰ অসংখ্য ভঁৰাল কোঠা" আছিল, যিবোৰ "প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে লুটপাত" হৈছিল।<ref>[[Oser]], [http://www.hrichina.org/sites/default/files/PDFs/CRF.4.2007/CRF-2007-4_Potala.pdf Decline of Potala], 2007</ref> ১৯৯৪ চনত পোতালা প্ৰাসাদ [[ইউনেস্ক’]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ==স্থাপত্য== পোতালাৰ দেৱালবোৰ ভিতৰলৈ ঢাল খাই আছে, ওপৰত পোন শাৰীকৈ সজোৱা অসংখ্য খিৰিকী, আৰু বিভিন্ন স্তৰত সমতল চাল আছে। শিলটোৰ দক্ষিণ গুৰিতে দেৱাল আৰু গেটেৰে আবৃত এটা বৃহৎ ঠাই আছে, ভিতৰত ডাঙৰ ডাঙৰ বাৰাণ্ডা আছে। কেইবাটাও শাৰী চিৰিৰে শিলটোৰ ওপৰলৈ যাব পাৰি। এই সমগ্ৰ প্ৰস্থ ৰাজপ্ৰসাদটোৱে দখল কৰি আছে। কমপ্লেক্সটোৰ কেন্দ্ৰীয় অংশটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আৰু ইয়াৰ মুকুটত সোণালী ছাতি আছে, যিটো জোখাং মন্দিৰ মঠৰ দৰেই। পোতালাৰ গভীৰ ৰঙা কেন্দ্ৰীয় অংশক "ৰঙা প্ৰাসাদ" বুলি কোৱা হয়; ইয়াত পূৰ্বৰ দালাই লামাৰ প্ৰধান হল, চেপেল আৰু মন্দিৰসমূহ আছে। ৰং: ৰঙা, বগা, হালধীয়া ৰং চূণশিলৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা পোৱা যায়।<ref name="TWDShakabpa" /> ===বগা পোতালা=== <gallery mode="packed"> File:Lhasa-Potala-66-Ostseite-2014-gje.jpg File:Palacio de Potala - 04.JPG File:Lhasa, Potala 1999 05.jpg </gallery> ===ৰঙা পোতালা=== <gallery mode="packed"> File:Lhasa, Potala 1999 11.jpg File:Potala V.jpg File:Potala Red Palace walls.jpg </gallery> === অভ্যন্তৰীণ অংশ === <gallery> File:Deatail of decoration in Potala.jpg|সজ্জাৰ সবিশেষ File:Copy of 331016571Potala original.tif|ত্ৰয়োদশ-১৪ শতিকাৰ বুদ্ধ প্ৰতিমূৰ্তিৰ প্ৰতিলিপি File:IMG 1206 Lhasa Potala.jpg|দালাই লামাৰ পূৰ্বৰ কোৱাৰ্টাৰ। সিংহাসনত থকা মূৰ্তিটোৱে [[টেনজিন গ্যাট্সো]], বৰ্তমানৰ [[দালাই লামা]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই সিংহাসনত চীনা আখৰ {{linktext|夀}}, যাৰ অৰ্থ "দীৰ্ঘ আয়ুস"। </gallery> ===মাটি=== <gallery mode="packed"> File:Potala-from-behind 07-2005.jpg|পিছফালৰ পৰা দেখা, চিং ড্ৰল চি লিঙৰ পৰা দেখা File:The quiet and peaceful park, pond, and chapel behind the Potala.jpg|পোতালাৰ পিছফালে থকা উদ্যান, পুখুৰী, আৰু মন্দিৰ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী: চীন]] [[শ্ৰেণী: চীনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী: বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] o69ugqz3fgmtjju26kudup87t6hh4pl 0 139435 634349 634014 2026-09-05T14:11:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634349 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = নৱনীতা চৌধুৰী | native_name = নৱনীতা চৌধুৰী | image = | caption = | education = [[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = সাংবাদিক, কণ্ঠশিল্পী, দূৰদৰ্শনৰ উপস্থাপক | years_active = | awards = [[অনন্যা টপ টেন এৱাৰ্ড]], ২০১৭ }} '''নৱনীতা চৌধুৰী''' বাংলাদেশৰ সৰ্ববৃহৎ বেচৰকাৰী সংস্থা [[ব্ৰাক]]ৰ এগৰাকী বাংলাদেশী সাংবাদিক, গায়িকা আৰু মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা প্ৰতিৰোধৰ পদক্ষেপৰ পৰিচালক।<ref>{{Cite web |date=2022-03-12 |title=The development aspirations of a nation cannot be fulfilled unless women are integrated within the process |url=https://www.thedailystar.net/law-our-rights/law-interview/news/the-development-aspirations-nation-cannot-be-fulfilled-unless-women-are-integrated-within-the-2981046 |access-date=2024-08-31 |website=The Daily Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-10-20 |title='Girls must be brought back to schools' |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/girls-must-be-brought-back-to-schools-2 |access-date=2024-08-31 |website=[[Prothom Alo]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chowdhury |first=Priyanka |date=2019-04-08 |title=Nobonita's rendition of 'Roop Dekhilam' video released at Bishwo Shahitto Kendro |url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/music/news/nobonitas-rendition-roop-dekhilam-video-relesased-bishwo-shahitto-kendro-1726399 |access-date=2024-08-31 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> তেওঁ ডিবিচি নিউজৰ সম্পাদিকা আৰু চেনেল ৭১ৰ টেলিভিছন টক শ্ব’ৰ আয়োজক আছিল।<ref>{{Cite web |last=Mazumdaru |first=Srinivas |date=26 October 2018 |title=Bangladesh: Beware of what you say on talk shows – DW – 10/26/2018 |url=https://www.dw.com/en/bangladesh-beware-of-what-you-say-on-talk-shows/a-46053051 |access-date=2024-08-31 |website=[[Deutsche Welle]] |language=en |quote="Famous talk show hosts like Zillur Rahman and Nobonita Chowdhury, along with their guests, may have to speak more carefully when on television, as they could be jailed for giving "false" or "misleading" information."}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-12-18 |title=BLAST holds National Conference on Rape Law Reform |url=https://www.thedailystar.net/law-our-rights/news/blast-holds-national-conference-rape-law-reform-1675459 |access-date=2024-08-31 |website=The Daily Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Learning About The Great Padma |url=https://bengal.institute/event/learning-about-the-great-padma/ |access-date=2024-08-31 |language=en}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== চৌধুৰীয়ে ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা আইন বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":0">{{Cite web |title=Nobonita Chowdhury - Director, Preventing Violence Against Women Initiative, BRAC at BRAC |url=https://theorg.com/org/brac/org-chart/nobonita-chowdhury |access-date=2024-08-31 |website=THE ORG |language=en |archive-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831035334/https://theorg.com/org/brac/org-chart/nobonita-chowdhury |url-status=dead }}</ref> লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":0" /> ==কেৰিয়াৰ== চৌধুৰীয়ে [[ভোৰেৰ কাগজ]]ত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /> ২০০০ চনলৈকে তেওঁ তাত কাম কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত [[একুশ্বে টেলিভিছন]]ত যোগদান কৰিছিল।<ref name=":1" /> তেওঁ বিটোপি, বিবিচি ৱৰ্ল্ড চাৰ্ভিচেছ, [[আইচ টুডে]]ৰ প্ৰকাশক আইচ মিডিয়া লিমিটেড আৰু ৰবি এক্সিয়াটা লিমিটেডৰ বাবে কাম কৰিছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=Nobonita Chowdhury |url=https://www.linkedin.com/in/nobonita-chowdhury-213767ab/?originalSubdomain=uk |access-date=30 August 2024 |website=[[LinkedIn]]}}</ref> চৌধুৰীয়ে ২০১৬ চনৰ ঢাকা লিট ফেষ্টত জুডো শ্বেশ্বে জুডো নামৰ এটা পেনেলৰ আঁত ধৰে য’ত বাঙালী মুছলমান পৰিচয় আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Sarker |first=Saqib |date=20 November 2016 |title=Juddho Sheshe Juddho |url=https://www.dhakatribune.com/feature/10178/juddho-sheshe-juddho |access-date=30 August 2024 |work=[[Dhaka Tribune]]}}</ref> ২০১৭ চনত চৌধুৰীক [[অনন্যা টপ টেন এৱাৰ্ড]]ৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref name=":0" /> চৌধুৰীয়ে ২০১৯ চনত [[ব্ৰাক]]ত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা প্ৰতিৰোধৰ পদক্ষেপৰ পৰিচালক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু ডিবিচি নিউজ এৰি দিয়ে।<ref name=":1" /> [[ভাৰত]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা ফেচবুক দক্ষিণ এছিয়া সুৰক্ষা সন্মিলন-২০১৯ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 November 2019 |title=Actress Mithila now in New Delhi |url=https://www.daily-sun.com/post/440815 |access-date=2024-08-31 |website=Daily Sun |language=en |archivedate=2024-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240831035334/https://www.daily-sun.com/post/440815 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ''মাষ্টাৰমাইণ্ড ফেমিলি বাংলাদেশ''ৰ বাংলাদেশী সংস্কৰণ [[মাষ্টাৰমাইণ্ড (ব্ৰিটিছ গেম শ্ব’)]]ৰ আয়োজক আছিল।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 October 2019 |title='Mastermind Family Bangladesh' on Duronto TV |url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/430872/%E2%80%98Mastermind-Family-Bangladesh%E2%80%99-on-Duronto-TV |access-date=2024-08-31 |website=Daily Sun |language=en |archivedate=2024-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240831035334/https://www.daily-sun.com/printversion/details/430872/%E2%80%98Mastermind-Family-Bangladesh%E2%80%99-on-Duronto-TV |deadurl=yes }}</ref> চৌধুৰী বাংলাদেশ নাৰী সাংবাদিক কেন্দ্ৰ (এ চেণ্টাৰ ফৰ উইমেন জাৰ্নেলিষ্ট, বাংলাদেশ)ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতিৰ সদস্য।<ref>{{Cite web |title=Bangladesh Nari Sangbadik Kendra |url=https://womenjournalistbd.com/executive_committee |access-date=2024-08-31 |website=womenjournalistbd.com |archivedate=2024-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240831035336/https://womenjournalistbd.com/executive_committee |deadurl=yes }}</ref> বংগ শিল্পালয়ৰ ''প্ৰাণেৰ খেলা'' অনুষ্ঠানত তেওঁ গীত গাইছিল।<ref>{{Cite web |title=Nobonita, Mohitosh to perform at 'Praner Khela' |url=https://businesspostbd.com/show-biz/nobonita-mohitosh-to-perform-at-praner-khela-2022-12-01 |access-date=2024-08-31 |website=businesspostbd.com |language=en}}</ref> তেওঁ বেংগল ফাউণ্ডেশ্যনৰ সৈতে ছং অৱ থ্ৰী মহাজনছ নামৰ এটা এলবাম মুকলি কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 September 2023 |title=নবনীতা চৌধুৰীৰ কণ্ঠে তিন মহাজনেৰ গান |url=https://www.ittefaq.com.bd/659861/%E0%A6%A8%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A6%BE-%E0%A6%9A%E0%A7%8C%E0%A6%A7%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%A3%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A7%87-%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%AE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8 |access-date=30 August 2024 |work=[[The Daily Ittefaq]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=প্ৰশংসায় ভাসছেন নবনীতা চৌধুৰী |url=https://www.dailyjanakantha.com/entertainment/news/698899 |access-date=2024-08-31 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=en}}</ref> প্ৰধানমন্ত্ৰী [[শ্বেখ হাছিনা]]ৰ পদত্যাগ আৰু [[আৱামী লীগ]] চৰকাৰৰ পতনৰ পিছত অধিবক্তা গাজী এম এইচ তামিমে ২০২৪ চনৰ ২৯ আগষ্টত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণৰ তদন্তকাৰী শাখা তদন্ত সংস্থা-আইচিটিবিডিত শ্বেখ হাছিনা আৰু চৌধুৰীকে ধৰি ৩২ জন সাংবাদিকৰ বিৰুদ্ধে গণহত্যাৰ অভিযোগ দাখিল কৰে।<ref>{{Cite news |date=29 August 2024 |title=Complaint filed with ICT against 52 including Hasina, 32 journos over genocide |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/356551/complaint-filed-with-ict-against-52-including |access-date=30 August 2024 |work=[[Dhaka Tribune]]}}</ref> ৰিপ’ৰ্টাৰ্ছ উইদাউট বৰ্ডাৰে এই গোচৰ দাখিল কৰাটো গৰিহণা দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=2024-08-30 |title=Bangladesh: RSF condemns the outrageous charges of crimes against humanity brought against at least 25 journalists {{!}} RSF |url=https://rsf.org/en/bangladesh-rsf-condemns-outrageous-charges-crimes-against-humanity-brought-against-least-25 |access-date=2024-08-31 |website=rsf.org |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== চৌধুৰীৰ ভগ্নী নিৰুপমা ৰহমান এগৰাকী গায়িকা।<ref name=":2">{{Cite web |last=Shomoyeeta |first=Shreya |date=2021-04-07 |title=Welcoming Spring |url=https://www.thedailystar.net/showbiz/news/welcoming-spring-2073537 |access-date=2024-08-31 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> দুয়োগৰাকী ভগ্নীয়ে সৰু কালৰপৰাই সংগীতৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref name=":2" /> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]] ndtj3s0a0lppmxk917g1rah0y6hxww1 0 139438 634401 634035 2026-09-05T21:28:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 12 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634401 wikitext text/x-wiki [[File:Sculpture of hasta mudras at Indira Gandhi International Airport.jpg|thumb|right|350px|[[বিশ্ব বেংক]]ৰ মতে, ভাৰতৰ মুঠ শ্ৰমিক শক্তিৰ সংখ্যা ৬১৭.৬ নিযুত। এই ক্ষেত্ৰত ভাৰত [[চীন]]ৰ পিছত দ্বিতীয় স্থানত আছিল। নিবনুৱাৰ হাৰ ৬.১ শতাংশ আছিল আৰু ৯৩.৪ শতাংশ শ্ৰমিক কোনো [[শ্ৰমিক সংঘ]]ৰ সদস্য নাছিল। গড় মাহিলী আয় ৪৪০ আমেৰিকান ডলাৰ আৰু গড় কৰ্মসপ্তাহ আছিল ৪০ ঘণ্টা।<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=IN|title=Labor force, total - India | Data}}</ref>]] [[File:Deaths from Karoshi.png|thumb|400px|২০১৬ চনত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] আৰু [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ই যৌথভাৱে কৰা অধ্যয়নৰ আধাৰত প্ৰতি ১,০০,০০০ জন লোকৰ বিপৰীতে দীঘলীয়া কৰ্মসময়ৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ সংখ্যা।<ref>{{cite web | url=https://who-ilo-joint-estimates.shinyapps.io/OccupationalBurdenOfDisease/ | title=Occupational Burden of Disease Application }}</ref>]] [[ভাৰত]]ত শ্ৰম আৰু নিয়োগ সম্পৰ্কীয় আইনসমূহক সাধাৰণতে "ঔদ্যোগিক আইন" হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web |last=Bhasin |first=Lalit |date=24 August 2007 |title=Labour And Employment Laws Of India |url=https://www.mondaq.com/india/employee-rights-labour-relations/50440/labour-and-employment-laws-of-india |url-status=live |access-date=2026-06-02 |website=[www.mondaq.com](http://www.mondaq.com) |language=en}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাজনৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰতৰ বহুতো শ্ৰম আইন সীমিত ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। কিছুমান আইন কেৱল ২০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা কাৰখানাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য, কিছুমান কেৱল নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য আৰু কিছুমান আইনৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰত চৰকাৰ]] বা [[ভাৰতৰ ৰাজ্য চৰকাৰসমূহ|ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে]] নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগ বা ক্ষেত্ৰত সেই আইন প্ৰয়োগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে। ভাৰতত একক আৰু কেন্দ্ৰীভূত শ্ৰম আইন-ব্যৱস্থা নাই। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত শ্ৰমক [[সমৱৰ্তী তালিকা]]ৰ বিষয় হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ দুয়োটাই শ্ৰম সম্পৰ্কীয় আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে। সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীৰ সমৱৰ্তী তালিকাত ২২, ২৩ আৰু ২৪ নং প্ৰৱেশ আৰু সংবিধানৰ ২৪৬ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত এই ক্ষমতা নিৰ্ধাৰিত হৈছে। শ্ৰম সম্পৰ্কীয় বিষয়ত সাংবিধানিক ক্ষমতা বিভাজনৰ ফলত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য দুয়োখন চৰকাৰে শ্ৰম আৰু নিয়োগ সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন [[আইন]] প্ৰণয়ন কৰিছে। ভাৰতৰ শ্ৰম আইনসমূহ [[ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসন]]ৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।<ref name=":0" /> [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা|স্বাধীনতাৰ]] পূৰ্বৰ আইনসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ নিয়োগকৰ্তাসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা।<ref name=":0" /> স্বাধীনতাৰ পিছত অধিকাংশ শ্ৰম আইন সংশোধন কৰি অধিক ন্যায়সংগত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হয়। শেহতীয়ালৈকে ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনসমূহ ৪০টাতকৈ অধিক পৃথক [[সংসদীয় আইন]]ত বিভক্ত হৈ আছিল। [[ভাৰতৰ সংসদ]]ে ২০১৯ আৰু ২০২০ চনত চাৰিখন শ্ৰম সংহিতা প্ৰণয়ন কৰে। এই চাৰিখন সংহিতাই ২৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2021-03-29|title=Summary of Labour Codes 2020|url=https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|access-date=2021-03-29|website=Labour Codes 2020|language=en-US|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414235338/https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|url-status=dead}}</ref> এই সংহিতাসমূহ হৈছে [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]], [[সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০]], [[বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]] আৰু [[মজুৰি সংহিতা, ২০১৯]]। নতুন সংহিতাসমূহ ২১ নৱেম্বৰ ২০২৫ৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{Cite news |date=2026-05-09 |title=Labour law overhaul done: Centre notifies rules for all 4 labour codes; new wage, social security norms kick in |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/labour-law-overhaul-done-centre-notifies-rules-for-all-4-labour-codes-new-wage-social-security-norms-kick-in/articleshow/130975018.cms |access-date=2026-06-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[ভাৰতৰ প্ৰেছ তথ্য ব্যুৰো|প্ৰেছ তথ্য ব্যুৰো]]ই এই ৰূপায়ণক এক "ঐতিহাসিক সংস্কাৰ" হিচাপে অভিহিত কৰিছে, যিয়ে নিয়ম-অনুসৰণ সৰল কৰে, পুৰণি বিধানসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰে আৰু শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণ সুৰক্ষিত কৰি ব্যৱসায় কৰাটো সহজ কৰাৰ বাবে এক সৰল আৰু দক্ষ কাঠামো সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite web |title=India’s Labour Reforms: Simplification, Security, and Sustainable Growth |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524&reg=3&lang=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260504055226/https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524&reg=3&lang=2 |archive-date=2026-05-04 |access-date=2026-06-02 |website=[www.pib.gov.in](http://www.pib.gov.in)}}</ref> {{Labor|all}} ==ইতিহাস== ভাৰতীয় শ্ৰম আইন [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]] আৰু স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে চলা [[অসহযোগ আৰু সত্যাগ্ৰহ আন্দোলন|নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধ আন্দোলন]]সমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ সময়ত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ, শ্ৰমিক সংঘ আৰু [[সংঘ গঠনৰ স্বাধীনতা]] বিভিন্ন আইনৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল। * [[ভাৰতীয় দাসত্ব আইন, ১৮৪৩]] * [[সমাজ পঞ্জীয়ন আইন, ১৮৬০]] * [[সমবায় সমিতি আইন, ১৯১২]] * [[ভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬]]<ref>{{cite web |title=Industrial Acts and Legislations: Trade Unions Act |url=https://archive.india.gov.in/business/legal_aspects/trade_unions.php |website=Business - India |publisher=Government of India |access-date=21 January 2020 |archive-date=9 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809130354/http://www.archive.india.gov.in/business/legal_aspects/trade_unions.php |url-status=dead }}</ref> * [[বাণিজ্যিক বিবাদ আইন, ১৯২৯]]<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Tirthankar |title=Law and the Economy in Colonial India |date=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226387789 |page=118 |url=https://books.google.com/books?id=fb7VDAAAQBAJ&q=working+time+laws+india+history&pg=PA201}}</ref> উন্নত কৰ্মপৰিস্থিতিৰ দাবী কৰা শ্ৰমিক আৰু ধৰ্মঘটৰ জৰিয়তে দাবী উত্থাপন কৰা শ্ৰমিক সংঘসমূহক প্ৰায়ে কঠোৰ আৰু হিংসাত্মকভাৱে দমন কৰা হৈছিল। ১৯৪৭ চনত স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত ১৯৫০ চনৰ [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত শ্ৰমিকৰ কেইবাটাও মৌলিক অধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত শ্ৰমিক সংঘত যোগদান আৰু তাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকলাপ চলোৱাৰ অধিকাৰ, কৰ্মক্ষেত্ৰত সমতাৰ নীতি আৰু উপযুক্ত কৰ্মপৰিস্থিতিৰ সৈতে জীৱন-ধাৰণযোগ্য মজুৰি প্ৰদানৰ লক্ষ্য বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। * [[১৯২১ বাকিংহাম আৰু কাৰ্নেটিক মিল ধৰ্মঘট]] * [[১৯২৬ বিনী মিল ধৰ্মঘট]] * [[১৯২৮ দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰে'লৱে ধৰ্মঘট]] * [[মীৰাট ষড়যন্ত্ৰ গোচৰ]] (১৯২৯) * [[১৯৭৪ চনৰ ভাৰতীয় ৰে'ল ধৰ্মঘট]] * [[মহান বোম্বে বস্ত্ৰ ধৰ্মঘট]] (১৯৮২) * [[কেৰালাৰ হৰতাল, ২০১২]] ==সাংবিধানিক অধিকাৰ== {{main|ভাৰতৰ সংবিধান}} {{Wikisource|Constitution of India}} ১৯৫০ চনৰ [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ ১৪–১৬, ১৯(১)(গ), ২৩–২৪, ৩৮ আৰু ৪১–৪৩ক অনুচ্ছেদত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত বিধান আছে। ১৪ নং অনুচ্ছেদত আইনৰ দৃষ্টিত সকলো ব্যক্তি সমান বুলি কোৱা হৈছে। ১৫ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই নাগৰিকৰ মাজত বৈষম্য নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু ১৬ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰৰ অধীনত নিয়োগ বা পদ লাভৰ ক্ষেত্ৰত "সুযোগৰ সমতা"ৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। ১৯(১)(গ) অনুচ্ছেদে সকলো ব্যক্তিক "সংঘ বা সংস্থা গঠন" কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ২৩ নং অনুচ্ছেদে মানৱ সৰবৰাহ আৰু [[বাধ্যতামূলক শ্ৰম]] নিষিদ্ধ কৰিছে আৰু ২৪ নং অনুচ্ছেদে ১৪ বছৰৰ তলৰ শিশুক কাৰখানা, খনি বা "অন্য কোনো বিপজ্জনক নিয়োগ"ত কাম কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। ৩৮–৩৯ আৰু ৪১–৪৩ক অনুচ্ছেদ অৱশ্যে সংবিধানৰ চতুৰ্থ ভাগত থকা আন নিৰ্দেশাত্মক নীতিৰ দৰে আদালতৰ জৰিয়তে প্ৰত্যক্ষভাৱে বলবৎ কৰিব নোৱাৰি। এই বিধানসমূহে ৰাষ্ট্ৰই আইন প্ৰণয়নৰ সময়ত এই নীতিসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ এক লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref>Constitution of India, article 37</ref> এই নীতিসমূহ আদালতৰ জৰিয়তে বলবৎ কৰিব নোৱাৰাৰ মূল যুক্তি আছিল যে গণতান্ত্ৰিকভাৱে দায়বদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক এই নীতিসমূহ ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত স্বাধীনতা দিয়া উচিত, কাৰণ ইয়াৰ বাবে সাধাৰণ কৰৰপৰা যথেষ্ট চৰকাৰী ব্যয়ৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে। অৱশ্যে পৰৱৰ্তী সময়ত এই দৃষ্টিভংগী বিতৰ্কিত হৈছে। ৩৮(১) অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই "জনসাধাৰণৰ কল্যাণ সাধন" কৰাৰ বাবে চেষ্টা কৰিব লাগে আৰু সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়ে ৰাষ্ট্ৰীয় জীৱনৰ সকলো প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰভাবিত কৰা এক সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে। ৩৮(২) অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই [[আয় বৈষম্য]] আৰু বিভিন্ন সামাজিক অৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সৃষ্টি হোৱা বৈষম্য হ্ৰাস কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে। ৪১ নং অনুচ্ছেদে এক "[[কৰ্মৰ অধিকাৰ]]"ৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, যাক [[ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫]]ৰ জৰিয়তে বাস্তৱায়িত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে। ৪২ নং অনুচ্ছেদে ৰাষ্ট্ৰক "ন্যায়সংগত আৰু মানৱীয় কৰ্মপৰিস্থিতি আৰু মাতৃত্বকালীন সাহায্য"ৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ কয়। ৪৩ নং অনুচ্ছেদত শ্ৰমিকৰ [[জীৱন-ধাৰণযোগ্য মজুৰি]] আৰু "উপযুক্ত জীৱন-ধাৰণৰ মান নিশ্চিত কৰা কৰ্মপৰিস্থিতি"ৰ অধিকাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৭৬ চনত [[ভাৰতৰ সংবিধানৰ বিয়াল্লিছতম সংশোধন]]ৰ জৰিয়তে সংযোজিত ৪৩ক অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই "উদ্যোগ পৰিচালনাত শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত" কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়ন কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="ReferenceA">See [[Constitution (Forty-second Amendment) Act 1976]] s 9</ref> ==চুক্তি আৰু অধিকাৰ== {{slavery}} ===সুৰক্ষাৰ পৰিসৰ=== {{See also|ভাৰতত কৰ|ভাৰতত শ্ৰম}} ভাৰতীয় শ্ৰম আইনে "সংগঠিত" আৰু "অসংগঠিত" খণ্ডত কাম কৰা লোকৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰে।{{citation needed|date=May 2014}} আইনসমূহত কোনবোৰ খণ্ডত সেইবোৰ প্ৰযোজ্য হ'ব সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা থাকে। এই নিৰ্দিষ্ট খণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত নোহোৱা লোকৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ [[ভাৰতীয় চুক্তি আইন|চুক্তি আইন]] প্ৰযোজ্য হয়।{{citation needed|date=May 2014}} ১৯৪৭ চনৰ [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন]]ৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ শ্ৰম আইনসমূহত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আহিছিল।<ref>{{cite web|title=Industrial Disputes Act, 1947|url=http://nyaaya.in/law/263/the-industrial-disputes-act-1947/|website=nyaaya.in|access-date=16 March 2017|archive-date=16 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316205412/http://nyaaya.in/law/263/the-industrial-disputes-act-1947/|url-status=dead|archivedate=16 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170316205412/http://nyaaya.in/law/263/the-industrial-disputes-act-1947/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত আৰু ৪৫খন ৰাষ্ট্ৰীয় আইনে ১৯৪৮ চনৰ আইনখনৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি বা তাৰ সৈতে আন্তঃসম্পৰ্ক স্থাপন কৰে আৰু প্ৰায় ২০০খন ৰাজ্যিক আইনে শ্ৰমিক আৰু কোম্পানীৰ মাজৰ সম্পৰ্ক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই আইনসমূহে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন দিশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, কোম্পানীয়ে ৬খন উপস্থিতিৰ নথি, অতিৰিক্ত সময়ৰ মজুৰিৰ ১০টা পৃথক হিচাপ আৰু ৫প্ৰকাৰৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদন ৰাখিব লাগিছিল। শ্ৰম আইনৰ পৰিসৰ শ্ৰমিকৰ শৌচাগাৰত থকা প্ৰস্ৰাৱাগাৰৰ উচ্চতা নিৰ্ধাৰণ কৰাৰপৰা আৰম্ভ কৰি কৰ্মস্থান কিমান সঘনাই চূণকাম কৰিব লাগে তাতো বিস্তৃত আছিল।<ref>Mehul Srivastava, [https://web.archive.org/web/20110117123730/http://www.businessweek.com/magazine/content/11_04/b4212013616117.htm India Labour Laws] Bloomberg Businessweek</ref> পৰিদৰ্শকসকলে যিকোনো সময়তে কৰ্মস্থান পৰীক্ষা কৰি আইন আৰু নিয়ম উলংঘনৰ বাবে জৰিমনা আৰোপ কৰিব পাৰিছিল।{{citation needed|date=June 2024}} ===নিয়োগ চুক্তি=== {{See also|নিয়োগ চুক্তি}} ভাৰতত নিয়ন্ত্ৰিত নিয়োগ চুক্তিসমূহৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ যথেষ্ট হস্তক্ষেপ দেখা যায়, যিটো বহু উন্নত দেশত তুলনামূলকভাৱে বিৰল।{{Citation needed|date=October 2025}} [[ঔদ্যোগিক নিয়োগ (স্থায়ী আদেশ) আইন, ১৯৪৬]] অনুসৰি নিয়োগকৰ্তাই কৰ্মঘণ্টা, ছুটী, উৎপাদনশীলতাৰ লক্ষ্য, বৰ্খাস্ত কৰাৰ পদ্ধতি আৰু শ্ৰমিকৰ শ্ৰেণীবিভাজন আদি চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰদ্বাৰা অনুমোদিত নিয়মত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে। নিয়োগ চুক্তিত উপযুক্ত গোপনীয়তা, তথ্য প্ৰকাশ নকৰাৰ চুক্তি (NDA) আৰু প্ৰতিযোগিতা-নিষেধাজ্ঞা (NCC)ৰ দফাও থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Nomani|first=M.Z.M.|title=Synergy of Trade Secret Legislations, Competition Laws and Innovation Protection Statutes under Emerging Intellectual Property Rights Regime: A Comparative and Indo-U.S. Perspective|publisher=Amity University Press: NOIDA|year=2012|editor1=Dominic Keating|location=NOIDA|pages=63–79}}</ref> এইবোৰৰ মূল [[সাধাৰণ আইন]]ৰ অধীনত বাণিজ্যিক গোপনীয়তা সম্পৰ্কীয় আইনত আছে।<ref>{{Cite journal|last=Nomani|first=M.Z.M. & Hussain Z.|date=2020|title=Ecological Nuisance and Common Law Environmentalism: Relevance and Revival in Combating Environmental Pollution in India|url=https://doi.org/10.5373/JARDCS/V12SP5/20201874|journal=Journal of Advanced Research in Dynamical & Control Systems|volume=12|issue=5|pages=1197–1204|doi=10.5373/JARDCS/V12SP5/20201874|s2cid=225802893|url-access=subscription}}</ref> লগতে [[বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইন]]ৰ সৈতেও ইয়াৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{Cite journal|last=Nomani|first=M.Z.M.|date=2011|title=Intellection of Trade Secret and Innovation Laws in India|journal=Journal of Intellectual Property Rights|volume=16|issue=4|pages=341–350}}</ref> এনে চুক্তিত কোন ধৰণৰ তথ্য প্ৰকাশ পাব পাৰে, সেই তথ্য কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু চাকৰি শেষ হোৱাৰ পিছত তথ্য প্ৰকাশৰ ওপৰত কি সীমাবদ্ধতা থাকিব সেইবোৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। [[চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক (নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিলুপ্তি) আইন, ১৯৭০]]ৰ উদ্দেশ্য হৈছে চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিকৰ নিয়োগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু তেওঁলোকক প্ৰত্যক্ষভাৱে নিয়োজিত শ্ৰমিকৰ সৈতে সমতুল্য সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা।<ref name="gupta"/> মহিলাসকলক এতিয়া নিশাৰ পালিতো কাম কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে, অৰ্থাৎ নিশা ১০ বজাৰপৰা পুৱা ৬ বজালৈ।<ref name="gupta"/> 'ল্যাটিন ভাষাৰ dies non' শব্দটো চৰকাৰী আৰু ঔদ্যোগিক ক্ষেত্ৰৰ শাস্তিমূলক কৰ্তৃপক্ষই কৰ্মচাৰীৰ "অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতি" বুজাবলৈ বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ মুখ্য অভিযন্তা আৰ. পি. ছাক্সেনাৰ মতে, dies-non হৈছে এনে এক সময়কাল যিটো সেৱাৰ কাল হিচাপে গণনা কৰা নহয় আৰু সেৱাৰ বিচ্ছেদ হিচাপেও গণ্য কৰা নহয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.iricen.gov.in/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=957 |title=Indian Railways Institute of Civil Engineering |access-date=2 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100409094915/http://www.iricen.gov.in/modules.php?name=forums |archive-date=9 April 2010 |url-status=dead |archivedate=9 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409094915/http://www.iricen.gov.in/modules.php?name=forums |deadurl=yes }}</ref> কোনো ব্যক্তিক dies-non হিচাপে চিহ্নিত কৰিব পাৰি যদি তেওঁ— * উপযুক্ত অনুমতি অবিহনে অনুপস্থিত থাকে * কৰ্তব্যৰত অৱস্থাত উপযুক্ত অনুমতি অবিহনে কৰ্মস্থান এৰি যায় * কাৰ্যালয়ত উপস্থিত থাকিও কৰ্তব্য পালন কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে এনে ইচ্ছাকৃত আৰু অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত ছুটী অনুমোদনকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কাম নকৰা দিনসমূহক "dies non" হিচাপে গণ্য কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে। ইয়াৰ ভিত্তি হৈছে "কাম নাই, মজুৰি নাই" নীতি। এনে সিদ্ধান্তৰ ফলত সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে সক্ষম কৰ্তৃপক্ষই গ্ৰহণ কৰিব পৰা আন ব্যৱস্থাত কোনো বাধা নপৰে।<ref>Rule 62, P&T manual Vol III, Government of India</ref> ভাৰতৰ বেংকিং খণ্ডতো "কাম নাই, মজুৰি নাই" নীতি বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়।<ref>C. Krishnamurthi. ''Dies Non (No Work No Pay) in Banking Industry'' {{ISBN|978-81-8387-226-3}}</ref> অন্যান্য উৎপাদন উদ্যোগ আৰু ৰে'ল, ডাক আৰু দূৰসংযোগৰ দৰে বৃহৎ সেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও শ্ৰমিকৰ অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতি হ্ৰাস কৰিবলৈ এই নীতি প্ৰয়োগ কৰে। 'উদ্যোগ' শব্দটোৱে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সহযোগিতামূলক প্ৰচেষ্টাৰে উৎপাদিত সামগ্ৰী আৰু সেৱা বিক্ৰীৰ সৈতে জড়িত এক চুক্তিমূলক সম্পৰ্কক বুজায়। এই চুক্তি আৰু সামগ্ৰী বা সেৱা উৎপাদনত প্ৰচেষ্টা চলোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তাই কৰ্মচাৰীৰ ওপৰত বিভিন্ন কৰ্তব্য আৰু দায়িত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাই প্ৰদান কৰা সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি, নিয়োগকৰ্তাই নিৰ্ধাৰণ কৰা স্থান আৰু সময়ত সেৱা আগবঢ়োৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ বিনিময়ত নিয়োগকৰ্তাই সম্পাদিত কামৰ বাবে বা নিয়োগ চুক্তি পূৰণ কৰাৰ বাবে মজুৰি দিবলৈ বাধ্য। কৰ্তব্যৰ ভিতৰত সাধাৰণ, সহায়ক, অতিৰিক্ত আৰু জৰুৰী কৰ্তব্য থাকিব পাৰে। নিয়োগ চুক্তি অনুসৰি কাম সম্পূৰ্ণ নকৰিলে বা নিৰ্ধাৰিত কাম সম্পাদন নকৰিলে "কাম নাই, মজুৰি নাই" নীতি প্ৰযোজ্য হয়। ২০২১ চনৰ শ্ৰম আইন সংস্কাৰৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত পালিৰ সময়তকৈ ১৫ মিনিটতকৈ অধিক সময় কাম কৰা কৰ্মচাৰীক অতিৰিক্ত সময়ৰ মজুৰি দিয়াৰ ব্যৱস্থা অনুমোদন কৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থা ১ এপ্ৰিল ২০২১ৰপৰা প্ৰযোজ্য হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ===মজুৰি নিয়ন্ত্ৰণ=== {{See also|ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮|মজুৰি সংহিতা, ২০১৯|ন্যূনতম মজুৰি}} [[মজুৰি প্ৰদান আইন, ১৯৩৬]] অনুসৰি কৰ্মচাৰীয়ে সময়মতে আৰু কোনো অননুমোদিত কৰ্তনৰ অবিহনে মজুৰি লাভ কৰিব লাগে। ৬ নং ধাৰাত মজুৰি সামগ্ৰীৰ ৰূপত নহয়, ধনৰ ৰূপত প্ৰদান কৰাৰ কথা কোৱা হৈছে। আইনখনত নিয়োগকৰ্তাই কৰ্মচাৰীক মজুৰি দিয়াৰ আগতে কেন্দ্ৰীয় বা ৰাজ্য চৰকাৰক দিবলগীয়া কৰৰ ধন কৰ্তন কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/625/Payment%20of%20Wages%20Act%201936.pdf|title=Payment of Wages Act 1936|access-date=21 January 2019}}</ref> [[ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮]]ত ইয়াৰ অধীনত অহা বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক খণ্ডৰ বাবে মজুৰিৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। এই আইন সকলো শ্ৰমিকৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নাছিল। কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰক কামৰ ধৰণ আৰু স্থান অনুসৰি মজুৰি নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষমতা দিয়া হৈছিল। কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত দৈনিক মজুৰিৰ হাৰ ১৪৩ টকাৰপৰা ১,১২০ টকালৈকে আছিল।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/minimum_wages_act_1948.pdf|title=Minimum Wages Act 1948|access-date=21 January 2019|archive-date=14 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114022840/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/minimum_wages_act_1948.pdf|url-status=dead|archivedate=14 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141114022840/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/minimum_wages_act_1948.pdf|deadurl=yes}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ নিজা ন্যূনতম মজুৰিৰ তালিকা আছিল। [[গ্ৰেচুইটি প্ৰদান আইন, ১৯৭২]] ১০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰযোজ্য হৈছিল। কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি ত্যাগ বা অৱসৰ লোৱাৰ সময়ত গ্ৰেচুইটি লাভ কৰিব পাৰে। ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতিটো সম্পূৰ্ণ সেৱা বছৰৰ বাবে ১৫ দিনৰ মজুৰিৰ সমান হাৰত গ্ৰেচুইটি প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল, সৰ্বাধিক ২০ লাখ টকা পৰ্যন্ত।<ref>{{cite web|url=http://www.legalissuesforngos.org/main/other/Gratuity%20Act.pdf|title=Payment of Gratuity Act, Gratuity Act 1972|access-date=21 January 2019|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305205459/http://www.legalissuesforngos.org/main/other/Gratuity%20Act.pdf|url-status=dead|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305205459/http://www.legalissuesforngos.org/main/other/Gratuity%20Act.pdf|deadurl=yes}}</ref> [[বোনাছ প্ৰদান আইন, ১৯৬৫]] ২০ জনতকৈ অধিক লোক থকা উদ্যোগত প্ৰযোজ্য হৈছিল আৰু উৎপাদনশীলতাৰ ভিত্তিত লাভৰপৰা বোনাছ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ন্যূনতম বোনাছৰ হাৰ ৮.৩৩ শতাংশ আছিল।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/payment_of_bonus_act_1965.pdf|title=Payment of Bonus Act 1965|access-date=21 January 2019|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021010045/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/payment_of_bonus_act_1965.pdf|url-status=dead|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021010045/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/payment_of_bonus_act_1965.pdf|deadurl=yes}}</ref> [[সাপ্তাহিক বন্ধ আইন, ১৯৪২]]<ref>{{Cite web| title=Weekly holidays act | year=1942 | url=http://vikaspedia.in/social-welfare/unorganised-sector-1/weekly-holidays-act-1942 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150612072711/http://vikaspedia.in/social-welfare/unorganised-sector-1/weekly-holidays-act-1942 | archive-date=2015-06-12}}</ref> [[বিড়ি আৰু ছিগাৰেট শ্ৰমিক আইন, ১৯৬৬]]<ref>{{Cite web| url=http://labour.bih.nic.in/acts/beedi-and-cigar-workers-act-1966.pdf | title=The Beedi and Cigar Workers (conditions of employment) act | year=1966 | access-date=9 August 2018 | archive-date=21 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180921110557/http://labour.bih.nic.in/Acts/Beedi-and-Cigar-Workers-Act-1966.pdf | url-status=dead}}</ref> ===স্বাস্থ্য আৰু সুৰক্ষা=== [[শ্ৰমিক ক্ষতিপূৰণ আইন, ১৯২৩]] অনুসৰি কৰ্মৰত অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা শ্ৰমিকক ক্ষতিপূৰণ দিব লাগে আৰু মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ভৰশীল ব্যক্তিসকলক সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/forms_procedures/procedure07_workmens_compensation_act_1923.pdf|title=Workmen's Compensation Act 1923|access-date=21 January 2019|archive-date=10 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010180106/http://pblabour.gov.in/pdf/forms_procedures/procedure07_workmens_compensation_act_1923.pdf|url-status=dead|archivedate=10 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010180106/http://pblabour.gov.in/pdf/forms_procedures/procedure07_workmens_compensation_act_1923.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Social Security in India|publisher=The Government of India|year=2010|url=http://labour.nic.in/annrep/annrep0304/english/chapter06.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131102706/http://labour.nic.in/annrep/annrep0304/english/chapter06.pdf|archive-date=31 January 2012|df=dmy-all}}</ref> * [[কাৰখানা আইন, ১৯৪৮]], যিয়ে কাৰখানাৰ সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় পূৰ্বৰ আইনসমূহ একত্ৰিত কৰিছিল; ২০২০ চনত ইয়াক প্ৰতিষ্থাপন কৰা হয়। * [[পেছাগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]] * [[কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতন (প্ৰতিৰোধ, নিষেধ আৰু প্ৰতিকাৰ) আইন, ২০১৩]], যিয়ে কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতনৰপৰা সুৰক্ষা আৰু অভিযোগ দাখিলৰ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ===পেঞ্চন আৰু বীমা=== {{main|ভাৰতত পেঞ্চন|সামাজিক বীমা}} [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ বিধান আইন, ১৯৫২]] (২০২০ চনত বাতিল)ৰ অধীনত [[ভাৰতৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংগঠন]] গঠন কৰা হৈছিল। ই সংগঠিত খণ্ডৰ কৰ্মশক্তিৰ বৃদ্ধাৱস্থাৰ আৰ্থিক সুৰক্ষাৰ বাবে পেঞ্চন আৰু ভৱিষ্যনিধি ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে। এই ব্যৱস্থাত কৰ্মচাৰী আৰু নিয়োগকৰ্তাই মজুৰিৰ সাধাৰণতে ১০–১২ শতাংশ পৰ্যন্ত অৱদান আগবঢ়ায়। অৱসৰৰ পিছত কৰ্মচাৰীয়ে পেঞ্চন লাভ কৰিব পাৰে।<ref>[http://epfindia.nic.in/EPFAct1952.pdf Employees Provident Fund and Miscellaneous Provisions Act 1952] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021115053/http://epfindia.nic.in/EPFAct1952.pdf |date=21 October 2012 }}</ref> * [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় বৃদ্ধ পেঞ্চন আঁচনি]] * [[ৰাষ্ট্ৰীয় পেঞ্চন আঁচনি]] * [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা ভৱিষ্যনিধি]] [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা]] ব্যৱস্থাই স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক সুৰক্ষা বীমা প্ৰদান কৰে। ইয়াক [[কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা আইন, ১৯৪৮]]ৰ অধীনত গঠন কৰা হৈছিল।<ref>See [http://www.esickar.gov.in/esi_act.pdf Employees' State Insurance Act 1948] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521031602/http://www.esickar.gov.in/esi_act.pdf |date=21 May 2014 }}</ref> [[অসংগঠিত শ্ৰমিক সামাজিক সুৰক্ষা আইন, ২০০৮]] (২০২০ চনত বাতিল)ৰ উদ্দেশ্য আছিল অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে জীৱন আৰু অক্ষমতা সুবিধা, স্বাস্থ্য আৰু মাতৃত্বকালীন সুবিধা আৰু বৃদ্ধাৱস্থাৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। "অসংগঠিত শ্ৰমিক"ৰ ভিতৰত ঘৰতে কাম কৰা শ্ৰমিক, স্ব-নিয়োজিত শ্ৰমিক আৰু দৈনিক মজুৰিৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে [[ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা ব'ৰ্ড]]ৰ জৰিয়তে কল্যাণমূলক আঁচনি প্ৰস্তুত কৰাৰ কথা আছিল। [[মাতৃত্বকালীন সুবিধা আইন, ১৯৬১]] (২০২০ চনত বাতিল) অনুসৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰা মহিলাই প্ৰত্যাশিত প্ৰসৱৰ তাৰিখৰ আগৰ ১২ মাহত কমেও ৮০ দিন কাম কৰিলে মাতৃত্বকালীন সুবিধা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/maternity_benefit_act_1961.pdf|title=Maternity Benefit Act 1961|access-date=21 January 2019|archive-date=2 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702035021/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/maternity_benefit_act_1961.pdf|url-status=dead|archivedate=2 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702035021/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/maternity_benefit_act_1961.pdf|deadurl=yes}}</ref> ২০১৭ চনৰ ৩০ মাৰ্চত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]]য়ে [[মাতৃত্বকালীন সুবিধা (সংশোধনী) আইন, ২০১৭]]ত অনুমোদন জনায়। এই আইনে মহিলা কৰ্মচাৰীৰ বাবে ২৬ সপ্তাহৰ বেতনসহ মাতৃত্বকালীন ছুটীৰ ব্যৱস্থা কৰে। [[কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ বিধান আইন, ১৯৫২]] (২০২০ চনত বাতিল)ৰ অধীনত কৰ্মচাৰীৰ অৱসৰৰ পিছৰ ভৱিষ্যৎ সুৰক্ষা বা কৰ্মচাৰীৰ অকাল মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নিৰ্ভৰশীলসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধিৰ ব্যৱস্থা আছিল। এই আইন সমগ্ৰ ভাৰতত প্ৰযোজ্য হৈছিল। * সূচী ১ত উল্লেখ কৰা যিকোনো উদ্যোগত কাম কৰা আৰু ২০ জন বা তাতকৈ অধিক ব্যক্তি নিয়োজিত থকা প্ৰতিটো কাৰখানা। * ২০ জন বা তাতকৈ অধিক ব্যক্তি নিয়োজিত থকা অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠান বা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অধিসূচনাযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা এনে প্ৰতিষ্ঠানৰ শ্ৰেণী। * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অধিসূচনাযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা আন কোনো প্ৰতিষ্ঠান, তাত ২০ জনতকৈ কম লোক নিয়োজিত থাকিলেও। <ref>See [http://stacowiki.in/en/acts/st-central/provident-fund-pf/ The Employees' Provident Fund & Miscellaneous Provisions Act,1952] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611101153/http://stacowiki.in/en/acts/st-central/provident-fund-pf/ |date=11 June 2016 }}</ref> ===সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০=== [[সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০]]ত সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত ৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত কৰা হৈছে। ===ভাৰতৰ নতুন শ্ৰম আইন, ২০২৫=== [[ভাৰতৰ নতুন শ্ৰম আইন, ২০২৫]] বুলিলে ভাৰত চৰকাৰে দেশৰ শ্ৰম আইন-ব্যৱস্থাক সৰল আৰু আধুনিকীকৰণৰ উদ্দেশ্যে প্ৰৱৰ্তন কৰা চাৰিখন একত্ৰিত শ্ৰম সংহিতাৰ ৰূপায়ণক বুজায়। এই সংহিতাসমূহে পূৰ্বৰ ২৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনক একত্ৰিত কৰি মজুৰি, ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু পেছাগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই সংস্কাৰৰ অধীনত ভৱিষ্যনিধি, বীমা আৰু গ্ৰেচুইটিৰ দৰে বিধিবদ্ধ সুবিধা গিগ আৰু প্লেটফৰ্ম শ্ৰমিকলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে, মজুৰিৰ সংজ্ঞা একে কৰা হৈছে আৰু আনুষ্ঠানিক নিয়োগৰ নথি-পত্ৰ বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। এই আইনসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে নিয়ম-অনুসৰণ সহজ কৰা আৰু শ্ৰমিক কল্যাণ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে পৰিৱৰ্তনশীল নিয়োগ ব্যৱস্থাত অৰ্থনৈতিক নমনীয়তা আৰু শ্ৰমিক সুৰক্ষাৰ মাজত ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰা।<ref>{{cite web |title=India’s New Labour Laws 2025 |url=https://beyoutifullife.in/indias-new-labour-laws-2025/ |access-date=18 December 2025 |website=beyoutifullife.in}}</ref> ==কৰ্মক্ষেত্ৰত অংশগ্ৰহণ== ===শ্ৰমিক সংঘ=== {{main|ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘ}} [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ ১৯(১)(গ) অনুচ্ছেদে সকলো ব্যক্তিক "সংঘ বা সংস্থা গঠন" কৰাৰ বলবৎযোগ্য অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। [[শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬]]ত শ্ৰমিক সংঘৰ পৰিচালনা আৰু সাধাৰণ অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত নিয়মসমূহ আছিল।<ref>[http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/trade_unions_act_1926.pdf Trade Unions Act 1926] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150421055739/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/trade_unions_act_1926.pdf |date=21 April 2015 }}</ref> ইয়াক [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]]ৰদ্বাৰা বাতিল কৰা হৈছে। ===পৰিচালনা সমিতিত শ্ৰমিকৰ প্ৰতিনিধিত্ব=== {{See also|পৰিচালনা সমিতিত শ্ৰমিকৰ প্ৰতিনিধিত্ব|ভাৰতীয় কোম্পানী আইন}} [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ বহু নেতাই, যাৰ ভিতৰত [[মহাত্মা গান্ধী]]ও আছিল, বিশ্বাস কৰিছিল যে শ্বেয়াৰধাৰী বা অন্যান্য সম্পত্তিৰ মালিকৰ দৰে শ্ৰমিকৰো উদ্যোগ পৰিচালনাত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰ আছে।<ref>As Gandhi said, "my advice to the employers would be that they should willingly regard the workers as the real owners of the concerns which they fancy they have created" in 'Harijan' (31 March 1946) reproduced in R Iyer (ed), ''The Moral and Political Writing of Mahatma Gandhi'' (1987) vol 3, 197-199</ref> ১৯৭৬ চনত [[ভাৰতৰ সংবিধানৰ বিয়াল্লিছতম সংশোধন]]ৰ জৰিয়তে সংযোজিত ৪৩ক অনুচ্ছেদে ৰাষ্ট্ৰই "উদ্যোগ পৰিচালনাত শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত" কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়ন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰে।<ref name="ReferenceA"/> কিন্তু সংবিধানৰ চতুৰ্থ ভাগৰ অন্যান্য নিৰ্দেশাত্মক নীতিৰ দৰে এই অনুচ্ছেদ প্ৰত্যক্ষভাৱে বলবৎযোগ্য নহয়; ইয়াৰ জৰিয়তে ৰাজ্যৰ অংগসমূহৰ ওপৰত আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে এই নীতিসমূহ ৰূপায়ণ কৰাৰ দায়িত্ব আৰোপ কৰা হয়। ১৯৭৮ চনত [[সাচাৰ প্ৰতিৱেদন]]ত কোম্পানীৰ পৰিচালনা সমিতিত শ্ৰমিকক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। অৱশ্যে সেই সময়লৈকে ইয়াৰ ৰূপায়ণ হোৱা নাছিল।<ref>Ministry of Law, Justice and Company Affairs, ''[http://reports.mca.gov.in/Reports/30-Rajindar%20Sacher%20committee%20report%20of%20the%20High-powered%20expert%20committee%20on%20Companies%20&%20MRTP%20Acts,%201978.pdf Report of the High-Powered Expert Committee on Companies and Maintenance of Restrictive Trade Practices Acts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803223026/http://reports.mca.gov.in/Reports/30-Rajindar%20Sacher%20committee%20report%20of%20the%20High-powered%20expert%20committee%20on%20Companies%20%26%20MRTP%20Acts%2C%201978.pdf |date=3 August 2016 }}'' (1978)</ref> [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭]]ৰ ৩ নং ধাৰাত যৌথ [[কৰ্ম পৰিষদ]]ত অংশগ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজত সুসম্পৰ্ক বজাই ৰখা আৰু উভয়পক্ষৰ সাধাৰণ স্বাৰ্থ বা উদ্বেগৰ বিষয়সমূহ আলোচনা কৰা।<ref>1983 AIR 75, 1983 SCR (1) 9. Noted by J Cottrell, 'Indian Judicial Activism, the Company and the Worker: A Note on National Textile Workers Union v Ramakrishnan' (1990) 39(2) The International and Comparative Law Quarterly 433</ref> [[ৰাষ্ট্ৰীয় বস্ত্ৰ শ্ৰমিক সংঘ বনাম ৰামকৃষ্ণন]] গোচৰত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে কোম্পানী বন্ধ কৰাৰ আবেদনত কৰ্মচাৰীৰ স্বাৰ্থ প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ মত প্ৰকাশৰ অধিকাৰ আছে। এই বিধান [[কোম্পানী আইন, ১৯৫৬]]ৰ ৩৯৮ নং ধাৰাৰ অধীনতো প্ৰযোজ্য আছিল। এই আইনখনকো ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০ৰ জৰিয়তে বাতিল কৰা হৈছে। *''[[এক্সেল ৱেয়াৰ বনাম ভাৰত সংঘ]]'' A.I.R. 1979 S.C. 25, 36 ===সমূহীয়া কাৰ্যকলাপ=== {{main|ধৰ্মঘটৰ অধিকাৰ}} [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭]]ত লক-আউট, কামৰপৰা সাময়িক অব্যাহতি, কৰ্মী ছাঁটাই আদি ঔদ্যোগিক বিবাদ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা আছিল। ইয়াত শ্ৰমিক বিবাদৰ মীমাংসা আৰু বিচাৰৰ বাবে আইনী প্ৰক্ৰিয়াসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ভাৰতৰ অসামৰিক সেৱাৰ মৌলিক নিয়মৰ ১৭ক অনুসৰি অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতিৰ ফলত কিছুমান ক্ষেত্ৰত সেৱাত বাধা বা বিচ্ছেদ হোৱা বুলি গণ্য কৰিব পাৰি। ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰা কৰ্মচাৰীয়ে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ বা সেই সময়ত বলবৎ থকা আন কোনো আইনৰ অধীনত অবৈধ ঘোষণা কৰা ধৰ্মঘটত অংশ ল'লে এই বিধান প্ৰযোজ্য হয়। অন্যান্য কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্তৃপক্ষৰ অনুমতি বা সন্তোষজনক কাৰণ অবিহনে ধৰ্মঘট বা সমূহীয়া কাৰ্যকলাপৰ ফলত অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতি হ'লেও এই বিধান প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে।<ref>Fundamental Rules, Government of India</ref> *[[কাৰখানা আইন, ১৯৪৮ৰ বিধানসমূহ]] ===ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০=== {{Main|ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০}} [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]]ত শ্ৰমিক সংঘ, ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠান বা উদ্যোগত নিয়োগৰ চৰ্ত আৰু ঔদ্যোগিক বিবাদৰ অনুসন্ধান আৰু নিষ্পত্তিৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ একত্ৰিত আৰু সংশোধন কৰা হৈছে। এই সংহিতাই ওপৰত উল্লেখ কৰা তিনিখন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত আৰু সৰল কৰিছে। ==সমতা== {{main|আইনৰ দৃষ্টিত সমতা|বৈষম্য আইন}} ১৪ নং অনুচ্ছেদত সকলো ব্যক্তি আইনৰ দৃষ্টিত সমান বুলি কোৱা হৈছে। ১৫ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই নাগৰিকৰ মাজত বৈষম্য নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু ১৬ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰৰ অধীনত নিয়োগ বা পদ লাভৰ ক্ষেত্ৰত সুযোগৰ সমতাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। ২৩ নং অনুচ্ছেদে মানৱ সৰবৰাহ আৰু বাধ্যতামূলক শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰিছে আৰু ২৪ নং অনুচ্ছেদে ১৪ বছৰৰ তলৰ শিশুক কাৰখানা, খনি বা অন্য কোনো বিপজ্জনক নিয়োগত কাম কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। ===লিংগভিত্তিক বৈষম্য=== সংবিধানৰ ৩৯(ঘ) অনুচ্ছেদত পুৰুষ আৰু মহিলাই সমান কামৰ বাবে সমান মজুৰি লাভ কৰিব লাগে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন, ১৯৭৬]]ৰ জৰিয়তে এই নীতি আইনত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। *''ৰন্ধীৰ সিং বনাম ভাৰত সংঘ'' গোচৰত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে "সমান কামৰ বাবে সমান মজুৰি" নীতিক সাংবিধানিক লক্ষ্য হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল আৰু সংবিধানৰ ৩২ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত সাংবিধানিক প্ৰতিকাৰৰ জৰিয়তে ইয়াক বলবৎ কৰিব পৰা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল। *''অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ ৰাজ্য বনাম জি. শ্ৰীনিবাস ৰাও'' গোচৰত আদালতে কৈছিল যে সমান কামৰ বাবে সমান মজুৰিৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে একে শ্ৰেণীৰ সকলো সদস্যই জ্যেষ্ঠতা, নিয়োগৰ উৎস, শিক্ষাগত অৰ্হতা আৰু সেৱাৰ অন্যান্য বৈশিষ্ট্যৰ পাৰ্থক্য নকৰাকৈ একে মজুৰি লাভ কৰিব লাগিব। *''মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্য বনাম প্ৰমোদ বাৰাটিয়া'' গোচৰত আদালতে কৈছিল যে একে পৰিস্থিতিত সম্পাদিত কামৰ দক্ষতা, প্ৰচেষ্টা আৰু দায়িত্বৰ সাদৃশ্যৰ ওপৰত তুলনা কেন্দ্ৰিত হ'ব লাগে। *''[[মেকিনন মেকেঞ্জি এণ্ড কোম্পানী বনাম অড্ৰে ডি'কোষ্টা]]'' গোচৰত কৰ্তব্যসমূহ সাদৃশ্যপূৰ্ণ নে নহয় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ বিস্তৃত দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছিল। ===যৌন অভিমুখ আৰু লিংগ পৰিচয়=== [[ৰূপান্তৰকামী ব্যক্তি (অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন, ২০১৯]]ত লিংগ পৰিচয়ৰ ভিত্তিত নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন ন্যায়িক [[মেণ্ডামাছ|মেণ্ডামাছ ৰিট]]ৰ জৰিয়তে নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত যৌন অভিমুখৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। *''[[নৱতেজ সিং জোহৰ বনাম ভাৰত সংঘ]]'' গোচৰত যৌন অভিমুখক গোপনীয়তাৰ অধিকাৰৰ অন্তৰ্গত সুৰক্ষিত অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয় আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১৫ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত এলজিবিটি অধিকাৰ সুৰক্ষিত বুলি কোৱা হয়। *''[[প্ৰমোদ কুমাৰ শৰ্মা বনাম উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্য]]'' গোচৰত যৌন অভিমুখৰ ভিত্তিত বৈষম্য আৰু চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news | url=https://www.indiatoday.in/india/story/homosexuality-not-a-ground-to-sack-employee-allahabad-high-court-1767795-2021-02-10 | title=Homosexuality not a ground to sack employee, rules Allahabad High Court | publisher=India Today | first=Abhishek | last=Mishra | date=10 February 2021 | accessdate=30 May 2021 }}</ref> ===জাতিভিত্তিক বৈষম্য=== [[অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতি (অত্যাচাৰ প্ৰতিৰোধ) আইন, ১৯৮৯]]ত জাতিৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগ, বৃত্তি আৰু ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্যও অন্তৰ্ভুক্ত। এই আইনক কেতিয়াবা "বিশ্বৰ অন্যতম শক্তিশালী বৈষম্যবিৰোধী আইন" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/openindia/indian-supreme-court-curbs-one-of-world-s-most-powerful-anti-discrimination-/|title=Indian Supreme Court curbs one of the world's most powerful anti-discrimination laws}}</ref> ===প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক=== *[[আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক আইন, ১৯৭৯]], এতিয়া [[পেছাগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্থাপিত হৈছে। ===দুৰ্বল শ্ৰমিক গোট=== [[বন্ধকী শ্ৰম প্ৰথা (বিলুপ্তি) আইন, ১৯৭৬]]ৰ জৰিয়তে বন্ধকী শ্ৰম বিলুপ্ত কৰা হৈছিল। তথাপি বিভিন্ন অনুমান অনুসৰি ভাৰতত ২০ লাখৰপৰা ৫০ লাখলৈকে শ্ৰমিক এতিয়াও [[ভাৰতত ঋণবন্ধকী শ্ৰম|ঋণবন্ধকী শ্ৰম]]ৰ সৈতে জড়িত।<ref>RS Srivastava, 'Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern' (2005) [https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/ Cornell University Working Paper]</ref> *[[ভাৰতৰ গৃহকৰ্মী]] [[ভাৰতত শিশুশ্ৰম]] সংবিধানৰ ২৪ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি কাৰখানা, খনি আৰু বিপজ্জনক নিয়োগত নিষিদ্ধ। ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰই ১৪ বছৰ বয়সলৈকে শিশুক বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।<ref>[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]], "National Legislation and Policies Against Child Labour in India" ([http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809084340/http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |date=9 August 2012 }})</ref> অৱশ্যে বাস্তৱত এই আইনসমূহৰ যথাযথ ৰূপায়ণ হোৱা নাই। *[[সুমংগলি (শিশুশ্ৰম)]] *[[কিশোৰ ন্যায় (শিশুৰ যত্ন আৰু সুৰক্ষা) আইন, ২০০০]] *[[শিশুশ্ৰম (নিষেধ আৰু বিলুপ্তি) আইন, ১৯৮৬]] ==চাকৰিৰ সুৰক্ষা== ===ন্যায়সংগত বৰ্খাস্তকৰণ=== {{See also|অন্যায় বৰ্খাস্তকৰণ}} ভাৰতৰ বিতৰ্কিত শ্ৰম আইনসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭]]ত বৰ্খাস্ত কৰাৰ পদ্ধতি সম্পৰ্কীয় বিধানসমূহ। এবছৰতকৈ অধিক সময় নিয়োজিত থকা কোনো শ্ৰমিকক উপযুক্ত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ অনুমতি অবিহনে বৰ্খাস্ত কৰিব নোৱাৰিছিল।<ref>[http://www.oecd.org/els/emp/India.pdf India Labour Regulations] OECD</ref> বৰ্খাস্ত কৰাৰ পূৰ্বে বৈধ কাৰণ দেখুৱাব লাগিছিল আৰু চৰকাৰী অনুমতি লাভৰ বাবে কমেও দুমাহ অপেক্ষা কৰিব লাগিছিল। স্থায়ী শ্ৰমিকক কেৱল প্ৰমাণিত অসদাচৰণ বা অভ্যাসগত অনুপস্থিতিৰ বাবে চাকৰিৰপৰা আঁতৰাব পাৰিছিল।<ref name="sharma">{{cite web|author=Parul Sharma|date=February 2007|title=Split Legal Regime in India's Labour Laws|url=https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010005523/http://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|access-date=|website=}}</ref> [[ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন]] (১৯৪৭) অনুসৰি ১০০ জনতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা কোম্পানীয়ে কৰ্মচাৰীক বৰ্খাস্ত বা প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ কৰাৰ পূৰ্বে চৰকাৰৰ অনুমতি ল'ব লাগিছিল।<ref name="gupta">{{cite web|url=http://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090226070930/http://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|url-status=dead|archive-date=26 February 2009|title=How wrong has the Indian Left been about economic reforms?|author=Aditya Gupta|access-date=20 February 2009|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053408/https://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|deadurl=yes}}</ref> বাস্তৱত বৰ্খাস্ত কৰাৰ অনুমতি খুব কমেই দিয়া হৈছিল।<ref name="gupta"/> কাৰখানা বন্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো, অৰ্থনৈতিক কাৰণত কাৰখানা লোকচানত চলি থাকিলেও, চৰকাৰৰ অনুমতি লোৱাৰ প্ৰয়োজন আছিল। চৰকাৰে কাৰখানা বন্ধ কৰাৰ অনুমতি দিব বা অস্বীকাৰ কৰিব পাৰিছিল।<ref>Basu et al, [http://siteresources.worldbank.org/INTDECSHRSMA/Resources/india.pdf Retrenchment, Labor Laws and Government Policy: An Analysis with Special Reference to India], The World Bank</ref> বৰ্খাস্ত হোৱা শ্ৰমিকৰ আপীল কৰাৰ অধিকাৰ আছিল, চৰকাৰে বৰ্খাস্ত কৰাৰ অনুমতি দিলেও। ভাৰতীয় শ্ৰম বিধানত বিবাদ নিষ্পত্তিৰ বাবে মীমাংসা বিষয়া, মীমাংসা ব'ৰ্ড, অনুসন্ধান আদালত, শ্ৰম আদালত, ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আদি কেইবাটাও আপীল আৰু বিচাৰ কৰ্তৃপক্ষৰ ব্যৱস্থা আছিল।<ref>Lalit Bhasin, [http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/apcity/unpan029043.pdf Labour and Employment Laws of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054424/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/apcity/unpan029043.pdf |date=4 March 2016 }} United Nations</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহ জটিল আছিল। এই শ্ৰম সম্পৰ্কীয় আপীল আৰু বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত গোচৰ সংশ্লিষ্ট [[উচ্চ ন্যায়ালয়]] আৰু শেষত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]লৈ যাব পাৰিছিল। *''[[ভাৰত ফৰ্জ কোম্পানী লিমিটেড বনাম উত্তম মনোহৰ নাকাতে]]'' [2005] [http://www.liiofindia.org/in/cases/cen/INSC/2005/45.html INSC 45] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224163037/http://www.liiofindia.org/in/cases/cen/INSC/2005/45.html |date=2021-02-24 }}, ১৯৮৩ চনত চতুৰ্থবাৰৰ বাবে কৰ্মক্ষেত্ৰত শুই থকা এজন শ্ৰমিকৰ বিৰুদ্ধে ভাৰত ফৰ্জে শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰিছিল। পাঁচ মাহৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত শ্ৰমিকজন দোষী সাব্যস্ত হৈ চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত হয়। তেওঁ শ্ৰম আদালতত আপীল কৰি বৰ্খাস্তকৰণ অন্যায় বুলি দাবী কৰে। শ্ৰম আদালতে তেওঁৰ পক্ষত ৰায় দি পুনৰ চাকৰিত নিযুক্তি আৰু ৫০ শতাংশ বকেয়া মজুৰি দিয়াৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। গোচৰটো বিভিন্ন আপীলৰ মাজেৰে ভাৰতীয় ন্যায়ব্যৱস্থাৰ উচ্চতম স্তৰলৈ যায়। ২২ বছৰৰ পাছত ২০০৫ চনত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে বৰ্খাস্তকৰণ বহাল ৰাখে।<ref>Financial Times, [http://www.financialexpress.com/news/sleepy-system/124536 Sleepy System], 21 January 2005</ref><ref>Supreme Court of India, [http://indiankanoon.org/doc/763806/ Bharat Forge Co. Ltd vs Uttam Manohar Nakate on 18 January 2005], CASE NO.: Appeal (civil) 4399 of 2002</ref> ===কৰ্মী ছাঁটাই=== [[কামৰপৰা সাময়িক অব্যাহতি|কৰ্মী ছাঁটাই]]ৰ ক্ষতিপূৰণ হিচাপে প্ৰতিটো সম্পূৰ্ণ নিৰৱচ্ছিন্ন সেৱা বছৰৰ বাবে ১৫ দিনৰ গড় মজুৰিৰ সমান ধন দিব লাগিছিল। কোনো কৰ্মচাৰীয়ে চাৰি বছৰ কাম কৰাৰ পাছত চৰকাৰী অনুমতি আৰু প্ৰয়োজনীয় প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত ছাঁটাই কৰা হ'লে, ছাঁটাইৰ পূৰ্বে বিভিন্ন জাননী আৰু অন্যান্য বিধি অনুসৰণ কৰাৰ উপৰি কমেও ৬০ দিনৰ মজুৰিৰ সমান সুবিধা লাভ কৰিব লাগিছিল। ===পূৰ্ণ নিয়োগ=== {{main|ভাৰতত নিবনুৱা}} *[[ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫]] [[উদ্যোগ (নিয়ন্ত্ৰণ আৰু উন্নয়ন) আইন, ১৯৫১]]ৰ প্ৰথম অনুসূচীত উল্লেখ কৰা উৎপাদন উদ্যোগসমূহক ৰাজ্য চৰকাৰৰ আইনৰ উপৰি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সাধাৰণ নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। এই আইনখনত ৬০০ৰো অধিক সামগ্ৰী কেৱল ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগত উৎপাদনৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে এই উদ্যোগসমূহত কোনে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব আৰু প্ৰতিটো কোম্পানীত কিমান শ্ৰমিক থাকিব পাৰিব সেইটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। এই তালিকাত ১৯৫০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি আৰু উদ্যোগিক সামগ্ৰী, যেনে লোহা আৰু তীখাৰ সামগ্ৰী, ইন্ধনৰ উপজাত সামগ্ৰী, মটৰ, বিভিন্ন যন্ত্ৰ, যন্ত্ৰ-পাতি, চিৰামিক আৰু বৈজ্ঞানিক সঁজুলি আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>[http://www.nac.nic.in/pdf/child_labour.pdf Industries (Development and Regulation) Act 1951] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119084332/http://www.nac.nic.in/pdf/child_labour.pdf |date=19 January 2012 }}</ref> ==ৰাজ্যিক আইন== ভাৰতৰ প্ৰতিখন ৰাজ্যতে কিছুমান পৰিস্থিতিত বিশেষ শ্ৰম বিধান থাকিব পাৰে। প্ৰতিখন ৰাজ্যই কেন্দ্ৰীয় আইনৰ অধীনত নিজা নিয়ম প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। এই নিয়মসমূহ ৰাজ্যভেদে যথেষ্ট পৃথক হ'ব পাৰে। প্ৰ-পত্ৰ আৰু প্ৰক্ৰিয়াও ৰাজ্যভেদে বেলেগ হয়। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই বহুতো ৰাজ্যিক আৰু কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনক চাৰিখন শ্ৰম সংহিতাত সৰল আৰু একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া গ্ৰহণ কৰিছিল। এই চাৰিখন হৈছে—১. মজুৰি, ২. সামাজিক সুৰক্ষা আৰু কল্যাণ, ৩. ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু ৪. পেছাগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি।[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/44-labour-laws-to-be-amalgamated-into-4-codes/article7762305.ece] ===গুজৰাট=== ২০০৪ চনত [[গুজৰাট চৰকাৰ]]ে বিশেষ ৰপ্তানি অঞ্চলত অধিক [[শ্ৰম বজাৰৰ নমনীয়তা]] প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন সংশোধন কৰিছিল। এই বিধান অনুসৰি বিশেষ ৰপ্তানি অঞ্চলৰ ভিতৰত থকা কোম্পানীয়ে চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে অতিৰিক্ত শ্ৰমিক ছাঁটাই কৰিব পাৰিছিল, যদিহে আনুষ্ঠানিক জাননী আৰু চাকৰি শেষ কৰাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰা হয়।<ref name=bt2014>[http://businesstoday.intoday.in/story/goldman-sachs-says-reforms-to-create-110-mn-jobs-for-economy-in-10-yrs/1/204721.html Goldman Sachs says reforms to create 110 mn jobs for economy in 10 yrs] Business Today, March 2014</ref> ===পশ্চিমবংগ=== [[পশ্চিমবংগ চৰকাৰ]]ে শ্ৰম আইন সংশোধন কৰি লোকচানত চলি থকা কাৰখানা বন্ধ কৰাটো অতি কঠিন কৰি তুলিছিল।<ref name=bt2014/> [[পশ্চিমবংগ]]ৰ এই বিধান ৰাজ্যখনৰ ৭০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা কোম্পানীৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হৈছিল।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Goldman-thumbs-up-for-Gujarat-model/articleshow/32878950.cms Goldman Thumbs Up for Gujarat Model] The Times of India</ref> ==আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তুলনা== তলৰ তালিকাখনে ২০২২ চনৰ তথ্যৰ ভিত্তিত ভাৰতৰ শ্ৰম আইনক [[চীন]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ শ্ৰম আইনৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। {| class="wikitable sortable" |+'''শ্ৰম আইনত আপেক্ষিক নিয়ম আৰু কঠোৰতা'''<ref>{{cite web|title=Employing Workers - 2011 data (based on input from ILO, OECD, local governments and private employers)|publisher=The World Bank|year=2012|url=http://www.doingbusiness.org/data/exploretopics/employing-workers}}</ref> |- ! আইনৰদ্বাৰা প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা !! {{flag|ভাৰত}} !! {{flag|চীন}} !! {{flag|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}} |- | [[ন্যূনতম মজুৰি]] (আমেৰিকান ডলাৰ/মাহ) || '''১২,৫০০ ভাৰতীয় টকা''' /মাহ<ref>{{cite web |title=Revised VDA (Minimum Wages) wef 01 April 2022 Chief Labour Commissione |url=https://clc.gov.in/clc/node/690 |website=clc.gov.in |access-date=9 September 2022}}</ref> || ১৮২.৫ || '''১২৪২.৬''' |- | মানক কৰ্মদিন || '''৮ ঘণ্টা''' || ৮ ঘণ্টা || ৮ ঘণ্টা |- | কৰ্মৰ মাজত ন্যূনতম বিশ্ৰাম || '''প্ৰতি ৬ ঘণ্টাত ১ ঘণ্টা''' || নাই || নাই |- | সৰ্বাধিক [[অতিৰিক্ত সময়ৰ কাম]] || ১২৫ ঘণ্টা/বছৰ {{Attribution needed|date=January 2016}} || '''৪৩২ ঘণ্টা/বছৰ'''<ref>{{cite web|url=http://www.fairlabor.org/blog/entry/fair-labor-association-secures-commitment-limit-workers-hours-protect-pay-apples-largest-supplier|title=Fair Labor Association Secures Commitment to Limit Workers Hours, Protect Pay at Apple's Largest Supplier - Fair Labor Association|website=[www.fairlabor.org|access-date=21](http://www.fairlabor.org|access-date=21) January 2019}}</ref> || নাই |- | অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ বাবে অতিৰিক্ত মজুৰি || '''১০০%''' || ৫০% || নাই |- | কাৰখানা বন্ধ বা [[কামৰপৰা সাময়িক অব্যাহতি|অতিৰিক্ত শ্ৰমিক ছাঁটাই]]ৰ বাবে বৰ্খাস্তকৰণ || '''হয়, স্থানীয় শ্ৰম বিভাগৰ অনুমোদন লাগিছিল''' || হয়, চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে || হয়, চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে |- | ১জন ব্যক্তিক [[চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্তকৰণ|বৰ্খাস্ত]] কৰিবলৈ চৰকাৰী অনুমতি || '''হয়''' || নাই || নাই |- | ৯জন ব্যক্তিক [[চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্তকৰণ|বৰ্খাস্ত]] কৰিবলৈ চৰকাৰী অনুমতি || '''হয়''' || নাই || নাই |- | অতিৰিক্ত শ্ৰমিক ছাঁটাইৰ বাবে চৰকাৰী অনুমতি || '''হয়'''<ref name=hamilton>{{cite web|title=Labor regulation, economic complexity, and the China-India gap|author=Gordon, Li, Xu|date=12 August 2010|publisher=Hamilton University|url=http://academics.hamilton.edu/economics/Home/xu_colgate_paper.pdf}}</ref><ref name=yale>{{cite web|title=Firing costs and flexibility:evidence from firms employment responses to economic shocks|author=Adhvaryu, Chari and Sharma|date=December 2009|publisher=Yale University|url=http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511121431/http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|archive-date=11 May 2013|df=dmy-all|access-date=2 September 2026|archivedate=11 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511121431/http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|deadurl=yes}}</ref> || প্ৰযোজ্য নহয় || প্ৰযোজ্য নহয় |- | বৰ্খাস্তকৰণৰ নিয়ম নিয়ন্ত্ৰিত || '''হয়''' || '''হয়''' || নহয় |} ভাৰতৰ শ্ৰম আইন সংস্কাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে বুলি বহু পৰ্যবেক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?aid=1693|title=IMF calls for urgent reform in Indian labour laws|access-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20070806190315/http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?aid=1693|archive-date=6 August 2007|url-status=dead|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053413/http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?aid=1693|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/INTDECSHRSMA/Resources/india.pdf|title=Retrenchment, Labor Laws and Government Policy: An Analysis with Special Reference to India|author1=Kaushik Basu |author2=Gary S. Fields |author3=Shub Debgupta |publisher=World Bank}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://atlmri.googlepages.com/RCD_MILI.pdf|title=Contemporary Issues on Labour Law Reform in India|author=R. C. Datta / Milly Sil|access-date=20 February 2009|archive-date=26 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226070930/http://atlmri.googlepages.com/RCD_MILI.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf |title=Economic survey of India 2007: Policy Brief |publisher=[[অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু উন্নয়ন সংস্থা]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606112149/http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf |archive-date=6 June 2011 }}</ref> <ref name="indialabourlawbbc">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4103554.stm|title=Why India needs labour law reform|publisher=BBC|first=Kaushik|last=Basu|date=27 June 2005}}</ref><ref name="wboverview"/> <ref name="elephant">{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displayStory.cfm?story_id=12749735|title=A special report on India: An elephant, not a tiger|date=11 December 2008|newspaper=The Economist}}</ref> <ref name="gupta"/><ref name="indiamodel">{{cite web|url=http://www.foreignaffairs.org/20060701faessay85401-p0/gurcharan-das/the-india-model.html |title=The India Model |author=Gurcharan Das |publisher=Foreign Affairs |date=July–August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307101534/http://www.foreignaffairs.org/20060701faessay85401-p0/gurcharan-das/the-india-model.html |archive-date=7 March 2009 |df=dmy-all }}</ref> এই আইনসমূহে আনুষ্ঠানিক উৎপাদন খণ্ডৰ বিকাশত বাধা সৃষ্টি কৰা বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="wboverview"/> [[বিশ্ব বেংক]]ৰ ২০০৮ চনৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ব্যাপক সংস্কাৰ প্ৰয়োজনীয় আছিল। প্ৰতিৱেদনৰ সাৰাংশত কোৱা হৈছিল— {{Cquote|ভাৰতৰ শ্ৰম নিয়মসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠোৰ আৰু জটিল নিয়মৰ ভিতৰত পৰে আৰু যিবোৰ ক্ষেত্ৰত এই আইনসমূহ সৰ্বাধিক প্ৰযোজ্য, সেই আনুষ্ঠানিক উৎপাদন খণ্ডৰ বিকাশত ই বাধা সৃষ্টি কৰিছে। অধিক সুসংগঠিত শ্ৰম নিয়মে অধিক শ্ৰম-নিৰ্ভৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে আৰু নিবনুৱা লাখ লাখ লোকৰ লগতে নিম্নমানৰ চাকৰিত আবদ্ধ লোকসকলৰ বাবে নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰিব পাৰে। দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ গতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি পৰৱৰ্তী দশকত কৰ্মশক্তিত যোগদান কৰিবলগীয়া প্ৰায় ৮ কোটি নতুন লোকৰ চাকৰিৰ সম্ভাৱনা উন্নত কৰাৰ সুযোগ হেৰুৱাব নালাগে।<ref>[[বিশ্ব বেংক]], ''India Country Overview 2008''</ref>}} ২০০৫ চনত প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ে নতুন শ্ৰম আইন প্ৰয়োজন বুলি কৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/12/10/stories/2005121011760100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20051211064947/http://www.hindu.com/2005/12/10/stories/2005121011760100.htm|url-status=dead|archive-date=11 December 2005|title=New labour laws needed, says Manmohan|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|date=10 December 2005|access-date=2 September 2026|archivedate=11 December 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051211064947/http://www.hindu.com/2005/12/10/stories/2005121011760100.htm|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে তেতিয়া কোনো ব্যাপক শ্ৰম আইন সংস্কাৰ কৰা হোৱা নাছিল। [[উত্তম নাকাতে]] গোচৰত [[বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়]]ে কাৰখানাৰ মজিয়াত বাৰে বাৰে শুই থকা এজন কৰ্মচাৰীক বৰ্খাস্ত কৰাটো অবৈধ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল। পিছত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ে এই সিদ্ধান্ত বাতিল কৰে। এই আইনী প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হ'বলৈ প্ৰায় দুটা দশক সময় লাগিছিল। ২০০৮ চনত [[বিশ্ব বেংক]]ে ভাৰতীয় শ্ৰম বিধানৰ জটিলতা, আধুনিকীকৰণৰ অভাৱ আৰু নমনীয়তাৰ সীমাবদ্ধতাৰ সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="wboverview">{{cite web|url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|title=India Country Overview 2008|year=2008|publisher=World Bank|access-date=20 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|archive-date=22 May 2011|url-status=dead}}</ref> ==এইটোও চাওক== {{Portal|সংগঠিত শ্ৰম|ভাৰত}} *[[শ্ৰম আইন]] *[[নিবনুৱাৰ হাৰৰ ভিত্তিত দেশসমূহৰ তালিকা]] *[[যুক্তৰাজ্যৰ শ্ৰম আইন]] *[[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ শ্ৰম আইন]] *[[ইউৰোপীয় শ্ৰম আইন]] *[[জাৰ্মান শ্ৰম আইন]] *[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম আইন]] *[[পেছাগত সুৰক্ষা আৰু স্বাস্থ্য]] *[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম আইন আৰু সামাজিক সুৰক্ষা সমাজ]] *[[ভাৰতত পেঞ্চন]] *[[ভাৰতত সামাজিক সুৰক্ষা]] *[[শ্ৰম সুবিধা]] *[[প্ৰযুক্তিগত নিবনুৱা]] *[[ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘ]] *[[নিবনুৱা ভাট্টা]] *[[পুঁজিবাদৰ সমালোচনা]] *[[শ্ৰমৰ শোষণ]] *[[বাধ্যতামূলক শ্ৰম]] *[[কৰ্ম-জীৱন ভৰসাম্য]] ==টোকা== {{Reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Refbegin|30em}} ; প্ৰবন্ধ *{{cite journal|doi=10.1016/0305-750X(94)00106-9|title=Of networks and markets: The rise and rise of a South Indian town, the example of Tiruppur's cotton knitwear industry|journal=World Development|volume=23|pages=43–56|year=1995|last1=Cawthorne|first1=Pamela M.}} *{{cite journal|url=http://jir.sagepub.com/cgi/content/short/51/3/395 |title=The Indian Industrial Relations System: Struggling to Address the Dynamics of a Globalizing Economy|journal=Journal of Industrial Relations|volume=51|issue=3|pages=395–410|doi=10.1177/0022185609104305|year=2009|last1=Hill|first1=Elizabeth|s2cid=153523123|url-access=subscription}} *S Routh, 'Forms of Solidarity for Informal Workers in India: Lessons for the Future?' (2013) LLRN Working Paper ; গ্ৰন্থ *CK Johri, ''Labour law in India'' (2012) KNS1220 J71 *S Routh, ''Enhancing Capabilities through Labour Law: Informal Workers in India'' (2014) *{{cite book|title=P. L. Malik's Industrial Law (Covering Labour Law in India) (2 Volumes with Free CD-ROM)|publisher=Eastern Book Company|isbn=978-9-351-45180-8|pages=1–3656|edition=2015}} *{{cite book|title=Labour Laws - A Primer|year=2011|publisher=Eastern Book Company|isbn=978-9-350-28143-7|pages=1–224|edition=2011}} *{{cite book|title=Issues in Law and Public Policy on Contract Labour in India: Comparative Insights from China|author=Kumar, P. and Singh, J.|isbn=978-9-811-08444-7|year=2018|publisher=[[স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ|Springer Singapore]]}} *{{cite book|title=Human Rights and Law: Bonded Labour in India|author=Tiwari, R.K.|isbn=978-8-175-96746-5| lccn=2011321990|year=2011|publisher=Foundation Books}} *{{cite book|title=Reforming the Labour Market|author=Debroy, B. and Kaushik, P.D.|isbn=978-8-171-88441-4|lccn=2005317668|year=2005| publisher=Academic Foundation in collaboration with Friedrich Naumann Stiftung and Rajiv Gandhi Institute for Contemporary Studies}} *{{cite book|title=Critical Perspectives on Work and Employment in Globalizing India|author=Noronha, E. and D'Cruz, P.|isbn=978-9-811-03491-6|year=2017|publisher=Springer Singapore}} *{{cite book|title=Labour Law in India|author=Johri, C.K.|isbn=978-9-041-15326-5|lccn=2013417994|year=2014|publisher=Kluwer Law International}} *{{cite book|title=Workplace Bullying in India|author=D'Cruz, P.|isbn=978-1-317-80915-9|year=2014|publisher=[[টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিছ]]}} *{{cite book|title=Contemporary Reforms of Labour Market and Industrial Relations System in India: Ease of Doing Business Versus Labour Rights : in Honour of Prof Lalit Deshpande|author=Sundar, K.R.S.|isbn=978-9-332-70452-7|lccn=2017354363|year=2018|publisher=Academic Foundation}} *{{cite book|title=The Changing Face of People Management in India|author=Budhwar, P.S. and Bhatnagar, J.|isbn=978-1-134-08306-0|year=2008|publisher=Taylor & Francis}} ; প্ৰতিৱেদন *Government of India Planning Commission, ''Report of the Working Group on Labour Laws And Other Labour Regulations'' ([https://web.archive.org/web/20140826171253/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/wg11_rplabr.pdf 2007]) ; জাৰ্নেল * {{cite journal|title= Supreme Court Cases (Labour & Services)| journal=SCC(L&s)|issue=Monthly|series=2015|publisher=EBC|location=Lucknow|language=en}} * MITCHELL, R., MAHY, P. and GAHAN, P. (2014) “The Evolution of Labour Law in India: An Overview and Commentary on Regulatory Objectives and Development,” Asian Journal of Law and Society. [[কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]], 1(2), pp. 413–453. {{doi| 10.1017/als.2014.8}} * Penfold, C. (2009). Off-Shored Services Workers: Labour Law and Practice in India. The Economic and Labour Relations Review, 19(2), 91–106. {{doi|10.1177/103530460901900207}} * Singh, J., Das, D.K., Kukreja, P. et al. Law, skills and the creation of jobs as ‘contract’ work in India: exploring survey data to make inferences for labour law reform. Ind. J. Labour Econ. 60, 549–570 (2017). {{doi|10.1007/s41027-018-0113-8}} * Sarkar, S. (2019) “How independent is India’s labour law framework from the state’s changing economic policies?,” The Economic and Labour Relations Review. Cambridge University Press, 30(3), pp. 422–440. {{doi|10.1177/1035304619863550}} * Sapkal, R.S. Labour law, enforcement and the rise of temporary contract workers: empirical evidence from India's organised manufacturing sector. Eur J Law Econ 42, 157–182 (2016). {{doi|10.1007/s10657-015-9514-z}} * SECKI, P. J. “Seismic Shifts in Indian Labour Laws.” [[অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক সাপ্তাহিক]], vol. 50, no. 40, 2015, pp. 19–22. JSTOR, {{JSTOR|24482619}}. Accessed 21 Feb. 2023. * SUNDAR, K. R. SHYAM, and RAHUL SURESH SAPKAL. “Labour Law, Governance Reforms, and Protests: Are They Legitimate?” Economic and Political Weekly, vol. 52, no. 38, 2017, pp. 59–66. JSTOR, {{JSTOR|26697754}}. Accessed 21 Feb. 2023. * Chakraborty, S. Labour Market Regulation and Manufacturing Employment: A Study of Organized Manufacturing Sector Across Indian States. Ind. J. Labour Econ. 64, 1–22 (2021). {{doi|10.1007/s41027-020-00295-6}} * Alakh N. Sharma. “Flexibility, Employment and Labour Market Reforms in India.” Economic and Political Weekly, vol. 41, no. 21, 2006, pp. 2078–85. JSTOR, {{JSTOR|4418262}}. Accessed 21 Feb. 2023. * DEAKIN, SIMON, and ANTARA HALDAR. “How Should India Reform Its Labour Laws?” Economic and Political Weekly, vol. 50, no. 12, 2015, pp. 48–55. JSTOR, {{JSTOR|24481942}}. Accessed 21 Feb. 2023. {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://labour.gov.in/list-enactments-ministry ভাৰতীয় শ্ৰম আইনসমূহৰ তালিকা – ইয়াত কেৱল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা আইনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত; প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ নিজা অতিৰিক্ত শ্ৰম আইন আছে] fl8mddhugq5rviver5cfs7dvg2vn2vd 0 139458 634377 634156 2026-09-05T17:43:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 634377 wikitext text/x-wiki '''বদলুৰাম কা বদন''' ("বদলুৰামৰ শৰীৰ") এটা গীতৰ প্ৰথম শাৰী, ই ভাৰতীয় সেনাৰ অসম ৰেজিমেণ্টৰ ''ৰেজিমেণ্ট গীত''। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত ইম্পেৰিয়েল জাপানীজ আৰ্মীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজি থাকোঁতে মৃত্যু হোৱা ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়ান আৰ্মীৰ অসম ৰেজিমেণ্টৰ জোৱান ৰাইফলমেন বদলুৰামৰ সন্মানত মেজৰ এম এফ প্ৰক্টৰে এই গীতটো সৃষ্টি কৰিছিল। বদলুৰামৰ মৃত্যুৰ পিছত কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰ ছাব কন্দৰ্প ৰাজবংশী আই ডি এছ এম (ভাৰতীয় বিশিষ্ট সেৱা পদক) য়ে ৰেচনৰ ৰষ্টাৰৰ পৰা তেওঁৰ নাম আঁতৰাই দিয়া নাছিল আৰু কোম্পানীয়ে বদলুৰামৰ নামত ৰেচন উলিয়াই আছিল। এই অতিৰিক্ত ৰেচনে কোম্পানীটোক জাপানী সৈন্যই ঘেৰি ৰাখি খাদ্য যোগান কৰ্তন কৰাৰ সময়ত জীয়াই থকাত সহায় কৰিছিল। সেই অনুসৰি "বদলুৰামৰ মৃতদেহ তলত পুতি থোৱাৰ বাবে আমি ৰেচন পাওঁ" বুলি গীতটো বদলুৰামৰ সন্মানত ৰচনা কৰা হৈছিল। ==পটভূমি== [[File:Assam Regiment Insignia (India).svg|200px|thumb|Assam Regiment Insignia]] বদলুৰাম [[বৃটিছ ইণ্ডিয়ান আৰ্মী]]ৰ অসম ৰেজিমেণ্টৰ ১ম বেটেলিয়নৰ [[ৰাইফলমেন]] আছিল।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.catharsismagazine.com/2017/05/26/badlu/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128183237/https://catharsismagazine.com/2017/05/26/badlu/|url-status=usurped|archive-date=28 November 2017|title=Badlu Ram and The Assam Regiment: The Legend that Lives On|last=Sarkar|first=Abhinaba|date=2017-05-26|website=CATHARSIS Magazine|language=en-US|access-date=2020-04-21}}</ref> ১৯৪৪ চনত ১ম [[অসম ৰেজিমেণ্ট]] কোহিমা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে নিয়োগ কৰা হৈছিল আৰু [[ফিফ্টিন আৰ্মী]]ৰ মাজত লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল ৰেনিয়া মুটাগুচিৰ নেতৃত্বত ইম্পেৰিয়েল জাপানীজ আৰ্মী আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰতিৰক্ষা লাইনৰ অংশ আছিল। ব্ৰিটিছ ৰাষ্ট্ৰীয় সেনা সংগ্ৰহালয়ৰদ্বাৰা পৰিচালিত জনপ্ৰিয় ভোটৰদ্বাৰা "ব্ৰিটেইনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ যুদ্ধ" বুলি অভিহিত কৰা হ'বলৈ গৈ থকা<ref>{{Cite web|url=http://www.nam.ac.uk/explore/battle-imphal|title=Battles of Imphal and Kohima|website=National Army Museum, United Kingdom|access-date=2020-04-23}}</ref><ref>{{Cite news|last=MacSwan|first=Angus|url=https://uk.reuters.com/article/uk-britain-battles-idUKBRE93K03220130421|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624131433/http://uk.reuters.com/article/uk-britain-battles-idUKBRE93K03220130421|url-status=dead|archive-date=24 June 2017|title=Victory over Japanese at Kohima named Britain's greatest battle|date=2013-04-21|work=Reuters|access-date=2020-04-23|language=en|archivedate=2020-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200121175305/https://uk.reuters.com/article/uk-britain-battles-idUKBRE93K03220130421|deadurl=yes}}</ref> কোহিমাৰ যুদ্ধ আৰু ইম্ফল যুদ্ধক দৃশ্য-পটৰ সৰ্বোচ্চ মিত্ৰশক্তিৰ সেনাপতি আৰ্ল লুই মাউণ্টবেটনে "ব্ৰিটিছ-ভাৰতীয় থাৰ্মোপাইলে" বুলিও অভিহিত কৰিছিল।<ref name=":1">Ministry of Defence (April 2004). [https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/30002/ww2_kohima.pdf ''The Battle of Kohima, North East India 4 April – 22 June 1944'']. British MOD, World War Commemorative Booklets. Retrieved 23 April 2020. pg - 3, 6</ref> আৰু ইয়াক "পূবৰ ষ্টেলিংগ্ৰাড" বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://usiofindia.org/publication/usi-journal/75th-anniversary-of-the-battle-of-kohima/|title=75th Anniversary of the Battle of Kohima|last=Goswami|first=Major General PK|date=2019|website=[[United Service Institution]]|language=en-US|access-date=2020-04-23|archivedate=2022-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220819155054/https://usiofindia.org/publication/usi-journal/75th-anniversary-of-the-battle-of-kohima/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Copping|first=Jasper|url=https://www.telegraph.co.uk/history/10008053/Second-World-War-clashes-named-as-Greatest-British-Battle.html|archive-url=https://archive.today/20131026135422/http://www.telegraph.co.uk/history/10008053/Second-World-War-clashes-named-as-Greatest-British-Battle.html|url-status=dead|archive-date=2013-10-26|title=Second World War clashes named as 'Greatest British Battle'|journal=Daily Telegraph|date=2013-04-20|access-date=2020-04-23|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> যুদ্ধৰ প্ৰাৰম্ভিক দিনত গুলীৰ আঘাতত বদলুৰামৰ মৃত্যু হয়। বদলুৰামৰ মৃত্যুৰ পাছত কোৱাৰ্টাৰমাষ্টৰে তেওঁৰ নাম ৰেচনৰ ৰষ্টাৰৰপৰা আঁতৰাই নিদিয়াত কোম্পানীয়ে বদলুৰামৰ নামত ৰেচন দি আছিল। (কোনোৱে কয় যে কোৱাৰ্টাৰমাষ্টাৰে ইচ্ছাকৃতভাৱে বদলুৰামৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়া নাছিল; আনহাতে আন কিছুমানে কয় যে তেওঁ পাহৰি গৈছিল। বেয়া বেতাঁৰ সংযোগে নিয়মিতভাৱে আমাৰ অতিৰিক্ত যোগানৰ অনুৰোধ কৰাৰ ক্ষমতাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। )<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/badluram-ka-badan-origins-of-indian-armys-favourite-marching-song-and-why-it-retains-its-iconic-status-7347391.html|title='Badluram ka badan': Origins of Indian Army's favourite marching song, and why it retains its iconic status|date=16 September 2019|website=Firstpost|access-date=2020-04-21}}</ref><ref name=":0" /> কিন্তু ৬ এপ্ৰিলৰ ভিতৰত পোন্ধৰ সেনাৰ জাপানী সৈন্যই কোহিমাক ঘেৰি ধৰিলে আৰু খাদ্য যোগানৰ লাইন কৰ্তন কৰা হয়।<ref name=":0" /> সেই সময়ৰ ১ম ৰয়েল বাৰ্কশ্বাৰছ কোম্পানীৰ এজন কমাণ্ডাৰে এই ডায়েৰীখনত লিখিছিল “পানী কমি আছিল আৰু প্ৰতিদিনে প্ৰতিজন মানুহৰ বাবে প্ৰায় এক পিণ্ট পানীতে সীমিত আছিল [...] বায়ু সৰবৰাহেই মূল চাবি-কাঠি আছিল, কিন্তু ঠেক ভূ-খণ্ড আৰু সংকীৰ্ণ শিখৰৰ বাবে কিছুমান টোপাল জাপানীসকললৈ গৈছিল।"<ref name=":1" /> জাপানীসকলেও লগত বিমান বিৰোধী বন্দুক লৈ আহিছিল, যাৰ ফলত যোগান শৃংখল আৰু অধিক ভাঙি পৰিছিল।<ref name=":0" /> বদলুৰামৰ কোম্পানীটোৰ বাবে জাপানী ঘেৰাওৰ আগৰ দিনকেইটাত বদলুৰামৰ নামত আহি থকা অতিৰিক্ত সামগ্ৰীৰ বাবে কামবোৰ সহজ হৈ পৰিছিল। এই অতিৰিক্ত ৰেচনে কোম্পানীটোক ঘেৰাওৰ মাজতো জীয়াই থকাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://thedarjeelingchronicle.com/tagra-raho-the-legend-of-badlu-ram/|title=Tagra Raho - The Legend of Badlu Ram|date=2019-01-18|website=The Darjeeling Chronicle|language=en-GB|access-date=2020-04-21}}</ref> তেওঁৰ সন্মানত গীতটি ৰচনা কৰা হৈছিল "বদলুৰাম কা বদন জমিন কা নিচে হায়/ তোহ হুমেই উস্কা ৰেচন মিলতা হায়" ("যিহেতু বদলুৰামৰ মৃতদেহ সমাধিস্থ কৰা হৈছে, আমি তেওঁৰ ৰেচন লাভ কৰোঁ") গীতটোৰ কথা।<ref name="indiatimes">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/badluram-ka-badan-the-fascinating-assam-regiment-song-and-the-story-behind-it/articleshow/70655275.cms|title=Badluram ka Badan: The fascinating Assam Regiment song and the story behind it|date=13 August 2019|newspaper=The Economic Times|access-date=2019-09-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news-videos/2017/08/13/badluram-ka-badan-assam-regiment-song|title=Celebrate Army Day With Assam Regt Dancing to 'Badluram Ka Badan'|date=2017-08-13|website=The Quint|language=en|access-date=2020-04-21}}</ref> ১৯৪৬ চনত মেজৰ এম টি প্ৰক্টৰৰদ্বাৰা সৃষ্টি কৰা এই গীতটো "জন ব্ৰাউনৰ শৰীৰ" – "ৰিপাব্লিকৰ যুদ্ধ গীত"ৰপৰা অনুপ্ৰাণিত আৰু সুৰত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=may1716/oth057|title=Why does AR still praise Badlu Ram?|last=Das|first=Raju|date=16 May 2016|website=The Assam Tribune Online|access-date=2020-04-21}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite book|last=Bhardwaj|first=Atul|url=https://books.google.com/books?id=S_h1DwAAQBAJ&pg=PT35|title=India-America Relations (1942-62): Rooted in the Liberal International Order|date=2018-11-02|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18681-0|language=en}}</ref> ই অসম ৰেজিমেণ্টৰ ৰেজিমেণ্টৰ গীতত পৰিণত হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=153775|title=MoS (Home) Shri Kiren Rijiju attends the Platinum Jubilee Ceremony of the Assam Regiment|last=Ministry of Home Affairs|date=17 November 2016|website=Press Information Bureau, Government of India|access-date=2020-04-23}}</ref> আৰু ইয়াক অসম ৰেজিমেণ্টৰ নিযুক্তিপ্ৰাপ্তসকলে শ্বিলঙত তেওঁলোকৰ প্ৰমাণীকৰণ পেৰেডত গায়।<ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/features/badluram-ka-badan-how-military-music-keeps-recruits-bang-on-the-beat/265660/|title=Badluram ka badan: How military music keeps recruits bang on the beat|last=Hazarika|first=Myithili|date=2019-07-21|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2020-04-21}}</ref><ref>{{Cite news|last=Alexander|first=Deepa|url=https://www.thehindu.com/society/A-documentary-on-Havildar-Hangpan-Dada-AC/article17175450.ece|title=The soldier's song|date=2017-02-03|work=The Hindu|access-date=2020-04-21|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত জইণ্ট বেছ লুইছ-মেকচৰ্ডত যৌথ অনুশীলনৰ সময়ত আমেৰিকান আৰু ভাৰতীয় সৈন্যই একেলগে গীতটো গোৱাৰ এটা ভিডিঅ' ওলাইছিল।<ref name="indiatoday">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/american-indian-soldiers-sing-badluram-ka-badan-1599362-2019-09-15|title=When US soldiers sang and danced to Badluram ka badan with Indian armymen|date=15 September 2019|website=India Today|access-date=2019-09-16}}</ref> ===গীতটো=== {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=MJ8AiUcZXzI, Video of Badluram ka Badan by Assam Regiment (official YouTube channel of ADGPI Indian Army)]|title=Song video|width=210px}} {| |<poem> Ek khubsurat ladki thi… Usko dekh ke rifleman… Chindi khichna bhul gaya… Havaldar Major dekh liya… Usko pittu lagaya… Badluram ek sipahi thaa… Japan war me mar gaya… Quartermaster smart thaa… Usney ration nikala… Badluram ka badan zamin ke nichey hain… Toh humein uska ration milta hain… Sabashh… hallelujah… Toh humein uska ration milta hain… </poem> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:গীত]] aqz0f55u8jbi6kkj3xogejyju74x0oj 0 139469 634367 2026-09-05T17:07:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 নতুন পৃষ্ঠা: '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' (নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬), নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ 634367 wikitext text/x-wiki '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' (নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬), নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ nudkd37dr044v474vafdotcdk0e9vkn 634368 634367 2026-09-05T17:08:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 634368 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' (নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬), নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ mnlw5vi0345b8xjp38e19nw9vb8zrgi 634370 634368 2026-09-05T17:09:51Z কুমুদ ঘোষ 42738 634370 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ 2mftw7f1acbq7z6bn8khir74pc3hwnk 634371 634370 2026-09-05T17:14:09Z কুমুদ ঘোষ 42738 634371 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ oukmva53k7wn7uag2q6ujhpiqip4ddj 634447 634371 2026-09-06T10:34:24Z কুমুদ ঘোষ 42738 634447 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠ-হাজাৰ" — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ—আৰোহণ কৰিছিল। aw12rvehclqqk20oz8m3kjxpx163qvo 634448 634447 2026-09-06T10:35:42Z কুমুদ ঘোষ 42738 634448 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠ-হাজাৰ" — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। g9c2xro7nw150u85miaqp0qw0sy6rip 634449 634448 2026-09-06T10:43:08Z কুমুদ ঘোষ 42738 634449 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] ej0wksex5d4vyc9c4e3ginu78ugkb0s 634450 634449 2026-09-06T10:45:01Z কুমুদ ঘোষ 42738 634450 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। fkmjk03twlbne8v6j7n0g0wpq63yxev 634451 634450 2026-09-06T10:45:58Z কুমুদ ঘোষ 42738 634451 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। kvppwjetb98vx8ine4cvq0chxy50urt 634452 634451 2026-09-06T10:46:43Z কুমুদ ঘোষ 42738 634452 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।[10][11][12][13] 6m97pa5bbcl99z46z1mgifrwxkdbjh0 634453 634452 2026-09-06T10:47:39Z কুমুদ ঘোষ 42738 634453 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।[10][11][12][13] ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ oymsiwoyavkz4zl996urlt0yi9r0f0u 634454 634453 2026-09-06T10:48:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 634454 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।[10][11][12][13] ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ ==তথ্যসূত্ৰ== rqht1qv8sythwu86zf0u6q9l4svf5o0 634456 634454 2026-09-06T10:50:36Z কুমুদ ঘোষ 42738 634456 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।[9] মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।[10][11][12][13] ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ ==তথ্যসূত্ৰ== lrp6zzqopvsioycrtb2509eaw9pqpoy 634457 634456 2026-09-06T10:52:26Z কুমুদ ঘোষ 42738 634457 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।[10][11][12][13] ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ ==তথ্যসূত্ৰ== sc2ir0xp4gc1lvzdj3bo5axh0jb7yc0 634458 634457 2026-09-06T10:53:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 634458 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ ==তথ্যসূত্ৰ== 9vsr0w87s9zynfzra70m7v3213ffft6 634459 634458 2026-09-06T10:54:09Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 634459 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == ==তথ্যসূত্ৰ== 7dcocimhx7x6k79lbaz93n7q8tkrxgy 634460 634459 2026-09-06T10:55:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634460 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] ==তথ্যসূত্ৰ== o7gro0u19y7z9188o4gh1y41npe9qc6 634461 634460 2026-09-06T10:56:40Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634461 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] ==তথ্যসূত্ৰ== 7anrth64p24k0nd25s300rw13zaigy8 634462 634461 2026-09-06T10:57:49Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634462 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] ==তথ্যসূত্ৰ== 0mo6uzi5wqret0w6fqsx6r1mjt700rl 634463 634462 2026-09-06T10:59:12Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634463 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] ==তথ্যসূত্ৰ== 60zthiglawvr8jboc4jncasszwcm9ey 634464 634463 2026-09-06T11:02:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634464 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰ পৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"[17] ==তথ্যসূত্ৰ== h3vw1kzvn3xhn5zwl8xef2j7fi2y5tt 634465 634464 2026-09-06T11:03:17Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634465 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰ পৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"[17] তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।[17] ==তথ্যসূত্ৰ== 3ll4dpyj578ccf26rw5iabpncz3qq16 634466 634465 2026-09-06T11:04:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634466 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰ পৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"[17] তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।[17] পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।[17] ==তথ্যসূত্ৰ== i3g6f67i3ddtv0r1aqeqvaph65zr1p5 634467 634466 2026-09-06T11:04:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634467 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰ পৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"[17] তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।[17] পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।[17] স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।[17] ==তথ্যসূত্ৰ== mct8jjm6bd4n2shg3dvbmashcuq9z19 634468 634467 2026-09-06T11:05:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634468 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদুৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰ পৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"[17] তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।[17] পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।[17] স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।[17] পৰৱর্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।[19] ==তথ্যসূত্ৰ== 5bymtq45m2g3lq6qxor1xy1r2894fqd 634469 634468 2026-09-06T11:06:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 634469 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ") পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।" [17] তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।[17] পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।[17] স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।[17] পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।[19] ==তথ্যসূত্ৰ== twdr6kj0bzpt85bl7qonk7npyxaqmtp 634470 634469 2026-09-06T11:07:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634470 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত[15] নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ[16] এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।[17] নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।[18] তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।[17] তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।[17] পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।" [17] তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।[17] পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।[17] স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।[17] পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।[19] ==তথ্যসূত্ৰ== jeqb7kzti3asfgppjw0jhhahxqpw1og 634471 634470 2026-09-06T11:11:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634471 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1" /> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> He later attended [[Loughborough University]] in England, where he received a [[postgraduate diploma]] in security management.<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== qfmielss1s4b8d7wcyf5pbi743ya0yz 634472 634471 2026-09-06T11:12:59Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 634472 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''নিৰ্মল পূৰ্জা''' ({{lang-en|Nirmal Purja}}; নেপালী: निर्मल पुर्जा; ২৫ জুলাই ১৯৮৩ – ৩০ জুলাই ২০২৬) নিমছ বা নিমছদাই নামেৰে পৰিচিত এজন নেপালী-ব্ৰিটিছ পৰ্বতাৰোহী৷ পৰ্বতাৰোহণক কেৰিয়াৰ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পূৰ্বে তেওঁ ব্ৰিগেড অৱ গোৰ্খাৰ সৈতে ব্ৰিটিছ সেনাবাহিনীত আৰু পাছলৈ ৰয়েল নেভিৰ বিশেষ বাহিনীৰ ইউনিট স্পেচিয়েল ব’ট চাৰ্ভিচ (SBS)ত সেৱা আগবঢ়াইছিল৷ ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰৰ ভিতৰত পূৰ্জাই অক্সিজেন চিলিণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰি মাত্ৰ ছমাহ আৰু ছয় দিনৰ ভিতৰতে ১৪টা "আঠহাজাৰী শৃংগ" ( eight-thousanders) — ৮,০০০ মিটাৰ (২৬,০০০ ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ শৃংগ আৰোহণ কৰিছিল। ২০২৩ চনত ক্ৰীষ্টিন হাৰিলা আৰু টেনজেন শ্বেৰ্পাই এই অভিলেখ ভংগ নকৰালৈকে এইটোৱেই আছিল সৰ্বাধিক দ্ৰুত সময়ৰ অভিলেখ। ইয়াৰ উপৰিও পূৰ্জাই পৰিপূৰক অক্সিজেন অবিহনে "আঠহাজাৰী শৃংগ"ৰ আৰোহণৰ আটাইতকৈ দ্ৰুততম অভিলেখ গঢ়িছিল, যিটো অভিলেখ তেওঁ দুবছৰ ১৫০ দিনৰ ভিতৰত গঢ়িছিল।<ref name=guinnessworldrecords_623486>{{Cite web |title=Fastest ascent of all mountains over 8,000 m without supplementary oxygen (male) |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731230934/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/623486-fastest-ascent-of-all-mountains-over-8-000-m-without-supplementary-oxygen-male |archive-date=31 July 2026 |access-date=7 August 2026 |website=Guinness World Records |language=en |url-status=live }}</ref> মাত্ৰ ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে মাউণ্ট এভাৰেষ্ট, লোচে, মাকালুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা প্ৰথমজন ব্যক্তি হৈছে পূৰ্জা। ২০২১ চনত তেওঁ আৰু আন ৯ জন নেপালী পৰ্বতাৰোহীয়ে কে ২ ৰ প্ৰথম শীতকালীন আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ অন্যতম নিপুণ পৰ্বতাৰোহী বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু আধুনিক উচ্চ উচ্চতাৰ পৰ্বতাৰোহণৰ এজন আগশাৰীৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁক বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়।<ref name=gq_20230119>{{cite magazine |last=Schaffer |first=Grayson |date=19 January 2023 |title=The Controversial King of Hardcore Climbing |url=https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |access-date=6 August 2026 |magazine=GQ |archive-date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260801231410/https://www.gq.com/story/nims-purja-profile |url-status=live }}</ref><ref name=theguardian_20260801_top>{{cite news |last=Abdul |first=Geneva |date=1 August 2026 |title=Top mountaineer Nirmal Purja confirmed dead after 11 hit by avalanche in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/01/top-mountaineer-nirmal-purja-confirmed-dead-after-11-hit-by-avalanche-in-pakistan |access-date=6 August 2026 |work=The Guardian}}</ref><ref name=openthemagazine_20260801>{{cite news |title=Goodbye, Nimsdai: The Climber Who Rewrote Mountaineering History |url=https://openthemagazine.com/world/goodbye-nimsdai-the-climber-who-rewrote-mountaineering-history |work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]] |date=1 August 2026 |access-date=2 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |first=Binod |last=Dhakal |title=Obituary {{!}} Nirmal Purja, whose Himalayan feats rewrote mountaineering history, dies at 43 |url=https://english.nepalnews.com/s/travel-tourism/obituary-nirmal-purja-whose-himalayan-feats-rewrote-mountaineering-history-dies-at-43/ |access-date=1 August 2026 |work=Nepal News}}</ref> ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত পাকিস্তানৰ ব্ৰড পিকত হোৱা হিমস্খলনত পূৰ্জা আৰু আন ৯ গৰাকী পৰ্বতাৰোহীৰ মৃত্যু হয়৷ == প্ৰাথমিক জীৱন == নিৰ্মল ("নিমছ")<ref name=nytimes_20211201>{{Cite news|last=Kennedy|first=Lisa|date=1 December 2021|title='14 Peaks: Nothing Is Impossible' Review: Climbing at a Breakneck Pace|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|access-date=24 December 2021|issn=0362-4331|archive-date=1 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201223735/https://www.nytimes.com/2021/12/01/movies/14-peaks-nothing-is-impossible-review.html|url-status=live}}</ref> পূৰ্জাৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৩ চনৰ ২৫ জুলাইত<ref name="RedBull">{{cite web | url = https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | title = Nirmal Purja | publisher = RedBull | access-date = 28 January 2021 | archive-date = 30 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211030124313/https://www.redbull.com/my-en/athlete/nirmal-purja | url-status = live }}</ref> নেপালৰ ম্যাগদি জিলাৰ{{r|RedBull2}} এখন সৰু গাঁও ডানাত —— যিখন ধৌলাগিৰিৰ ওচৰত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১৬০০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত।<ref name=NG1/> নন্দ বাহাদূৰ পূৰ্জা আৰু পূৰ্ণ কুমাৰীৰ পাঁচটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল চতুৰ্থ সন্তান।<ref name=thetimes_20260801>{{Cite news |date=1 August 2026 |title=Nirmal Purja obituary: intrepid mountaineer with extreme ambition |url=https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-access=subscription |access-date=2 August 2026 |work=The Times |archive-date=3 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260803031747/https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/nirmal-purja-obituary-death-avalanche-dj9pffn0k |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ পিতৃ গোৰ্খা সৈনিক আছিল আৰু মাক আছিল খেতিয়ক পৰিয়ালৰ।<ref name="NG1" /> তেওঁলোক যিহেতু ভিন্ ভিন্ নেপালী জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়েহে তেওঁলোকৰ বিবাহক সহজে গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল; ফলস্বৰূপে, দুয়োজনেই আৰ্থিক আৰু সামাজিকভাৱে পৰিয়ালৰপৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰে।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাই নেচনেল জিঅ'গ্ৰাফিকক জনাইছিল, "আমি সঁচাকৈয়ে দুখীয়া পৰিয়ালৰপৰা আহিছোঁ," আৰু "মোৰ মনত আছে যে সৰুতে মোৰ ফ্লিপ-ফ্লপ্‌চও (flip-flops) নাছিল।"<ref name="NG1" /> তেওঁৰ বয়স চাৰি বছৰ হওঁতে‍ তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো কাঠমাণ্ডুৰ ওচৰৰ নিম্নভূমি চিটৱান জিলালৈ গুচি যায়।<ref name="NG1" /> পূৰ্জাৰ তিনিজন ডাঙৰ ভাতৃ গোৰ্খা সৈনিক হৈছিল আৰু তেওঁলোকেই তেওঁৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বৰ্ডিং স্কুলৰ খৰচ বহন কৰিছিল।<ref name="NG1" /> স্কুলত পঢ়ি থকাৰ সময়তে তেওঁ কিকবক্সিঙত পাকৈত হৈ পৰিছিল।<ref name="NG1">{{cite magazine | magazine=[[National Geographic]] | url=https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights | first=Dominic | last=Bliss | date=12 January 2021 | accessdate=5 December 2021 | title=How a Nepali climber with a "freakish physiology" stormed the world of high-altitude mountaineering |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131144255/https://www.nationalgeographic.co.uk/adventure/2020/12/the-nepalese-mountaineer-who-is-taking-a-spiritual-view-to-new-heights |archive-date=31 January 2021}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইংলেণ্ডৰ ল'ফব'ৰ' বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাতেই নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাপনাত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Nirmal (Nims) Purja MBE {{!}} Loughborough Business School {{!}} Loughborough University |url=https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |access-date=26 July 2023 |website=www.lboro.ac.uk |archive-date=26 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726095104/https://www.lboro.ac.uk/schools/business-school/about-us/alumni/distinguished-alumni/nirmal-nims-purja/ |url-status=live }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== rsmvms3pxwhqanadc1ct6v5zx1fpinp 0 139470 634378 2026-09-05T17:56:34Z Sasifow 48425 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox person | name = আছগৰ ফৰহাদী | image = Asghar Farhadi in 2018-2 (cropped).jpg | caption = ২০১৮ চনৰ [[Stockholm International Film Festival|ষ্টকহোম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত ফৰহাদী | imagesize = | pronunciation = {{IPA|fa|ʔæsɢǽɹe fæɹhɒːd̪íː||Fa-اصغر فره... 634378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আছগৰ ফৰহাদী | image = Asghar Farhadi in 2018-2 (cropped).jpg | caption = ২০১৮ চনৰ [[Stockholm International Film Festival|ষ্টকহোম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত ফৰহাদী | imagesize = | pronunciation = {{IPA|fa|ʔæsɢǽɹe fæɹhɒːd̪íː||Fa-اصغر فرهادی.ogg}} | birth_date = {{birth date and age|1972|05|7|df=y}} | birth_place = [[Khomeyni Shahr|হোমায়ূনশ্বহৰ]], ইৰান (বৰ্তমান খোমেইনীশ্বহৰ) | occupation = {{hlist|চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক|চিত্ৰনাট্যকাৰ|চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক}} | education = [[University of Tehran|তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়]]<br />[[Tarbiat Modares University|তৰবিয়ত মদাৰেছ বিশ্ববিদ্যালয়]] | years_active = ১৯৯৭–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|[[Parisa Bakhtavar|পৰীছা বখ্‌ৎআৱৰ]]|1990}} | children = ২, ইয়াৰে এগৰাকী [[ছাৰীনা ফৰহাদী]] | notable_works = ''[[About Elly|এবাউট এলি]]'' (২০০৯)<br />''[[A Separation|এ ছেপাৰেশ্বন]]'' (২০১১)<br />''[[The Past (2013 film)|দ্য পাষ্ট]]'' (২০১৩)<br />''[[The Salesman (2016 film)|দ্য ছেল্‌ছমেন]]'' (২০১৬)<br />''[[Everybody Knows (film)|এভ্ৰিবডী ন’জ]]'' (২০১৮)<br />''[[A Hero|এ হিৰো]]'' (২০২১) }} '''আছগৰ ফৰহাদী'''{{efn|{{langx|fa|اصغر فرهادی}}, {{IPA|fa|ʔæsɢǽɹe fæɹhɒːd̪íː|pron|Fa-اصغر فرهادی.ogg}}।}} ({{langx|fa|اصغر فرهادی}}, {{IPA|fa|ʔæsɢǽɹe fæɹhɒːd̪íː|pron|Fa-اصغر فرهادی.ogg}}; জন্ম ৭ মে' ১৯৭২)<ref name="soureh">[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270488 Soureh Movie Database] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131021201219/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270488 |date=21 October 2013 }}</ref> এগৰাকী ইৰানী [[film director|চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] আৰু [[screenwriter|চিত্ৰনাট্যকাৰ]]। তেওঁক [[Iranian cinema|ইৰানী চলচ্চিত্ৰ]]ৰ লগতে একবিংশ শতিকাৰ [[world cinema|বিশ্ব চলচ্চিত্ৰ]]ৰ অন্যতম প্ৰসিদ্ধ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহে মানৱীয় অৱস্থাৰ প্ৰতি গুৰুত্ব আৰোপ কৰা আৰু পৰিয়ালৰ ভিতৰুৱা সংঘাতৰ ঘনিষ্ঠ তথা প্ৰত্যাহ্বানমূলক কাহিনী উপস্থাপনৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ বাবে তেওঁ দুটা [[Academy Awards|একাডেমী বঁটা]], এটা [[Golden Bear|গ'ল্ডেন বেয়াৰ]] আৰু এটা [[প্ৰি দ্যু চেনাৰিঅ']]কে ধৰি বহুতো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান লাভ কৰিছে। ২০১২ চনত তেওঁ বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিসকলৰ বাৰ্ষিক ''[[Time 100|টাইম ১০০]]'' তালিকাত স্থান লাভ কৰে।<ref>{{cite magazine|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2112155,00.html|title= Asghar Farhadi – Filmmaker|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|first=Richard |last=Corliss|author-link=Richard Corliss|date=18 April 2012|access-date= 1 May 2021}}</ref> সেই একে বছৰতে তেওঁ ফ্ৰান্সৰ পৰা [[Legion of Honour|লেজিয়ঁ দনৰ]] সন্মানো লাভ কৰে। ফৰহাদীয়ে [[Drama (film and television)|নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ]] ''[[Dancing in the Dust (2003 film)|ডান্সিং ইন দ্য ডাষ্ট]]'' (২০০৩)-ৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক হিচাপে অভিষেক ঘটায়। ইয়াৰ পিছত ''[[The Beautiful City|দ্য বিউটিফুল চিটি]]'' (২০০৪) আৰু ''[[Fireworks Wednesday|ফায়াৰৱৰ্ক্স ৱেডনেছডে]]'' (২০০৬) নিৰ্মাণ কৰে। ''[[About Elly|এবাউট এলি]]'' (২০০৯) চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে তেওঁ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[Silver Bear for Best Director|শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালকৰ ৰূপালী ভালুক]] বঁটা লাভ কৰে। পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''[[A Separation|এ ছেপাৰেশ্বন]]'' (২০১১) আৰু নৈতিকতাকেন্দ্ৰিক নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''[[The Salesman (2016 film)|দ্য ছেল্‌ছমেন]]'' (২০১৬)-ৰ বাবে [[Academy Award for Best International Feature Film|শ্ৰেষ্ঠ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ একাডেমী বঁটা]] দুবাৰ লাভ কৰা বিশ্বৰ অতি কমসংখ্যক পৰিচালকৰ এগৰাকী হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হয়। ''দ্য ছেলছমেনে'' [[Cannes Film Festival Award for Best Screenplay|কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য বঁটাও]] লাভ কৰে। তেওঁ ''[[The Past (2013 film)|দ্য পাষ্ট]]'' (২০১৩) চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবেও প্ৰশংসা লাভ কৰে, যিখন [[ফ্ৰান্স]]ত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ''[[Everybody Knows (film)|এভ্ৰিবডী ন’জ]]'' (২০১৮) চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰে, যিখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণ [[স্পেইন]]ত কৰা হৈছিল। ফৰহাদীয়ে ''[[A Hero|এ হিৰো]]'' (২০২১)-ৰ জৰিয়তে [[ইৰান]]লৈ উভতি আহে। এই চলচ্চিত্ৰখনে তেওঁক [[Grand Prix (Cannes Film Festival)|কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ গ্ৰঁ প্ৰি]] বঁটা লাভ কৰায়।<ref>{{Cite web|date=2022-01-12|title=A Hero: Asghar Farhadi has been contemplating his latest drama for decades|url=https://webnewsobserver.com/2022/01/12/asghar-farhadi/|first=Nausheen|last=Thusoo|access-date=2022-01-11|website=Web News Observer|language=en-US}}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 41tet4gqwfjfp2rh19h8d0941ggi0bv 0 139471 634379 2026-09-05T18:11:26Z Sasifow 48425 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox person | name = জাফৰ পনাহী | image = Jafar Panahi at 2025 Cannes Film Festival Photocall.jpg | caption = [[2025 Cannes Film Festival|২০২৫ চনৰ কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত পনাহী | pronunciation = {{IPA|fa|d͡ʒæʔfæɹe pʰænɒ́ːhíː|}} | native_name = {{nobold|{{small|{{lang|fa|جعفر پناهی}}}}}} | native_name_lang = fa | b... 634379 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = জাফৰ পনাহী | image = Jafar Panahi at 2025 Cannes Film Festival Photocall.jpg | caption = [[2025 Cannes Film Festival|২০২৫ চনৰ কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত পনাহী | pronunciation = {{IPA|fa|d͡ʒæʔfæɹe pʰænɒ́ːhíː|}} | native_name = {{nobold|{{small|{{lang|fa|جعفر پناهی}}}}}} | native_name_lang = fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1960|7|11}} | birth_place = [[Mianeh, East Azerbaijan|মিয়ানেহ, পূব আজাৰবাইজান]], [[Pahlavi Iran|ইৰান]] | death_date = | death_place = | occupation = {{flatlist| * [[Film director|চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] * চিত্ৰনাট্যকাৰ * চিত্ৰগ্ৰাহক * প্ৰযোজক * সম্পাদক}} | years_active = ১৯৮৮–বৰ্তমান | known_for = ''[[The White Balloon|দ্য হোৱাইট বেলুন]]''<br />''[[The Circle (2000 film)|দ্য চাৰ্কল]]''<br />''[[This Is Not a Film|দিছ ইজ নট আ ফিল্ম]]''<br />''[[Taxi (2015 film)|টেক্সি]]''<br />''[[It Was Just an Accident|ইট ৱজ জাষ্ট এন এক্সিডেণ্ট]]'' | style = [[Neorealism (art)|নব্যবাস্তৱবাদ]] | education = [[Iran Broadcasting University|ইৰান ব্ৰডকাষ্টিং বিশ্ববিদ্যালয়]] | spouse = {{marriage|তাহেৰে ছঈদী|1983}} | children = ২, ইয়াৰে এগৰাকী [[পনাহ পনাহী|পনাহ]] | awards = [[Golden Leopard|গ'ল্ডেন লিঅ'পাৰ্ড]] (১৯৯৭)<br />[[Golden Lion|গ'ল্ডেন লায়ন]] (২০০০)<br />[[Sakharov Prize|চাখাৰৱ বঁটা]] (২০১২)<br />[[Golden Bear|গ'ল্ডেন বেয়াৰ]] (২০১৫)<br />[[Palme d'Or|পাল্ম দ'ৰ]] (২০২৫) | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = [[Iran|ইৰান]] | branch = [[Islamic Republic of Iran Army|সেনাবাহিনী]] | service_years = ১৯৮০–১৯৮২ | battles = {{Unbulleted list|[[1979 Kurdish rebellion in Iran|কুৰ্দ বিদ্ৰোহ]]{{POW}}|[[Iran–Iraq War|ইৰান–ইৰাক যুদ্ধ]]}} }} }} '''জাফৰ পনাহী'''{{Efn|{{IPA|fa|d͡ʒæʔfæɹe pʰænɒ́ːhíː}}।}} ({{langx|fa|جعفر پناهی|rtl=yes}}, {{IPA|fa|d͡ʒæʔfæɹe pʰænɒ́ːhíː|pron}}; জন্ম ১১ জুলাই ১৯৬০) এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু অভিনেতা। [[Iranian Revolution|১৯৭৯ বিপ্লৱোত্তৰ]] [[Cinema of Iran|ইৰানী চলচ্চিত্ৰ]]লৈ তেওঁৰ শিল্পমূলক অৱদানৰ বাবে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে পৰিচিত আৰু তেওঁক [[Iranian New Wave|ইৰানী নৱকল্লোল]]ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। নব্যবাস্তৱবাদত শিপাই থকা আৰু মহিলা, শিশু তথা সমাজৰ প্ৰান্তীয় লোকসকলৰ জীৱনক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা তেওঁৰ কৰ্মই সমসাময়িক ইৰানৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক আৰু লিংগভিত্তিক গাঁথনিৰ এক সমালোচনামূলক চিত্ৰ অংকন কৰে। পনাহীয়ে চুটি চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ আৰু [[Abbas Kiarostami|আব্বাছ কিয়াৰোস্তামী]]ৰ সহকাৰী হিচাপে কাম কৰাৰ জৰিয়তে তেওঁৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ প্ৰথম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[The White Balloon|দ্য হোৱাইট বেলুন]]'' (১৯৯৫)-এ [[1995 Cannes Film Festival|১৯৯৫ চনৰ কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত [[Caméra d'Or|কামেৰা দ'ৰ]] বঁটা লাভ কৰে, যিয়ে সেই অনুষ্ঠানত কোনো ইৰানী চলচ্চিত্ৰই লাভ কৰা প্ৰথমটো বৃহৎ বঁটাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। পনাহী ইতিহাসত মাত্ৰ চাৰিগৰাকী পৰিচালকৰ এগৰাকী—[[অঁৰি-জৰ্জ ক্লুজ']], [[মিকেলাঞ্জেল' আন্ত'নিঅ'নি]] আৰু [[ৰবাৰ্ট অল্টমেন]]ৰ সৈতে—যিয়ে [[List of Big Three film festivals winners|য়ুৰোপৰ তিনিটা প্ৰধান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ শীৰ্ষ বঁটা]] লাভ কৰিছে:<ref>{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=24 May 2025 |title=Jafar Panahi Wins Cannes Palme d'Or for 'It Was Just an Accident' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/2025-cannes-film-festival-palme-dor-winners-1236228268/ |access-date=25 May 2025 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> [[Palme d'Or|পাল্ম দ'ৰ]] [[Cannes Film Festival|কান]]ত, [[Golden Bear|গ'ল্ডেন বেয়াৰ]] [[Berlin International Film Festival|বাৰ্লিন]]ত আৰু [[Golden Lion|গ'ল্ডেন লায়ন]] [[Venice Film Festival|ভেনিচ]]ত—যথাক্ৰমে ''[[It Was Just an Accident|ইট ৱজ জাষ্ট এন এক্সিডেণ্ট]]'' (২০২৫), ''[[Taxi (2015 film)|টেক্সি]]'' (২০১৫) আৰু ''[[The Circle (2000 film)|দ্য চাৰ্কল]]'' (২০০০)-ৰ বাবে। অসংখ্য সন্মানৰ ভিতৰত তেওঁ [[Telluride Film Festival Silver Medallion|টেলিউৰাইড চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ৰূপালী মেডেলিয়ন]] লাভ কৰিছে আৰু দুটা [[Golden Globe Awards|গ'ল্ডেন গ্ল'ব বঁটা]] তথা এটা [[Academy Award|একাডেমী বঁটা]]ৰ বাবে মনোনীত হৈছে। পনাহীৰ কৰ্মজীৱন [[ইৰান চৰকাৰ|ইৰানী কৰ্তৃপক্ষৰ]] সৈতে সংঘাতৰ দ্বাৰা চিহ্নিত হৈছে। তেওঁৰ তৃতীয় পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''দ্য চাৰ্কল''-ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—যিখনত ইৰানৰ মহিলাসকলৰ পৰিস্থিতি উপস্থাপন কৰা হৈছে—তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ দেশখনত সঘনাই নিষিদ্ধ বা চেঞ্চৰ কৰা হৈছে। ২০১০ চনত তেওঁক "ইছলামী গণৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰ" চলোৱাৰ অভিযোগত ছয় বছৰৰ কাৰাদণ্ড আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ কাৰ্যকলাপৰ ওপৰত ২০ বছৰৰ নিষেধাজ্ঞা প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="en.irangreenvoice.com">{{cite news |date=20 December 2010 |title=Filmmaker Jafar Panahi sentenced to six years in prison |url=http://en.irangreenvoice.com/article/2010/dec/20/2581 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224090016/http://en.irangreenvoice.com/article/2010/dec/20/2581 |archive-date=24 December 2010 |publisher=The Green Voice of Freedom (part of [[The Green Path of Hope]] association)}}</ref> আইনী নিষেধাজ্ঞাৰ মাজতো পনাহীয়ে অনুমতি অবিহনে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ অব্যাহত ৰাখে, যাৰ বহুতো অৰ্ধ-গোপনীয়ভাৱে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ''[[This Is Not a Film|দিছ ইজ নট আ ফিল্ম]]'' (২০১১), ''[[Closed Curtain|ক্ল'জড কাৰ্টেইন]]'' (২০১৩), ''টেক্সি'' (২০১৫) আৰু ''[[No Bears|ন' বেয়াৰ্ছ]]'' (২০২২) হৈছে এনে কিছুমান কৰ্ম, যিয়ে প্ৰায়ে [[metacinema|মেটাচিনেমাটিক]] পদ্ধতিৰে ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰীক্ষণৰ অধীনত এগৰাকী শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ নিজৰ সীমাবদ্ধতাৰ ওপৰত প্ৰতিফলন ঘটায়। তেওঁৰ আইনী সংঘাত অব্যাহত আছে আৰু ইৰানী ৰাষ্ট্ৰৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰমূলক কাৰ্যকলাপত জড়িত হোৱাৰ অভিযোগত এবছৰৰ কাৰাদণ্ডৰ দৰে নতুন শাস্তিও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":2">{{Cite web |last=Vivarelli |first=Nick |date=2026-06-07 |title=Jafar Panahi’s One-Year Prison Sentence Upheld by Iranian Court |url=https://variety.com/2026/film/global/jafar-panahi-prison-sentence-iranian-court-1236768803/ |access-date=2026-06-07 |website=Variety |language=en-US}}</ref> চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ উপৰি পনাহীয়ে [[European Parliament|ইউৰোপীয় সংসদ]]ৰ পৰা ২০১২ চনত [[Sakharov Prize|চিন্তাৰ স্বাধীনতাৰ বাবে চাখাৰভ বঁটা]] লাভ কৰে। [[Freedom of speech|মত প্ৰকাশৰ স্বাধীনতা]]ৰ সপক্ষে তেওঁৰ অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। তেওঁ ২০২৬ চনৰ [[Time 100|টাইম ১০০]] তালিকাত স্থান লাভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web |last=Boniadi |first=Nazanin |date=April 15, 2026 |title=Jafar Panahi |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people/2026/jafar-panahi/ |access-date=April 16, 2026 |website=Time}}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 49a9iqlvirbp62ewqxt1qtxqqdp6ouv 0 139472 634382 2026-09-05T18:32:52Z Sasifow 48425 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox person | name = আব্বাছ কিয়াৰোস্তমী | native_name = {{nobold{{small|{{lang|fa|عباس کیارستمی}}}}}} | native_name_lang = fa | image = Kiarostami Boroujerdi (3)(Cropped).jpg | image_size = 220px | caption = ২০১৩ চনত কিয়াৰোস্তমী | pronunciation = {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː||Fa-f-عباس کیارستمی... 634382 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আব্বাছ কিয়াৰোস্তমী | native_name = {{nobold{{small|{{lang|fa|عباس کیارستمی}}}}}} | native_name_lang = fa | image = Kiarostami Boroujerdi (3)(Cropped).jpg | image_size = 220px | caption = ২০১৩ চনত কিয়াৰোস্তমী | pronunciation = {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː||Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}} | birth_date = {{Birth date|1940|6|22|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[পহলৱী ইৰান]] | death_date = {{Death date and age|2016|07|04|1940|6|22|df=yes}} | death_place = [[পেৰিছ]], [[ফ্ৰান্স]] | death_cause = <!--Do not add a cause without citing a reliable source.--> | burial_place = তক মাজৰায়ে সমাধিক্ষেত্ৰ, [[লৱাছান]], শ্বমীৰানাত শ্বহৰিস্তান, ইৰান | education = [[University of Tehran|তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = {{hlist|চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা|চিত্ৰনাট্যকাৰ|চিত্ৰগ্ৰাহক|প্ৰযোজক|চিত্ৰশিল্পী|কবি}} | movement = [[ইৰানী নৱকল্লোল]] | spouse = {{marriage|পৰৱীন আমিৰ-গোলী|1969|1982|reason=divorced}}<ref>[https://www.irna.ir/news/83847868/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C دادخواهی بر سر میراث فرهنگی کیارستمی]</ref> | partner = [[নিকি কৰীমী]] (১৯৯৫–২০০৭) | children = {{hlist|আহমদ|[[বহমন কিয়াৰোস্তমী|বহমন]]}} | years_active = ১৯৬২–২০১৬ | notable_works = {{ubl|''[[Where Is the Friend's Home?|ৱেৰ ইজ দ্য ফ্ৰেণ্ড্‌ছ হ'ম?]]''|''[[Close-Up (1990 film)|ক্ল'জ-আপ]]''|''[[Through the Olive Trees|থ্ৰু দ্য অলিভ ট্ৰীজ]]''|''[[Taste of Cherry|টেইষ্ট অৱ চেৰী]]''|''[[The Wind Will Carry Us|দ্য উইণ্ড উইল কেৰী আছ]]''}} | style = {{hlist|তথ্যচিত্ৰ|[[minimalism|ন্যূনতমতাবাদ]]|[[poetry film|কাব্যিক চলচ্চিত্ৰ]]}} | signature = Abbas Kiarostami signature.svg | website = }} '''আব্বাছ কিয়াৰোস্তমী'''{{Efn|{{Langx|fa|عباس کیارستمی}}, {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː|pron|Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}}।}} ({{langx|fa|عباس کیارستمی}}, {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː|pron|Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}}; ২২ জুন ১৯৪০ – ৪ জুলাই ২০১৬) এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, কবি, চিত্ৰগ্ৰাহক আৰু চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক আছিল।<ref name="GuardianRanking">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 | title = The world's 40 best directors | access-date = 23 February 2007 | author = Panel of critics | work = The Guardian | location = London | date = 14 November 2003 | archive-date = 1 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190101132856/https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 | url-status = live }}</ref><ref name="WexnerAK">{{cite web | url =http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf | title = Abbas Kiarostami Films Featured at Wexner Center | access-date=23 February 2007 | year = 2002 | author = Karen Simonian | publisher = Wexner center for the art | archive-url = https://web.archive.org/web/20070710175713/http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf | archive-date = 10 July 2007 | url-status =dead }}</ref><ref name="BFIpoll">{{cite web | url = http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 | title = 2002 Ranking for Film Directors | access-date = 23 February 2007 | year = 2002 | publisher = British Film Institute | archive-url = https://web.archive.org/web/20181013200533/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 | archive-date = 13 October 2018 | url-status = dead }}</ref> ১৯৭০ চনৰ পৰা সক্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে কিয়াৰোস্তমী [[short film|চুটি চলচ্চিত্ৰ]] আৰু তথ্যচিত্ৰকে ধৰি ৪০খনতকৈও অধিক চলচ্চিত্ৰৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত আছিল। [[Koker trilogy|ক'কৰ ত্ৰয়ী]] (১৯৮৭–১৯৯৪), ''[[Close-Up (1990 film)|ক্ল'জ-আপ]]'' (১৯৯০), ''[[The Wind Will Carry Us|দ্য উইণ্ড উইল কেৰী আছ]]'' (১৯৯৯) আৰু ''[[Taste of Cherry|টেষ্ট অৱ চেৰী]]'' (১৯৯৭) পৰিচালনা কৰি কিয়াৰোস্তমীয়ে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''টেষ্ট অৱ চেৰী''-এ সেই বছৰ [[1997 Cannes Film Festival|কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত [[Palme d'Or|পাল্ম দ'ৰ]] বঁটা লাভ কৰে। পৰৱৰ্তী কালৰ ''[[Certified Copy (film)|চাৰ্টিফাইড কপি]]'' (২০১০) আৰু ''[[Like Someone in Love (film)|লাইক চামৱান ইন লাভ]]'' (২০১২) চলচ্চিত্ৰত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইৰানৰ বাহিৰত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰে—ক্ৰমে ইটালী আৰু জাপানত। তেওঁৰ ''[[Where Is the Friend's Home?|ৱেৰ ইজ দ্য ফ্ৰেণ্ডছ হ'ম?]]'' (১৯৮৭), ''ক্ল'জ-আপ'' আৰু ''দ্য উইণ্ড উইল কেৰী আছ'' চলচ্চিত্ৰক [[BBC|বিবিচি]] কালচাৰৰ ২০১৮ চনৰ সমালোচকৰ জৰীপত ১০০খন শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web| url=http://www.bbc.com/culture/story/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films| title=The 100 greatest foreign-language films| date=30 October 2018| access-date=15 January 2019| archive-date=1 November 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181101011949/http://www.bbc.com/culture/story/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films| url-status=live}}</ref> ''[[Close-Up (1990 film)|ক্ল'জ-আপ]]''-ক ২০১২ চনত অনুষ্ঠিত বিখ্যাত দশকীয় ''[[Sight & Sound]]'' জৰীপতো সৰ্বকালৰ ৫০খন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ এখন হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics | archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics | url-status=dead | archive-date=7 February 2016 | title=Critics' top 100 | BFI}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors | archive-url=https://web.archive.org/web/20160209010504/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors | url-status=dead | archive-date=9 February 2016 | title=Directors' top 100 | BFI}}</ref> তেওঁক ইৰানৰ আৰু সৰ্বকালৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ তথা প্ৰভাৱশালী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে ব্যাপকভাৱে গণ্য কৰা হয়। কিয়াৰোস্তমীয়ে [[screenplay|চিত্ৰনাট্যকাৰ]], চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক, [[art director|শিল্প নিৰ্দেশক]] আৰু প্ৰযোজক হিচাপে ব্যাপকভাৱে কাম কৰিছিল আৰু তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ ক্ৰেডিট শিৰোনাম তথা প্ৰচাৰমূলক সামগ্ৰীও নক্সা কৰিছিল। তেওঁ এগৰাকী কবি, চিত্ৰগ্ৰাহক, চিত্ৰশিল্পী, অলংকৰণ শিল্পী আৰু [[graphic designer|গ্ৰাফিক ডিজাইনাৰো]] আছিল। তেওঁ [[ইৰানী নৱকল্লোল]]ৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলৰ এটা প্ৰজন্মৰ অংশ আছিল। ইৰানী নিউ ৱেভ হৈছে [[Cinema of Iran|ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ]]ৰ এটা আন্দোলন, যি ১৯৬০ৰ দশকৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ৰাজনৈতিক তথা দাৰ্শনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাব্যিক সংলাপ আৰু ৰূপকধৰ্মী কাহিনী কোৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="Princeton">{{cite journal |id={{Project MUSE|802090}} |last1=Mathew |first1=Shaj |title=Ekphrastic Temporality |journal=New Literary History |date=2021 |volume=52 |issue=2 |pages=239–260 |doi=10.1353/nlh.2021.0011 |s2cid=241183294 }}</ref> কিয়াৰোস্তমীয়ে শিশু চৰিত্ৰকেন্দ্ৰিক কাহিনী, তথ্যচিত্ৰৰ ধাঁচৰ কাহিনীধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ,<ref name="FirouzanFilmBio">{{cite web | url = http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html | title = Abbas Kiarostami Biography | access-date = 23 February 2007 | year = 2004 | publisher = Firouzan Film | archive-date = 21 March 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080321011936/http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html | url-status = dead }}</ref> গ্ৰাম্য গাঁৱত সংঘটিত কাহিনী আৰু স্থিৰভাৱে সংস্থাপিত কেমেৰাৰ জৰিয়তে গাড়ীৰ ভিতৰত চলি থকা কথোপকথন ব্যৱহাৰৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ সংলাপ, শিৰোনাম আৰু বিষয়বস্তুত [[Persian literature|পাৰ্চী সাহিত্যৰ]] [[ফাৰ্চী সাহিত্য|ফাৰ্চী কাব্য]] ব্যৱহাৰৰ বাবেও পৰিচিত। কিয়াৰোস্তমীৰ চলচ্চিত্ৰসমূহত উল্লেখযোগ্য মাত্ৰাৰ দ্ব্যৰ্থতা, সৰলতা আৰু জটিলতাৰ এক অস্বাভাৱিক সংমিশ্ৰণ আৰু প্ৰায়ে কাল্পনিক তথা তথ্যচিত্ৰধৰ্মী উপাদানৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। পৰিৱৰ্তন আৰু ধাৰাবাহিকতাৰ ধাৰণাৰ লগতে জীৱন আৰু মৃত্যুৰ বিষয়বস্তুৱেও কিয়াৰোস্তমীৰ কৰ্মত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 42vlfd6toa6xxxlrqy8t14etih4p7d5 634385 634382 2026-09-05T18:34:36Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 634385 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আব্বাছ কিয়াৰোস্তমী | native_name = {{nobold|{{small|{{lang|fa|عباس کیارستمی}}}}}} | native_name_lang = fa | image = Kiarostami Boroujerdi (3)(Cropped).jpg | image_size = 220px | caption = ২০১৩ চনত কিয়াৰোস্তমী | pronunciation = {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː||Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}} | birth_date = {{Birth date|1940|6|22|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[পহলৱী ইৰান]] | death_date = {{Death date and age|2016|07|04|1940|6|22|df=yes}} | death_place = [[পেৰিছ]], [[ফ্ৰান্স]] | death_cause = <!--Do not add a cause without citing a reliable source.--> | burial_place = তক মাজৰায়ে সমাধিক্ষেত্ৰ, [[লৱাছান]], শ্বমীৰানাত শ্বহৰিস্তান, ইৰান | education = [[University of Tehran|তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়]] | occupation = {{hlist|চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা|চিত্ৰনাট্যকাৰ|চিত্ৰগ্ৰাহক|প্ৰযোজক|চিত্ৰশিল্পী|কবি}} | movement = [[ইৰানী নৱকল্লোল]] | spouse = {{marriage|পৰৱীন আমিৰ-গোলী|1969|1982|reason=divorced}}<ref>[https://www.irna.ir/news/83847868/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%85%DB%8C دادخواهی بر سر میراث فرهنگی کیارستمی]</ref> | partner = [[নিকি কৰীমী]] (১৯৯৫–২০০৭) | children = {{hlist|আহমদ|[[বহমন কিয়াৰোস্তমী|বহমন]]}} | years_active = ১৯৬২–২০১৬ | notable_works = {{ubl|''[[Where Is the Friend's Home?|ৱেৰ ইজ দ্য ফ্ৰেণ্ড্‌ছ হ'ম?]]''|''[[Close-Up (1990 film)|ক্ল'জ-আপ]]''|''[[Through the Olive Trees|থ্ৰু দ্য অলিভ ট্ৰীজ]]''|''[[Taste of Cherry|টেইষ্ট অৱ চেৰী]]''|''[[The Wind Will Carry Us|দ্য উইণ্ড উইল কেৰী আছ]]''}} | style = {{hlist|তথ্যচিত্ৰ|[[minimalism|ন্যূনতমতাবাদ]]|[[poetry film|কাব্যিক চলচ্চিত্ৰ]]}} | signature = Abbas Kiarostami signature.svg | website = }} '''আব্বাছ কিয়াৰোস্তমী'''{{Efn|{{Langx|fa|عباس کیارستمی}}, {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː|pron|Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}}।}} ({{langx|fa|عباس کیارستمی}}, {{IPA|fa|ʔæbbɒ́ːse kijɒːɹost̪ʰǽmíː|pron|Fa-f-عباس کیارستمی.ogg}}; ২২ জুন ১৯৪০ – ৪ জুলাই ২০১৬) এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, কবি, চিত্ৰগ্ৰাহক আৰু চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক আছিল।<ref name="GuardianRanking">{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 | title = The world's 40 best directors | access-date = 23 February 2007 | author = Panel of critics | work = The Guardian | location = London | date = 14 November 2003 | archive-date = 1 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190101132856/https://www.theguardian.com/film/2003/nov/14/1 | url-status = live }}</ref><ref name="WexnerAK">{{cite web | url =http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf | title = Abbas Kiarostami Films Featured at Wexner Center | access-date=23 February 2007 | year = 2002 | author = Karen Simonian | publisher = Wexner center for the art | archive-url = https://web.archive.org/web/20070710175713/http://wexarts.org/info/press/db/87_nr-kiarostami_elec.pdf | archive-date = 10 July 2007 | url-status =dead }}</ref><ref name="BFIpoll">{{cite web | url = http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 | title = 2002 Ranking for Film Directors | access-date = 23 February 2007 | year = 2002 | publisher = British Film Institute | archive-url = https://web.archive.org/web/20181013200533/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/feature/63 | archive-date = 13 October 2018 | url-status = dead }}</ref> ১৯৭০ চনৰ পৰা সক্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে কিয়াৰোস্তমী [[short film|চুটি চলচ্চিত্ৰ]] আৰু তথ্যচিত্ৰকে ধৰি ৪০খনতকৈও অধিক চলচ্চিত্ৰৰ নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত আছিল। [[Koker trilogy|ক'কৰ ত্ৰয়ী]] (১৯৮৭–১৯৯৪), ''[[Close-Up (1990 film)|ক্ল'জ-আপ]]'' (১৯৯০), ''[[The Wind Will Carry Us|দ্য উইণ্ড উইল কেৰী আছ]]'' (১৯৯৯) আৰু ''[[Taste of Cherry|টেষ্ট অৱ চেৰী]]'' (১৯৯৭) পৰিচালনা কৰি কিয়াৰোস্তমীয়ে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''টেষ্ট অৱ চেৰী''-এ সেই বছৰ [[1997 Cannes Film Festival|কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ]]ত [[Palme d'Or|পাল্ম দ'ৰ]] বঁটা লাভ কৰে। পৰৱৰ্তী কালৰ ''[[Certified Copy (film)|চাৰ্টিফাইড কপি]]'' (২০১০) আৰু ''[[Like Someone in Love (film)|লাইক চামৱান ইন লাভ]]'' (২০১২) চলচ্চিত্ৰত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইৰানৰ বাহিৰত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰে—ক্ৰমে ইটালী আৰু জাপানত। তেওঁৰ ''[[Where Is the Friend's Home?|ৱেৰ ইজ দ্য ফ্ৰেণ্ডছ হ'ম?]]'' (১৯৮৭), ''ক্ল'জ-আপ'' আৰু ''দ্য উইণ্ড উইল কেৰী আছ'' চলচ্চিত্ৰক [[BBC|বিবিচি]] কালচাৰৰ ২০১৮ চনৰ সমালোচকৰ জৰীপত ১০০খন শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web| url=http://www.bbc.com/culture/story/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films| title=The 100 greatest foreign-language films| date=30 October 2018| access-date=15 January 2019| archive-date=1 November 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20181101011949/http://www.bbc.com/culture/story/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films| url-status=live}}</ref> ''[[Close-Up (1990 film)|ক্ল'জ-আপ]]''-ক ২০১২ চনত অনুষ্ঠিত বিখ্যাত দশকীয় ''[[Sight & Sound]]'' জৰীপতো সৰ্বকালৰ ৫০খন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ এখন হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics | archive-url=https://web.archive.org/web/20160207035347/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/critics | url-status=dead | archive-date=7 February 2016 | title=Critics' top 100 | BFI}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors | archive-url=https://web.archive.org/web/20160209010504/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/sightandsoundpoll2012/directors | url-status=dead | archive-date=9 February 2016 | title=Directors' top 100 | BFI}}</ref> তেওঁক ইৰানৰ আৰু সৰ্বকালৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ তথা প্ৰভাৱশালী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা হিচাপে ব্যাপকভাৱে গণ্য কৰা হয়। কিয়াৰোস্তমীয়ে [[screenplay|চিত্ৰনাট্যকাৰ]], চলচ্চিত্ৰ সম্পাদক, [[art director|শিল্প নিৰ্দেশক]] আৰু প্ৰযোজক হিচাপে ব্যাপকভাৱে কাম কৰিছিল আৰু তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ ক্ৰেডিট শিৰোনাম তথা প্ৰচাৰমূলক সামগ্ৰীও নক্সা কৰিছিল। তেওঁ এগৰাকী কবি, চিত্ৰগ্ৰাহক, চিত্ৰশিল্পী, অলংকৰণ শিল্পী আৰু [[graphic designer|গ্ৰাফিক ডিজাইনাৰো]] আছিল। তেওঁ [[ইৰানী নৱকল্লোল]]ৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলৰ এটা প্ৰজন্মৰ অংশ আছিল। ইৰানী নিউ ৱেভ হৈছে [[Cinema of Iran|ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ]]ৰ এটা আন্দোলন, যি ১৯৬০ৰ দশকৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ৰাজনৈতিক তথা দাৰ্শনিক বিষয়ৰ সৈতে জড়িত কাব্যিক সংলাপ আৰু ৰূপকধৰ্মী কাহিনী কোৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="Princeton">{{cite journal |id={{Project MUSE|802090}} |last1=Mathew |first1=Shaj |title=Ekphrastic Temporality |journal=New Literary History |date=2021 |volume=52 |issue=2 |pages=239–260 |doi=10.1353/nlh.2021.0011 |s2cid=241183294 }}</ref> কিয়াৰোস্তমীয়ে শিশু চৰিত্ৰকেন্দ্ৰিক কাহিনী, তথ্যচিত্ৰৰ ধাঁচৰ কাহিনীধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ,<ref name="FirouzanFilmBio">{{cite web | url = http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html | title = Abbas Kiarostami Biography | access-date = 23 February 2007 | year = 2004 | publisher = Firouzan Film | archive-date = 21 March 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080321011936/http://www.firouzanfilms.com/HallOfFame/Inductees/AbbasKiarostami.html | url-status = dead }}</ref> গ্ৰাম্য গাঁৱত সংঘটিত কাহিনী আৰু স্থিৰভাৱে সংস্থাপিত কেমেৰাৰ জৰিয়তে গাড়ীৰ ভিতৰত চলি থকা কথোপকথন ব্যৱহাৰৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ সংলাপ, শিৰোনাম আৰু বিষয়বস্তুত [[Persian literature|পাৰ্চী সাহিত্যৰ]] [[ফাৰ্চী সাহিত্য|ফাৰ্চী কাব্য]] ব্যৱহাৰৰ বাবেও পৰিচিত। কিয়াৰোস্তমীৰ চলচ্চিত্ৰসমূহত উল্লেখযোগ্য মাত্ৰাৰ দ্ব্যৰ্থতা, সৰলতা আৰু জটিলতাৰ এক অস্বাভাৱিক সংমিশ্ৰণ আৰু প্ৰায়ে কাল্পনিক তথা তথ্যচিত্ৰধৰ্মী উপাদানৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। পৰিৱৰ্তন আৰু ধাৰাবাহিকতাৰ ধাৰণাৰ লগতে জীৱন আৰু মৃত্যুৰ বিষয়বস্তুৱেও কিয়াৰোস্তমীৰ কৰ্মত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} set49m8mebqq3kflomipqrdpbk298mo 0 139473 634387 2026-09-05T18:51:34Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মজিদ মজিদী]]ৰ পৰা [[মজীদ মজীদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 634387 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মজীদ মজীদী]] 08jm70bkaf5br44wq2jlwmklqr6z7wj 0 139474 634391 2026-09-05T18:58:16Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[ছমীৰা মাখমালবাফ]]ৰ পৰা [[ছমীৰা মখমলবাফ]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 634391 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ছমীৰা মখমলবাফ]] ar7dseka7iybppy67su2m5m13kzpist 0 139475 634393 2026-09-05T19:02:27Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মিনা সাদাতি]]ৰ পৰা [[মীনা সাদাতী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 634393 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মীনা সাদাতী]] ksc0yovgdp32qrl1jgh2j997k6t4r2u 0 139476 634423 2026-09-06T06:00:16Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[আলেকজেণ্ডাৰ ডুমাছ]]ৰ পৰা [[আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 634423 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[আলেক্সঁদ্ৰ দ্যুমা]] rdvjzvbgdsvlmkqkp2bmxtt9sfxudt1