অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2309 635710 634649 2026-09-15T15:20:43Z Ananya Taye 28065 fixed spellings and grammar 635710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়। <ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল; তেওঁৰ মতে আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰ পৰাই বিহুৰ বিকাশ ঘটিছিল। <ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে বিহুৰ এটা সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ থকাৰ কথা; কিন্তু স্বকীয় বৈশিষ্ট্যসহ বিহু মূলতঃ অসমতেই বৰ্তি আছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱ হিচাপে সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অসমৰ জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপ লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" আৰু "চুতীয়া" শব্দৰ অৰ্থ "পবিত্ৰ পানীৰ কাষত থকা লোক" বুলি ব্যাখ্যা কৰে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে দেউৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলেও আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে। কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মমণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে; দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰীৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বাসা দৈয়াং আদি ঠাইত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মমণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''ক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰি শদিয়াৰ পৰা বিহু-পৰম্পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। আন এটা পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত খেলপথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] এটা বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব। ""}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব। "''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। সেই সময়ৰ ভালেসংখ্যক উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকসকলে বিহুক "ইতৰ প্ৰাণীৰ নাচ-গান" বুলি আখ্যা দি অসমৰ জনজীৱনত বিহুৰ গুৰুত্বক অৱমাননা কৰাৰো চেষ্টা চলায়। আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ চৰ্চাকাৰীসকলে বিহুৰ সপক্ষে মাত মাতি ইয়াক বিলুপ্তিৰ গৰাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টা কৰে। তথাপিও বিহুৰ ওপৰত এই সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ পৰে। গৰিষ্ঠসংখ্যক শিক্ষিত অসমীয়াই বিহুত হেঁপাহ পলুৱাই আনন্দ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ইয়াক সামাজিকভাৱে পালন কৰিবলগীয়া ৰীতি হিচাপে মানিবলৈ ধৰে। এনে সময়তে মঞ্চবিহুৰ সূচনা হয়।{{cn}} ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ: <blockquote> ''অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো'' <br> ''তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ। '' </blockquote> <blockquote> ১, আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু চিৰে গৰখীয়াই তৰা; <br> সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> ২,আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই; <br> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি সৰুতে একাজি আই। </blockquote> <ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে। <blockquote>১১, “আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ <br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো <br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।” </blockquote><ref>[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html\edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 |date=2016-03-07 }} An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] adn802vg8ivaki1qkles4eiq8dcfrup 0 4040 635713 622224 2026-09-15T15:28:16Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 635713 wikitext text/x-wiki {{Details|বিহু}} {{Infobox recurring event | image = megi.maghbihu.jpg | imagesize = 250px | caption = মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি | begins = | ends = | date = | frequency = বাৰ্ষিক | location = অসম, [[ভাৰত]] | first = | last = | participants = | attendance = | footnotes = | organised = }} {{বিহু}} পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা '''ভোগালী বিহু''' বা '''মাঘ বিহু''' পালন কৰা হয়।<ref name="online">{{cite web | url=http://online.assam.gov.in/web/guest/introductionofassam | title=Magh Bihu or Bhogali Bihu: | publisher=Govt Of Assam | work=Assam Electronics Development Corporation Ltd | accessdate=January 13, 2013 | archivedate=March 25, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130325042542/http://online.assam.gov.in/web/guest/introductionofassam | deadurl=yes }}</ref> এই বিহু তিনিদিন পালন কৰা হয়। পুহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু, আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়।<ref name="assamtoday." /> এই সময়ত কৃষকসকলে খেতি চপাই ভঁৰাল উপচাই ৰাখে বাবে এই বিহু ভোগালী বিহু ৰূপে প্ৰচলিত। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত দুমুঠি ধান-চাউল খাবলৈ থাকে। সেই বাবে এই বিহুত খোৱা বোৱাৰ ওপৰত বেছি গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই বিহুত সান্দহ, চিৰা, নানা ধৰণৰ পিঠা, লাডু, আখৈ, আদি মানুহৰ ঘৰে ঘৰে উপচি পৰে।<ref name="assamtoday.">{{cite web | url=http://assamtoday.tripod.com/bihu1.htm | title=The Bihu Festival of Assam | accessdate=January 13, 2013 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ'ল মেজি পোৰা। এই সময়ত সূৰ্য্য মকৰ ক্ৰান্তিৰ ৰেখাৰ ওচৰলৈ যায় বাবে এই সংক্ৰান্তিৰ বিহু বা দোমাহীক মকৰ সংক্ৰান্তি বোলা হয়।<ref name=" গ্ৰন্থ ১"> "ৰচনা সঞ্চয়ন" লেখকদ্বয় - ড॰ দাস আৰু ড॰ ভট্টাচাৰ্য। ISBN No-81-86384-28-6 </ref> জাতীয় উৎসৱ বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলাপ্ৰীতিৰ ভাৱ অটুট ৰাখিছে। বিহুৰ সকলো কামেই হয় সমূহীয়াভাৱে যি মানুহৰ মাজত ঐক্যভাৱ বৃদ্ধি কৰে। বিহুৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত বয়ন শিল্প, খেল-ধেমালি আদিৰো উন্নতি সাধন হয়। বিহুৰ জৰিয়তে অসমীয়া জাতিয়ে এক নিজস্ব পৰিচয় বহন কৰিছে। [[File:Magha Bihu megi 1.jpg|thumb|মাঘ বিহুৰ [[মেজি]]]] ==ইতিহাস== মাঘ বিহু আদিম যুগৰ পৰাই সমগ্ৰ অসমত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ হিচাপে পালন কৰি অহা হৈছে। মাঘ বিহু আদিম যুগৰ বড়ো মূলীয় লোক সকলৰ প্ৰধান উৎসৱ আছিল। পাছৰ পৰ্যায়ত কামৰূপ ৰাজ্যৰ দিনত আৰ্য ব্ৰাহ্মণ সকলে হিন্দু ৰীতি মতে তিথি নিৰ্ধাৰিত কৰি দিছিল। মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si'' (''চি'') শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> আনহাতে "উৰুকা" শব্দটো চুতীয়া ভাষাৰ "উৰুকুবা"ৰ(অৰ্থ=শেষ হোৱা) পৰা অহা বুলি জনা যায় কাৰণ পুহ মাহৰ এই অন্তিম দিনটোতে শস্য চপোৱাই শেষ হয়।<ref>Deori, Kishor, ''Chuperemago: Deori-Chutia dictionary'', p. 46.</ref> ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> ===পৃষ্ঠপোষকতা=== চুতীয়া আৰু আহোমৰ ৰাজত্বকালত ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাৰে এই বিহু পালন কৰা হয় বুলি জনা যায়। আহোম ৰজা ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনৰ পৰা বিহুৰ দিনা [[ৰংঘৰ]]ৰ বাকৰিত বিভিন্ন খেল-ধেমালি, ৰং-ৰহইচৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ৰজা‌সকলে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ সৈতে উপস্থিত থাকি এই উৎসৱ উপভোগ কৰিছিল। আকাশত শেন-কণুৱা আদি চৰাইক প্ৰশিক্ষণ দি ৰণ লগোৱা হৈছিল। সেইদৰে হাতী যুঁজ, [[কুকুৰা যুঁজ]], [[কণী যুঁজ]], মল্ল যুঁজ, [[ম'হ যুঁজ]], [[বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ]] আদিৰো সেইসময়তে প্ৰচলন হয় বুলি জানিব পৰা যায়। এই সমূহ কাৰ্যৰ সুষমতাৰ বাবে ৰজাঘৰীয়া খেল আৰু বিষয়বাব আছিল। যেনে- হাতীবৰুৱা, শেনচোৱা ফুকন, কুকুৰাচোৱা বৰুৱা ইত্যাদি। সেইদিশৰ পৰা ৰংঘৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন বাকৰি ৰোমান কলছিয়ামৰ সমতুল্য।<ref name="assamiyakhabor" /> ==উৰুকা== গাঁৱৰ ডেকা সকলে নৰা কাটি পুহতে ভেলাঘৰ প্ৰস্তুত কৰে।<ref name="festivalsofindia">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/BhogaliBihu/ | title=ভোগালী বিহু | publisher=Pan India Internet Private Limited | accessdate=January 13, 2013 | archivedate=February 5, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205124936/http://www.festivalsofindia.in/BhogaliBihu/ | deadurl=yes }}</ref> উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ ভাত খাই নাচি বাগি উজাগৰে থাকে। খেৰৰ নৰাৰে ভেলাঘৰ সাজি গাৱঁৰ ৰাইজে ভেলাঘৰত ভোজভাত খায়। তদুপৰি গাঁৱৰ ৰাইজে মিলি একেলগে জুই পুৱাই নাম-কীৰ্তন কৰে। ভেলাঘৰৰ কাষতে কাঠ-বাঁহৰে সজা মেজিত অগ্নিসংযোগ কৰা হয়। মেজি সাধাৰণতে প্ৰতিযোগিতামূলকভাৱে ওখ হোৱা দেখা যায়। মেজিৰ ব্যৱহাৰ উজনি অসমত তুলনামূলকভাৱে বেছি। মেজিৰ জুইত বাঁহেৰে সজা পানীহিলৈ ফুটোৱাটো এক পৰম্পৰা। পানী জমা হোৱা কোনো বাঁহক মেজিৰ জুইত ভৰাই দি দাৰে আঘাত কৰা হয়। মেজিৰ জুই জ্বলাই গোৱা হয় "পুহ গ'ল মাঘ হ'ল, আমাৰ মেজি জ্বলি গ'ল।" মেজিৰ তলত আশীৰ্বাদ ল'লে ব্যক্তিৰ মনৰ আকাংক্ষা পূৰণ হয় বুলি জনবিশ্বাস আছে। সাধাৰণতে খেৰ-নৰাৰে সজা ভেলাঘৰৰ দীঘ-প্ৰস্থ সমান হয়, কিন্তু ঠাইভেদে ইয়াৰ আকাৰ ভিন্ন হোৱা দেখা যায়। কোনো কোনো ঠাইত দুচলীয়া শংকু আৰু আয়তাকাৰ আকৃতিৰ মেজিঘৰৰ নিৰ্মাণ কৰাও দেখা যায়। তদুপৰি কামৰূপ-নলবাৰীৰ কিছু কিছু অঞ্চলত কলপাতেৰেও ভেলাঘৰ সজা হয়। উজনি অসমত ভেলাঘৰক হাৰলি ঘৰ বুলিও জনা যায়। ভেলাঘৰক কলাত্মক ৰূপ দিয়াটো এক আধুনিক ৰীতি। একো একোটা ভেলাঘৰ তিনি তলা পৰ্যন্ত ওখ হোৱা দেখা যায়। ই একো প্ৰকাৰৰ শিল্প। মেজিৰ নিৰ্মাণ কৰোঁতে দুটা কলগছৰ গাত সমান্তৰালকৈ কাঠ আৰু বাঁহ জাপি দিয়া হয় ("=" আৰু "॥" ধৰণে )। মেজিটোৰ একেবাৰে ওপৰত আগলি বাঁহ আৰু কলপাত এখিলা দিয়া হয়। মেজি এক প্ৰকাৰৰ শৈৱ আচাৰৰ প্ৰভাৱ পৰা প্ৰতীক। ই আদিম মানৱ সমাজৰ ধাৰণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। ঠাইবিশেষে আৰু জনগোষ্ঠীভেদে মেজিৰ আকাৰ-আকৃতিৰ ভিন্নতা দেখা যায়। যেনে- খামতি জনগোষ্ঠীৰ মেজি আন মেজিৰ তুলনাত গগণচুম্বী। আদিতে উৰুকাত ভেলাঘৰ বা মেজি সাজি জ্বলোৱা কামটো গৰখীয়াসকলে কৰিছিল। নৃতাত্ত্বিক দিশৰ পৰা চাবলৈ গ'লে ই চিকাৰ যুগৰ পৰা কৃষিযুগৰ আৰম্ভণিৰ সমাজখনক সূচায়, যেতিয়া মানুহে জীৱ-জন্তুক পোহ মনাইছিল আৰু শস্য চপাই আনন্দ কৰিছিল। এফালৰ পৰা চাবলৈ গ'লে ই মানৱ সমাজৰ বুদ্ধি-বৃত্তিকো সূচায়, য'ত খেতি কৰাৰ সামৰ্থ কেৱল মানৱ সমাজেহে আয়ত্ত কৰিলে। ভেলাঘৰ বা মেজিৰ জুইকুৰাই মানুহক প্ৰাণীসমাজৰ পৰা পৃথক কৰে আৰু মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰে। সেইদিশৰ পৰা মাঘ বিহুৰ উৰুকা একমতে হাজাৰ বছৰৰো অধিক প্ৰাচীন উৎসৱ। সামাজিকস্তৰত বা লোকাচাৰৰ দিশৰ পৰা অনুসন্ধান কৰিলে বুজা যায়, খেতি চপোৱাৰ সময়ত বন্য পশুৰ উপদ্ৰৱ বৃদ্ধি পায়। হাতী-মহে আহি জনপদ সমূহত অত্যাচাৰ কৰে আৰু পকা ধান আৰু শস্য বিনষ্ট কৰে। যাৰ ফলত গৰখীয়া বা খেতিয়কে জুই জ্বলায় আৰু পানীহিলৈ ফুটায় ধাননি আৰু পথাৰসমূহ ৰক্ষা কৰে। পিছলৈ ইয়ে বিৱৰ্তন বা ৰূপান্তৰ ঘটি উৰুকাৰ নাম পায়। [[File:Ritual of Magh Bihu, people tie fruit-bearing trees with straw on Uruka. 01.jpg|thumb|মাঘ বন্ধা]] উৰুকাৰ দিনা দোকমোকালি সকলোৱে নিজ নিজ বাৰীৰ লাগনি (নাৰিকল, তামোল, বেল, শিলিখা ইত্যাদি) গছবোৰ নৰা বা ধানখেৰেৰে বন্ধাটো একপ্ৰকাৰৰ নিয়ম। লোকবিশ্বাস অনুসৰি এনেদৰে গছবোৰ নাবান্ধিলে গছৰ গুটি নালাগে। এই গছ বন্ধা (মাঘ বন্ধা) নিয়মটো অষ্ট্ৰিকসকলে পোনতে আৰম্ভ কৰিছিল বুলি বহুতে ক'ব বিচাৰে। গছ বন্ধা শেষ হোৱাৰ পিছত ‘মাঘ ঐ মাঘ, ডাল ভৰি লাগ" আৰু মাটিৰ দলিচপৰা কেইটামান বাৰীখনৰ সকলো ফালে দলিয়াই 'হুৰ হুৰ টক কৈ গংগালৈ নাযাবি- এইদৰে কৈ ঘৰলৈ উভতে। লোকবিশ্বাস অনুসৰি এনেদৰে ক'লেহে গুটি লগাটো নিশ্চিত। ===উৰুকাত মাছ ধৰাৰ পৰম্পৰা=== ওপৰত উল্লেখ কৰি অহাৰ দৰে, মানৱ সমাজৰ চিকাৰ যুগৰ পৰা কৃষিযুগলৈ উত্তৰণ ঘটিল যদিও সমূহীয়াভাৱে চিকাৰ কৰাৰ প্ৰথা একেবাৰে নাইকিয়া নহ'ল। যাৰ ফলত সমূহীয়া চিকাৰৰ ঠাইত আধুনিকযুগ বা মধ্যযুগৰ শেষৰ ফালে মৎস্য চিকাৰ কৰাৰ পৰম্পৰা হ'ল। বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা বিল, নদী, পুখুৰী, জান জলাশয় আদিত একোটা চুবুৰি বা একোখন গাঁৱৰ ৰাইজে সমূহীয়াকৈ মাছ ধৰে। জাতি-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে এই মাছ ধৰা উৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰথা অনুসৰি, বিল, নদী, পুখুৰী আদিত জাল, পল, জুলুকিলৈ মাছ মাৰি ৰাইজে সেই মাছেৰে উৰুকাৰ ভোজ খায়।<ref name="assamiyakhabor" /> ===উৰুকাৰ নিশাৰ পৰম্পৰা=== পুহ আৰু মাঘ মাহৰ সংক্ৰান্তি তথা দোমাহীৰ আগদিনা উৰুকা উদ্‌যাপন কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি চেমনীয়া ল'ৰাবোৰে গাঁৱৰ মানুহৰ বাৰীৰ পৰা খৰি, শাক-পাচলি আদি চুৰি কৰি আনে। কাৰোবাৰ ঘৰত দুজনমান ল'ৰাই পিঠা খোৱাৰ চলেৰে সোমায় আৰু বাকী দুজনমানে বাৰীৰ পৰা কুকুৰা-পাৰ, জেওৰা-জপনা, আলু-কবি আদি চুৰি কৰি লৈ যায়। এই প্ৰথাৰ বাবেই গৃহস্থয়ো সাধাৰণতে ওৰে ৰাতি ঘৰৰ বাৰী, চৌহদ আদিৰ চকু ৰাখে। সেইবাবে এই বিহুক চোৰ বিহু বুলিও কয়।<ref name="http://www.ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm">{{cite web | url=http://www.ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm | title=আজিৰ দৈনিক বাতৰিৰ ১২ তাৰিখৰ দেওবৰীয়া পৰিপুৰিকা 'সুৰভি'ত প্ৰকাশিত বাতৰি | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 | archivedate=2015-05-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150510203908/http://ajirdainikbatori.com/surabhi/main/special3.htm | deadurl=yes }}</ref> ==বিহু== ৰাতি পুওৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা কৰে।<ref name="online" /><ref name="festivalsofindia" /> মেজি পোৰাৰ শেষত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনায়। এই বিহুৰ মেজি পোৰা অগ্নি পূজাৰেই নামান্তৰ বুলিব পাৰি। মেজি ঘৰ দাহনৰ পিছত আধাপোৰা বাঁহচালি লাগনী গছত ওলোমাই দি উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিৰ কামনা কৰা হয়।<ref name="http://www.assamtribune.com/scripts/dainik.asp?id=jan1314/Page4">{{cite web | url=http://www.assamtribune.com/scripts/dainik.asp?id=jan1314/Page4 | title=দৈনিক অসম কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি | date=১৩ জানুৱাৰী,২০১৪ | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":0" /> বিশ্বাস কৰা হয় যে ছাই আৰু আধা পোৰা বাঁহে পথাৰ আৰু বাগিচাৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে। লেণ্টাৰ্ন আৰু মধ্য গ্ৰীষ্মৰ জুই জ্বলোৱা ইউৰোপীয়সকলেও উৰ্বৰতাৰ মাধ্যম হিচাপে ছাই আৰু আঙঠাৰ কাৰ্যকাৰীতাৰ ওপৰত বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ মাজত গছৰ গা-গছত খেৰেৰে ঘূৰণীয়াকৈ বন্ধাৰ নিয়ম আছিল। এই জুইৰ ৰীতি-নীতিবোৰ ইণ্ডো-ইউৰোপীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। <ref name="article">{{cite web |title=magh bihu or maghar domahi by prafulla dutta goswami|publisher=|date= |accessdate=১১-০৬-২০২২ |pages=}}</ref> মেজিত জুই লগাই অগ্নি দেৱতাক শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰোঁতে তলৰ মন্ত্ৰ ফাঁকি গোৱা হয়- :::::::::::::অগ্নিং প্ৰজ্জ্বলিতং বন্দে চতুৰ্ব্বেদং হুতাশনং। :::::::::::::সুবৰ্ণ-বৰ্ণমমলং জ্যোতি ৰূপায় তে নম:॥ ইয়াৰ পাছত ভোজ-ভাত খোৱা হয়। গুৰু-ভকতক ঘৰলৈ মাতি আনি ন [[ধান]]ৰ ন মুঠি জা-জলপান খুৱাই আশীৰ্বাদ লোৱা হয়।<ref name="গ্ৰন্থ ১"/> ===বিহুৰ খাদ্য=== [[File:চুঙা পিঠা.jpg|thumb|অসমৰ চুঙা পিঠা]] মাঘ বিহুক ভোগালী অৰ্থাৎ ভোগৰ উৎসৱ বুলি কোৱা হয়। বিহু উপলক্ষে অসমীয়া ৰাইজে বিভিন্ন ধৰণৰ জা-জলপান, পিঠা-পনা আৰু লাড়ুৰ প্ৰস্তুত কৰে। এই উৎসৱৰ এক বিশেষ পিঠা হ'ল তিল পিঠা। ইয়াৰ উপৰিও খোলাচাপৰীয়া পিঠা, টেকেলী পিঠা, পানী পিঠা, চুঙা পিঠা, ঘিলা পিঠা, সুতুলী পিঠা, তেল পিঠা, হেঁচা পিঠা, ডেকা পিঠা, মালপোৱা, কল পিঠা, ভুৰভুৰী পিঠা ইত্যাদি তৈয়াৰ কৰা হয়। তদুপৰি ভজা চাউল, হুৰুম, কোমল চাউল, চিৰা, সান্দহ, মুড়ী, আখৈ, চুঙা চাউল ইত্যাদি জলপান তৈয়াৰ কৰা দেখা যায়। ঘৰতে পতা বিভিন্ন দৈ যেনে টেঙা দৈ, চুঙা দৈ, এঠা দৈ, মাখনৰে আলহী অতিথিক আপ্যায়ন কৰা হয়। কিছুমান অঞ্চলৰ জলপান অতি বিখ্যাত যেনে: [[হাজো]]-ৰামদিয়াৰ দৈ, [[সৰভোগ]]ৰ গাখীৰ, [[গোলাঘাট]]ৰ মিছামৰাৰ [[গুৰ]], [[তিতাবৰ]]ৰ চাউল, জাজীৰ ম'হৰ এঠা দৈ। আমিষ আহাৰৰ ক্ষেত্ৰত নামজ্বলা [[গোৱালপাৰা]]ৰ গদাধৰ নদীৰ ইলিচ, নগাৱৰ লাচিম ভাঙোন, [[উজান বজাৰ]]ৰ মাছ, কাকডোঙাৰ বৰালি।<ref name="assamiyakhabor">{{cite web | url=http://www.assamiyakhabor.com/publishfinal/asset/guwahati/current/4.html | title=অসমীয়া খবৰ কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি | date=১৩ জানুৱাৰী, ২০১৪ | accessdate=13 জানুৱাৰী 2014 | archivedate=2014-02-14 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214224807/http://www.assamiyakhabor.com/publishfinal/asset/guwahati/current/4.html | deadurl=yes }}</ref> ==মাঘ বিহু উপলক্ষে অসমত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন খেল ধেমালি== === চৰাইৰ যুঁজ === {{Main|বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজ}} [[Image:Bul Bul Fight At Hajo.jpg|thumb|right|200px|এহাল যুঁজাৰু [[বুলবুলি]] চৰাই]] [[অসম]]ৰ [[হাজো]]ত অৱস্থিত [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ দেৱালয়]]ৰ [[বুলবুলি]] চৰাইৰ যুঁজে এক সুকীয়া ঐতিহ্য বহন কৰি আহিছে। দুটা বুলবুলি চৰাইৰ মাজত অনুষ্ঠিত এই যুঁজত আটাইতকৈ শক্তিশালী বুলবুলি চৰাইটোৱেই জয়লাভ কৰে। এই বুলবুলি চৰাইৰ যুঁজৰ আৰম্ভণি কেতিয়া সেয়া পৰিষ্কাৰ নহয়। কথিত কাহিনী অনুসৰি মাঘ মাহৰ প্ৰথম দিনা এগৰাকী নৃপতিয়ে হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহি তাত দুটা বুলবুলি চৰাইৰ মাজত এখন যুঁজ দেখি মুগ্ধ হৈ পৰে আৰু তেতিয়াৰে পৰাই তাত বছৰি মাঘ বিহুত এই যুঁজ অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাবে বিশেষ ফান্দৰ সহায়ত বুলবুলি চৰাই ধৰা হয় আৰু এমাহ মান যুঁজৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়। উৰুকাৰ দিনা নিচাজাতীয় ভোগ খুৱাই বুলবুলি বোৰ উত্তেজিত কৰি ৰখা হয় আৰু পাছদিনা অৰ্থাৎ বিহুৰ দিনা যুঁজৰ বাবে সজা বিশেষ মঞ্চত বুলবুলি চৰাইবোৰ এৰি দিয়া হয়। এখন যুঁজত দুটা বুলবুলিয়ে অংশ লয় আৰু যিটো চৰাই বিজয়ী হয়, তাক পাছৰ যুঁজলৈ বাছনি কৰা হয়। যুঁজত হৰা [[বুলবুলি]] চৰাইবোৰক আঁতৰাই দিয়া হয়। সাধাৰণতে এডোখৰ ভীমকলৰ লোভ দেখুৱাই দুটা বুলবুলিৰ মাজত যুঁজ লগোৱা হয়। যুঁজত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ ভিতৰত তিনিটা বুলবুলি চৰাইক প্ৰথম, দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়, চৰাইৰ মালিকে এই বঁটা লাভ কৰে। যুঁজ শেষ হোৱাৰ পাছত চৰাইবোৰ মুকলি কৰি দিয়া হয়। বৰ্তমান [[বুলবুলি]] চৰাইৰ যুঁজ [[অসম]]ৰ [[হাজো]] অঞ্চলত (বিশেষকৈ সোণাৰীটোলা আৰু ভৰালীটোলা গাঁও) প্ৰচলিত হোৱা দেখা যায়। অৱশ্যে মাজে মাজে জীৱ-জন্তু প্ৰেমী সংগঠন সমূহে এই যুঁজৰ ব্যাপক সমালোচনা কৰাও দেখা যায়।<ref>[http://www.himjyoti.com/search/label/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%95%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402093059/http://www.himjyoti.com/search/label/%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%95%20%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF |date=2017-04-02 }} ব্ল'গ: মই আৰু মোৰ পৃথিৱী, হিমজ্যোতি তালুকদাৰ</ref> ===ম'হ যুঁজ=== {{Main|ম'হ যুঁজ}} [[File:Buffalo fight.jpg|thumb|ম'হ যুঁজ]] মাঘ বিহুৰ সময়ত ম'হ যুঁজৰ আয়োজনৰ সম্পৰ্কে ভিন্ন জনৰ ভিন্ন মত পোৱা যায়। মাঘ বিহুত যুঁজত অংশগ্ৰহণ কৰা ম'হবোৰৰ আহিন-কাতি মাহত প্ৰতিপালন কৰি সাজু কৰোৱা হয়। ম'হ যুঁজ সাধাৰণতে মুকলি পথাৰত হয় আৰু দৰ্শকসকলে নিৰাপদ স্থানৰ পৰা এই খেল উপভোগ কৰে। মাঘ বিহুৰ ম'হ যুঁজত দুবিধ ভিন্ন জাতিৰ ম'হে অংশগ্ৰহণ কৰা দেখা যায়- অসমীয়া আৰু আদৰাঙী (mixed origin)। অসমীয়া ম'হৰ শিংযোৰ মেলাহি (wide mouthed), কপাল বহল আৰু অৱয়ব ডাঙৰ। ইহঁতে প্ৰতিপক্ষক ওচৰত দেখাৰ লগে লগে মূৰটো ডাঙি ফেৰ পাতে। গোৱালে নাকী খুলি দিয়াৰ পাছত কপালে কপালে খুন্দা মাৰি শিঙেৰে ইহঁতে ইটোৱে সিটোক আঘাত সানিবলৈ চেষ্টা কৰে। কিন্তু ইহঁতে বেছি সময় নুযুঁজে। আনহাতে আদৰাঙী ম'হে বহুসময় যুঁজি থাকিব পাৰে। ইহঁতৰ শিংযোৰ ঘূৰণীয়া। ইহঁতে ইটোৱে সিটোক গলধনত আঘাত হানিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই যুঁজক উজনি অসমত 'কাপ যুঁজ' বুলি কোৱা হয়। ম'হে যুঁজোতে চকু দুটা মুদি লয়। যুঁজত এবাৰ হৰা ম'হে জাকত চৰোতে পুনৰ অন্য ম'হৰ লগত নুযুঁজে।<ref name="assamiyakhabor" /> ===কণীযুঁজ=== {{main|কণী যুঁজ}} কণী যুঁজ অসমৰ এটি প্ৰিয় খেল। [[ব’হাগ বিহু]]ৰ কেইদিনমান আগৰেপৰাই ই আৰম্ভ হৈ বিহু উৰুকালৈকে কণী যুঁজ চলি থাকে। যুঁজত সাধাৰণতে পাতিহাঁহৰ কণীৰে যুঁজাই।<ref>অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা; সম্পাদক: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা: ৫৯-৬০</ref> খেলাৰুসকলে বিভিন্ন ঠাইৰপৰা টান কণী কিনি আনি যুঁজলৈ সাজু হয়। টান কণীৰ নাম ''সৈয়া'' ( বা ''হৈয়া'')। কড়ি অথবা নখেৰে টুকুৰীয়াই কণীৰ কাঠিন্য নিৰূপণ কৰিব লাগে। কণী যুঁজৰ আগতে দুই যুঁজাৰুৰ মাজত ‘দৰ-দাম’ ঠিক কৰা প্ৰয়োজন। ‘দৰ-দাম’ৰ দ্বাৰা কণীৰ জোঙা আৰু বহল- এই ফাল দুটাৰ কোনটোৰ দ্বাৰা কণীক যুঁজোৱা হ’ব তাকেই বুজায়। দৰ-দাম ঠিক হোৱাৰ পিছত এজনে কণীৰ এটা ফালেৰে আনজনৰ কণীটোৰ নিৰ্দিষ্টকৈ দিয়া ফালটোত খুন্দা মাৰি দিয়ে। যাৰ কণী ভাগে, তেওঁ কণীটো কণী নভগাজনক দিব লাগে। কোনো কোনোৱে হাঁহ কণীৰ মাজত দুই এটা [[কুকুৰা]] অথবা গিনিফাউলৰ কণী মিহলাই কণী যুঁজায়। পিছত উল্লেখ কৰা কণীসমূহ হেনো পাতিহাঁহৰ কণীতকৈ টান। কোনো কোনোৱে [[সাত বিহু]]লৈকে বা হৈয়া কণী নভগাকৈ ৰাখি গৌৰৱৰ ভাগী হয়। এনে কণীক কোৱা হয় ‘সাত বিহুৰ সৈয়া কণী’। কণী যুঁজত আবাল-বৃদ্ধ-বনিতা সকলোৱে অংশ গ্ৰহণ কৰে। ===কড়ি খেল=== কড়ি খেল [[অসম]]<ref>{{cite book | title=অসমৰ খেল ধেমালি | author=নাৰায়ন শৰ্মা}}</ref>,[[নেপাল]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]]<ref name=":)">{{cite book | title=বাংলাদেশৰ খেলা-ধুলা | publisher=বাংলা একাডেমী | author=ৰশীদ হায়দাৰ}}</ref> এবিধ পৰম্পৰাগত গ্ৰামীণ খেল। অসমৰ লোকসকলে পৰম্পৰাগত ভাৱে বহাগ বিহুৰ সময়ত এই খেল খেলিছিল।<ref name=":-)">{{cite book | title=অসমৰ সংস্কৃতি | author=লীলা গগৈ | year=১৯৮৬}}</ref> কড়িখেল হৈছে একক বা দলীয়ভাৱে দুজনৰ পৰা দহজনলৈকে খেলিব পৰা একপ্ৰকাৰৰ প্ৰতিযোগিতামূলক খেল। এইখেলত পুৰুষ-মহিলা উভয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ৰঙালী বিহুৰ সময়ত এই খেল এতিয়াও জনপ্ৰিয়। কড়ি খেল ধৰ্মীয়কৃত্যৰ লগত জড়িত আৰু ই প্ৰজননৰ প্ৰতীক হিচাপে অসমীয়া সমাজত গৃহীত। কড়িখেলত যদি কোনো পুৰুষৰ কড়ি ফুটে তেন্তে সেই সেই পুৰুষৰ ভাগ্যোদয় হয় আৰু জিকিলে অবিবাহিতজনৰ বিবাহৰ যোগ মিলে বুলি কোনো কোনোৱে বিশ্বাস কৰে। অসমীয়া বিবাহ পৰম্পৰাটো দৰা-কইনাৰ মাজত বিভিন্ন খেল-ধেমালিৰ ভিতৰত কড়ি খেলাৰ প্ৰথা প্ৰচলিত। এই খেলত যিজন জিকে সংসাৰ চলোৱাত তেওঁ অধিক পটু বুলি ভবা হয়। ইয়াৰোপৰি সন্তান জন্মৰ পূৰ্বে ল'ৰা নে ছোৱালী জন্ম হ'ব সেইসম্পৰ্কীয় অনুমানৰ বাবেও কোনো কোনো অঞ্চলত কড়ি খেলাৰ নিয়ম প্ৰচলিত। নেপালত কড়ি খেলক একপ্ৰকাৰৰ জুৱা খেলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত চাৰিজন পৃথক খেলুৱৈয়ে ১৬টা কড়ি টছ্ কৰে। এই খেল সাধাৰণতে হিন্দু উৎসৱ তিহাৰ<ref name="Cowries' use in Nepal">{{cite web |title=Tihar |url=http://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |website=Yeti Trial Adventure |access-date=22 October 2014 |archivedate=23 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221023232229/https://www.yetitrailadventure.com/nepal/tihar.html |deadurl=yes }}</ref> বা দীপাৱলীৰ সময়ত ঘৰ আৰু ৰাজহুৱাভাৱে খেলা হয়। একেটা উৎসৱতে এই কড়িবোৰ দেৱী লক্ষ্মী আৰু সম্পদৰ প্ৰতীক হিচাপেও উপাসনা কৰা হয়। ===নাওখেল=== প্ৰাচীন কালৰে পৰা যিবোৰ খেল অসমত প্ৰচলিত তাৰ ভিতৰত নাও খেল অন্যতম। অসম এক নদীমাতৃক দেশ সেয়েহে পানীৰ লগত জড়িত খেলসমূহ অতিপুৰণি। ইয়াৰ ভিতৰত নৌকা চালনা মুখ্য। পুৰণি কামৰূপ সাম্ৰাজ্যৰ আশে পাশে উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি, তাম্ৰপত্ৰৰ অনুদান আৰু সত্ৰীয়া কাকত-দলিলসমূহেও তাকে প্ৰমাণ কৰে। বৰ্তমানেও নাওখেল অত্য়ন্ত জনপ্ৰিয় খেল। বিশেষত বৰ্তমান সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰচাৰৰ ফলত ই বহুলভাৱে প্ৰসাৰ পাইছে। নামনি অসমৰ বৰপেটা, নলবাৰী আৰু পলাশবাৰী লগতে গোৱালপাৰা অঞ্চলত এই খেলে পৰ্যটকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। এইখেলে বৰ্তমান এক প্ৰতিযোগিতামোলক সৰ্বজনীন ৰূপ লৈছে। বিহূ আৰু দুৰ্গা পূজা দুয়ো উৎসৱৰ লগত সংগতি ৰাখি এই অনুষ্ঠান পতা হয়। নামনি অসমৰ নৈ-উপনৈসমূহ এক ৰঙীন ৰূপ লয়। এই নাওখেলৰ নাওসমূহ সাধাৰণ নাওতকৈ দীঘল আৰু ভিন্ন প্ৰতীক আৰু ৰংবিশিষ্ট। নাওখেলৰ লগত জড়িত আন এক লোকাচাৰ হৈছে নাওখেলৰ গীতসমূহ। ইয়াকে নাৱৰীয়া গীত বোলে। এই গীতসমূহত থলুৱা জীৱনৰ প্ৰতিচ্ছবি দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ এক অন্যতম উপাদান। ==মাঘ বিহু উপলক্ষে অসমত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন মেলাসমূহ== ===জোনবিল মেলা=== {{Main|জোনবিল মেলা}} [[File:Jonbeel1.jpg|thumb|জোনবিল মেলাৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ]] [[অসম]]ৰ এটা অতি আকৰ্ষণীয় উৎসৱ হ'ল জোনবিল মেলা। [[মৰিগাঁও]] জিলাৰ মধ্যৱৰ্তী অঞ্চলৰ [[জাগীৰোড]]ৰ পৰা উত্তৰে তিনি কিলোমিটাৰ দূৰত্বত অৱস্থিত এখন বিলৰ নাম হৈছে জোনবিল। এই বিলৰ পাৰত অনুষ্ঠিত হোৱা মেলাৰ নামেই জোনবিল মেলা। মাঘ বিহুৰ পিছৰ সপ্তাহত এই মেলা অনুষ্ঠিত হয়।<ref name=gana>[http://www.ganaadhikar.com/18_jan_2012/page_7.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125064100/http://www.ganaadhikar.com/18_jan_2012/page_7.html |date=2012-01-25 }} "মৰিগাঁও জিলাৰ তিৱাসকলৰ জোনবিল মেলা", ধীৰাজ পাটৰ; গণ অধিকাৰ, ১৮ জানুৱাৰী ২০১২; আহৰণ: ১৮ জানুৱাৰী ২০১২</ref> এই মেলাৰ বিশেষ তাৎপৰ্য হৈছে পাহাৰত বসবাস কৰা জনজাতীয় তিৱা লোকসকলে তাত উৎপাদিত বিভিন্ন দ্ৰব্য ভৈয়ামত বাস কৰা তিৱা তথা অন্য জনগোষ্ঠীয় লোকসকলে তৈয়াৰ কৰা পিঠা, সান্দহ, শুকান মাছ আদিৰ সৈতে বিনিময় কৰে। ইয়াত জাতি-বৰ্ণ-ভাষা নিৰ্বিশেষে সকলোৱে দ্ৰব্য বিনিময় কৰে। সেয়ে এই মেলা হৈছে সম্প্ৰীতিৰ মেলা।<ref name=gana></ref><ref name=ved>[http://www.vedanti.com/News/jonbeel_mela.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202824/http://www.vedanti.com/News/jonbeel_mela.htm |date=2016-03-04 }} Jonbeel Mela, Vedanti.com, 2 Feb 2011; আহৰণ: ১৮ জানুৱাৰী ২০১২</ref> [[File:JONBILL_MELA.jpg|thumb|জোনবিল মেলাৰ আৰম্ভণিত মাছ মৰাৰ দৃশ্য]] জোনবিল মেলা মাঘ বিহুৰ পিছৰ সপ্তাহত আৰম্ভ হয়। সপ্তাহটোৰ মঙ্গল-বুধবাৰৰ পৰা মানুহৰ সমাগম হয় যদিও শুক্ৰবাৰ আৰু শনিবাৰেহে প্ৰধান মেলা হয়। মেলা আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে জোনবিলত ৰজাৰ পাৰিষদবৰ্গ তথা বিভিন্ন গাঁৱৰ নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিবোৰে মাছ মাৰে, ইয়াক 'ৰজা মাছ' মৰা বুলি কয়। সেই মাছেৰে জোনবিলৰ পাৰত ৰজাৰ সহিতে সকলোৱে মিলিজুলি ভোজভাত খায়। ইয়াৰ পিছদিনা সকলো ৰাইজলৈ এই বিলখন মাছ মৰাৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়ে।<ref name=gana></ref> ===উৰুচ মেলা=== ভোগালী বিহু উপলক্ষে এই মেলা [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ত অনুষ্ঠিত হয়। ===মাঘী মেলা=== মাঘ বিহুৰ বা মাঘী পূৰ্ণিমাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত সমূহীয়াভাৱে নাম পালন কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, বৰপেটা জিলাৰ বাংলীপাৰা অঞ্চলত মাঘী পূৰ্ণিমাৰ বিশাল আয়োজন কৰা হয়। মাঘৰ বিহুৰ এই অংশ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। ইয়াৰ লগত সংগতি ৰাখি মেলাৰো আয়োজন কৰা হয়। ==চিত্ৰসম্ভাৰ== <gallery> Magha Bihu Maji 2.jpg|মাঘ বিহুৰ মেজি জ্বলোৱা পৰম্পৰা৷ স্থানঃ লখিমপুৰ, ফুলবাৰী মাঘ বিহুৰ মেজি.jpg|মেজি </gallery> ===মণিকূট উৎসৱ=== ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} [[শ্ৰেণী:বিহু]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] pg8elwiu3klygk1gttnhw442okeem0n 0 4041 635711 625658 2026-09-15T15:22:43Z Ananya Taye 28065 imp etymology 635711 wikitext text/x-wiki {{more footnotes}} [[চিত্ৰ:Meji.jpg|thumb|right|খৰিৰ মেজি]] {{বিহু}} '''মেজি''' হৈছে [[মাঘ বিহু]]ত জ্বলাবলৈ তৈয়াৰ কৰা কাঠ বা খেৰৰ ওখ দ'ম। বহু ঠাইত এনে মেজি কলগছৰ শুকান পাত, নৰা আদিৰে তৈয়াৰ কৰে আৰু বহু ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেও তৈয়াৰ কৰা দেখা যায়। মাঘ বিহুৰ উৰুকাৰ নিশা মেজি জ্বলাই ভেলাঘৰত ভোজ ভাত খাই আনন্দ কৰে আৰু পিছদিনা বৰ মেজি জ্বলাই অগ্নি দেৱতাক পূজা কৰাৰ ৰীতি প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ পৰা বিভিন্ন অপায়-অমঙ্গল দূৰ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ==মেজি শব্দৰ উৎস== মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si'' মূলৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> ==প্ৰচলিত লোকবিশ্বাস আৰু মেজি== [[ব'হাগ বিহু]]ৰ দৰে মাঘ বিহুতো বিভিন্ন লোকবিশ্বাস জডিত আছে বা সেইবোৰক পৰম্পৰাগত ভাৱে পালন কৰি অহা হৈছে। ফাগুন মাহত [[বৰদৈচিলা]] মাকৰ ঘৰলৈ যায় বুলি চহা সমাজত বিশ্বাস আছে। বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ যাওঁতে বাৰীৰ গছ-বিৰিখৰ গুটিবোৰ যাতে লৈ নাযায়, তাৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে পুহ মাহতে অথাৎ মাঘ বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা বাৰীৰ, বিশেষকৈ গুটি লগা গছ-বিৰিখবোৰ ধানখেৰ বা নৰাৰে বান্ধি থয। (চহা সমাজে মাঘ মাহক ‘মতামাহ’ বুলি বিশ্বাস কৰে। সেয়ে মাঘ মাহত ভঁৰা্লঘৰ নুচুৱে, পপুহতে ধান মাৰি উলিয়াই থয়; ঘৰ নাসাজে, অত্যন্ত নোৱাৰি ঘৰ সাজিলেও মূধচ নোচোৱাকৈ থৈ দিয়ে, ফাগুণতহে মূধচ চায়। বিয়া বাৰুৰ দিন ঠিক নকৰে; মাঘত [[ঢেঁকী]] চুব নাপায়, সেয়ে পুহতে ধান ঢেঁকীত বানি মাঘ মাহটোৰ কাৰণে চাউল উলিয়াই থয়, পূৰঠ যেন লগা কলঠোকা পুহতে কাটি থয়; পাণ ছিঙি কলগছৰ বুকুত ভৰাই থয়। একেটা কাৰণতে মাঘমাহত গছ নাবান্ধি পুহতে বান্ধি থয়। ) ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> == মেজি সজাৰ পৰম্পৰা == মাঘ বিহু ইংৰাজী বছৰৰ লেখেৰে বছৰৰ প্ৰথম আৰু অসমীয়া মাহৰ লেখেৰে বছৰৰ শেষ [[বিহু]]। চহা কৃষকৰ গভীৰ আশা আৰু প্ৰত্যয়ৰ লগতে প্ৰয়োজনৰ ভাতমুঠি যেতিয়া পথাৰৰ পৰা [[ভঁৰাল]]লৈ আহে, তেতিয়াই তেওঁলোকৰ মনত সীমাহীন আনন্দই বিৰাজ কৰে। আশা কৰা বস্তুটো হাতলৈ অহাৰ আনন্দৰ পৰিণতিৰ ফলস্বৰূপেই এই বিহুৰ আয়োজন। পুহ আৰু মাঘ মাহৰ সংক্ৰান্তিত পালন কৰা এই বিহুৰ আন এটা নাম- [[মাঘ বিহু|ভোগালী বিহু]]। সম্ভৱত: আকালৰ অৱসান ঘটাই আৰু ভোগৰ দিনত অহাৰ বাবেই পৰৱৰ্তী সময়ত এই উৎসৱক ‘ভোগালী বিহু’ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল। মূলত: চহা কৃষকে আশা কৰা মতে [[ধান]] মুঠি নিজৰ হাতলৈ অহাৰ আনন্দ আৰু শীতক বিদায় দিয়াৰ উদ্দেশ্যেই এই বিহু পালন কৰা হয়। পোৱাৰ আনন্দ আৰু শীতক বিদায় দিয়াৰ বাবে পালন কৰা এই উৎসৱটোৰ উৎস সম্পৰ্কে বিভিন্ন পণ্ডিতৰ বিভিন্ন মত যদিও ইয়াত অনাৰ্যৰ অৱদান সকলোতকৈ বেছি। চীনৰ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় লোকসকলে লচাৰ নামৰ এটা উৎসৱ পালন কৰে য'ত মেজি জ্বলোৱা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাই লোকসকলে মকৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা বুদ্ধৰ নামত মেজি সাজি জ্বলাই। লোকবিশ্বাসৰ মতে এই দিনটোতে বুদ্ধদেৱে নিজৰ মৃত্যুৰ আগজাননী দিছিল। সেইবাবে মাঘ বিহুৰ পাছৰ পূৰ্ণিমাত [[মেজি]] সাজি, ভোজভাত খাই এই উৎসৱ পালন কৰিছিল বুলি জনা যায়। মাঘ বিহুত মেজি সজাৰ নিয়ম আৰু পৰম্পৰা ঠাইবিশেষে বেলেগ বেলেগ। উজনি অসমত আৰু মধ্য অসমৰ কোনো কোনো ঠাইত বাঁহ আৰু কাঠ-খৰিৰে মেজি সজা হয় যদিও গুৱাহাটীকে ধৰি নামনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ কিছু অঞ্চলত শুকান কলপাত আৰু খেৰ-নৰা বা বিৰিণা আদিৰে মেজি সাজি জ্বলোৱা নিয়ম আছে। খৰিৰে মেজি সজাৰ পদ্ধতি দীঘলীয়া। বিহুৰ পোন্ধৰ-বিছ দিন আগৰ পৰাই খৰি গোটোৱাৰ কাম আৰম্ভ হয়। শিৱসাগৰ জিলাত চাৰিজোপা বা এজোপা কলগছেৰে সজোৱা মেজিটো প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱাৰ বাবে চুবুৰিটোৰ (একেটা নামঘৰতে খোৱা) প্ৰতিঘৰৰ পৰা এডোখৰকৈ খৰি আনি নামঘৰৰ কাষৰ পথাৰত গোটোৱা হয়। মেজিৰ বাবে প্ৰথমে খৰিডাল নামঘৰীয়া, সাধু বা সাতোলাৰ ঘৰত কটা হয়। নামঘৰৰ মুৰব্বীজনে গাঁৱৰ আন বয়োজ্যেষ্ঠৰ সহযোগত আশীৰ্বাদ দি গছজোপাত এঘাপ মাৰি দিয়ে। তাৰ পাছত ডেকাসকলে বাকী কাম সমাধা কৰে। ঘৰে ঘৰে গৈ খৰি কাটি আনি গোটোৱাৰ পাছত সেইবোৰ ফালি শুকাবলৈ দিয়া হয় আৰু বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা আবেলিলৈ মেজি সাজে। সাধাৰণতে এজোপা বা চাৰিজোপা মধ্যমীয়া কলগছেৰে সজা মেজিটো প্ৰথমে যোগ চিনৰ আহিত প্ৰায় এফুট বহল আৰু চাৰি-পাঁচ ইঞ্চিমান দকৈ খান্দি লোৱা চাৰি চুকত চাৰিজোপা কলগছ পুতে। কলগছজোপাৰ পূব আৰু পশ্চিম দিশত, কলগছৰ বাহিৰত, দুডাল কাঠৰ গড় দি গছজোপাৰ ভিতৰৰ ফালে যোগ চিনৰ আহিতে খৰিবোৰ জপা হয়। জুইৰ তাপত কলগছজোপা যাতে বাহিৰৰ ফালে আঁতৰি বা হাউলি নাযায়, তাৰ বাবে প্ৰতি তিনি-চাৰি জাপ খৰিৰ অন্তৰে অন্তৰে কুমলীয়া বাঁহৰ টঙালেৰে চাৰিওজোপা কলগছ সাঙুৰি পেটাবান্ধ দিয়া হয়। মেজি জ্বলি থকা অৱস্থাতে ফুটি ডাঙৰ শব্দ হ’বৰ বাবে খৰিবোৰৰ মাজে মাজে কুমলীয়া গোটা বাঁহো ভৰাই দিয়া হয়। [[image:Meji at bharalu.JPG|thumb|right|200px|[[গুৱাহাটী]]ৰ ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম খেলপথাৰত ভোগালী বিহুৰ মেজি।]] কোনো কোনো ঠাইত পানীহিলৈৰ ব্যৱস্থা কৰে। মাত্ৰ কলগছ দি সজাৰ মেজিৰ ক্ষেত্ৰত কলগছজোপাৰ মাজতে পুতি, মেজিত জপা খৰিবোৰ ধৰি ৰাখিবৰ বাবে চাৰিওফালে চাৰিটা গোটা বাঁহ বা [[তামোল]] গছ কাটি আনি পুতি দিয়া দেখা যায়। খৰিৰ মেজি সজাৰ উল্লিখিত বিৱৰণটোৰ কিছু ইফাল-সিফাল কৰি [[যোৰহাট]], [[গোলাঘাট]], [[দেৰগাঁও]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[তিনিচুকীয়া]], [[লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি]] আদিতো খৰিৰ মেজি সজা দেখা যায়। [[গোলাঘাট]]ৰ মহুৰামুখ আদি ঠাইত কলগছেৰে মেজি সজাৰ পৰিৱৰ্তে গোলাঘাট টাউন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে চাৰিটা গোটা বাঁহ বা তামোল পুতি ওপৰত উল্লেখ কৰাৰ দৰে খৰি জাপি মেজি সাজে। মেৰাপানীত মেজিটোৰ ওপৰত এডাল সৰু বাঁহত ধেনু-কাঁড়ক ভীষ্মৰ প্ৰতীক হিচাপে লোৱা হয়। [[ডিব্ৰুগড়]] জিলাৰ মানকটা আদি ঠাইত কেৱল বাঁহেৰে মেজি সজা দেখা যায়। জিলাখনৰ কোনো ঠাইত কলগছ পুতি খৰিৰ মেজি সাজে। [[যোৰহাট]]তো চাৰিটা বাঁহৰ খুটা বা তামোলৰ খুঁটা পুতি খৰিৰ মেজি সাজে বুলি জনা গৈছে। আগৰ দিনত খৰিৰ অভাৱ নাছিল বাবে মেজিবোৰ বহু ওখকৈ (দহ-পোন্ধৰ ফুট) সজা হৈছিল। মেজি কোনে কিমান ওখকৈ সাজিব পাৰে, তাৰো অঘোষিত (আনন্দৰ) প্ৰতিযোগিতা চলিছিল। মেজিবোৰ ওপৰলৈ ক্ৰমান্বয়ে সৰুকৈ সজা হৈছিল। উজনিৰ খৰিৰ মেজিৰ পৰিৱৰ্তে নগাঁৱৰ কোনো কোনো ঠাইত, মৰিগাঁও, [[গুৱাহাটী]] আৰু [[কামৰূপ]], [[নলবাৰী]], [[বৰপেটা]], [[শোণিতপুৰ]] আদিত শুকান কলপাত, খেৰ, নৰা বা [[বিৰিণা]]ৰে মেজি সজাৰ নিয়ম আছে। এই মেজি সাজিবৰ বাবে কলপাত, বিৰিণা, খেৰ বা নৰাৰ উপৰিও গোটা বাঁহ আৰু বাঁহৰ কামি প্ৰয়োজন হয়। নলবাৰী জিলাত প্ৰথমে মূল বাঁহটো থিয়কৈ পুতি সেইটোক কেন্দ্ৰ কৰি, তাৰ পৰা চাৰি-পাঁচ ফুট আঁতৰত, সমান দূৰত্বত, বৰ্গক্ষেত্ৰাকাৰে পাঁচ-ছটা বাঁহ অলপ হেলনীয়াকৈ (যাতে বাঁহকেইটাৰ আগলৈ মূল বাঁহটোৰ আগত লাগে) পুতি ওপৰফালে মূল বাঁহটোৰ আগত বন্ধা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাঁহৰ আগত ডাল-পাত থাকে। চাৰিওফালে পোতা বাঁহকেইটাৰ মাজত, মূল বাঁহটোৰ চাৰিওফালে অৱশিষ্ট দীঘল-চুটি আন বাঁহ বা আগ, জেং আৰু ডাল-পাত অথবা আন সৰু-সুৰা খৰিৰ লগতে শুকান কলপাতেৰে প্ৰথমে মেজিটোৰ ভিতৰৰ অংশ পূৰোৱা হয়। তাৰ পাছত সেইবোৰৰ ওপৰত নৰা বা খেৰ জাপি দি দৌলৰ দৰে সুন্দৰকৈ সজাই তোলা হয়। কোনো কোনো অঞ্চলত কেৱল শুকান কলপাতেৰে অথবা নৰাৰে মেজি প্ৰস্তুত কৰে। [[নগাঁও]], [[মৰিগাওঁ]] আদিত আকৌ প্ৰথমে গোটা [[বাঁহ]] পুতি লৈ তাক কেন্দ্ৰ কৰি তাৰ চাৰিওফালে বাঁহৰ কামিৰে দৌল আকৃতিৰ এটা জঁকা তৈয়াৰ কৰি, তাত নৰা বা বিৰিণা বান্ধি দি মেজি সজাৰ নিয়ম আছে। কোনো কোনো ঠাইত মেজিটো ধুনীয়া দেখাবলৈ মূৰত বিৰিণাৰে এপাহ ফুল সাজি লগাই দিয়ে। এই খেৰৰ মেজিবোৰ দহৰ পৰা বিছ ফুট পৰ্যন্ত ওখকৈ সজা হয়। নামনি অসমৰ খেৰৰ মেজিৰ দৰে [[শিৱসাগৰ]], ডিব্ৰুগড় আদিৰ কোনো কোনো ঠাইত মূল কাঠৰ মেজিটোৰ কাষতে এটা দীঘল বাঁহত নৰা বা শুকান কলপাত বান্ধি এটা মেজি সজা হৈছিল। ইয়াক মেজিৰ ককায়েক বোলা হৈছিল। উৰুকাৰ সন্ধিয়া প্ৰীতিভোজ খোৱাৰ পাছত এই মেজি জ্বলাই সকলোৱে জুই পুৱায়। আনহাতে ৰাতি মেজি ৰাখিবলৈ কাষতে এটা ভেলাঘৰো সজা হৈছিল। এই ভেলাঘৰতে ডেকাসকলে গোটেই ৰাতি জুই পুৱাই মেজি ৰখে। কাহিলীপুৱাতে ভেলাঘৰ জ্বলাই, সেই জুইৰে গা গৰম কৰি গা ধুবলৈ যায় আৰু তিতাই-তিয়নিয়ে আহি ৰাতি চুৰ কৰি আনি, মোটাকৈ বান্ধি থোৱা শুকান জেওৰা খৰিৰে মেজি জ্বলায়। === মেজি জ্বলোৱা আৰু লোকবিশ্বাস === পুৱা মেজি জ্বলোৱা হয় ৰাতি চুৰ কৰি আনি থোৱা জেওৰা খৰিৰে। লোকবিশ্বাসৰ মতে, এনেদৰে মেজি জ্বলালেহে ঠাণ্ডা আঁতৰে। সেয়ে ৰাতি ভেলাঘৰত থাকি মেজি ৰখি থকা ডেকাসকলে গৃহস্থৰ কোনোধৰণৰ অনিষ্ট নোহোৱাকৈ জেওৰা বা তেনেধৰণৰ শুকান বাঁহ চুৰ কৰি আনি তাৰে পুৱা মেজি জ্বলায়। জেওৰা বা শুকান বাঁহ কেৱল এঘৰ মানুহৰ পৰা নানে, কম কমকৈ কেইবাঘৰৰ পৰা আনে। যিকেইঘৰৰ পৰা জেওৰা চুৰ কৰা হয়, তেওঁলোকে তাক ৰাইজৰ আশীৰ্বাদ বুলি ভাবে। কিন্তু হাঁহ-কুকুৰা বা বাৰীৰ শাক-পাচলি চুৰ কৰা নিয়ম কোনো কালেই নাছিল। বিহুৰ দিনা পুৱা জ্বলোৱা মেজিত দিবৰ বাবে নিয়া মাহকৰাই মেজিত উৎসৰ্গা কৰি তাৰে এটা অংশ ঘৰলৈ লৈ আনে আৰু সেইবোৰ আম-কঁঠাল, কল-নাৰিকল, তামোল-লাও আদি গুটি লগা গছত গুটি বেছিকৈ লাগিবলৈ ছটিয়াই দিয়ে। ভঁৰালৰ ধান সুৰক্ষিত অৱস্থাত থাকিবৰ বাবে আৰু যাতে কোনেও বাণ মাৰিব বা অপায়-অমংগল ঘটাব নোৱাৰে, তাৰ বাবেও ভঁৰাল আৰু ঘৰত সেইবোৰ ছটিওৱাৰ লগতে সমৃদ্ধিৰ কথাও ভবা হয়। একে বিশ্বাসতে মেজিৰ আধাপোৰা খৰি আনি বাৰীৰ চাৰি চুকত পোতা হয়। মাঘ বিহুত আলু নাখালে পাছৰ জন্মত গাহৰি হৈ আলু খান্দি খাই ফুৰিব লাগে বুলি বিশ্বাস আছে। সেয়ে মেজি পুৱাঁবৰ দিনা মেজিৰ জুইতে মিৰি আলু, গৰীয়া আলু, মোৱাচীনা আলু পুৰি খোৱাৰ নিয়ম কোনো কোনো অঞ্চলত বৰ্তি আছে। সামাজিক স্তৰত বা লোকাচাৰৰ দিশৰ পৰা অনুসন্ধান কৰিলে বুজা যায়, খেতি চপোৱাৰ সময়ত বন্য পশুৰ উপদ্ৰৱ বৃদ্ধি পায়। হাতী-মহে আহি জনপদসমূহত অত্যাচাৰ কৰে আৰু পকা ধান আৰু শস্য বিনষ্ট কৰে। যাৰ ফলত গৰখীয়া বা খেতিয়কে জুই জ্বলায় আৰু পানীহিলৈ ফুটাই ধাননি আৰু পথাৰসমূহ ৰক্ষা কৰে। পিছলৈ ইয়ে বিৱৰ্তন বা ৰূপান্তৰ ঘটি উৰুকাৰ নাম পায়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== * [[প্ৰান্তিক]] ১ জানুৱাৰী ২০১১, (নিতুল চাংমাই) [[শ্ৰেণী:বিহু]] lmbumdckghthk106ukzxr05yowmvueu 635712 635711 2026-09-15T15:27:55Z Ananya Taye 28065 635712 wikitext text/x-wiki {{more footnotes}} [[চিত্ৰ:Meji.jpg|thumb|right|খৰিৰ মেজি]] {{বিহু}} '''মেজি''' হৈছে [[মাঘ বিহু]]ত জ্বলাবলৈ তৈয়াৰ কৰা কাঠ বা খেৰৰ ওখ দ'ম। বহু ঠাইত এনে মেজি কলগছৰ শুকান পাত, নৰা আদিৰে তৈয়াৰ কৰে আৰু বহু ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেও তৈয়াৰ কৰা দেখা যায়। মাঘ বিহুৰ উৰুকাৰ নিশা মেজি জ্বলাই ভেলাঘৰত ভোজ ভাত খাই আনন্দ কৰে আৰু পিছদিনা বৰ মেজি জ্বলাই অগ্নি দেৱতাক পূজা কৰাৰ ৰীতি প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ পৰা বিভিন্ন অপায়-অমঙ্গল দূৰ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ==মেজি শব্দৰ উৎস== মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si''(''চি'') শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> ==প্ৰচলিত লোকবিশ্বাস আৰু মেজি== [[ব'হাগ বিহু]]ৰ দৰে মাঘ বিহুতো বিভিন্ন লোকবিশ্বাস জডিত আছে বা সেইবোৰক পৰম্পৰাগত ভাৱে পালন কৰি অহা হৈছে। ফাগুন মাহত [[বৰদৈচিলা]] মাকৰ ঘৰলৈ যায় বুলি চহা সমাজত বিশ্বাস আছে। বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ যাওঁতে বাৰীৰ গছ-বিৰিখৰ গুটিবোৰ যাতে লৈ নাযায়, তাৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে পুহ মাহতে অথাৎ মাঘ বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা বাৰীৰ, বিশেষকৈ গুটি লগা গছ-বিৰিখবোৰ ধানখেৰ বা নৰাৰে বান্ধি থয। (চহা সমাজে মাঘ মাহক ‘মতামাহ’ বুলি বিশ্বাস কৰে। সেয়ে মাঘ মাহত ভঁৰা্লঘৰ নুচুৱে, পপুহতে ধান মাৰি উলিয়াই থয়; ঘৰ নাসাজে, অত্যন্ত নোৱাৰি ঘৰ সাজিলেও মূধচ নোচোৱাকৈ থৈ দিয়ে, ফাগুণতহে মূধচ চায়। বিয়া বাৰুৰ দিন ঠিক নকৰে; মাঘত [[ঢেঁকী]] চুব নাপায়, সেয়ে পুহতে ধান ঢেঁকীত বানি মাঘ মাহটোৰ কাৰণে চাউল উলিয়াই থয়, পূৰঠ যেন লগা কলঠোকা পুহতে কাটি থয়; পাণ ছিঙি কলগছৰ বুকুত ভৰাই থয়। একেটা কাৰণতে মাঘমাহত গছ নাবান্ধি পুহতে বান্ধি থয়। ) ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> == মেজি সজাৰ পৰম্পৰা == মাঘ বিহু ইংৰাজী বছৰৰ লেখেৰে বছৰৰ প্ৰথম আৰু অসমীয়া মাহৰ লেখেৰে বছৰৰ শেষ [[বিহু]]। চহা কৃষকৰ গভীৰ আশা আৰু প্ৰত্যয়ৰ লগতে প্ৰয়োজনৰ ভাতমুঠি যেতিয়া পথাৰৰ পৰা [[ভঁৰাল]]লৈ আহে, তেতিয়াই তেওঁলোকৰ মনত সীমাহীন আনন্দই বিৰাজ কৰে। আশা কৰা বস্তুটো হাতলৈ অহাৰ আনন্দৰ পৰিণতিৰ ফলস্বৰূপেই এই বিহুৰ আয়োজন। পুহ আৰু মাঘ মাহৰ সংক্ৰান্তিত পালন কৰা এই বিহুৰ আন এটা নাম- [[মাঘ বিহু|ভোগালী বিহু]]। সম্ভৱত: আকালৰ অৱসান ঘটাই আৰু ভোগৰ দিনত অহাৰ বাবেই পৰৱৰ্তী সময়ত এই উৎসৱক ‘ভোগালী বিহু’ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল। মূলত: চহা কৃষকে আশা কৰা মতে [[ধান]] মুঠি নিজৰ হাতলৈ অহাৰ আনন্দ আৰু শীতক বিদায় দিয়াৰ উদ্দেশ্যেই এই বিহু পালন কৰা হয়। পোৱাৰ আনন্দ আৰু শীতক বিদায় দিয়াৰ বাবে পালন কৰা এই উৎসৱটোৰ উৎস সম্পৰ্কে বিভিন্ন পণ্ডিতৰ বিভিন্ন মত যদিও ইয়াত অনাৰ্যৰ অৱদান সকলোতকৈ বেছি। চীনৰ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় লোকসকলে লচাৰ নামৰ এটা উৎসৱ পালন কৰে য'ত মেজি জ্বলোৱা হয়। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাই লোকসকলে মকৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা বুদ্ধৰ নামত মেজি সাজি জ্বলাই। লোকবিশ্বাসৰ মতে এই দিনটোতে বুদ্ধদেৱে নিজৰ মৃত্যুৰ আগজাননী দিছিল। সেইবাবে মাঘ বিহুৰ পাছৰ পূৰ্ণিমাত [[মেজি]] সাজি, ভোজভাত খাই এই উৎসৱ পালন কৰিছিল বুলি জনা যায়। মাঘ বিহুত মেজি সজাৰ নিয়ম আৰু পৰম্পৰা ঠাইবিশেষে বেলেগ বেলেগ। উজনি অসমত আৰু মধ্য অসমৰ কোনো কোনো ঠাইত বাঁহ আৰু কাঠ-খৰিৰে মেজি সজা হয় যদিও গুৱাহাটীকে ধৰি নামনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ কিছু অঞ্চলত শুকান কলপাত আৰু খেৰ-নৰা বা বিৰিণা আদিৰে মেজি সাজি জ্বলোৱা নিয়ম আছে। খৰিৰে মেজি সজাৰ পদ্ধতি দীঘলীয়া। বিহুৰ পোন্ধৰ-বিছ দিন আগৰ পৰাই খৰি গোটোৱাৰ কাম আৰম্ভ হয়। শিৱসাগৰ জিলাত চাৰিজোপা বা এজোপা কলগছেৰে সজোৱা মেজিটো প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱাৰ বাবে চুবুৰিটোৰ (একেটা নামঘৰতে খোৱা) প্ৰতিঘৰৰ পৰা এডোখৰকৈ খৰি আনি নামঘৰৰ কাষৰ পথাৰত গোটোৱা হয়। মেজিৰ বাবে প্ৰথমে খৰিডাল নামঘৰীয়া, সাধু বা সাতোলাৰ ঘৰত কটা হয়। নামঘৰৰ মুৰব্বীজনে গাঁৱৰ আন বয়োজ্যেষ্ঠৰ সহযোগত আশীৰ্বাদ দি গছজোপাত এঘাপ মাৰি দিয়ে। তাৰ পাছত ডেকাসকলে বাকী কাম সমাধা কৰে। ঘৰে ঘৰে গৈ খৰি কাটি আনি গোটোৱাৰ পাছত সেইবোৰ ফালি শুকাবলৈ দিয়া হয় আৰু বিহুৰ উৰুকাৰ দিনা আবেলিলৈ মেজি সাজে। সাধাৰণতে এজোপা বা চাৰিজোপা মধ্যমীয়া কলগছেৰে সজা মেজিটো প্ৰথমে যোগ চিনৰ আহিত প্ৰায় এফুট বহল আৰু চাৰি-পাঁচ ইঞ্চিমান দকৈ খান্দি লোৱা চাৰি চুকত চাৰিজোপা কলগছ পুতে। কলগছজোপাৰ পূব আৰু পশ্চিম দিশত, কলগছৰ বাহিৰত, দুডাল কাঠৰ গড় দি গছজোপাৰ ভিতৰৰ ফালে যোগ চিনৰ আহিতে খৰিবোৰ জপা হয়। জুইৰ তাপত কলগছজোপা যাতে বাহিৰৰ ফালে আঁতৰি বা হাউলি নাযায়, তাৰ বাবে প্ৰতি তিনি-চাৰি জাপ খৰিৰ অন্তৰে অন্তৰে কুমলীয়া বাঁহৰ টঙালেৰে চাৰিওজোপা কলগছ সাঙুৰি পেটাবান্ধ দিয়া হয়। মেজি জ্বলি থকা অৱস্থাতে ফুটি ডাঙৰ শব্দ হ’বৰ বাবে খৰিবোৰৰ মাজে মাজে কুমলীয়া গোটা বাঁহো ভৰাই দিয়া হয়। [[image:Meji at bharalu.JPG|thumb|right|200px|[[গুৱাহাটী]]ৰ ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম খেলপথাৰত ভোগালী বিহুৰ মেজি।]] কোনো কোনো ঠাইত পানীহিলৈৰ ব্যৱস্থা কৰে। মাত্ৰ কলগছ দি সজাৰ মেজিৰ ক্ষেত্ৰত কলগছজোপাৰ মাজতে পুতি, মেজিত জপা খৰিবোৰ ধৰি ৰাখিবৰ বাবে চাৰিওফালে চাৰিটা গোটা বাঁহ বা [[তামোল]] গছ কাটি আনি পুতি দিয়া দেখা যায়। খৰিৰ মেজি সজাৰ উল্লিখিত বিৱৰণটোৰ কিছু ইফাল-সিফাল কৰি [[যোৰহাট]], [[গোলাঘাট]], [[দেৰগাঁও]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[তিনিচুকীয়া]], [[লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি]] আদিতো খৰিৰ মেজি সজা দেখা যায়। [[গোলাঘাট]]ৰ মহুৰামুখ আদি ঠাইত কলগছেৰে মেজি সজাৰ পৰিৱৰ্তে গোলাঘাট টাউন আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে চাৰিটা গোটা বাঁহ বা তামোল পুতি ওপৰত উল্লেখ কৰাৰ দৰে খৰি জাপি মেজি সাজে। মেৰাপানীত মেজিটোৰ ওপৰত এডাল সৰু বাঁহত ধেনু-কাঁড়ক ভীষ্মৰ প্ৰতীক হিচাপে লোৱা হয়। [[ডিব্ৰুগড়]] জিলাৰ মানকটা আদি ঠাইত কেৱল বাঁহেৰে মেজি সজা দেখা যায়। জিলাখনৰ কোনো ঠাইত কলগছ পুতি খৰিৰ মেজি সাজে। [[যোৰহাট]]তো চাৰিটা বাঁহৰ খুটা বা তামোলৰ খুঁটা পুতি খৰিৰ মেজি সাজে বুলি জনা গৈছে। আগৰ দিনত খৰিৰ অভাৱ নাছিল বাবে মেজিবোৰ বহু ওখকৈ (দহ-পোন্ধৰ ফুট) সজা হৈছিল। মেজি কোনে কিমান ওখকৈ সাজিব পাৰে, তাৰো অঘোষিত (আনন্দৰ) প্ৰতিযোগিতা চলিছিল। মেজিবোৰ ওপৰলৈ ক্ৰমান্বয়ে সৰুকৈ সজা হৈছিল। উজনিৰ খৰিৰ মেজিৰ পৰিৱৰ্তে নগাঁৱৰ কোনো কোনো ঠাইত, মৰিগাঁও, [[গুৱাহাটী]] আৰু [[কামৰূপ]], [[নলবাৰী]], [[বৰপেটা]], [[শোণিতপুৰ]] আদিত শুকান কলপাত, খেৰ, নৰা বা [[বিৰিণা]]ৰে মেজি সজাৰ নিয়ম আছে। এই মেজি সাজিবৰ বাবে কলপাত, বিৰিণা, খেৰ বা নৰাৰ উপৰিও গোটা বাঁহ আৰু বাঁহৰ কামি প্ৰয়োজন হয়। নলবাৰী জিলাত প্ৰথমে মূল বাঁহটো থিয়কৈ পুতি সেইটোক কেন্দ্ৰ কৰি, তাৰ পৰা চাৰি-পাঁচ ফুট আঁতৰত, সমান দূৰত্বত, বৰ্গক্ষেত্ৰাকাৰে পাঁচ-ছটা বাঁহ অলপ হেলনীয়াকৈ (যাতে বাঁহকেইটাৰ আগলৈ মূল বাঁহটোৰ আগত লাগে) পুতি ওপৰফালে মূল বাঁহটোৰ আগত বন্ধা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাঁহৰ আগত ডাল-পাত থাকে। চাৰিওফালে পোতা বাঁহকেইটাৰ মাজত, মূল বাঁহটোৰ চাৰিওফালে অৱশিষ্ট দীঘল-চুটি আন বাঁহ বা আগ, জেং আৰু ডাল-পাত অথবা আন সৰু-সুৰা খৰিৰ লগতে শুকান কলপাতেৰে প্ৰথমে মেজিটোৰ ভিতৰৰ অংশ পূৰোৱা হয়। তাৰ পাছত সেইবোৰৰ ওপৰত নৰা বা খেৰ জাপি দি দৌলৰ দৰে সুন্দৰকৈ সজাই তোলা হয়। কোনো কোনো অঞ্চলত কেৱল শুকান কলপাতেৰে অথবা নৰাৰে মেজি প্ৰস্তুত কৰে। [[নগাঁও]], [[মৰিগাওঁ]] আদিত আকৌ প্ৰথমে গোটা [[বাঁহ]] পুতি লৈ তাক কেন্দ্ৰ কৰি তাৰ চাৰিওফালে বাঁহৰ কামিৰে দৌল আকৃতিৰ এটা জঁকা তৈয়াৰ কৰি, তাত নৰা বা বিৰিণা বান্ধি দি মেজি সজাৰ নিয়ম আছে। কোনো কোনো ঠাইত মেজিটো ধুনীয়া দেখাবলৈ মূৰত বিৰিণাৰে এপাহ ফুল সাজি লগাই দিয়ে। এই খেৰৰ মেজিবোৰ দহৰ পৰা বিছ ফুট পৰ্যন্ত ওখকৈ সজা হয়। নামনি অসমৰ খেৰৰ মেজিৰ দৰে [[শিৱসাগৰ]], ডিব্ৰুগড় আদিৰ কোনো কোনো ঠাইত মূল কাঠৰ মেজিটোৰ কাষতে এটা দীঘল বাঁহত নৰা বা শুকান কলপাত বান্ধি এটা মেজি সজা হৈছিল। ইয়াক মেজিৰ ককায়েক বোলা হৈছিল। উৰুকাৰ সন্ধিয়া প্ৰীতিভোজ খোৱাৰ পাছত এই মেজি জ্বলাই সকলোৱে জুই পুৱায়। আনহাতে ৰাতি মেজি ৰাখিবলৈ কাষতে এটা ভেলাঘৰো সজা হৈছিল। এই ভেলাঘৰতে ডেকাসকলে গোটেই ৰাতি জুই পুৱাই মেজি ৰখে। কাহিলীপুৱাতে ভেলাঘৰ জ্বলাই, সেই জুইৰে গা গৰম কৰি গা ধুবলৈ যায় আৰু তিতাই-তিয়নিয়ে আহি ৰাতি চুৰ কৰি আনি, মোটাকৈ বান্ধি থোৱা শুকান জেওৰা খৰিৰে মেজি জ্বলায়। === মেজি জ্বলোৱা আৰু লোকবিশ্বাস === পুৱা মেজি জ্বলোৱা হয় ৰাতি চুৰ কৰি আনি থোৱা জেওৰা খৰিৰে। লোকবিশ্বাসৰ মতে, এনেদৰে মেজি জ্বলালেহে ঠাণ্ডা আঁতৰে। সেয়ে ৰাতি ভেলাঘৰত থাকি মেজি ৰখি থকা ডেকাসকলে গৃহস্থৰ কোনোধৰণৰ অনিষ্ট নোহোৱাকৈ জেওৰা বা তেনেধৰণৰ শুকান বাঁহ চুৰ কৰি আনি তাৰে পুৱা মেজি জ্বলায়। জেওৰা বা শুকান বাঁহ কেৱল এঘৰ মানুহৰ পৰা নানে, কম কমকৈ কেইবাঘৰৰ পৰা আনে। যিকেইঘৰৰ পৰা জেওৰা চুৰ কৰা হয়, তেওঁলোকে তাক ৰাইজৰ আশীৰ্বাদ বুলি ভাবে। কিন্তু হাঁহ-কুকুৰা বা বাৰীৰ শাক-পাচলি চুৰ কৰা নিয়ম কোনো কালেই নাছিল। বিহুৰ দিনা পুৱা জ্বলোৱা মেজিত দিবৰ বাবে নিয়া মাহকৰাই মেজিত উৎসৰ্গা কৰি তাৰে এটা অংশ ঘৰলৈ লৈ আনে আৰু সেইবোৰ আম-কঁঠাল, কল-নাৰিকল, তামোল-লাও আদি গুটি লগা গছত গুটি বেছিকৈ লাগিবলৈ ছটিয়াই দিয়ে। ভঁৰালৰ ধান সুৰক্ষিত অৱস্থাত থাকিবৰ বাবে আৰু যাতে কোনেও বাণ মাৰিব বা অপায়-অমংগল ঘটাব নোৱাৰে, তাৰ বাবেও ভঁৰাল আৰু ঘৰত সেইবোৰ ছটিওৱাৰ লগতে সমৃদ্ধিৰ কথাও ভবা হয়। একে বিশ্বাসতে মেজিৰ আধাপোৰা খৰি আনি বাৰীৰ চাৰি চুকত পোতা হয়। মাঘ বিহুত আলু নাখালে পাছৰ জন্মত গাহৰি হৈ আলু খান্দি খাই ফুৰিব লাগে বুলি বিশ্বাস আছে। সেয়ে মেজি পুৱাঁবৰ দিনা মেজিৰ জুইতে মিৰি আলু, গৰীয়া আলু, মোৱাচীনা আলু পুৰি খোৱাৰ নিয়ম কোনো কোনো অঞ্চলত বৰ্তি আছে। সামাজিক স্তৰত বা লোকাচাৰৰ দিশৰ পৰা অনুসন্ধান কৰিলে বুজা যায়, খেতি চপোৱাৰ সময়ত বন্য পশুৰ উপদ্ৰৱ বৃদ্ধি পায়। হাতী-মহে আহি জনপদসমূহত অত্যাচাৰ কৰে আৰু পকা ধান আৰু শস্য বিনষ্ট কৰে। যাৰ ফলত গৰখীয়া বা খেতিয়কে জুই জ্বলায় আৰু পানীহিলৈ ফুটাই ধাননি আৰু পথাৰসমূহ ৰক্ষা কৰে। পিছলৈ ইয়ে বিৱৰ্তন বা ৰূপান্তৰ ঘটি উৰুকাৰ নাম পায়। ==তথ্য সংগ্ৰহ== * [[প্ৰান্তিক]] ১ জানুৱাৰী ২০১১, (নিতুল চাংমাই) [[শ্ৰেণী:বিহু]] omjsmtetz8m1hg5bkr06frml2k18pe2 635725 635712 2026-09-15T16:48:36Z Ananya Taye 28065 fixed sources and citations 635725 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Meji.jpg|thumb|right|খৰিৰে সজা মেজি]] {{বিহু}} '''মেজি''' হৈছে [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহুৰ সৈতে জড়িত এক পৰম্পৰাগত অগ্নি-অনুষ্ঠান আৰু ইয়াৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কাঠ, বাঁহ, খেৰ, নৰা বা শুকান কলপাতেৰে সজা ওখ আকৃতিৰ গাঁথনি। অঞ্চলভেদে মেজিৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু ব্যৱহৃত সামগ্ৰীৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়। সাধাৰণতে উৰুকাৰ পাছদিনা পুৱা গা ধুই মেজি জ্বলোৱা হয় আৰু জ্বলন্ত মেজিত মাহ-কৰাই, পিঠা আদি উৎসৰ্গ কৰি মংগল কামনা কৰা হয়।<ref name="Goswami1995">{{cite book |last=Goswami |first=Praphulladatta |title=Festivals of Assam |publisher=Anundoram Borooah Institute of Language, Art, and Culture |location=Guwahati |year=1995 }}</ref> মাঘ বিহু অসমৰ কৃষিজীৱী সমাজৰ শস্য চপোৱা পৰ্বৰ সৈতে জড়িত। উৰুকাৰ দিনা সমূহীয়াভাৱে ভোজৰ আয়োজন কৰাৰ লগতে মেজি আৰু [[ভেলাঘৰ]] সজা হয়। বিভিন্ন অঞ্চলত এই ৰীতিৰ ৰূপ বেলেগ বেলেগ হ'লেও মেজি জ্বলোৱা মাঘ বিহুৰ অন্যতম প্ৰধান পৰম্পৰা।<ref name="Changmai2011">নিতুল চাংমাই, ''প্ৰান্তিক'', ১ জানুৱাৰী ২০১১।</ref> ==মেজি শব্দৰ উৎস== মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si''(''চি'') শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> ==মেজি সজাৰ পৰম্পৰা== মাঘ বিহুত মেজি সজাৰ পদ্ধতি ঠাইবিশেষে ভিন্ন। উজনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ বহু ঠাইত কাঠ, বাঁহ আৰু কলগছ ব্যৱহাৰ কৰি খৰিৰ মেজি সজা হয়। নামনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত শুকান কলপাত, নৰা, খেৰ বা বিৰিণা ব্যৱহাৰ কৰি মেজি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছে।<ref name="Changmai2011"/> খৰিৰ মেজি নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে কেইডালমান খুঁটা বা কলগছক আধাৰ হিচাপে লৈ মাজত খৰি জাপি ওখ গাঁথনি তৈয়াৰ কৰা হয়। জ্বলোৱাৰ সময়ত শব্দ হ'বলৈ কিছুমান অঞ্চলত খৰিৰ মাজত কুমলীয়া বাঁহো ৰখা হয়। অৱশ্যে মেজিৰ আকাৰ, উচ্চতা, নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু ব্যৱহৃত সামগ্ৰী অঞ্চল আৰু স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি সলনি হয়।<ref name="Changmai2011"/> নামনি অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত মূল বাঁহ এডালক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিওফালে আন বাঁহ হেলনীয়াকৈ বান্ধি তাৰ ওপৰত খেৰ, নৰা, বিৰিণা বা শুকান কলপাত জাপি দৌলসদৃশ মেজি সজা হয়।<ref name="Changmai2011"/> এনে আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে মেজিক কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট গঠন-পদ্ধতিৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। [[image:Meji at bharalu.JPG|thumb|right|200px|[[গুৱাহাটী]]ৰ ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম খেলপথাৰত ভোগালী বিহুৰ মেজি।]] মেজিৰ কাষতে সাধাৰণতে নৰা বা খেৰেৰে [[ভেলাঘৰ]] সজা হয়। উৰুকাৰ নিশা সমূহীয়া ভোজৰ পাছত ডেকাসকলে ভেলাঘৰ বা মেজিৰ ওচৰত ৰাতি কটোৱাৰ পৰম্পৰাও বহু অঞ্চলত আছে।<ref name="Goswami1995"/><ref name="Changmai2011"/> ==মেজি জ্বলোৱা আৰু লোকবিশ্বাস== মাঘ বিহুৰ দিনা পুৱাতে স্নান কৰাৰ পাছত মেজি জ্বলোৱাৰ প্ৰথা প্ৰচলিত। মেজি জ্বলোৱাৰ সময়ত মানুহে ইয়াৰ ওচৰত সমবেত হৈ পিঠা, মাহ-কৰাই আদি উৎসৰ্গ কৰে আৰু পৰিয়াল, গাঁও, গৰু-ম'হ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ মংগল কামনা কৰে।<ref name="Goswami1995"/> কিছুমান অঞ্চলত মেজিৰ আধাপোৰা খৰি ঘৰলৈ লৈ গৈ ফলধৰা গছৰ ওচৰত ৰখা বা বাৰীত পোতাৰ পৰম্পৰা আছে। ইয়াৰ ফলত গছত অধিক ফল লাগিব বুলি লোকবিশ্বাস প্ৰচলিত।<ref name="Goswami1995"/><ref name="Changmai2011"/> উৰুকাৰ নিশা মেজি ৰখি থকা ডেকাসকলে ওচৰৰ ঘৰৰ শুকান জেওৰা বা বাঁহ অলপ অলপকৈ সংগ্ৰহ কৰি পুৱা সেইবোৰেৰে মেজি জ্বলোৱাৰ পৰম্পৰাও কিছুমান অঞ্চলত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই কাৰ্যত গৃহস্থৰ প্ৰকৃত অনিষ্ট নকৰাটো পৰম্পৰাগত নিয়ম বুলি ধৰা হয়।<ref name="Changmai2011"/> মেজি জ্বলি যোৱাৰ পাছত ইয়াৰ ছাঁই বা আধাপোৰা খৰিক শুভ বুলি গণ্য কৰাৰ লোকবিশ্বাসো বিভিন্ন অঞ্চলত পোৱা যায়। এই সকলো ৰীতি একে ধৰণে সমগ্ৰ অসমত পালন কৰা নহয়; অঞ্চল, জনগোষ্ঠী আৰু স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াৰ ৰূপ সলনি হয়।<ref name="Goswami1995"/> ==লগতে চাওক== * [[মাঘ বিহু]] * [[বিহু]] * [[ভেলাঘৰ]] * [[উৰুকা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বিহু]] s7vvfshhabznexb2htyy2herefr4kbw 635726 635725 2026-09-15T16:49:15Z Ananya Taye 28065 635726 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Meji.jpg|thumb|right|খৰিৰে সজা মেজি]] {{বিহু}} '''মেজি''' হৈছে [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহুৰ সৈতে জড়িত এক পৰম্পৰাগত অগ্নি-অনুষ্ঠান আৰু ইয়াৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কাঠ, বাঁহ, খেৰ, নৰা বা শুকান কলপাতেৰে সজা ওখ আকৃতিৰ গাঁথনি। অঞ্চলভেদে মেজিৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু ব্যৱহৃত সামগ্ৰীৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়। সাধাৰণতে উৰুকাৰ পাছদিনা পুৱা গা ধুই মেজি জ্বলোৱা হয় আৰু জ্বলন্ত মেজিত মাহ-কৰাই, পিঠা আদি উৎসৰ্গ কৰি মংগল কামনা কৰা হয়।<ref name="Goswami1995">{{cite book |last=Goswami |first=Praphulladatta |title=Festivals of Assam |publisher=Anundoram Borooah Institute of Language, Art, and Culture |location=Guwahati |year=1995 }}</ref> মাঘ বিহু অসমৰ কৃষিজীৱী সমাজৰ শস্য চপোৱা পৰ্বৰ সৈতে জড়িত। উৰুকাৰ দিনা সমূহীয়াভাৱে ভোজৰ আয়োজন কৰাৰ লগতে মেজি আৰু ভেলাঘৰ সজা হয়। বিভিন্ন অঞ্চলত এই ৰীতিৰ ৰূপ বেলেগ বেলেগ হ'লেও মেজি জ্বলোৱা মাঘ বিহুৰ অন্যতম প্ৰধান পৰম্পৰা।<ref name="Changmai2011">নিতুল চাংমাই, ''প্ৰান্তিক'', ১ জানুৱাৰী ২০১১।</ref> ==মেজি শব্দৰ উৎস== মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si''(''চি'') শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> ==মেজি সজাৰ পৰম্পৰা== মাঘ বিহুত মেজি সজাৰ পদ্ধতি ঠাইবিশেষে ভিন্ন। উজনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ বহু ঠাইত কাঠ, বাঁহ আৰু কলগছ ব্যৱহাৰ কৰি খৰিৰ মেজি সজা হয়। নামনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত শুকান কলপাত, নৰা, খেৰ বা বিৰিণা ব্যৱহাৰ কৰি মেজি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছে।<ref name="Changmai2011"/> খৰিৰ মেজি নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে কেইডালমান খুঁটা বা কলগছক আধাৰ হিচাপে লৈ মাজত খৰি জাপি ওখ গাঁথনি তৈয়াৰ কৰা হয়। জ্বলোৱাৰ সময়ত শব্দ হ'বলৈ কিছুমান অঞ্চলত খৰিৰ মাজত কুমলীয়া বাঁহো ৰখা হয়। অৱশ্যে মেজিৰ আকাৰ, উচ্চতা, নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু ব্যৱহৃত সামগ্ৰী অঞ্চল আৰু স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি সলনি হয়।<ref name="Changmai2011"/> নামনি অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত মূল বাঁহ এডালক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিওফালে আন বাঁহ হেলনীয়াকৈ বান্ধি তাৰ ওপৰত খেৰ, নৰা, বিৰিণা বা শুকান কলপাত জাপি দৌলসদৃশ মেজি সজা হয়।<ref name="Changmai2011"/> এনে আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে মেজিক কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট গঠন-পদ্ধতিৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। [[image:Meji at bharalu.JPG|thumb|right|200px|[[গুৱাহাটী]]ৰ ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম খেলপথাৰত ভোগালী বিহুৰ মেজি।]] মেজিৰ কাষতে সাধাৰণতে নৰা বা খেৰেৰে ভেলাঘৰ সজা হয়। উৰুকাৰ নিশা সমূহীয়া ভোজৰ পাছত ডেকাসকলে ভেলাঘৰ বা মেজিৰ ওচৰত ৰাতি কটোৱাৰ পৰম্পৰাও বহু অঞ্চলত আছে।<ref name="Goswami1995"/><ref name="Changmai2011"/> ==মেজি জ্বলোৱা আৰু লোকবিশ্বাস== মাঘ বিহুৰ দিনা পুৱাতে স্নান কৰাৰ পাছত মেজি জ্বলোৱাৰ প্ৰথা প্ৰচলিত। মেজি জ্বলোৱাৰ সময়ত মানুহে ইয়াৰ ওচৰত সমবেত হৈ পিঠা, মাহ-কৰাই আদি উৎসৰ্গ কৰে আৰু পৰিয়াল, গাঁও, গৰু-ম'হ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ মংগল কামনা কৰে।<ref name="Goswami1995"/> কিছুমান অঞ্চলত মেজিৰ আধাপোৰা খৰি ঘৰলৈ লৈ গৈ ফলধৰা গছৰ ওচৰত ৰখা বা বাৰীত পোতাৰ পৰম্পৰা আছে। ইয়াৰ ফলত গছত অধিক ফল লাগিব বুলি লোকবিশ্বাস প্ৰচলিত।<ref name="Goswami1995"/><ref name="Changmai2011"/> উৰুকাৰ নিশা মেজি ৰখি থকা ডেকাসকলে ওচৰৰ ঘৰৰ শুকান জেওৰা বা বাঁহ অলপ অলপকৈ সংগ্ৰহ কৰি পুৱা সেইবোৰেৰে মেজি জ্বলোৱাৰ পৰম্পৰাও কিছুমান অঞ্চলত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই কাৰ্যত গৃহস্থৰ প্ৰকৃত অনিষ্ট নকৰাটো পৰম্পৰাগত নিয়ম বুলি ধৰা হয়।<ref name="Changmai2011"/> মেজি জ্বলি যোৱাৰ পাছত ইয়াৰ ছাঁই বা আধাপোৰা খৰিক শুভ বুলি গণ্য কৰাৰ লোকবিশ্বাসো বিভিন্ন অঞ্চলত পোৱা যায়। এই সকলো ৰীতি একে ধৰণে সমগ্ৰ অসমত পালন কৰা নহয়; অঞ্চল, জনগোষ্ঠী আৰু স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াৰ ৰূপ সলনি হয়।<ref name="Goswami1995"/> ==লগতে চাওক== * [[মাঘ বিহু]] * [[বিহু]] * ভেলাঘৰ * উৰুকা ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বিহু]] s67lhh2rq17ncb89jwwnfpxlewwb5yo 635727 635726 2026-09-15T16:49:44Z Ananya Taye 28065 /* মেজি শব্দৰ উৎস */ 635727 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Meji.jpg|thumb|right|খৰিৰে সজা মেজি]] {{বিহু}} '''মেজি''' হৈছে [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহুৰ সৈতে জড়িত এক পৰম্পৰাগত অগ্নি-অনুষ্ঠান আৰু ইয়াৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা কাঠ, বাঁহ, খেৰ, নৰা বা শুকান কলপাতেৰে সজা ওখ আকৃতিৰ গাঁথনি। অঞ্চলভেদে মেজিৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু ব্যৱহৃত সামগ্ৰীৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়। সাধাৰণতে উৰুকাৰ পাছদিনা পুৱা গা ধুই মেজি জ্বলোৱা হয় আৰু জ্বলন্ত মেজিত মাহ-কৰাই, পিঠা আদি উৎসৰ্গ কৰি মংগল কামনা কৰা হয়।<ref name="Goswami1995">{{cite book |last=Goswami |first=Praphulladatta |title=Festivals of Assam |publisher=Anundoram Borooah Institute of Language, Art, and Culture |location=Guwahati |year=1995 }}</ref> মাঘ বিহু অসমৰ কৃষিজীৱী সমাজৰ শস্য চপোৱা পৰ্বৰ সৈতে জড়িত। উৰুকাৰ দিনা সমূহীয়াভাৱে ভোজৰ আয়োজন কৰাৰ লগতে মেজি আৰু ভেলাঘৰ সজা হয়। বিভিন্ন অঞ্চলত এই ৰীতিৰ ৰূপ বেলেগ বেলেগ হ'লেও মেজি জ্বলোৱা মাঘ বিহুৰ অন্যতম প্ৰধান পৰম্পৰা।<ref name="Changmai2011">নিতুল চাংমাই, ''প্ৰান্তিক'', ১ জানুৱাৰী ২০১১।</ref> ==মেজি শব্দৰ উৎস== মাঘ বিহুৰ দুটা প্ৰধান অংশ হৈছে মেজি আৰু উৰুকা। "মেজি" শব্দটো উজনি অসমত সৃষ্টি হোৱা শব্দ। গৱেষক সকলৰ মতে এই শব্দটো প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ (বড়ো-কছাৰী ভাষা পৰিয়াল যেনে চুতীয়া, দেউৰী, কছাৰী,‌ ইত্যাদি ইয়াৰে এটা ঠাল) "জুই" বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Sino-Tibetan/m%C9%99j ''মেজ''] (তিব্বতীয় ভাষাত [[wikt:མེ#Tibetan|མེ]] আৰু বাৰ্মিজ ভাষাত [[wikt:မီး#Burmese|မီး]])‌‌ বা বড়ো-কছাৰী মূলীয় প্ৰাচীন চুতীয়া ভাষাৰ "মিডি-য়ে-জি"ৰ (মিডি=দেৱতা/পূৰ্বপুৰুষ<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 66(God=Midi)</ref>, য়ে=জুই<ref name=":0">Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 65(Fire=Ye)</ref>, জি=উৰি যোৱা<ref>Brown, William, An outline of the Deori-Chutia language, p. 72(Fly=Ji)</ref>) পৰা সৃষ্টি হৈছিল। তিব্বতী শব্দ ''মে-চিং''(''mei shing'' বা མེ་ཤིང་)ৰ অৰ্থ “খৰি” বা “জুইৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠ”। ই ''མེ'' (“জুই”) আৰু ''ཤིང'' (“কাঠ”) শব্দৰ সমন্বয়ে গঠিত।<ref>{{cite web|title=མེ་ཤིང་ (me shing) |website=Tibetan-English Dictionary |url=https://tibetan_english.en-academic.com/33489/%E0%BD%98%E0%BD%BA%E0%BC%8B%E0%BD%A4%E0%BD%B2%E0%BD%84%E0%BC%8B|access-date=2 July 2026 |quote=[me shing] firewood; fuel. }}</ref> ''shing'' শব্দটিক প্ৰাগ-চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ''*si'' (''চি'') শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ “গছ, কাঠ, খৰি” হিচাপে পুনৰ্গঠিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |isbn=978-0-520-09843-5 |quote=Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref><ref>{{cite web |last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus|publisher=University of California, Berkeley|year=2015|url=https://stedt.johnblowe.com/dissemination/STEDT.pdf |access-date=2 July 2026 |quote=Etymon no. 2658, Proto-Tibeto-Burman *si(ŋ/k): “tree / wood / firewood”.}}</ref> ===মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথা=== [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] মাজত মেজিৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। সৰনান দেউৰীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা এই লোককথা অনুসৰি, সৃষ্টিৰ পাতনিত কুন্দিমামা বা আদি পিতা-মাতাই সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ কামনা কৰি তেওঁলোকৰ মহাশক্তিৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ পুণ্য লগ্নত আদি পিতাই দেৱতাসকলক প্ৰকৃতিৰ সৈতে নৈত স্নান কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে। স্নান কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকে নৈত এটা মৃতদেহ উটি অহা দেখে। দেৱতাসকলে ভয় খাই আঁতৰি যায় যদিও প্ৰকৃতিয়ে মৃতদেহটো সাবটি ধৰি পাৰলৈ তুলি আনে। পাছত তেওঁলোকে জানিব পাৰে যে জগতৰ কল্যাণৰ হেতু আদি পিতাই নিজেই আত্মবলিদান দিছিল। তেতিয়া দেৱতাসকলে চিতা সাজি তেওঁৰ মৃতদেহ কাঠ-সংস্কাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ স্নান কৰি চিতাভস্মৰ অনুলেপন লৈ স্বগৃহলৈ গমন কৰে। এই ঘটনাৰ পৰাই মেজিৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি উক্ত দেউৰী লোকবিশ্বাসত কোৱা হয়।<ref name="DeoriMeji">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2010 |pages=29–30 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882 |access-date=26 July 2026 |language=as }}</ref> এই লোকবিশ্বাস অনুসৰি মেজি হৈছে আদি পুৰুষ বা পিতাৰ চিতা আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ পুণ্য স্মৃতি। উৎসটোৱে ইয়াক অগ্নিপূজাৰ ব্যৱস্থা বুলি নধৰি, প্ৰতি বছৰে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণৰ সময়ত আদি পিতাৰ আত্মত্যাগ আৰু সৃষ্টি-পাতনিৰ স্মৰণত মেজি পোৰা হয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="DeoriMeji" /> ==মেজি সজাৰ পৰম্পৰা== মাঘ বিহুত মেজি সজাৰ পদ্ধতি ঠাইবিশেষে ভিন্ন। উজনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ বহু ঠাইত কাঠ, বাঁহ আৰু কলগছ ব্যৱহাৰ কৰি খৰিৰ মেজি সজা হয়। নামনি অসম আৰু মধ্য অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত শুকান কলপাত, নৰা, খেৰ বা বিৰিণা ব্যৱহাৰ কৰি মেজি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছে।<ref name="Changmai2011"/> খৰিৰ মেজি নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে কেইডালমান খুঁটা বা কলগছক আধাৰ হিচাপে লৈ মাজত খৰি জাপি ওখ গাঁথনি তৈয়াৰ কৰা হয়। জ্বলোৱাৰ সময়ত শব্দ হ'বলৈ কিছুমান অঞ্চলত খৰিৰ মাজত কুমলীয়া বাঁহো ৰখা হয়। অৱশ্যে মেজিৰ আকাৰ, উচ্চতা, নিৰ্মাণ-পদ্ধতি আৰু ব্যৱহৃত সামগ্ৰী অঞ্চল আৰু স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি সলনি হয়।<ref name="Changmai2011"/> নামনি অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত মূল বাঁহ এডালক কেন্দ্ৰ কৰি চাৰিওফালে আন বাঁহ হেলনীয়াকৈ বান্ধি তাৰ ওপৰত খেৰ, নৰা, বিৰিণা বা শুকান কলপাত জাপি দৌলসদৃশ মেজি সজা হয়।<ref name="Changmai2011"/> এনে আঞ্চলিক বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে মেজিক কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট গঠন-পদ্ধতিৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। [[image:Meji at bharalu.JPG|thumb|right|200px|[[গুৱাহাটী]]ৰ ভৰলুমুখৰ সোণাৰাম খেলপথাৰত ভোগালী বিহুৰ মেজি।]] মেজিৰ কাষতে সাধাৰণতে নৰা বা খেৰেৰে ভেলাঘৰ সজা হয়। উৰুকাৰ নিশা সমূহীয়া ভোজৰ পাছত ডেকাসকলে ভেলাঘৰ বা মেজিৰ ওচৰত ৰাতি কটোৱাৰ পৰম্পৰাও বহু অঞ্চলত আছে।<ref name="Goswami1995"/><ref name="Changmai2011"/> ==মেজি জ্বলোৱা আৰু লোকবিশ্বাস== মাঘ বিহুৰ দিনা পুৱাতে স্নান কৰাৰ পাছত মেজি জ্বলোৱাৰ প্ৰথা প্ৰচলিত। মেজি জ্বলোৱাৰ সময়ত মানুহে ইয়াৰ ওচৰত সমবেত হৈ পিঠা, মাহ-কৰাই আদি উৎসৰ্গ কৰে আৰু পৰিয়াল, গাঁও, গৰু-ম'হ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ মংগল কামনা কৰে।<ref name="Goswami1995"/> কিছুমান অঞ্চলত মেজিৰ আধাপোৰা খৰি ঘৰলৈ লৈ গৈ ফলধৰা গছৰ ওচৰত ৰখা বা বাৰীত পোতাৰ পৰম্পৰা আছে। ইয়াৰ ফলত গছত অধিক ফল লাগিব বুলি লোকবিশ্বাস প্ৰচলিত।<ref name="Goswami1995"/><ref name="Changmai2011"/> উৰুকাৰ নিশা মেজি ৰখি থকা ডেকাসকলে ওচৰৰ ঘৰৰ শুকান জেওৰা বা বাঁহ অলপ অলপকৈ সংগ্ৰহ কৰি পুৱা সেইবোৰেৰে মেজি জ্বলোৱাৰ পৰম্পৰাও কিছুমান অঞ্চলত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই কাৰ্যত গৃহস্থৰ প্ৰকৃত অনিষ্ট নকৰাটো পৰম্পৰাগত নিয়ম বুলি ধৰা হয়।<ref name="Changmai2011"/> মেজি জ্বলি যোৱাৰ পাছত ইয়াৰ ছাঁই বা আধাপোৰা খৰিক শুভ বুলি গণ্য কৰাৰ লোকবিশ্বাসো বিভিন্ন অঞ্চলত পোৱা যায়। এই সকলো ৰীতি একে ধৰণে সমগ্ৰ অসমত পালন কৰা নহয়; অঞ্চল, জনগোষ্ঠী আৰু স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াৰ ৰূপ সলনি হয়।<ref name="Goswami1995"/> ==লগতে চাওক== * [[মাঘ বিহু]] * [[বিহু]] * ভেলাঘৰ * উৰুকা ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বিহু]] 87a62w3c0yqt6r4lgqiiuvr15h21rtp 3 4098 635737 634652 2026-09-15T18:00:24Z Ananya Taye 28065 635737 wikitext text/x-wiki {{archive box| [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 1|পুৰণি বাৰ্তা:২০১১]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 2|পুৰণি বাৰ্তা:২০১২ জানুৱাৰী-মাৰ্চ]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 3|পুৰণি বাৰ্তা: ২০১২ এপ্ৰিল-ডিচেম্বৰ]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 4|পুৰণি বাৰ্তা: ২০১৩]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 5|পুৰণি বাৰ্তা: ২০১৪]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 6|পুৰণি বাৰ্তা: ২০১৫-১৬]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 7|পুৰণি বাৰ্তা: ২০১৭-১৮]]<br/> [[সদস্য:Gitartha.bordoloi/Archive 8|পুৰণি বাৰ্তা: ২০১৯-২২]] }} [[File:WikiDefender Barnstar Hires.png|100px|right]] [[File:Goldenwiki 2.png|100px|right]] ==কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক== {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px orange; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|left|70px|কৰ্মশালাৰ সোণালী পদক]] || হে ৱিকিসতীৰ্থ, ২০২৩ চনৰ জুন মাহত অসম সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত অসমীয়া ৱিকিপ্ৰকল্পৰ অনলাইন কৰ্মশালাত সমল ব্যক্তি হিচাপে আপুনি যি সক্ৰিয় সহায়-সহযোগিতা আগবঢ়ালে তাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ ওচৰত চিৰঋণী । ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} : ধন্যবাদ৷ [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 07:58, 28 June 2023 (ইউ.টি.চি.) ==ৱিকিউৎসৰ ভোটাতৰা== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; " |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Allaroundamazingbarnstar.png|100px]]|[[File:Allaroundamazingbarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''ৱিকিউৎসৰ ভোটাতৰা''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | শেহতীয়াকৈ অসমীয়া ৱিকিউৎসত অৰ্ধশতাধিক অসমীয়া গ্ৰন্থ আপল'ড কৰি তুমি যি অমূল্য অৱদান আগবঢ়ালা তাৰে সামান্য স্বীকৃতি হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ তোমাক এই পদকটো প্ৰদান কৰিছোঁ। -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 20:16, 28 July 2023 (ইউ.টি.চি.) |} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> ==ৱিকি সজাগতা পদক== {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px orange; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " |- | [[File:Wikipedia Logo Puzzle Globe Spins Horizontally, Revealing The Contents Of All Of Its Puzzle Pieces Without Background.gif|left|70px|ৱিকি সজাগতা পদক]] || হে ৱিকিসতীৰ্থ, ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ অধিক প্ৰসাৰৰ বাবে গুৱাহাটীৰ বীৰকুছিত অনুষ্ঠিত ৱিকিপিডিয়াত প্ৰবন্ধ লেখন সম্পৰ্কীয় প্ৰশিক্ষণত সমল ব্যক্তি অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন, ২০২৩ == {| style="border: 1px solid lightgrey; background:white; border-radius: 2em 1em 4em / 0.5em 3em; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35), inset 1px -6px 1px rgba(0,0,0,0.35), inset 0px 0px 30px 1px blue; padding:1em; margin: 5px 2px 5px 5px; " | [[File:Mahatma Gandhi 01.svg|left|70px|The Epic Barnstar]] || প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সদ্য সমাপ্ত [[:m:Assamese Wikimedia Community/Events/Mahatma Gandhi 2023 edit-a-thon|মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন,২০২৩]] প্ৰতি আপোনাৰ উৎসাহ আৰু আপুনি আগবঢ়োৱা পৰামৰ্শ আৰু অৱদানৰ বাবে আপোনাৰ আন্তৰিক শলাগ ল'লোঁ। আপোনাৰ ৱিকি-যাত্ৰা ক্ৰমাৎ অধিক শক্তিশালী হওঁক। শুভকামনা। |} [[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 04:13, 12 October 2023 (ইউ.টি.চি.)JyotiPN : ধন্যবাদ। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 18:19, 18 October 2023 (ইউ.টি.চি.) == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == User page == Hello can you delete my Assamese Wikipedia user page for the visibility of global user page. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 06:39, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :Please make a request [https://meta.wikimedia.org/wiki/Synchbot#How_do_I_make_a_request? here]. [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 07:17, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] thanks for the guidance. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 08:42, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == বিচাৰক পদক == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:WAM logo without text.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''বিচাৰক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " |হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাখন নিয়াৰিকৈ চলাই নিয়াত বিচাৰক হিচাপে আপুনি যি নিৰপেক্ষ দায়িত্ব পালন কৰিলে, তাৰেই কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:44, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান== {{এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 08:08, 1 February 2025 (ইউ.টি.চি.) : ধন্যবাদ। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 15:32, 2 February 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:দেৱভূষষণ|দেৱভূষষণ]] (12:08, 6 June 2025) == ভলতে মোৰ নামটে দেৱভূষণৰ ঠাইত দেৱভূষষণ হৈ পৰিল একাউণ্ট খোলাৰ সময়ত৷ গতিকে নামটো শুদ্ধ কৰিবলৈ কি উপায় অৱলম্বন কৰিব পাৰি? সহায় কৰিবচোন৷ --[[সদস্য:দেৱভূষষণ|দেৱভূষষণ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:দেৱভূষষণ|বাৰ্তা]]) 12:08, 6 June 2025 (ইউ.টি.চি.) : [[সদস্য:দেৱভূষষণ|দেৱভূষষণ]], আপুনি [[:m:Steward requests/Username changes|Steward requests/Username changes]] পৃষ্ঠাত অনুৰোধ কৰিব লাগিব। কেনেকৈ লিখিব লাগে তাতে দিয়া আছে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 11:01, 10 June 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] (00:56, 30 July 2025) == নতুন শ্ৰেণী এটা ৱিকিপিডিয়াত কেনেকৈ সৃষ্টি কৰিব পাৰি? --[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:নৰুনা বৰুৱা|বাৰ্তা]]) 00:56, 30 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :<nowiki>[[শ্ৰেণী:অমুক]]</nowiki> বুলি প্ৰবন্ধটোৰ তলত লিখিলে বা হট্‌কেট্‌ সঁজুলিৰে শ্ৰেণীৰ নামটো লিখিলে সৃষ্টি হয়। কিন্তু তাৰ পাছত সেইটোৰ ৰঙা লিংক ক্লিক কৰি নিৰ্দিষ্ট পৃষ্ঠালৈ গৈ আন এটা মূল শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ভৰাব লাগিব। নতুন শ্ৰেণী সৃষ্টি কৰাৰ আগতে সন্ধান পেৰাত আগৰে পৰা থকা শ্ৰেণী বিচাৰি লোৱাটো শ্ৰেয়। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 10:02, 1 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:58, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == অসম সৎনামী সমাজ যুৱ শক্তি প্ৰবন্ধৰ সন্দৰ্ভত == নমস্কাৰ গীতাৰ্থ বৰদলৈ ডাঙৰীয়া, মই "অসম সৎনামী সমাজ যুৱ শক্তি" প্ৰবন্ধটোৰ স্ৰষ্টা। প্ৰবন্ধটো উল্লেখযোগ্যতাৰ অভাৱত বিলোপ কৰা হৈছে বুলি গম পালোঁ। আচলতে মোৰ হাতত তেতিয়া সঠিক তথ্যসূত্ৰ নাছিল, প্ৰমাণস্বৰূপে লিংকসমূহ তলত দিয়া হ'ল: . আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট: https://assamsatnamisamajyuvashakti.blogspot.com . কাৰ্যসূচীৰ ভিডিঅ' দৃশ্য: https://www.facebook.com/share/v/1H42KbxWfv/ অনুগ্ৰহ কৰি আপুনি এইসমূহ এবাৰ পৰীক্ষা কৰি চালে উল্লেখযোগ্যতাৰ প্ৰমাণ পাব। আপুনি সুযোগ দিলে মই প্ৰবন্ধটো সঠিক তথ্যসূত্ৰৰে উন্নত কৰিব পাৰিম। অনুগ্ৰহ কৰি প্ৰবন্ধটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰিলে কৃতজ্ঞ হ'ম। ইতি— গোবিন্দ সৎনামী [[সদস্য:গোবিন্দ সৎনামী|গোবিন্দ সৎনামী]] ([[সদস্য বাৰ্তা:গোবিন্দ সৎনামী|বাৰ্তা]]) 02:43, 11 May 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{Ping|গোবিন্দ সৎনামী}}, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। মন কৰিব যে তথ্যসূত্ৰ থাকিলেই বিষয় এটাই [[ৱিকিপিডিয়া:উল্লেখযোগ্যতা|উল্লেখযোগ্যতা]]ৰ মাপকাঠী পূৰণ নকৰিবও পাৰে। সংগঠনটোৰ লগত আপুনি ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বাবে [[ৱিকিপিডিয়া:নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী|নিৰপেক্ষতা]] বৰ্তাই ৰাখিবলৈ আপুনি সেই বিষয়ে লিখা উচিত নহ'ব। (ওপৰত দিয়া ৰেফাৰেন্সৰ এটাহে ভাল, ফেইচবুকৰ ৰেফাৰেন্স গ্ৰহণযোগ্য নহয়; আনকি ৱেবছাইটটোৰ নিজা ডমেইনো নাই।) লগতে অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ নিজৰ বিষয়ে প্ৰবন্ধ নিলিখিব। ভৱিষ্যতে আপোনালোকৰ কাম-কাজ জনাজাত হৈ পৰিলে আন কোনোবাই এই বিষয়ত প্ৰবন্ধ লিখালৈ অপেক্ষা কৰক। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:56, 12 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ::নমস্কাৰ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ নীতিসমূহ ইমান স্পষ্টকৈ বুজাই দিয়াৰ বাবে আপোনাক অশেষ ধন্যবাদ জনাইছোঁ। মই এতিয়াহে বুজিলোঁ যে মই বাৰে বাৰে কি ভুল কৰি আছিলোঁ। আগলৈ মই এই নিয়মসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে মানি চলিম। ধন্যবাদ। [[সদস্য:গোবিন্দ সৎনামী|গোবিন্দ সৎনামী]] ([[সদস্য বাৰ্তা:গোবিন্দ সৎনামী|বাৰ্তা]]) 18:13, 12 May 2026 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:Golurambabu|Golurambabu]] (11:03, 18 May 2026) == Hello How can i write on astrology and post it --[[সদস্য:Golurambabu|Golurambabu]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Golurambabu|বাৰ্তা]]) 11:03, 18 May 2026 (ইউ.টি.চি.) :Hi. If you have prior experience of editing on Wikipedia, you can write 'encyclopedic' articles like [[হিন্দু জ্যোতিষবিদ্যা]] and publish here. However pages containing advertisement, predictions etc not conforming to Wikipedia policy will be deleted and your account might be blocked. [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 08:52, 25 May 2026 (ইউ.টি.চি.) == Request for deletion == There some proposition: * delete category [[:শ্ৰেণী:User as-০]] because as-o not used 0 (zero), so I created category [[:শ্ৰেণী:User as-0]] * I'm created [[সাঁচ:User pl-2]] [[সাঁচ:User ru-4]] [[সাঁচ:User be-4]] but I don't know how titled pl, ru, be languages. [[সদস্য:Ясамойла|Ясамойла]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ясамойла|বাৰ্তা]]) 14:53, 2 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == বিলোপন == অসম সৎনামী যুৱ পৰিষদ পৃষ্ঠাটো বিলোপ কৰা হৈছে। এইটো এটা সঠিক আৰু শুদ্ধ, সত্য পৃষ্ঠা আছিল। অনুগ্ৰহ কৰি অসম সৎনামী যুৱ পৰিষদ পৃষ্ঠাটো পুনৰাই বিচাৰিছোঁ। Website : https://assamsatnamiyuvaparishad.blogspot.com নিজা এখন সংবিধান আছে। লগতে ফেচবুক, বিভিন্ন নিউজ চেনেল আৰু বাতৰি কাকতত প্ৰকাশিত তথ্য হাতত যুগুত আছে। [[সদস্য:Krishna Kure|Krishna Kure]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Krishna Kure|বাৰ্তা]]) 06:38, 17 June 2026 (ইউ.টি.চি.) :অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। ওপৰত গোবিন্দ সৎনামী ডাঙৰীয়াক দিয়া উত্তৰটোকে আপুনি চাব পাৰে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 08:43, 1 July 2026 (ইউ.টি.চি.) ==চুতীয়া ৰাজ্য পৃষ্ঠা== :{{ping|Gitartha.bordoloi}} আপুনি ভূল পৃষ্ঠা টো lock কৰিছে। মতবিৰোধ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাত হোৱা নাই, [[মটক জনগোষ্ঠী]] পৃষ্ঠাত হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠা unlock কৰি দিয়ক। তাত কাৰো মাজত একো মতবিৰোধ হোৱা নাই। মই তাত বহুতো তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰিবলৈ আছে। সেই বাবে under-construction tag টো‌ লগোৱা আছে। সেই পৃষ্ঠাত কাৰোৰে মাজত একো edit war হোৱা নাই। একো বিৰ্তক নথকা পেজ এটা বিনা কাৰণত lock কৰাটো Wikipediaৰ আইন বিপৰীতে যোৱা নহ'ব নে? ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:00, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) qzns0wszdptlpib65i078ktjgwnhdmp 0 4362 635752 530458 2026-09-15T23:11:39Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635752 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}[[Image:Rama and Hanuman fighting Ravana, an album painting on paper, c1820.jpg|thumb|250px|[[হনুমান]]ৰ পিঠিত উঠি [[ৰাম|ৰামে]] (সোঁফালে) ৰাৱণৰ লগত যুদ্ধ কৰা দৃশ্য]] '''ৰামায়ণ''' হৈছে এখন প্ৰাচীন [[সংস্কৃত মহাকাব্য]]। হিন্দু মহৰ্ষি [[বাল্মীকি]]য়ে ইয়াৰ ৰচনা কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়<!--<ref name=encindlit/> -->। ভাৰতৰ আনখন মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ লগতে ৰামায়ণকো [[ইতিহাস]]ৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Harvnb|William Buck|Van Nooten|2000}}, "vinoth" p.xiii</ref> জীৱনৰ সম্বন্ধসমূহৰ বাবে কৰা কৰ্তব্যক কিছুমান আদৰ্শ চৰিত্ৰ যেনে- আদৰ্শ পিতৃ, আদৰ্শ ভ্ৰাতৃ, আদৰ্শ ভৃত্য, আদৰ্শ পত্নী, আদৰ্শ ৰজা আদিৰ মাজেৰে দাঙি ধৰা হৈছে। "ৰামায়ণ" নামটো "ৰাম" আৰু "অয়ন" শব্দৰ তৎপুৰুষ সন্ধিৰ পৰা হৈছে যাৰ অৰ্থ হ’ল "ৰামৰ যাত্ৰা।" ৰামায়ণত ২৪,০০০ শ্লোক ৭টা কাণ্ড আৰু ৫০০ সৰ্গত ভগোৱা হৈছে।<ref>{{Harvnb|Dutt|2004}}, p.198</ref> ইয়াত [[ৰাম]]ৰ জীৱন কাহিনী আৰু তেওঁৰ পত্নী [[সীতা]]ক [[লংকা]]ৰ ৰাক্ষস ৰজা [[ৰাৱণ]]এ হৰণ কৰাৰ পিছত হোৱা যুদ্ধৰ বৰ্ণনা আছে। বিষয়বস্তুৰ ফালৰ পৰা চাবলৈ গ’লে ই প্ৰকৃততে মানৱৰ অস্তিত্বৰ এক বিশেষ দৃষ্টিকোণ আৰু [[ধৰ্ম]], [[অধৰ্ম]]ৰ বিৱৰণ।<ref name = Brockington>{{Harvnb|Brockington|2003}}</ref> ৰামায়ণৰ শ্লোকসমূহ ৩২টা শব্দাংশৰ [[অনুস্তুভ]] নামৰ ঠাঁচত লিখা হৈছে। পিছৰ কালৰ সংস্কৃত সাহিত্য তথা ভাৰতীয় জীৱনধাৰা আৰু সংস্কৃতিত ৰামায়ণৰ প্ৰভাৱ সুস্পষ্ট। মহাভাৰতৰ দৰেই ইয়াৰ কাহিনীও অসাধাৰণ: ইয়াত প্ৰাচীন হিন্দু সাধুসকলৰ বাণী দাৰ্শনিক আৰু ধাৰ্মিক তত্ত্বৰ আলমত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। [[ৰাম]], [[সীতা]], [[লক্ষ্মণ]], [[ভৰত (ৰামায়ণ)|ভৰত]], [[হনুমান]], [[ৰাৱণ]] আদি চৰিত্ৰসমূহ ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক সচেতনতাৰ ভেঁটিস্বৰূপ। ভাৰতত ৰামায়ণৰ [[বৌদ্ধ]] আৰু [[জৈন]] সংস্কৰণো পোৱা যায়। লগতে [[ইণ্ডোনেচিয়া]], [[ফিলিপাইনচ]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[মালয়েচিয়া]] দেশতো ইয়াৰ ভিন্ন ৰূপ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ইয়াত আদিকাণ্ড ৰামায়ণ , উত্তৰাকাণ্ড ৰামায়ণ আদি বহু কাণ্ড উল্লেখ কৰা হৈছে। ==পাঠ্য বৈশিষ্ট্য== [[File:Valmiki Ramayana.jpg|thumb|250px|এজন শিল্পীৰ ''ৰামায়ণ'' ৰচনা কৰা ঋষিৰ [[Valmiki]]ৰ ছাপ]] ===ধাৰা=== ''ৰামায়ণ'' ''Itihasa'' ধাৰাৰ অন্তৰ্গত, অতীতৰ পৰিঘটনাৰ আখ্যান ({{IAST|purāvṛtta}}), য'ত মহাভাৰত আৰু ৰামায়ণ মহাকাব্য সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে, আৰু [[পুৰাণ]]। ছ. এই ধাৰাত পুৰুষাৰ্থ|মানৱ জীৱনৰ লক্ষ্যৰ ওপৰত শিক্ষাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াত সম্পৰ্কৰ কৰ্তব্যৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে, আদৰ্শ পিতৃ, দাস, ভাতৃ, ভগ্নী, স্বামী, পত্নী, ৰজাৰ দৰে আদৰ্শ চৰিত্ৰৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে। ''মহাভাৰত''ৰ দৰেই ''ৰামায়ণ''তো প্ৰাচীন হিন্দু ঋষিৰ শিক্ষাক আখ্যানত ৰূপক উপস্থাপন কৰা হৈছে, দাৰ্শনিক আৰু নৈতিক উপাদানসমূহৰ মাজত। ===গাঁথনি=== ইয়াৰ বিদ্যমান ৰূপত বাল্মিকীৰ ''ৰামায়ণ'' সাতটা {{IAST|kāṇḍa}} (Balakanda|Bālakāṇḍa), অযোধ্যাকণ্ড, আৰাণ্ডাকণ্ড, কিষ্কন্দকাণ্ডত বিভক্ত ২৪,০০০ৰো অধিক দ্বৈত পদ্য থকা এক মহাকাব্য , সুন্দৰা কাণ্ড|সুন্দৰাকাণ্ড, যুদ্ধাকাণ্ড, উত্তৰকাণ্ড), আৰু প্ৰায় ৫০০ টা সৰ্গ (অধ্যায়)। আৰ্ষিয়া সত্তৰ (২০১৬)ৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যটো হ'ল "উত্তৰকাণ্ড" লিখা নাই ঋষি বাল্মীকি। [https://scroll.in/article/820198/why-the-uttara-kanda-changes-the-way-the-ramayana-should-be-read ''উত্তৰ কাণ্ডে কিয় ৰামায়ণ পঢ়াৰ ধৰণ সলনি কৰে '']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416204833/https://scroll.in/article/820198/%E0%A6%89%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%B0%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A3%E0%A7%8D%E0%A6%A1%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%AA%E0%A6%A5-%E0%A6%AA%E0%A7%B0%E0%A6%BF%E0%A7%B1%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A7%B0%E0%A6%BF%E0%A7%B1%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%A8 |date=16 April 2021 }}, Scroll.in</ref> ইয়াক ইতিহাসৰ অন্যতম দীঘলীয়া মহাকাব্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last1= M.A |first1=লিণ্ডা ইজেনেছ |url=https://books.google.com/books?id=pGnNDAAAQBAJ&q=the+ramayana |title=ৰামায়ণ: বাল্মিকীৰ প্ৰাচীন মহাকাব্যৰ এক নতুন পুনৰাবৃত্তি--সম্পূৰ্ণ আৰু ব্যাপক |last2=M.D |first2=কুমুডা ৰেড্ডী |তাৰিখ=২০১৬-০৯-০৬ |প্ৰকাশক=পেংগুইন |isbn=৯৭৮-০-১৪-৩১১১৮০-১ |পৃষ্ঠা=২ |ভাষা=as}}</ref> ===ডেটিং=== [[File:Avatars.jpg|thumb|250px|দশৱতৰ ত চিত্ৰিত ৰাম (ওপৰৰ পৰা তৃতীয় বাওঁফালে), [[বিষ্ণু]]ৰ দহটা [[অৱতাৰ]]। [[জয়পুৰ]]ৰ পৰা চিত্ৰকলা, এতিয়া ভিক্টোৰিয়া আৰু এলবাৰ্ট সংগ্ৰহালয়]] উপলব্ধ গ্ৰন্থখনৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ বাবে বিদ্বানসকলৰ অনুমান খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ পৰা চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত,{{sfn|Goldman|1984|p=20–22}}<ref name="Mumbai mirror">{{cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/was-ram-born-in-ayodhya/articleshow/77380259.cms|title=অযোধ্যাত ৰাম জন্ম হৈছিল নেকি|প্ৰথম=দেৱদত্ত|শেষ=পট্টানাইক|website=mumbaimirror|তাৰিখ=৮ আগষ্ট ২০২০|প্ৰৱেশ-তাৰিখ=৮ আগষ্ট ২০২০|archive-date=১৪ আগষ্ট ২০২০|archive-url=https://web.archive.org/web/২০২০০৮১৪১৫০৩১৮/https://mumbaimirror.indiatimes.com/ news/india/was-ram-born-in-ayodhya/articleshow/77380259.cms|url-status=live|access-date=2024-03-18|archivedate=2020-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814150318/https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/was-ram-born-in-ayodhya/articleshow/77380259.cms|deadurl=yes}}</ref> আৰু পিছৰ পৰ্যায়সমূহ খ্ৰীষ্টীয় তৃতীয় শতিকালৈকে বিস্তৃত।<ref name="Brockington1998"> {{গ্ৰন্থৰ উদ্ধৃতি দিয়ক|লেখক=জে. এল ব্ৰকিংটন|title=সংস্কৃত মহাকাব্য|url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C&pg=PA379|বছৰ=১৯৯৮|প্ৰকাশক=BRILL|isbn=৯০-০৪-১০২৬০-৪| pages=379–}}</ref> ৰবাৰ্ট পি গোল্ডমেন (১৯৮৪)ৰ মতে ''ৰামায়ণ''ৰ আটাইতকৈ পুৰণি অংশসমূহ আৰম্ভণিৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকা|খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকা। {{sfn|Goldman|1984|p=23|loc="[আমি] অনুভৱ কৰোঁ যে বাল্মিকী ৰামায়ণৰ আৰ্কিটাইপ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতকৈ বহু আগৰ হ'ব পাৰে, যদিও সেয়া অসম্ভৱ এই কথা কোনো ধৰণৰ কঠোৰতাৰে প্ৰদৰ্শন কৰক"}} বৌদ্ধ ধৰ্মৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা) বা মগধৰ প্ৰাধান্যৰ উল্লেখ নকৰাৰ বাবে পিছৰ অংশবোৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ বা ৫ম শতিকাৰ পিছত ৰচনা কৰিব নোৱাৰি ( যি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাত প্ৰাধান্য লাভ কৰিছিল)। গ্ৰন্থখনত অযোধ্যা (ৰামায়ণ)|অযোধ্যাক কোশলৰ ৰাজধানী হিচাপেও উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ পিছৰ নাম সাকেতা বা শ্ৰাৱস্তীৰ উত্তৰাধিকাৰী ৰাজধানী নহয়।{{sfn|Goldman|1984| loc=p. ২১–২২: "[I] বালাকান্দত, মহাকাব্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় পাঁচখন কিতাপৰ দৰেই, কোশল ৰাজ্যক ক্ষমতা আৰু সমৃদ্ধিৰ উচ্চতাত থকা বুলি প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে, অযোধ্যা নামৰ এটা প্ৰধান নগৰীয়া বসতিৰ পৰা পৰিচালিত, [o ]কেৱল উত্তৰকাণ্ডৰ একেবাৰে শেষত কবিতাটোৰ উপসংহাৰত শ্ৰাৱস্তীক উত্তৰাধিকাৰী ৰাজধানী হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায় মহাকাব্যত অযোধ্যা নামেৰে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে জনা যায় আৰু কেতিয়াও সাকেতা নামেৰে জনা নাযায়, যিটো নামেৰে ইয়াক বৌদ্ধ আৰু পিছৰ বহু সাহিত্যত জনা যায়"}} আখ্যান সময়ৰ ক্ষেত্ৰত ''ৰামায়ণ''ৰ ক্ৰিয়া পূৰ্বৰ ''[[মহাভাৰত]]''। গোল্ডমেন আৰু চাথাৰলেণ্ড গোল্ডমেনে (২০২২) ৰামায়ণৰ আটাইতকৈ পুৰণি সংস্কৰণটো খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ চনৰ আশে-পাশে ৰচনা কৰা বুলি বিবেচনা কৰে।{{sfn|Goldman|Sutherland Goldman|2022|loc=p. ৩: "ৰামৰ মহান কাহিনীৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱিত সংস্কৰণ, আৰু যিটো কাহিনীৰ আন শ শ আৰু হয়তো হাজাৰ হাজাৰ সংস্কৰণৰ সকলোবোৰৰ প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষ উৎস নিঃসন্দেহে, সেয়া হৈছে কীৰ্তিচিহ্নস্বৰূপ, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰথম সহস্ৰাব্দৰ মাজভাগৰ মহাকাব্য।" প্ৰায় পঁচিশ হাজাৰ সংস্কৃত দ্বৈত কবিতা বাল্মিকীৰ আৰোপ কৰা হৈছে"}} দুইৰ পৰা ছয়খন গ্ৰন্থ মহাকাব্যখনৰ আটাইতকৈ পুৰণি অংশ, আনহাতে প্ৰথম আৰু শেষৰ গ্ৰন্থ (ক্ৰমে ''বালাকান্দ'' আৰু ''উত্তৰা কাণ্ড'') পিছৰ সংযোজন যেন লাগে। এই দুটা খণ্ড আৰু মহাকাব্যখনৰ বাকী অংশৰ মাজত শৈলীৰ পাৰ্থক্য আৰু আখ্যানৰ বৈপৰীত্যই হাৰ্মান জেকবিৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে পণ্ডিতসকলক এই একমতৰ দিশে লৈ গৈছে।<ref>অজয় কে ৰাও, ''Re-figuring the Ramayana as Theology: A History of Reception প্ৰিমডাৰ্ণ ইণ্ডিয়াত'' (লণ্ডন: ৰাউটলেজ, ২০১৪), ২.{{ISBN|৯৭৮১১৩৪০৭৭৩৫৯}}; আৰু ৰবাৰ্ট পি গোল্ডমেন, ''দ্য ৰামায়ণ অৱ বাল্মিকী, ভল. ১: বালাকান্দা, এণ এপিক অৱ এন্সিয়েণ্ট ইণ্ডিয়া'' (দিল্লী: মতিলাল বানৰ্চিদাস, ২০০৭), ১৪–১৮। {{ISBN|৯৭৮৮১২০৮৩১৬২৯}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বহিঃসংযোগ== {{Commons category|Ramayana|ৰামায়ণ}} *[http://www.bl.uk/onlinegallery/ttp/ramayana/accessible/introduction.html Illustrated manuscript by Maharana Jagat Singh at British Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101133918/http://www.bl.uk/onlinegallery/ttp/ramayana/accessible/introduction.html |date=2012-01-01 }} {{-}} {{হিন্দুধৰ্মৰ দেৱ দেৱী আৰু ধৰ্মগ্ৰন্থ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰন্থ]] [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণ| ]] 83s6igtjmx0c80iu21ycqlji1vytixu 4 5490 635704 627169 2026-09-15T12:58:51Z MediaWiki message delivery 8079 /* আপোনাৰ ৱিকি কেৱল পঢ়িব পৰাকৈ থাকিব৷ */ নতুন অনুচ্ছেদ 635704 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Village pump pages|(বিবিধ)|alpha=yes|start=25|এই '''বিবিধ''' শিতান/বিভাগত ৰাইজৰ চ'ৰাৰ অন্য শিতানত খাপ নোখোৱা আলোচনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সাধাৰণ জ্ঞানৰ প্ৰশ্নৰ বাবে [[WP:RD|reference desk]] ব্যৱহাৰ কৰক। |WP:VPM}} __TOC__ <span id="below_toc"></span> [[Category:ৱিকিপিডিয়াৰ জাননী ফলকসমূহ|{{PAGENAME}}]] [[Category:আকস্মিক ভাষা সংযোগৰ বাবে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পৰীক্ষা কৰা পৃষ্ঠাসমূহ]] </noinclude> {{archive box| [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/1|সংৰক্ষণ ১ (জানুৱাৰী ২০১২-ডিচেম্বৰ ২০১২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/2|সংৰক্ষণ ২ (জানুৱাৰী ২০১৩-ডিচেম্বৰ ২০১৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/3|সংৰক্ষণ ৩ (জানুৱাৰী ২০১৪-ডিচেম্বৰ ২০১৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/4|সংৰক্ষণ ৪ (জানুৱাৰী ২০১৫-ডিচেম্বৰ ২০১৫)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/5|সংৰক্ষণ ৫ (জানুৱাৰী ২০১৬-ডিচেম্বৰ ২০১৬)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/6|সংৰক্ষণ ৬ (জানুৱাৰী ২০১৭-ডিচেম্বৰ ২০১৭)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/7|সংৰক্ষণ ৭ (জানুৱাৰী ২০১৮-ডিচেম্বৰ ২০১৮)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/8|সংৰক্ষণ ৮ (জানুৱাৰী ২০১৯-ডিচেম্বৰ ২০১৯)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/9|সংৰক্ষণ ৯ (জানুৱাৰী ২০২০-ডিচেম্বৰ ২০২০)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/10|সংৰক্ষণ ১০ (জানুৱাৰী ২০২১-ডিচেম্বৰ ২০২১)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/11|সংৰক্ষণ ১১ (জানুৱাৰী ২০২২-ডিচেম্বৰ ২০২২)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/12|সংৰক্ষণ ১২ (জানুৱাৰী ২০২৩-ডিচেম্বৰ ২০২৩)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/13|সংৰক্ষণ ১৩ (জানুৱাৰী ২০২৪-ডিচেম্বৰ ২০২৪)]]<br/> [[ৱিকিপিডিয়া:ৰাইজৰ চ'ৰা (বিবিধ)/Archive/14|সংৰক্ষণ ১৪ (জানুৱাৰী ২০২৫-ডিচেম্বৰ ২০২৫)]] }} == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px; "> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%; ">''{{int:please-translate}}''</div> ; Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ; About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ; What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ; How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ; Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ; Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ; Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%; ">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ; About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ; Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:20, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি == সকলোলৈকে নমস্কাৰ, ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ৰ বাবে ইতিমধ্যে বৃত্তিৰ আবেদন মুকলি হৈছে। এইবাৰ এই সন্মিলনখন ২০২৬ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ৬ ছেপ্টেম্বৰলৈ ভাৰতৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়াই সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগতে, দক্ষিণ এছিয়া আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰো ৱিকিমিডিয়ান, আয়োজক, আৰু অৱদানকাৰীসকলক একত্ৰিত কৰে। ই হৈছে সংযোগ স্থাপন, শিক্ষণ, অভিজ্ঞতাৰ ভাগ-বতৰা, আৰু মুক্ত জ্ঞান আন্দোলনক শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা আগবঢ়োৱাৰ এক ক্ষেত্ৰ। যদি আপুনি ৱিকিমিডিয়া প্ৰকল্পৰ সক্ৰিয় অৱদানকাৰী বা সম্প্ৰদায়ৰ কাম-কাজৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে আপোনাক এই বৃত্তিৰ বাবে আবেদন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছে। বিতং তথ্যসমূহ *[[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|ইয়াত]]* পাব। 🙂 আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ: ১৫ এপ্ৰিল ২০২৬ ১১:৫৯ p.m. IST আবেদনৰ লিংক: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform লিংক] অধিক তথ্য: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|লিংক]] এই ঘোষণাটো আপোনালোকৰ ৱিকি পৰিয়ালৰ আন আন লোকলৈয়ো নিঃসংকোচে শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ সাদৰেৰে অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ। ৱিকি কনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া ২০২৬ আয়োজক দল -[[সদস্য:Gnoeee|Gnoeee]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gnoeee|বাৰ্তা]]) 20:49, 28 March 2026 (ইউ.টি.চি.) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign! ]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 17:12, 3 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:41, 5 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 00:57, 26 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 16:57, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias/2&oldid=30471358 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:02, 17 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 May 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|আলোচনা]])</bdi> 17:11, 23 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions == প্ৰিয় সমাজৰ সদস্যবৃন্দ, WikiConference India 2026-ৰ বাবে Self-Funded Registration আৰু Call for Submissions এতিয়া মুকলি হৈছে বুলি আমি আনন্দেৰে জনাইছোঁ। WikiConference India 2026 ২০২৬ চনৰ ৪–৬ ছেপ্টেম্বৰত কেৰালাৰ কোচিত অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনে ভাৰত আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ৱিকিমিডিয়ান, সমাজ নেতা, ডেভেলপাৰ, গৱেষক আৰু মুক্ত জ্ঞানৰ অনুৰাগীসকলক একত্ৰিত কৰি সংযোগ স্থাপন, সহযোগিতা আৰু অভিজ্ঞতা বিনিময়ৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিব। WCI 2026-ৰ মূল বিষয় হৈছে '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”'''। AI-ৰ উত্থান আৰু জ্ঞান সৃষ্টিৰ নতুন মডেলসমূহকে ধৰি ৱিকিমিডিয়া আন্দোলনে দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে অগ্ৰসৰ হৈ থকাৰ সময়ত, এই সন্মিলনৰ লক্ষ্য হৈছে সমাজ নেতৃত্ব, জ্ঞানৰ সমতা, আঞ্চলিক ভাষা, মুক্ত জ্ঞান আৰু ভাৰত তথা দক্ষিণ এছিয়াত ৱিকিমিডিয়াৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰাৰ বাবে এক স্থান সৃষ্টি কৰা। == Self-Funded Registration == Self-Funded Registration আবেদন এতিয়া Pretix-ত মুকলি হৈছে। '''Registration Form:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''Details and Eligibility:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === Call for Submissions === Call for Submissions এতিয়া Eventyay-ত মুকলি হৈছে। আমি Workshop, Discussion, Panel, Interactive Session, Lightning Talk আৰু Poster Presentation-ৰ বাবে প্ৰস্তাৱ আহ্বান জনাইছোঁ। আপুনি অভিজ্ঞ অৱদানকাৰী হওক বা নতুন সমাজ সদস্য হওক, আপোনাৰ ধাৰণা, অভিজ্ঞতা আৰু শিক্ষণসমূহে সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচী গঢ় দিয়াত আৰু আন্দোলনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আলোচনাসমূহত অৰিহণা যোগোৱাত সহায় কৰিব পাৰে। '''Details and Guidelines:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''Submission Deadline: July 15th, 2026''' WikiConference India 2026 সম্পৰ্কীয় সম্পূৰ্ণ তথ্য, যাৰ ভিতৰত অংশগ্ৰহণৰ তথ্য, সময়সীমা, সন্মিলনৰ আপডেট আৰু Submission Guidelines অন্তৰ্ভুক্ত আছে, চাবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি আনুষ্ঠানিক ঘোষণাটো পঢ়ক। '''Detailed Announcement:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> আমি সমাজৰ সদস্যসকলক নিবন্ধন কৰিবলৈ, প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰিবলৈ আৰু এই ঘোষণাটো নিজৰ নেটৱৰ্কসমূহত ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰোঁ। শুভেচ্ছাৰে, WikiConference India 2026 Organizing Team [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ [[সদস্য:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Amrit Sufi|বাৰ্তা]]) 07:22, 27 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬: ভ্ৰমণ জলপানিৰ আবেদন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে! == [[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]] প্ৰিয় ৱিকিমিডিয়ানসকল, আনন্দৰে জনোৱা হৈছে যে, ৱিকিমিডিয়া বাংলাদেশৰ উদ্যোগত অহা '''৩০ অক্টোবৰ - ১ নৱেম্বৰ ২০২৬''' তাৰিখে বাংলাদেশত [[wmbd:বিশেষ:আমাৰ_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''বাংলা ৱিকিসন্মিলন ২০২৬''']] অনুষ্ঠিত হ'ব। এই সন্মিলনখন সফল আৰু সজীৱ কৰি তুলিবলৈ বাংলাদেশ, ভাৰত আৰু নেপালত বাস কৰা আগ্ৰহী ৱিকিমিডিয়ানৰ বাবে ভ্ৰমণ জলপানিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই জলপানিৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ খৰচ আৰু সন্মিলনত থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী সকলোৱেই ইয়াৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব আৰু জলপানি লাভ কৰিলেহে সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ পাব। === জলপানিৰ বাবে প্ৰাথমিক অৰ্হতা === তলত উল্লেখ কৰা চৰ্তাৱলী পূৰণ কৰিব নোৱাৰিলে আবেদন পোনচাটেই নাকচ কৰা হ’ব: # ৱিকিমিডিয়া একাউণ্ট কমেও ছয়মাহৰ পুৰণি হ'ব লাগিব (অৰ্থাৎ '''১৯ ডিচেম্বৰ ২০২৫''' বা তাৰ পূৰ্বে সৃষ্টি কৰা হ'ব লাগিব)। # আবেদনকাৰীৰ গোলকীয় সম্পাদনা সংখ্যা অতি কমেও '''২৫০''' অতিক্ৰম কৰিব লাগিব। # আবেদনৰ সময়ত আবেদনকাৰীৰ একাউণ্ট কোনো বঙালী প্ৰকল্পত অৱৰুদ্ধ হৈ থাকিব নালাগিব। === জলপানিৰ বাবে আবেদন কিদৰে কৰিব? === জলপানিৰ বাবে আপুনি নিৰ্দিষ্ট ফৰ্মখন পূৰাব লাগিব। ইয়াৰ বাবে আপোনাক ৩০ৰপৰা ৪০ মিনিটৰ প্ৰয়োজন হ’ব। আবেদনত দাখিল কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰদ্বাৰা আপোনাৰ যোগ্যতা বিচাৰ কৰা হ’ব। ফৰ্ম পূৰণ আৰু আবেদন প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰি [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি/as|'''জলপানি সম্পৰ্কীয় পৃষ্ঠাখন''']] পঢ়ি চাওক। === গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়সূচী === * '''আবেদন আৰম্ভ:''' ১৯ জুন, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) * '''আবেদনৰ অন্তিম তাৰিখ:''' ১৯ জুলাই, ২০২৬ (বাংলাদেশ সময়) ''নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ পিছত কোনো আবেদন গ্ৰহণ কৰা নহ'ব। সেয়েহে শেষ মুহূৰ্তৰ জটিলতা পৰিহাৰ কৰিবলৈ চূড়ান্ত সময়সীমাৰ দুই-এদিন আগতেই প্ৰ-পত্ৰ জমা দিয়াৰহে পৰামৰ্শ দিওঁ। '' জলপানি সম্পৰ্কে অধিক জানিবলৈ যিকোনো প্ৰশ্ন বা পৰামৰ্শৰ বাবে নিৰ্দ্বিধায় আমাৰ সৈতে আলাপ পৃষ্ঠাত অথবা [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ঠিকনালৈ ইমেইল কৰি যোগাযোগ কৰিব পাৰে। শুভেচ্ছাৰে,<br> জলপানি নিৰ্বাচন উপ-সমিতিৰ হৈ,<br> ≈ <b style="border:2px solid#103; font-family:georgia; font-variant:small-caps">[[User:MS_Sakib|<b style="background-color:#1E816F; color:#fff">&nbsp; MS Sakib&nbsp; </b>]] [[User talk:MS Sakib|📩]] <b>·</b>[[Special:Contributions/MS Sakib|📝]]</b> 18:25, 5 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 July 2026 (ইউ.টি.চি.) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> '''Best wishes,''' </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' ==Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026== Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br> WikiConference India 2026 pre-conference organizing team == আপোনাৰ ৱিকি কেৱল পঢ়িব পৰাকৈ থাকিব৷ == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|এই বাৰ্তটো আন ভাষাত পঢ়ক]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেচনে]] নিজৰ ডাটা চেণ্টাৰসমূহৰ মাজৰ ট্ৰেফিকক সলনি কৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা নিশ্চিত হ'ব যে ৱিকিপিডিয়া আৰু অন্যান্য ৱিকিমিডিয়া ৱিকি কোনো দুৰ্যোগৰ পিছতো অনলাইন থাকিব পাৰে। সকলো ট্ৰেফিক'''{{#time:j xg|2026-09-23|as}}''' লৈ সলনি হ'ব। চুইচটো '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' ৰ পৰা আৰম্ভ হ'ব। (20:30 GMT+5:30) দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|মিডিয়াৱিকি]]ত কিছু সীমাবদ্ধতাৰ বাবে, সালসনিৰ সময়ত সকলো সম্পাদনা বন্ধ হ'ব লাগিব। এই ব্যাঘাতৰ বাবে আমি ক্ষমা বিচাৰিছো আৰু ভৱিষ্যতে ইয়াক হ্ৰাস কৰাৰ বাবে আমি কাম কৰি আছো। এই কাৰ্য্য সম্পন্ন হোৱাৰ 30 মিনিটৰ আগতে সকলো ৱিকিত এখন বেনাৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হ'ব। <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''আপুনি ক্ষন্তেক সময়ৰ বাবে সকলো ৱিকি কেৱল পঢ়িবহে পাৰিব, সম্পাদনা কৰিব নোৱাৰিব।''' * আপুনি {{#time:l j xg Y|2026-09-23|as}} ত এঘণ্টালৈকে সম্পাদনা কৰিব নোৱাৰিব। * যদি আপুনি এই সময়ছোৱাত সম্পাদনা বা সংৰক্ষণ কৰাৰ চেষ্টা কৰে, আপুনি এটা ত্ৰুটি বাৰ্তা দেখিব। আমি কামনা কৰোঁ যে এই ক্ষণত কোনো সম্পাদনা নেহেৰাই যাতে, কিন্তু আমি ইয়াৰ নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰো। যদি আপুনি ত্ৰুটি বাৰ্তাটো দেখে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি সকলো স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি অহা পৰ্যন্ত অপেক্ষা কৰক। তাৰ পাছতহে আপুনি আপোনাৰ সম্পাদনা সংৰক্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰিব। কিন্তু, আমি পৰামৰ্শ দিওঁ যে আপুনি প্ৰথমে আপোনাৰ পৰিৱৰ্তনৰ এটা প্ৰতিলিপি বনাই লব পাৰে। ''অন্য প্ৰভাৱ'': * পটভূমিৰ কামবোৰ লেহেমীয়া হ'ব আৰু কিছু কাম তল পৰি যাব। ৰঙা লিংকবোৰ সোনকালে স্বাভাৱিকৰ দৰে আপডেট ন 'বও পাৰে। যদি আপুনি ইতিমধ্যে আন কৰবাত লিংক কৰা এটা প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰে, তেন্তে লিংকটো স্বাভাৱিকতকৈ বেছি সময় ৰঙা হৈ থাকিব। দীঘলীয়া সময় ধৰি চলি থকা কিছুমান স্ক্ৰিপ্ত বন্ধ কৰিব লাগিব। * আমি আশা কৰোঁ যে কোডৰ নিয়োজন আন যিকোনো সপ্তাহৰ দৰে হ'ব। অৱশ্যে, কিছুমান কেছ-বাই-কেছ ক'ড সময়ানুক্ৰমে ফ্ৰিজ হ'ব পাৰে যদি অপাৰেচনৰ পিছত সেইবোৰৰ প্ৰয়োজন হয়। * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] প্ৰায় ৯০ মিনিটৰ বাবে উপলব্ধ নহ'ব। প্ৰয়োজন হ'লে এই প্ৰকল্পটো পিছুৱাই দিয়া হ"ব পাৰে। আপুনি [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ত সূচী পঢ়িব পাৰে]]। যিকোনো পৰিৱৰ্তন সময়সূচীত ঘোষণা কৰা হ'ব। '''অনুগ্ৰহ কৰি এই তথ্য আপোনাৰ সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰক।'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> mmq6b2wqvwuw8f6kn6kzuspjm4p3v8w 0 6866 635738 635213 2026-09-15T18:13:04Z Gitartha.bordoloi 2441 অপ্ৰয়োজনীয় তথ্য আৰু উৎস আঁতৰ কৰা হৈছে, মূলতঃ জিলাবিষয়ক তথ্য আঁৰ কৰা হৈছে 635738 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}, [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] ehkombs3kno25gw2oeh9oi8c9n3avr5 0 25992 635715 635680 2026-09-15T15:56:57Z AjayDas 12623 [[Special:Contributions/~2026-50016-27|~2026-50016-27]] ([[User talk:~2026-50016-27|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/635680|635680]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 635715 wikitext text/x-wiki {{Infobox state <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ছিক্কিম | state_name= ছিক্কিম | native_name = <!-- {{lang|bo|འབྲས་མོ་ལྗོངས་}}<br />{{lang|ne|सिक्किम}} --> | type = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | image_skyline = {{Photomontage |photo1a =Buddha statue at Buddha Park of Ravangla, Sikkim, India (1).jpg |photo1b =Monks in the monastery, Tibet (50891777212).jpg | photo2a = Sunrise over Kangchenjunga.jpg | photo2b = Gurudongmar.Lake.jpg | photo3a = Rumtek Monastery 04.jpg | photo3b = Temi tea garden.jpg | photo4a = | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 | foot_montage = }} | image_alt = | image_caption = (ওপৰৰ পৰা বাওঁফাললৈ) বুদ্ধ উদ্যান, ৰাভাংলা; এটা মঠত সন্ন্যাসী; [[কাঞ্চনজংঘা]]; [[গুৰুডংমাৰ হ্ৰদ]]; [[ৰুমটেক মঠ]]; [[টেমি চাহ বাগিচা]] | image_flag = Flag of Sikkim (1967-1975).svg | image_seal = Seal of Sikkim color.png | image_map = India Sikkim locator map.svg | map_alt = | map_caption = [[ভাৰতবৰ্ষ]]ত ছিক্কিমৰ অৱস্থান | image_map1 = Sikkim locator map.svg | map_caption1 = ছিক্কিমৰ ভূচিত্ৰাৱলী | latd = 27.33 | longd = 88.62 | coor_pinpoint = [[গেংটক]] | coordinates_type = region:IN-SK_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-SK | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | established_title = প্ৰতিষ্ঠা | established_date = ১৬ মে', ১৯৭৫ | parts_type = জিলা | parts_style = para | p1 = ৪ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[গেংটক]] | seat1_type = বৃহৎতম চহৰ | seat1 = [[গেংটক]] | government_footnotes = | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = | leader_title1 = মুখ্য মন্ত্ৰী | leader_name1 = | leader_title2 = বিধান সভা (আসন) | leader_name2 = এককক্ষীয় (৩২ খন) | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ৭০৯৬ | area_note = | area_rank = ২৭তম | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ৬০৭৬৮৮ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = ২৮তম | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা.মা.স.]] | utc_offset1 = +০৫:৩০ | iso_code = IN-SK | blank_name_sec1 = [[মানব বিকাশ সূচাংক (HDI)]] | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.684 (মধ্যম) | blank1_name_sec1 = মানব বিকাশ সূচাংকস্থান | blank1_info_sec1 = ৭ তম (২০০৫) | blank_name_sec2 = সাক্ষৰতা হাৰ | blank_info_sec2 = ৭৬.৬% (সপ্তম) | blank1_name_sec2 = চৰকাৰী ভাষা | blank1_info_sec2 = [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], ভূটিয়া, লেপছা (১৯৭৭ পৰা), লিম্বু (১৯৮১ পৰা), নেৱাৰী, ৰায়, গুৰুঙ, মাংগাৰ, শ্বেৰ্পা, তামাঙ (১৯৯৫পৰা) আৰু ছুনৱাৰ (১৯৯৬পৰা) | website = [http://www.sikkim.gov.in/ sikkim.gov.in] | footnotes = }} ''' ছিক্কিম''' ({{lang-en|Sikkim}}; {{Audio|Lif-Sikkim.ogg|শুনক|help=no}}) [[হিমালয়]] পৰ্বতমালাৰ ওপৰত অৱস্থিত [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ এখন [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]। ছিক্কিমৰ জনসংখ্যা আৰু মাটিকালি ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত [[গোৱা]]ৰ পিছতেই আটাইতকৈ কম।<ref name="Census">{{cite web | url = http://www.census.gov/ipc/prod/ib-9701.pdf#search=%22india%20state%20population%22 | title = Population Trends: India | accessdate = 4 November 2008 | author = Arjun Adlakha | year = 1997 | month = April | format = pdf | work = International brief | publisher = U.S. Department of Commerce | page = 5 }}</ref> ছিক্কিম ''নামজ্ঞাল ৰাজবংশ''ৰ দ্বাৰা শাসিত এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ আছিল। কিন্তু প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ ফলত হোৱা এক জনমতৰ পিছত ই ভাৰতবৰ্ষৰ লগত মিলি যায়। ইয়াৰ ফলতেই ছিক্কিমত ৰাজতন্ত্ৰৰ অন্ত তথা ইয়াত [[ভাৰতীয় সংবিধান]]ৰ নিয়ম-প্ৰণালীৰ মতে এখন ৰাজ্যলৈ পৰিৱৰ্তন হয়। এই ৰাজ্যৰ পশ্চিমে [[নেপাল]], উত্তৰ আৰু পূব দিশত [[তিব্বত]], দক্ষিণ-পূবে [[ভূটান]] আৰু দক্ষিণে [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্য অৱস্থিত।<ref name="Physical Feature">{{cite web | url = http://sikkimipr.org/GENERAL/ecosystem/ecosystem.htm | title = Physical Features of Sikkim | accessdate = 12 October 2006 | date = 29 September 2005 | publisher = Department of Information and Public Relations, Government of Sikkim | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060702113711/http://www.sikkimipr.org/GENERAL/ecosystem/ecosystem.htm | archivedate = 2 July 2006 | deadurl = no }}</ref> ভাৰতবৰ্ষৰ ছিক্কিম হৈছে এনে এক ৰাজ্য য'ত নেপালী সম্প্ৰদায় মানুহৰ সংখ্যা সকলোতকৈ বেছি।<ref>http://www.sikkiminfo.net/nepalese.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111014004524/http://www.sikkiminfo.net/nepalese.htm |date=2011-10-14 }} SikkimInfo.net. Retrieved 2011-09-24.</ref> ইয়াত ১১টাকৈ চৰকাৰী ভাষা ব্যৱহৃত হয়- নেপালী, লেপছা, ভূটিয়া, লিম্বু, নেৱাৰী, ৰায়, গুৰুঙ, মাংগাৰ, শ্বেৰ্পা, তামাঙ আৰু ছুনৱাৰ।<ref>{{cite web | url = http://www.darjeelingtimes.com/news/print/2208.html | title = Nepali Language in the Eighth Schedule of Constitution | accessdate = 10 March 2010 | date = Oct 13,2009 | author = Sonam Wangdi | archivedate = 5 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305224021/http://darjeelingtimes.com/news/print/2208.html | deadurl = yes }}</ref><ref>[[Lepcha language|Lepcha]] has been an official language since 1977, [[Limbu language|Limbu]] since 1981, [[Tamang language|Tamang]] since 1995 and [[Sunwar language|Sunwar]] since 1996.</ref> স্কুল সমূহত শিক্ষাৰ মাধ্যম হিচাপে আৰু চৰকাৰী নথি-পত্ৰত ইংৰাজী ব্যৱহৃত হয়। [[গেংটক]] হৈছে ছিক্কিমৰ ৰাজধানী আৰু ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ। শুনা যায় যে, বৌদ্ধ সন্ন্যাসী গুৰু ''ৰিম্পৌচে''য়ে নৱম শতিকাত ছিক্কিম ভ্ৰমণ কৰি [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰচাৰ চলাইছিল। ১৬৪২ চনত ''নামজ্ঞাল ৰাজবংশ''ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ১৫০ বছৰৰ ভিতৰত এই ৰাজ্যখনত নেপালী আক্ৰমণকাৰীয়ে লুণ্ঠন তথা বহুতো প্ৰাদেশিক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতেই এই ৰাজখনে ব্ৰিটিছ শাসকৰ লগত সম্বন্ধ স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু কিছুদিন পিছতেই, তেওঁলোকে ছিক্কিমক নিজৰ শাসনলৈ আনি ইয়াক এখন ''ব্ৰিটিছ সংৰক্ষিত ৰাজ্য''লৈ পৰিৱৰ্তন কৰিছিল। ১৯৭৫ চনৰ এক জনমতৰ পাছত ই এখন ৰাজ্য হিচাপে ভাৰতবৰ্ষৰ লগত মিলি যায়। [[পৃথিৱী]]ৰ তৃতীয় উচ্চতম শৃংগ [[কাঞ্চনজংঘা]], ছিক্কিমৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত নেপালৰ সীমাৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াক ছিক্কিমৰ বহুতো ঠাইৰপৰা দেখা পোৱা যায়। ''হিন্দু'' আৰু ''বজ্ৰয়ান বৌদ্ধ'' ধৰ্মই হৈছে প্ৰধান ধৰ্ম। ইয়াৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা [[কৃষি]] আৰু পৰ্যটনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। == নামৰ উৎপত্তি == ''ছিক্কিম'' শব্দটো দুটা ''লিম্বু'' শব্দ: ''ছু'' অৰ্থাৎ "নতুন" আৰু ''খ্যিম'' অৰ্থাৎ "ৰাজপ্ৰসাদ" বা "ঘৰ" ৰ পৰা গঠিত হৈছে। বিশ্বাস কৰা হয় যে, এই নামটোৱে ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমজন শাসনকৰ্তা ''ফুণ্টচুক নামজ্ঞাল''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত ৰাজপ্ৰসাদলৈ দৰ্শায়। তিব্বেতীয় ভাষাত ''ছিক্কিম''ৰ নাম হৈছে ''ডেঞ্জঙ'' (Denjong), অৰ্থাৎ "ধানৰ উপত্যকা। "<ref name="Bell25">{{cite book | title = Portrait of a Dalai Lama: the life and times of the great thirteenth | url = https://archive.org/details/portraitofdalail0000bell | last = Bell | first = Charles Alfred | year = 1987 | publisher = Wisdom Publications | location = | isbn = 0-86171-055-X | page = [https://archive.org/details/portraitofdalail0000bell/page/25 25] }}</ref> ছিক্কিমৰ মূল অধিবাসী ''লেপছা''সকলে ইয়াক ''নিয়ে-মে-এল'' (Nye-mae-el) বুলি কয়, অৰ্থাৎ "স্বৰ্গৰ উদ্যান। "<ref name="sikkimtourismintro">{{cite web | title = General information about Sikkim | publisher = Sikkim Tourism, Government of Sikkim | url = http://sikkimtournet.com/webforms/general/Introduction.aspx | accessdate = 16 May 2008 | archivedate = 10 April 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080410033349/http://sikkimtournet.com/webforms/general/Introduction.aspx | deadurl = yes }}</ref> আৰু ''ভূটীয়া'' সকলে ''বেয়ুল ডেমাজঙ'' (Beyul Demazong), অৰ্থাৎ "ধানৰ গুপ্ত উপত্যকা" (the hidden valley of rice) বুলি কয়।<ref name="sikkimtourismintro" /> হিন্দুৰ ধাৰ্মিক গ্ৰন্থত ছিক্কিমক ''ইন্দ্ৰকীল'', অৰ্থাৎ দেৱৰাজ [[ইন্দ্ৰ]]ৰ বাগিছা বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book | title = Encyclopaedia of Indian literature vol. 2 | last = Datta | first = Amaresh | origyear = 1988 | year = 2006 | publisher = Sahitya Akademi | location = | isbn = 81-260-1194-7 | page = 1739 }}</ref> == ভূগোল== সমগ্ৰ ৰাজ্যখন পাহাৰীয়া এলেকাৰ ভিতৰত পৰে আৰু বিভিন্ন স্থানৰ উচ্চতা সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ২৮০ মিটাৰ (৯২০ ফুট) ৰপৰা ৮৫৮৫ মিটাৰ (২৮,০০০ ফুট)লৈকে দেখা যায়। পৃথিৱীৰ তৃতীয় উচ্চতম শৃংগ আৰু ভাৰতবৰ্ষৰ উচ্চতম শৃংগ [[কাঞ্চনজংঘা]] নেপাল-ছিক্কিম সীমান্তত অৱস্থিত।<ref name="Census"/> ৰাজ্যখনৰ অংশই কৃষিৰ বাবে অনুপযোগী। তথাপি, বহুতো এঢলীয়া ঠাই কৃষিৰ বাবে উপযোগী কৰি তোলা হৈছে। ছিক্কিমৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিম অঞ্চলত বহুতো বৰফৰ ফলত উৎপত্তি হোৱা নিজৰা আছে। ইয়াৰ পৰাই ''তিস্তা'' আৰু ইয়াৰ উপনদী সমূহ তথা ''ৰংগীত'' নদীৰ উৎপত্তি হৈছে। ''ৰংগীত'' নদীখন উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।<ref>http://sikkim.nic.in/sws/glim_riv.htm Sikkim.Nic.in. Retrieved 2011-10-13.</ref> ৰাজ্যখনৰ এক-তৃতীয়াংশ অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আৱৰা। {{multiple image|total_width=600|caption_align=left | align = center | image1 = Kangchenjunga from Thangshing.jpg | image2 = Mountain Range in Northern Sikkim.jpg | image3 = GurudongmarLake2010.jpg | footer = বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: ৮,৫৮৬ মিটাৰ (২৮,১৭০ ফুট) উচ্চতাৰ ''কাঞ্চনজংঘা'' পৃথিৱীৰ তৃতীয় উচ্চতম শৃংগ আৰু ভাৰতবৰ্ষৰ উচ্চতম শৃংগ; উত্তৰ ছিক্কিমত অৱস্থিত ''কাঞ্চনজংজ্ঞেয়'' হিমালয় পৰ্বতমালা; গুৰুডঙমাৰ হ্ৰদ }} ছিক্কিমৰ উত্তৰ, পূব আৰু পশ্চিম সীমান্তত হিমালয় পৰ্বতমালাই বেঢ়ি ধৰি আছে। ৰাজ্যখনত মুঠ ২৮টা শৃংগ, ৮০ টাৰো অধিক হিমবাহ,,<ref>{{cite web | url = http://dstsikkim.gov.in/glacier/pressrelese.htm | title = First commission on study of glaciers launched by Sikkim | publisher = dstsikkim.gov.in | date = 2008-01-18 | accessdate = 2011-06-19 | archivedate = 2011-07-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721155637/http://dstsikkim.gov.in/glacier/pressrelese.htm | deadurl = yes }}</ref> ২২৭টা হ্ৰদ (''ছাঙগো', ''গুৰুডঙমাৰ'' আৰু ''খেচিয়'পাল্ৰী''ৰ দৰে উল্লেখযোগ্য হ্ৰদ), পাঁচোটাকৈ গৰম পানীৰ উঁহ আৰু ১০০ খনৰো অধিক নদী আৰু নিজৰা আছে। ইয়াৰ উপৰিও আঠটা গিৰিপথ আছে, যিয়ে ৰাজ্যখনক তিব্বত, ভূটান আৰু নেপালৰ লগত সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite book | title = Across peaks & passes in Darjeeling & Sikkim | last = Kapadia | first = Harish | year = 2001 | publisher = Indus Publishing | location = | isbn = 81-7387-126-4 | page = 154 | chapter = Appendix }}</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাজন == [[চিত্ৰ:Sikkim districts Assamese.png|thumb|left|upright|ছিক্কিমৰ জিলা আৰু ইয়াৰ সদৰসমূহ]] ছিক্কিমক চাৰিখন জিলাত ভাগ কৰা হৈছে। [[কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ|কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে]] নিযুক্তি দিয়া [[জিলা উপায়ুক্ত]]ই এই জিলা সমূহ পৰিচালনা কৰে। এই জিলা সমূহ পুনৰ মহকুমাত ভাগ কৰা হৈছে। ৰাজ্যখনৰ বহুতো অংশ ভাৰতীয় সেনা বাহিনীৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত। কাৰণ, ছিক্কিমত [[চীন]]ৰ লগত বহুতো স্পৰ্শকাতৰ সীমান্তৱৰ্তী এলেকা আছে। বহুতো অঞ্চল বিদেশী লোকৰ বাবে নিষিদ্ধ কৰা আছে আৰু সেই ঠাই সমূহ ভ্ৰমণ কৰিবৰ বাবে বিশেষ চৰকাৰী অনুমতিৰ প্ৰয়োজন। {| class="wikitable" |- ! জিলা!! জিলাৰ সদৰ<ref>{{cite book | title = Manorama Yearbook 2009 | editor1-last = Mathew | editor1-first = K. M. | publisher = Malayala Manorama | page = 660 | chapter = India | isbn = 81-89004-12-3 | accessdate = 6 June 2009 }}</ref>!! মহকুমা<ref name="Stats">{{cite web | url = http://www.sikkimipr.org/GENERAL/STATS/sikkimataglance.htm | title = Sikkim at a glance | accessdate = 12 October 2006 | date = 29 September 2005 | publisher = Department of Information and Public Relations, Government of Sikkim | archiveurl = https://web.archive.org/web/20051031000351/http://www.sikkimipr.org/GENERAL/STATS/sikkimataglance.htm | archivedate = 31 October 2005 | deadurl = no }}</ref> |- | পূৱ ছিক্কিম || গেংটক || পাকয়ং (Pakyong), ৰংগলি (Rongli) |- | পশ্চিম ছিক্কিম || গেইজিঙ (Geyzing) || ছ’ৰেং (Soreng) |- | উত্তৰ ছিক্কিম || মাংগন (Mangan) || ছুঙথাঙ (Chungthang) |- | দক্ষিণ ছিক্কিম || নামছি (Namchi) || ৰাৱাংগলা (Ravangla) |} == সংস্কৃতি == [[File:Gumpa.jpg|thumb|বৌদ্ধ ধৰ্মী লোকসকলৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ ''ল'ছাৰ''ৰ সময়ত ''গুম্পা নৃত্য'' কৰা দেখা গৈছে]] ছিক্কিমৰ অধিকাংশ নেপালী লোকেই হিন্দু সকলৰ প্ৰায়বিলাক উৎসৱেই উৎযাপন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত [[দেৱালী]] আৰু ’বিজয়া দশমী’ প্ৰধান। পৰম্পৰাগত স্থানীয় উৎসৱ, যেনে ''মাঘে সংক্ৰান্তি'' আৰু ''ভীমসেন পূজা''ও জনপ্ৰিয়।{{sfn|Choudhury|2006|p=35}} বৌদ্ধ ধৰ্মী লোকসকলৰ উৎসৱ সমূহৰ মাজত ''ল'ছাৰ'', ''লোছাঙ'', ''ছাগা দেৱা'', ''লাবাব ডুয়েছেন'', ''দ্ৰুপকা টেছী'' আৰু ''ভীমছু'' প্ৰধান। ''ল'ছাৰ'' উৎসৱ (তিব্বতীয় সকলৰ নৱবৰ্ষ)ৰ উপলক্ষে, বহুতো কাৰ্যালয় আৰু শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান সমূহ এসপ্তাহলৈকে বন্ধ থাকে।{{sfn|Choudhury|2006|p=34}} ছিক্কিমৰ মুছলমান ধৰ্মৰ লোকসকলে [[ইদ-উল-ফিটৰ]] আৰু [[মহৰম]] উৎযাপন কৰে।<ref>{{cite book | title = Bulletin of Tibetology | last = | first = | authorlink = | coauthors = Sikkim Research Institute of Tibetology | year = 1995 | publisher = Namgyal Institute of Tibetology | location = | isbn = | page = 79 }}</ref> পৰ্য্যটকক আকৰ্ষিত কৰিবলৈ আজিকালি গেংটকত [[খ্ৰীষ্টমাছ]] উৎযাপন কৰা হয়।<ref name="Culture">{{cite web | url = http://sikkimipr.org/GENERAL/CULTURE/LUCKY_SIGNS.htm | title = Culture and Festivals of Sikkim | accessdate = 12 October 2006 | date = 29 September 2005 | publisher = Department of Information and Public Relations, Government of Sikkim | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060714040958/http://sikkimipr.org/GENERAL/CULTURE/LUCKY_SIGNS.htm | archivedate = 14 July 2006 | deadurl = no }}</ref> == জনগাঁঠনি == === ধৰ্ম === [[File:Vikramjit-Kakati-Rumtek.jpg|thumb|ছিক্কিমৰ গেংটকত অৱস্থিত "Rumtek Monastery" নামৰ তিব্বতীয় বৌদ্ধ মঠৰ দৃশ্য]] নেপালী সকলৰ আগমনৰ পিছৰ পৰাই ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান ধৰ্ম [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] হৈ পৰে। বৰ্তমান ছিক্কিমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৬০.৯৩% লোকেই হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ লোক। দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক থকা ধৰ্ম হৈছে বৌদ্ধ ধৰ্ম (২৮.১%) আৰু ইয়াঅত ৭৫টা বৌদ্ধ বিহাৰ (Buddhist monastery) আছে।{{sfn|Bareh|2001|p=9}} [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]ৰ (৬.৬%) লোকসকলৰ অধিকাংশই লেপছা। এইলোকক ১৯শতিকাৰ শেষ ভাগত ব্ৰিটিছ মিছনেৰীসকলে খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ পৰিৱৰ্তন কৰাইছিল। বাকী প্ৰায় ১% [[মুছলিম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]] ধৰ্মৰ লোক আছে।<ref>{{cite book | title = | last = Singh | first = Kumar Suresh | coauthors = | year = 1992 | publisher = Anthropological Survey of India | location = | isbn = 81-7046-120-0 | page = 39 }}</ref> === ভাষা === ছিক্কিমৰ সকলোৱে বুজিব পৰা উমৈহতীয়া ভাষা (lingua franca) হৈছে [[নেপালী ভাষা|নেপালী]]। তথাপি ভূটীয়া আৰু লেপছা ভাষা কিছুমান অঞ্চলত কোৱা হয়। ছিক্কিমৰ প্ৰায়বিলাক ঠাইতে হিন্দী আৰু ইংৰাজী ভাষা বুজা আৰু কোৱা হয়। বাকী ভাষাসমূহৰ ভিতৰত ''জংখা'', ''গ্ৰমা'', ''লিম্বু'', ''ৰায়'', ''গুৰুঙ'', ''মাগৰ'', ''শ্বেৰ্পা'', ''তামাঙ'', ''মাঝি'', ''মাঝৱাৰ'', ''নেপাল ভাষা'', ''ছিক্কিমিছ'', ''থুলুঙ'', ''তিব্বেতিয়ান'' আৰু ''য়াখা''।{{sfn|Bareh|2001|p=10}} == পৰিবহণ == === বিমান সেৱা === বৰ্তমান ছিক্কিমত কোনো বিমান বন্দৰ নাই। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে ৰাজ্যখনৰ অসমান ভূমিভাগ। তথাপি, ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমটো বিমান বন্দৰটো গেংটকৰ পৰা ৩০ কিঃমিঃ (১৯মাইল) নিলগৰ ''পাকয়ং''ত নিৰ্মাণ কৰাৰ যো-জা চলি আছে। বৰ্তমান ইয়াৰ নিকটতম বিমান বন্দৰ হৈছে পশ্চিমবংগৰ শিলিগুড়িৰ ওচৰৰ ''বাগডোগ্ৰা বিমান বন্দৰ''। ই গেংটকৰ পৰা প্ৰায় ১২৪ কিঃমিঃ দূৰত অৱস্থিত। ''ছিক্কিম হেলিকপ্টাৰ ছাৰ্ভিছ''য়ে গেংটকৰপৰা বাগডোগ্ৰালৈ দৈনিক বিমান সেৱা আগবঢ়ায়। ৩০ মিনিটৰ এই বিমান যাত্ৰাটো দৈনিক এবাৰহে চলে আৰু প্ৰতিবাৰত ৪জন যাত্ৰী কঢ়িয়াব পাৰে।<ref name="Thirty years">{{cite web | url = http://sikkimipr.org/IPR/statehood/statehood_nutshell.htm | title = 30 Years of Statehood In a Nutshell | accessdate = 12 October 2006 | date = 24 November 2005 | publisher = Department of Information and Public Relations, Government of Sikkim | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060714083055/http://sikkimipr.org/IPR/statehood/statehood_nutshell.htm | archivedate = 14 July 2006 | deadurl = no }}</ref> === ৰেলসেৱা === বৰ্তমানলৈকে ছিক্কিমত কোনো ৰেলসেৱা নাই। ইয়াৰ নিকটতম ৰেলৱে ষ্টেচন হৈছে পশ্চিমবংগৰ শিলিগুড়ি আৰু নিউ জলপাইগুড়ি।<ref>{{cite book | title = Land and people of Indian states and union territories in 36 volumes: Volume 24 | chapter = Transport and Communication | last = Bhatt | first = S. C. | coauthors = Gopal K. Bhargava | year = 2001 | publisher = Gyan Publishing House | location = | isbn = 81-7835-380-6 | page = 76 }}</ref> তথাপি ছিক্কিমৰ ''ৰাংপ''' আৰু পশ্চিমবংগৰ ''ছেৱক''ৰ সৈতে ৰেলপথেৰে সংযোগ কৰিবলৈ এটা আঁচনি ঘোষণা কৰা হৈছে। এই আঁচনিটো ২০১৫ চনত সম্পূৰ্ণ হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url = http://www.railway-technology.com/projects/northbengalsikkimrai/ | title = North Bengal-Sikkim Railway Link | publisher = Railway Technology | date = | accessdate = 2011-06-19 }}</ref><ref>[http://www.thehindubusinessline.com/2010/01/25/stories/2010012551081500.htm The Hindu Business Line : Inspection survey for Sikkim rail link]</ref> === পথ === [[৩১ ক নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] আৰু [[৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]]- এই দুয়োটাই শিলিগুড়ি আৰু গেংটকক সংযোগ কৰিছে।<ref>{{cite news | url = http://www.telegraphindia.com/1060916/asp/siliguri/story_6752322.asp | title = Hill traffic slides to standstill | date = 16 September 2006 | accessdate = 14 June 2009 | publisher = ''[[The Telegraph (Kolkata)]]'' }}</ref> ''ছিক্কিম ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিবহণ'' বিভাগে বাছ আৰু ট্ৰাক সেৱা পৰিচালনা কৰে। ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বাছ, টেক্সী আৰু জীপ গাড়ীয়ে সমগ্ৰ ছিক্কিমৰ সকলো ঠাইলৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা কৰাৰ লগতে শিলিগুড়িৰ লগতো সংযোগ কৰে। মেল্লীৰ পৰা অহা ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ এটা শাখাই পশ্চিম ছিক্কিমক সংযোগ কৰিছে। দক্ষিণ আৰু পশ্চিম ছিক্কিমৰ চহৰ সমূহ উত্তৰ পশ্চিমবংগৰ ''কালিমপঙ'' আৰু [[দাৰ্জিলিং|দাৰ্জিলিঙৰ]] লগত সংযোগ কৰিছে।{{sfn|Choudhury|2006|pp=84–87}} নাথুলা গিৰিপথে ৰাজ্যখনক [[তিব্বত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। == শিক্ষা == ছিক্কিমত সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৬৯.৬৮%। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ হাৰ ৭৬.৭৩% আৰু মহিলাৰ হাৰ ৬১.৪৬%। সমগ্ৰ ৰাজ্যখনত সৰ্বমুঠ ১১৫৭খন বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে ৭৬৫খন ৰাজ্য চৰকাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত বিদ্যালয়, ৭খন কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰী বিদ্যালয় আৰু ৩৮৫খন ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.sikkimipr.org/images/herald/Jan%2026.pdf | title = In the process of Constitutional democracy, Sikkim has not lagged behind-Governor | date = 26 February 2010 | author = Balmiki Prasad Singh Governor of Sikkim | accessdate = 11 March 2010 | archivedate = 4 March 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120304065745/http://www.sikkimipr.org/images/herald/Jan%2026.pdf | deadurl = yes }}</ref> উচ্চতৰ শিক্ষাৰ বাবে ইয়াত ১২খন মহাবিদ্যালয় আৰু শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান হৈছে '''ছিক্কিম মণিপাল ইউনিভাৰ্চিটি'''[http://www.smu.edu.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216081445/http://smu.edu.in/ |date=2009-02-16 }}। ই অভিযান্ত্ৰিক, ঔষধ আৰু মেনেজমেণ্ট, এই তিনিটা বিভাগত শিক্ষা প্ৰদান কৰে। ইয়াত বিভিন্ন বিভাগত দূৰ-সংযোগী শিক্ষা গ্ৰহণৰ (Distance Education Program, [http://www.smude.edu.in/]) সুবিধাও আছে।<ref>{{cite web | url = http://www.smude.edu.in | title = Sikkim Manipal University-Distance Education | date = 26 June 2010 | author = Sailesh | accessdate = 26 June 2010 }}</ref> ছিক্কিমত ৰাজ্য চৰকাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত দুখনকৈ পলিটেকনিক বিদ্যালয়: ''এডভাঞ্চড টেকনিকেল ট্ৰেনিং চেণ্টাৰ'' (Advanced Technical Training Centre, ATTC) আৰু ''চেণ্টাৰ ফৰ কম্পিউটাৰছ এণ্ড কমিউনিকেশ্বন টেকন'লজী'' (Computers and Communication Technology, CCCT) আছে। ইয়াত অভিযান্ত্ৰিক ক্ষেত্ৰৰ বিভিন্ন বিভাগত ডিপ্লমা প্ৰদান কৰা হয়। ''এডভাঞ্চড টেকনিকেল ট্ৰেনিং চেণ্টাৰ'' ছিংটামৰ বৰডাঙত আৰু ''চেণ্টাৰ ফৰ কম্পিউটাৰছ এণ্ড কমিউনিকেশ্বন টেকন'লজী'' নামছিৰ ছিছ'পানীত অৱস্থিত। ২০০৮ চনত ছিংটামৰ পৰা প্ৰায় ২৮ কিঃ মিঃ নিলগৰ ''য়ানগেঙ''ত (Yangang) এখন কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়, '''ছিক্কিম বিশ্ববিদ্যালয়''' স্থাপন কৰা হয়।<ref>{{cite news | url = http://www.telegraphindia.com/1080204/jsp/siliguri/story_8858265.jsp | title = Do-it-yourself mantra for varsity | last = Chettri | first = Vivek | date = 4 February 2008 | work = The Telegraph | accessdate = 15 May 2008 }}</ref> তথাপি, বহুতো ছাত্ৰ-ছাত্ৰী [[শিলিগুড়ি]], [[ক'লকাতা]], [[বাংগালোৰ]] অথবা ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন স্থানলৈ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে যায়। == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == <!--১০টা বাহ্যিক সংযোগ যথেষ্ট--> {{Commons category|Sikkim|ছিক্কিম}} * {{wikivoyage|Sikkim|ছিক্কিম}} * [https://www.touradviser.in/sikkim-travel-guide Sikkim Travel Guide] * {{Official website|http://www.sikkim.gov.in/|Official website of the Government of Sikkim, maintained by the Department of Information Technology}}. * [http://www.sinlung.com/ Sinlung News]. * [http://sikkim.nic.in/sws/glim_mon.htm Buddhist Monasteries of Sikkim]. * [http://www.hindu.com/2005/04/12/stories/2005041210160100.htm China backs India's bid for U.N. Council seat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050414013354/http://www.hindu.com/2005/04/12/stories/2005041210160100.htm |date=2005-04-14 }}; Amit Baruah; ''The Hindu'' 12 April 2005. * ''Holidaying in Sikkim and Bhutan'' – published by ''Nest and Wings'' – ISBN 81-87592-07-9 * [http://www.sikkimipr.org/GENERAL/HISTORY/history_of_sikkim.htm History of Sikkim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422210449/http://www.sikkimipr.org/GENERAL/HISTORY/history_of_sikkim.htm |date=2008-04-22 }} * [http://www.sikkimipr.org/GENERAL/STATS/sikkimataglance.htm Sikkim state statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051031000351/http://www.sikkimipr.org/GENERAL/STATS/sikkimataglance.htm |date=2005-10-31 }} Figures on Sikkim's population, per capita income, density etc. * [http://www.sikkimipr.org/INDEX.HTM Department of Information and Public Relations, Govt. of Sikkim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051124151728/http://www.sikkimipr.org/INDEX.HTM |date=2005-11-24 }} * [http://www.smuhmts.edu/smu Sikkim Manipal University of Health, Medical & Technological Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720044508/http://www.smuhmts.edu/smu/ |date=2011-07-20 }} * [http://www.myhimalayas.com/goechela/image Pictures from West-Sikkim] * [http://www.myhimalayas.com/north_sikkim_tsachu/image Pictures from North-Sikkim] {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} {{উত্তৰ পূব ভাৰত}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:উত্তৰ পূব ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:ছিক্কিম|*]] [[শ্ৰেণী:ভূতপূৰ্ব দেশ]] tc31beq3atvp8lyvcgoyxdxbbp2c95u 0 26832 635716 635672 2026-09-15T15:59:36Z Ananya Taye 28065 added ref 635716 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজা‌ সকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=202}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=200}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=193}}</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=193}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে। E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে। ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল। ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] rpk4yjauq3yj76me44y4d431bt0fal5 635717 635716 2026-09-15T16:05:50Z Ananya Taye 28065 fixed ref as per the citation edition 635717 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজা‌ সকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 0lukv38rjdy7ro5mtjcm7tx4rhw1p4z 635719 635717 2026-09-15T16:14:37Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ */ 635719 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজা‌ সকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] l8qt4b1pye227ll4hqpwalwolspl20i 635721 635719 2026-09-15T16:20:17Z Ananya Taye 28065 635721 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজা‌ সকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। কিন্তু ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছতো চুতীয়াসকলে বিক্ষিপ্তভাৱে বিদ্ৰোহ, আক্ৰমণ আৰু গেৰিলা-ধৰণৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল; এনে চুতীয়া প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে, যাৰ পাছত তেওঁলোক আহোম শাসনৰ অধীনত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |pages=70–73}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] e2tiwyv575k9cszoruu96ob4jlman6l 635722 635721 2026-09-15T16:24:54Z Ananya Taye 28065 /* গ্ৰন্থসূচী */ 635722 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজা সকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজা সকলৰো প্ৰত্যেকখন তামৰ ফলিত [[গনেশ|গনেশৰ]] নামেৰে আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'',p.287,"It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজা‌ সকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বানিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। কিন্তু ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছতো চুতীয়াসকলে বিক্ষিপ্তভাৱে বিদ্ৰোহ, আক্ৰমণ আৰু গেৰিলা-ধৰণৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল; এনে চুতীয়া প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে, যাৰ পাছত তেওঁলোক আহোম শাসনৰ অধীনত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |pages=70–73}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] 33vf83llgtqxbz5om7ytq68xjayoagd 635723 635722 2026-09-15T16:30:43Z Ananya Taye 28065 635723 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজাসকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজাসকলৰো তাম্ৰশাসনসমূহ [[গণেশ|গণেশৰ]] বন্দনাৰে আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'', p.287, "It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ ''পাল'' উপাধিৰ ভিত্তিত কিছুমান লেখকে তেওঁলোকক প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পাল শাসকসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যক পূব অসমত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজনৈতিক পৰম্পৰাৰ এক সম্ভাব্য ধাৰাবাহিকতা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Bhuyan |first1=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |pages=531–538 |page=533 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=Moreover, as almost all the kings of the Chutiya dynasty are having the title ‘Pala’, historians opine that the Chutiya rulers were connected to the Pala rulers of the ancient Kamarupa kingdom... Thus, it might be surmised that the Chutiya kingdom was a continuation of the ancient kingdom the Kamarupa in the eastern part of present Assam.}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। এই অসুৰ-বংশীয় ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰাচীন কামৰূপৰ নৰকাসুৰীয় বংশ-পৰম্পৰাৰ কিছুমান সাদৃশ্য থাকিলেও দুয়োৰে মাজত সঠিক ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছিল নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=53–55}}</ref> চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। কিন্তু ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছতো চুতীয়াসকলে বিক্ষিপ্তভাৱে বিদ্ৰোহ, আক্ৰমণ আৰু গেৰিলা-ধৰণৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল; এনে চুতীয়া প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে, যাৰ পাছত তেওঁলোক আহোম শাসনৰ অধীনত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |pages=70–73}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] l4xwucyhmdtvcj69jpv3uyg2w4jz5g9 635729 635723 2026-09-15T16:51:42Z Ananya Taye 28065 635729 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজাসকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজাসকলৰো তাম্ৰশাসনসমূহ [[গণেশ|গণেশৰ]] বন্দনাৰে আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'', p.287, "It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ ''পাল'' উপাধিৰ ভিত্তিত কিছুমান লেখকে তেওঁলোকক প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পাল শাসকসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যক পূব অসমত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজনৈতিক পৰম্পৰাৰ এক সম্ভাব্য ধাৰাবাহিকতা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Bhuyan |first1=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |pages=531–538 |page=533 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=Moreover, as almost all the kings of the Chutiya dynasty are having the title ‘Pala’, historians opine that the Chutiya rulers were connected to the Pala rulers of the ancient Kamarupa kingdom... Thus, it might be surmised that the Chutiya kingdom was a continuation of the ancient kingdom the Kamarupa in the eastern part of present Assam.}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। এই অসুৰ-বংশীয় ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰাচীন কামৰূপৰ নৰকাসুৰীয় বংশ-পৰম্পৰাৰ কিছুমান সাদৃশ্য থাকিলেও দুয়োৰে মাজত সঠিক ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছিল নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=53–55}}</ref> চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। কিন্তু ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছতো চুতীয়াসকলে বিক্ষিপ্তভাৱে বিদ্ৰোহ, আক্ৰমণ আৰু গেৰিলা-ধৰণৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল; এনে চুতীয়া প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে, যাৰ পাছত তেওঁলোক আহোম শাসনৰ অধীনত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |pages=70–73}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] fn36p53pvll8zab02jsyhe72aobwlam 635732 635729 2026-09-15T17:26:31Z Gitartha.bordoloi 2441 Protected "[[চুতীয়া ৰাজ্য]]": অতিমাত্ৰা প্ৰদৰ্শিত পৃষ্ঠা: শেহতীয়া সম্পাদনাসমূহ পৰ্যালোচনাৰ বাবে ([সম্পাদনা=কেৱল প্ৰশাসকবৃন্দক অনুমতি দিয়া হয়] ( 17:26, 15 December 2026 (UTC) ত সময় শেষ হব) [স্থানান্তৰ কৰক=কেৱল প্ৰশাসকবৃন্দক অনুমতি দিয়া হয়] ( 17:26, 15 December 2026 (UTC) ত সময় শেষ হব)) 635729 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া লোকসকল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}} {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ১৫২৪ |date_end = ৭ বহাগ |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | coa_size = 170px | coat_alt = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিহিং নদী]]ৰ<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|pp=532}}</ref><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> মাজত গঠন হোৱা এখন বৃহৎ মধ্যযুগৰ ৰাজ্য। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] ৰজাসকলৰ দৰে চুতীয়া ৰজাসকলৰো তাম্ৰশাসনসমূহ [[গণেশ|গণেশৰ]] বন্দনাৰে আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>Sharma, Mukunda Madhava, ''Inscriptions of Ancient Assam'', p.287, "It might be presumed that the elephant mark of the seals of the earlier Kamrupa kings has been very conveniently converted into the figure of Ganesha. But this conversion assumes a greater significance when we find that some 43 years later the Tezpur plates of Vallabha begins with a mangala verse addressed to Ganesa and the Dhenukhana CP inscription of 1392 and the Ghilamora CP inscription of 1401 also begin with salutations to Ganesa."</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ ''পাল'' উপাধিৰ ভিত্তিত কিছুমান লেখকে তেওঁলোকক প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পাল শাসকসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে আৰু চুতীয়া ৰাজ্যক পূব অসমত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজনৈতিক পৰম্পৰাৰ এক সম্ভাব্য ধাৰাবাহিকতা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Bhuyan |first1=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |pages=531–538 |page=533 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=Moreover, as almost all the kings of the Chutiya dynasty are having the title ‘Pala’, historians opine that the Chutiya rulers were connected to the Pala rulers of the ancient Kamarupa kingdom... Thus, it might be surmised that the Chutiya kingdom was a continuation of the ancient kingdom the Kamarupa in the eastern part of present Assam.}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলে নিজকে ''"অসুৰ"'' (সুৰ-ৰিপু)<ref>"‘forming part of the lineage of the enemy of the gods’ (suraripu-vaṃśāṃśa-bhūto), making the uplift of the burden of the earth. Neog interprets ‘the lineage of the enemy of the gods’ as the asura dynasty."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> আৰু ''"বিযুৎস্ব"''<ref>"এটা মন কৰিবলগীয়া কথা হ'ল চুতীয়া ৰজাসকলক এইখন ফলি আৰু বৰমূৰ্তিয়া বিল ফলিত বিযুৎস্ব বংশধৰ বুলি কোৱা হৈছে।"{{harvcol|Baruah|2007|pp=42}}</ref> বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল। এই অসুৰ-বংশীয় ৰাজকীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰাচীন কামৰূপৰ নৰকাসুৰীয় বংশ-পৰম্পৰাৰ কিছুমান সাদৃশ্য থাকিলেও দুয়োৰে মাজত সঠিক ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছিল নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=53–55}}</ref> চুতীয়া শাসকসকলে পূব [[অসম]]ৰ [[তিব্বত]], [[ভূটান]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ-পশ্চিম চীন]]ৰ মাজত হোৱা বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰি নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|pp=8}}</ref><ref>"The eastern extremity of this kingdom opened into the mountains inhabited by the Abors, Mishimis, Bhutiyas, and others, and they controlled the trade that passed between the Assam valley and the hills of Bhutan and Tibet."{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web |url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পাছলৈ আহোম চুতীয়া ৰণৰ অন্তত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটে আৰু এই ৰাজ্যৰ ভুখণ্ড [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয়। কিন্তু ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছতো চুতীয়াসকলে বিক্ষিপ্তভাৱে বিদ্ৰোহ, আক্ৰমণ আৰু গেৰিলা-ধৰণৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল; এনে চুতীয়া প্ৰতিৰোধ ১৬৭৩ চনলৈকে চলি থাকে, যাৰ পাছত তেওঁলোক আহোম শাসনৰ অধীনত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |pages=70–73}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=5}}</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। এতিয়ালৈকে শদিয়া অঞ্চলত চুতীয়া যুগৰ তিনিখন নগৰ চিনাক্ত কৰা হৈছে: ভৈয়ামৰ বৰ-নগৰ আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ ৰূক্মীনী নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ চন্দনগিৰি) আৰু ভীষ্মক নগৰ (সম্ভৱতঃ বুৰঞ্জীৰ থাঙগিৰি)। তাৰেই ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=814}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref>। ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিটো ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্য ভৰালী বা দিকৰাই নৈ লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{harvcol|Acharyya|1966|p=232}}</ref><ref>{{harvcol|Robinson|1841|p=323}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত ১৫২৭-২৯ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। ১৫২৬ চনত উত্তৰ কূলৰ ভৰালীৰ পূব অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ প্ৰথমতে কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক ভটিয়লিয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৫২৭ চনত কনচেঙক চাও চেংলুং বা‌ বৰপাত্ৰ গোহাঁই পদবী দিয়া হয়। ১৫২৭ চনৰে আগ ভাগত বৰপাত্ৰ গোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ চেঙপেম ধনুধৰিয়া‌ গোহাঁইক থাওমুঙ কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]]ত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। গতিকে এই সকলোবোৰ তথ্যৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। * [[লখিমপুৰ জিলা]]: বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰজা সকলে সোৱণশিৰিৰ দুয়োপাৰে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰিছিল। এই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। ১৮ শতিকাত আহোম ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰা বৃটিছ বিষয়া ৱেডৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Wade|1927|p=16}}</ref> শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>“Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত)<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District|author=Government of Assam|year=1976|publisher=Government of Assam|location=Shillong|page=2|language=English|quote="There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur." }}</ref> আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী<ref>ধৱলী নৈৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হৈছে "বগা নৈ"</ref>বা উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ধল<ref>“He donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district.”{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal|last=Chutia|first=Manas|title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective|journal=Review of Research|volume=8|issue=8|date=May 2019|page=3|url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf|access-date=26 June 2026|quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref><ref>উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পূবত ঢল আৰু ঘাগৰ নামৰ দুখন নৈ মিলিত হৈ দক্ষিণলৈ বৈ গৈছে।</ref>) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=583}}</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে সোৱণশিৰি পশ্চিম পিনৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত ১৬৭২ চনত দফলা জনজাতিৰ লোকে আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি নিছিল। মানুহ খিনিক মুক্ত কৰাই আনিবলৈ ৰজাই বৰবৰুৱাৰ লগতে চুতীয়া হাজৰিকা আৰু চুতীয়া কাঁড়ী বৰুৱাক পঠিয়াইছিল। এই কথাৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে চুতীয়া সকলৰ বসতি লক্ষিমপুৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলৰ লৈকে আছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=220}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=290}}</ref> বুৰঞ্জীৰ আন এটা খণ্ডত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ডিক্ৰং অঞ্চলৰ‌ মিৰি লোক সকল এটা সময়ত চুতীয়া ৰজাৰ "হাতী-ঘাহী" লোক আছিল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এই সকলে আহোম ৰজাক বছৰি কৰ-ভাৰ দিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা ধৰিব পৰা যায় যে এই অঞ্চলো এসয়মত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name= "devi">{{cite book |last1=Devi|first1=Lakshmi|title=Ahom-tribal Relations: A Political Study|date=1968|pages=202–203|url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ|publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati|OCLC=578753}}</ref> এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। [[File:1392 Bormurtia Copperplate of land grant made by Satyanarayan.jpg|thumb| ঢকুৱাখনা বা ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা অসমীয়া লিপিৰ চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ তামৰ ফলি।]] * [[ধেমাজি জিলা]]: ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=439}}</ref> জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=441}}</ref><ref>Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। জোনাইৰ উত্তৰৰ পাচিঘাট অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনৰ ইটাৰ ভেটি আৰু অন্য ধ্বংসাৱশেষ দেখা পোৱা গৈছে। এই ইটাৰ ভেটি কেইটা শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ বা ভীষ্মকনগৰৰ লগত প্ৰায় মিলে।<ref>{{cite web |title=''Aalekh'', Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }}</ref> সোৱণশিৰি আৰু চিয়াং নৈৰ মাজত বসবাস কৰা মিচিং লোক সকলক আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ দিনত "চুতীয়া-মিৰি" বুলি উল্লেখ কৰিছিল কাৰণ এই সকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল।<ref name= "devi"></ref> * [[বিশ্বনাথ জিলা]]: বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ ১৩-১৫ শতিকাৰ মাজত নিৰ্মিত ৰামঘাট দুৰ্গ (বুঢ়ৈ নৈৰ কাষত), নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ(বৰগং নৈৰ কাষত), বালিজানৰ দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। এই সকলো অঞ্চলত দেখা পোৱা হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Sircar|1973|p=21}}</ref><ref>Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=589}}</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত (১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=183}}</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271}}</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। শদিয়াৰ ৰুক্মিণীনগৰ, গম্চি দূৰ্গ আৰু ভীষ্মক নগৰৰ দৰে বালিজান, ৰামঘাট আৰু নক্সা পৰ্বত দুৰ্গতো শিল ইটাৰ ঘৰৰ ভেটি পোৱা গৈছে। নক্সা পৰ্বত(ঘৰৰ ভেটিত আৰু নাদত), ইটা দুৰ্গ(গড়ত) আৰু ৰামঘাট দুৰ্গৰ(গড়ত) শিলৰ ভেটিৰ ওপৰত ইটা ব্যৱহাৰ কৰা শৈলী ৰুক্মিণী নগৰ, তাম্ৰেশ্বৰীৰ সীমাৰ দেৱাল আৰু শদিয়াৰ বৰনগৰৰ পুখুৰীত দেখা গৈছে। এই সমূহ তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লেখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>"The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চল, ভাটি অঞ্চল (বিশ্বনাথ)‌ আৰু হাবুং (লখিমপুৰ) অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=59-61}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref name="Dihing 2007 p.56"/><ref>"The hills and the river Buri Dihing formed its northern and southern boundaries respectively." {{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=56}}</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা<ref>{{harvcol|Gait|1906|p=82}}</ref> আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."</ref><ref>{{harvcol|Guha|1983|p=19}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=86}}</ref> আৰু খোৰা ৰজা দিনত আঠাবাৰী<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=21, 42}}</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। বৰ্তমানত এই অঞ্চল সমূহ শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ (দিহিং নৈৰ উত্তৰৰ) চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত (তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] * [[মাজুলী জিলা]]: বৰ্তমানৰ মাজুলী জিলাখন পূৰ্বতে দিহিং অঞ্চল আছিল। এই‌ মাজুলী জিলাৰ পুব পিনৰ দিহিং নৈৰ মাছক লয় হোৱা বিবাদৰ পৰাই চুতীয়া-আহোমৰ যুদ্ধৰ পাতনি মেলে।‌ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই মাজুলীৰ দিহিং মুখ, চেৰুৱাকতা আৰু চিৰা-আটি অঞ্চলত আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰে। বুৰঞ্জীৰ মতে ১৫২২ত চুহুংমুঙে দিহিংমুখত (পশ্চিম মাজুলী) কোঠ লৈ থকা চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰিছিল। শেষত ১৫২৩ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে এই অঞ্চল চুতীয়াৰ পৰা দখল কৰে। * [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]: বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ প্ৰায় ভাগ ভূমি সেই সময়ত দিহিং নৈৰ উত্তৰত আছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে দিহিঙৰ আহোম ৰাজ্যৰ সীমাৰ ওচৰতো চুতীয়া লোকৰ বসতি আছিল। আহোমৰ চোম-চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, হলাহল পাতৰ, চাংচাই, ইত্যাদি বংশৰ ওপৰি পুৰুষ সকল চুকাফা বা তেওঁৰ এক দুই পুৰুষ পাছৰ আহোম ৰজাই ওচৰৰ চুতীয়া গাঁও মাৰি অনা লোক আছিল। আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈৰ (ডিব্ৰুগড় জিলাৰ দক্ষিণৰ) ওচৰত চুতীয়া সকলে বন্ধুত্বৰ প্ৰস্তাব দেখুৱাই নাও খেল চাবলৈ মাতি হত্যা কৰিছিল।‌ ১৫২৩ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ডিব্ৰু অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰি আহোম সেনাই গড় সাজিছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখৰ‌ কৰাৰ পাছত ১৫২৬ চনত দিহিঙীয়া গোহাঁই পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ(''মৌঙ-তিফাও'') গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। Thermo luminescence (TL) পদ্ধতিৰে ডিব্ৰুগড়ৰ মৌৰামৰা দৌলৰ ওপৰত কৰা datingৰ অনুসৰি ইটাৰ দৌলটো ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত নিৰ্মিত<ref>{{harvcol|Saikia|Taye|Amin|Konwar|2024|p=17}}</ref>। ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম (নামৰূপৰ ওচৰৰ অঞ্চল) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰি তিপাম ৰজাৰ লগত যুঁজিছিল। গতিকে এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে প্ৰায় গোটেই খন ডিব্ৰুগড় জিলাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|right|upright=1|দিহিং নৈৰ পুৰণি আৰু বৰ্তমানৰ সুতি।<ref>Jogendra Nath Sarma, “A study on Palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam”, in Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region, Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] * [[তিনিচুকীয়া জিলা]]: তিনিচুকীয়া জিলাৰ অধিকাংশ ভূমি চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল যদিও পূব দিশৰ এটা অংশ মৰাণ মুখিয়াল আৰু আহোম ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দিহিং নৈৰ পশ্চিম বা উত্তৰ পাৰে বিস্তৃত আছিল বুলি জনা যায়। সেই সময়ত দিহিং নৈ বৰ্তমানৰ সুতিতকৈ কেই কিলোমিটাৰমান পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। পেঙেৰী, ডিগবৈ, জয়পুৰ, তিপাম, ইত্যাদি অঞ্চল দিহিঙৰ পূবত আছিল। এই অঞ্চল সমূহ বৃটিছৰ দিনৰ লৈকে হাবি অৰণ্যৰে ভৰি আছিল য'ত মৰাণ লোক সকলে হাবি কাটি ঝুম খেতি কৰিছিল আৰু সময়ে সময়ে আহোম ৰজা সকলক অৰণ্যৰ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। তিনিচুকীয়াৰ শদিয়া সেই সময়ত "সধয়াপুৰ" বুলি জনাজাত আছিল আৰু সধয়া বা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। আহোম বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াৰ দক্ষিণৰ অঞ্চলতো চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত "থাওমান") বোলা এজনে শাসন কৰিছিল যিজনে‌ আহোমৰ বিৰুদ্ধে ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত ভাগ লৈছিল। ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হয় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼঙেন") শদিয়া অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয়। শদিয়াৰ দক্ষিণৰ বৰডোমছা অঞ্চলত আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত "থাওমুঙ বʼক্লাং") বিষয়াই লোণৰ হাটৰ অধিকাৰী হয়। * [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ-]][[চৰাইদেউ জিলা]]: যিহেতু দিহিং নৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা আছিল,‌ সেই সময়ৰ দিহিং নৈৰ সুঁতিৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূমি‌ চুতীয়া ৰাজ্যতে আছিল। সেই অঞ্চলত আজিৰ দিনৰ শিৱসাগৰ আৰু চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Dihing 2007 p.56"/> বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে চুতীয়া ৰজা এজনে আহোম ৰজা‌ চুতুফাক নাওখেল চাবলৈ চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰিছিল, গতিকে চাফ্ৰাই নৈ অঞ্চলতো হয়টো দুয়ো ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। চাফ্ৰাই নৈ বৰ্তমান চৰাইদেউ জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ===অৰুণাচলৰ ভয়াম আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চল=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায়ভাগ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ৰাজধানী শদিয়াৰ অধিকাংশ ভূমি আজিৰ দিনৰ অৰুনাচল প্ৰদেশত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী ইটানগৰৰ [[ইটা দুৰ্গ]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ গমচি দূৰ্গ, দিবাং উপত্যকা জিলাৰ ৰুক্মিণী নগৰ, [[লোহিত জিলা]]ৰ ভীষ্মক নগৰ আৰু তেজু দুৰ্গ, ইত্যাদিও চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান প্ৰসিদ্ধ দুৰ্গ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত [[নামচাই জিলা]]ত তেঙাপনী দেউৰী সকলৰ বসতি আছিল। নামচাইৰ মহং অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ দিনত লোণৰ পুঙ আছিল।‌ নামচাইৰ দক্ষিণৰ [[চাংলাং জিলা]]ৰো পাহাৰ-ভৈয়ামৰ এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ (''Mung-Tiura'') সীমান্তত খামজাং প্ৰদেশ আছিল। এই অঞ্চলৰ "নঙাখাম" নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং(''Nam-jin'') নৈৰ ওচৰৰ পুৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত (''Doi-mung-Tiura'') আশ্ৰয় লৈছিল।<ref>"In Khamjang, one Nara Deka called Ngakham was living on the border of the Chutia country (''Mung-Tiura'')...The Naras retreated to the side of the Nam-jin river where they prepared a stockade and lived therein. The Kuar Hazarika Senapati advanced and attacked the enemies at the side of the Namjin river. The enemies took to their heels and left a woman and a cow behind...The Naras entered into the hilly part of the Chutia country.(''Doi-Mung-Tiura'')...The Nara Deka, Ngakham, after having had a consultation with his men, left Dhunaguri and took shelter in a deep part of the jungle on the hill."{{harvcol|Barua|1930|p=331}}</ref> বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং বা বৰ্তমানৰ নংয়াং হ্ৰদ (''Lake of no return'') থকা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Gait1906">"In A.D. 1228, he arrived at Khamjang. He crossed a river called the Khamnamjang in rafts and came to the Nongyang lake."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref><ref name="ChanglangGazetteer">{{cite book |last=Government of Arunachal Pradesh |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Changlang District |date=1991 |publisher=Directorate of Information and Public Relations |location=Shillong |pages=15–18 |quote=The ancient Tai territory of Khamjang is historically associated with the Nongyang lake basin, a natural body of water located near the Pangsau Pass along the Patkai range, which came to be known in modern times as the Lake of No Return.}}</ref><ref name="Barpujari1992">{{cite book |last=Barpujari |first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam: Volume II |date=1992 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |page=42 |quote=Sukapha crossed the Patkai via the Pangshau pass and reached Khamjang, establishing a base near the Nongyang lake (now famously referred to as the Lake of No Return).}}</ref> ===নামনি অসমৰ‌ অঞ্চল=== ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই কৰা ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল।</ref> তদুপৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আৰু চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জনে ৰজা হোৱাৰ থল আছে। এই‌ তথ্য সমূহৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যখনে নামনি অসমৰ কমতাপুৰৰ লৈকে পাতনি মেলিছিল। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ==যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগত লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত ''"সৌমাৰ"'', ''"কূবাচ"'', ''"যৱন"'' আৰু ''"প্লৱ"'' নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত ''"কুবাচ"''ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], ''"সৌমাৰ"''ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু ''"যৱন"''ক বঙ্গ মুচলমান বা [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে ''"প্লৱ/প্লব"'' শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা ''"পাল"'' বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite journal|script-title= as: চুতীয়া জাতি : সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰ|journal="অসম সাহিত্য সভা পত্ৰিকা"|volume=2|year=1961|url=https://digi.ub.uni-heidelberg.de/csss/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika/Asom%20Sahitya%20Sabha%20Patrika%201961/1961%20VOL%20-2.pdf |quote=যোগিনী তন্ত্ৰত সেই সময়ত কামৰূপৰ উত্তৰ খণ্ডত প্লৱক-বিলাকে ৰাজত্ব কৰিছিল‌ বুলি আছে। বুৰঞ্জীৰ মতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰে বৰনদীৰ পূবে ভূঞাবিলাকে আৰু তেওঁলোকৰ পূবে আৰু আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ পূবে চুটিয়া ৰাজ্য আছিল। যোগিনী তন্ত্ৰত উত্তৰ আৰু দক্ষিণ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ আৰু কছাৰীসকলৰ ৰাজ্যৰ উল্লেখ নাই। চুটিয়া ৰজাসকলৰ নামৰ পাচত "পাল" শব্দটো পোৱা‌ যায়। এইবিলাক কাৰণত অনুমান কৰিব পাৰি যে যোগিনী-তন্ত্ৰত উল্লেখ কৰা "প্লবক"-বিলাকেই চুটিয়াসকল।}}</ref> চুতীয়া ৰজা সকলে যে "পাল" উপাধি লিখিছিল‌ এই তথ্য চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ বাদে ১৭০০‌ শতিকাত ৰচিত চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ পৰাও ধৰিব পৰা যায়।<ref>Changrung Phukanar Buranji, Part 3,"শদিয়াৰ দেওঁঘৰ তাম ওপৰত পতা কৰি দিয়া। সেই দʼলৰ জোখ।...আৰে নায়ক ৰাজা ধৰ্মপালক ১, পুতেক ধৰ্ম নাৰাণ ১, পুতেক বিবেক নাৰাণ ১, পুতেক ৰুম নাৰাণ ১, পুতেক চিও নাৰাণ ১, আৰ পাচত খুন্ত ১, আৰ পাচত কোঠান ১, আৰ পাছত চুতীয়া ১, আকে মাৰি দেৱে ল'লে সেইদৰে থৈই।"</ref> ==ইতিহাস== চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। লক্ষিমপুৰ আৰু শদিয়াৰ অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলি বা শিলা লিপিৰ পৰা ১৪ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা ১৫২২ৰ মাজৰ মুঠ ১০ জন ৰজাৰ নাম পোৱা যায়। নেই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰুৱা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ===ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> "দেউধাই অসম বুৰঞ্জী"ত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ প্ৰথম আখ্যানৰ মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত (পাহাৰৰ আগৰিত বা মুখত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে)<ref>"পূৰ্বে ১১১১ শকত ভীৰ্ম্মক ৰজাৰ বংশৰ বীৰপালৰ নামে এজন আছিল। তাৰ ভাৰ্য্যাৰ নাম ৰূপৱতী। দৈৱদোষত থাকি সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ আগাৰিত প্ৰৱেশ হৈল। তাতে ৬০ ঘৰ চুতীয়া আছিল। তাৰ ৰজা নাই। তাৰে মাজত প্ৰৱেশ হৈ কিছু দিন থাকি বীৰপালে গায়পাল নাম ল'লে। তাৰে আজ্ঞাৰে এই ৫০ ঘৰ চুটিয়া প্ৰবৰ্ত্তি আছিল।"{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=164}}</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত ভীৰ্ম্মোক নামৰ চুতীয়াৰ<ref>বুৰঞ্জী খনৰ অনুসৰি ভীৰ্ম্মোক চুটিকা বা চুটিয়া বংশৰ লোক আছিল। {{quote|"সদিয়া কোৰ্জকো দেসঃ চুটিকা বংশৰ ভিৰ্ম্মোকাঃ</br>ধাতু দৃব্য ত্বং লোভেন হদ্বাজন পদা দয়ঃ।।"}} উল্লেখযোগ্য যে "টিকা" মানে দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত বংশক বুজোৱা হয়। গতিকে চুটিকাৰ অৰ্থ চুতীয়া বংশ বুলি ধৰিব পাৰি।</ref> আদি ৰজা এজনৰ বংশৰ বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."{{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। তেওঁক "খুন্ত ৰজা" বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> একেইখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=170-171}}</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। যিহেতু দ্বিতীয় আখ্যানৰ মতে বীৰপালে সদিয়া অঞ্চলতে ৰাজত্ব কৰিছিল, গতিকে প্ৰথম আখ্যানৰ সোণাগিৰি পৰ্ব্বতৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলো সম্ভাৱতঃ শদিয়াতে আছিল। ===ৰাজ্য বিস্তাৰ=== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। তাৰ পাছত তেওঁ স্বেতাগিৰি ৰাজ্যৰ ভদ্ৰেশেন নামৰ ৰজা জনক পৰাস্ত কৰি দৈৱজ্ঞ, তাঁতী, সোণাৰী, ব্ৰাহ্মণ, সূতাৰ, কমাৰ, ইত্যাদি অনেক বিদ্যালয়ত লোক পালে<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=165}}</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> হয়টো পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=169}}</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল। ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ বা বিশ্বনাথ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref>। ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে মধ্য অসম বা কামৰূপ‌‌ পিনৰ ন্যায়পাল নাম এজন ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰিলে, কিন্তু ৰজা জনে নিজৰ জীয়ৰী ৰত্নপাললৈ দি মিত্ৰ কৰিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> E.T.Daltonয়ে পোৱা বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি ইয়াৰ পাছত ৰত্নধ্বজপালে ৰাজ্যৰ পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত একেই শাৰীতে কেইবাটাও দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল, ডাঙৰ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="Returning with his bride to his chosen seat of government, he sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples."}}</ref> বাৰ-ভূঞাৰ ইতিহাসৰ মতে ৰত্নধ্বজপাল আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপালৰ মধ্যঅসমৰ ৰৌতা-তেমনীৰ বাৰ-ভুঞা সকলৰ লগত যুদ্ধ হয়। ফলত ৰত্নধ্বজপালে বাৰভূঞা সকলক কৰা শোধাইছিল। পাছলৈ বিজয়ধ্বজপালৰ দিনত বন্ধুত্ব স্থাপন হৈছিল।<ref>Bhuyan, Nakul Chandra, "Bara-Bhuyan",p.7</ref> আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=4}}</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|pp=23-25}}</ref> এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত বিশ্বনাথ, লখিমপুৰ, মাজুলী, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ===কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক=== ৰত্নধ্বজপালৰ পুত্ৰ বিজয়ধব্বজ ডাঙৰ হোৱাত ৰজাই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিমৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰজা লৈ কটকী পঠিয়াই কন্যা এজনী বিচাৰে। কিন্তু ৰত্নধ্বজপালৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ নকৰি কমতা ৰজাই কটকী মন্ত্ৰী বিজয় সেনৰ আগত ৰত্নধ্বজলৈ‌ কৈ‌ পঠালে-"যদি ৰজা‌ আহি নিয়ে তেহে দিব পাৰো"। কমতেশ্বৰৰ‌ এই বাৰ্তাত ৰত্নধ্বজপালে অপমান বোধ কৰি পাত্ৰ-মন্ত্ৰীসকলৰ লগত আলোচনা কৰি কমতা ৰাজ্যৰ দিশে ৰাজকীয় অভিযানৰ পূৰ্বপ্ৰস্তুতি ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয় এই আক্ৰমণৰ পূৰ্ব প্ৰস্তুতি হিচাবে সৈন্য-সামন্ত, ৰচদ-পাতি‌ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ উপৰিও বত্নধ্বজপালে তেওঁৰ ৰাজধানীৰ পৰা কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজধানীলৈ এটা আলিবাটৰ বান্ধিবলৈ আৰু এই বাটৰ‌কষত এদিনৰ অন্তৰে অন্তৰে তেওঁৰ সৈন্য‌বাহিনীয়ে জিৰণি ল'বলৈ একো একোখন নগৰ/কোঠ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ বিজয়সেন মন্ত্ৰীক আদেশ দিয়ে। বিজয়সেনে কাম সম্পূৰ্ণ কৰি ৰজাক জনাই আৰু ৰজাই জয়ধ্বজ মন্ত্ৰীক শাসনৰ দায়িত্বত‌ থৈ নিজে কমতা ৰাজ্যলৈ অগ্ৰসৰ হয়। চুতীয়া ৰজাৰ এই অভিযানৰ কথা গম পাই কমতেশ্বৰ শঙ্কিত হয় আৰু পাত্ৰমন্ত্ৰী সকলৰ লগত আলোচনা কৰি সংঘাত এৰাই চলিবলৈ নিজৰ সকলোতকৈ সুন্দৰী কন্যাক ৰাজযোগ্য যৌতুকেৰে সৈতে ৰত্নধ্বজৰ‌ পুত্ৰ বিজয়ধ্বজলৈ বিয়া দিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===গৌড় ৰাজ্যৰ লগত মিত্ৰতা=== কমতা ৰাজ্যৰ লগত বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাৰ পিছত ৰত্নধ্বজপালে গৌড় ৰজাৰ লগত সখি সম্বন্ধ স্থাপন কৰিবলৈ মন মেলিলে। সেই সময়ত গৌড় তুৰ্কী মুছলমান সকলৰ শাসনাধীন আছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত গৌড় ৰজাক পাৎসা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীক বৰ উজিৰ কৈছে কিন্তু এইখিনি লেখক জনে লগাই দিয়া গৌড় অঞ্চলৰ পাছৰ দিনত প্ৰচলিত উপাধিও হ'ব পাৰে। গৌড় ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰি পৰবৰ্তী কালছোৱাত গৌড়েশ্বৰে ৰত্নধ্বজপাললৈ গঙ্গাজল আৰু ৰত্নধ্বজপালে গৌড়েশ্বৰলৈ পৰশুৰাম কুণ্ডৰ জল আদান-প্ৰদান কৰি থাকিবলৈ এটা বুজাপৰালৈ আহিছিল। তদুপৰি চুতীয়া ৰজাই এটি পুত্ৰ শিক্ষা লাভৰ অৰ্থে গৌড় ৰাজ্যত ৰাখিছিল আৰু গৌড়েশ্বৰৰ পুত্ৰ ও চুতীয়া ৰাজ্যলৈ আহিছিল। কিন্তু দূৰ্ভাগ্যজনকভাৱে চুতীয়া ৰজাৰ পুত্ৰ জনৰ মৃত্যু ঘটিছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=164-167}}</ref> ===শান ৰাজ্যৰ সেনাপতিৰ আক্ৰমণ=== টাই আৰু শান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি ''মৌঙ কাঙ''ৰ শাসক ''ছাম লং ফা''(Sam Long Hpa বা Samlonhpha)-ই পশ্চিমমুখী সামৰিক অভিযান চলাই উজনি অসমলৈ প্ৰৱেশ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলক ''Mong Wehsali Long'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ''মোগাউঙ''ৰ বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ তেতিয়া চুতীয়া (''Sutya'') ৰজাসকলৰ অধীনত থকা ভূখণ্ডৰ বৃহৎ অংশ জয় কৰিছিল; আন এটা বিৱৰণত ''Wehsali''ৰ আত্মসমৰ্পণ আৰু কৰ দিয়াৰ বন্দোবস্তৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|1956|pp=132–133}}</ref><ref>"He conquered the greater portion of the territory then under the sway of the Chutya or Sutya kings."{{harvcol|Saikia|2004|p=88}}</ref> অৱশ্যে প্ৰতিশ্ৰুত কৰ পাছত প্ৰকৃততে আদায় কৰা হৈছিল নে নাই, বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণত সেই কথা উল্লেখ নাই। পৰৱৰ্তী "হছেনৱি বুৰঞ্জী"ৰ এটা পৰম্পৰা অনুসৰি মৌঙ কাওঙলৈ উভতি অহাৰ পাছত ছাম লং ফাক বিষ খুৱাই হত্যা কৰা হৈছিল; আন এটা বিৱৰণত তেওঁ চীনলৈ পলাই যোৱা বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |year=1900 |pages=200–201 }}</ref> পৰম্পৰাগত শান কালপঞ্জীয়ে এই ঘটনাসমূহ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ বুলি উল্লেখ কৰিলেও আধুনিক গৱেষণাত সাধাৰণতে এই অভিযানক চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ, সম্ভৱতঃ প্ৰায় ১৩৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ, ঘটনা হিচাপে ধৰা হয়। খ্ৰীষ্টিয়ান ডেনিয়েলছে ছাম লং ফাৰ অধীনত ''মৌঙ মাও'' (Möng Mao/Mäng Maaw) আৰু ''মৌঙ কাঙ''ৰ দৰে প্ৰধান টাই ৰাজনৈতিক সংঘসমূহৰ উত্থান চতুৰ্দশ শতিকাৰ মধ্যভাগত হোৱা বুলি দেখুৱাইছে আৰু এই সম্প্ৰসাৰণসমূহক [[চীন|ইউয়ান]] যুগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমিত ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 }}</ref> একেদৰে শান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ছাই আউং টুনে ''চ্যু কান ফা'' আৰু ''ছাম লং ফাৰ'' অধীনত মাও শক্তিৰ শিখৰ চতুৰ্দশ শতিকাত স্থাপন কৰিছে আৰু তেওঁলোকৰ সম্প্ৰসাৰণক পশ্চিমে অসমলৈকে চলোৱা অভিযানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 }}</ref> জেফ ৱেডেও যুক্তি দিছে যে পৰৱৰ্তী শান বুৰঞ্জীসমূহত সংৰক্ষিত কালপঞ্জী যথেষ্ট পিছলৈ বিস্তাৰিত কৰা হৈছে আৰু ''ছাম লং ফা''ৰ নামত আৰোপ কৰা ঘটনাসমূহ পৰম্পৰাগত তাৰিখতকৈ যথেষ্ট পাছৰ সময়ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 }}</ref> ''মৌঙ মাও''ৰ এই প্ৰাৰম্ভিক সম্প্ৰসাৰণে অৱশ্যে কোনো স্থায়ী আধিপত্য স্থাপন কৰিব পৰা নাছিল। ''ছি কে-ফা''ৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭০ৰ দশকৰ পৰা ১৩৯০ৰ দশকলৈ কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাৰ কেন্দ্ৰ মৌঙ কাওঙ বা মৌঙ ইয়াঙৰ ফালে স্থানান্তৰিত হোৱা যেন দেখা যায়।<ref>"After Si Ke-fa's death, power seems to have passed to Mong Yang for an interval as evidenced by the frequent successions and disorder that reigned at the Mong Mao court and Mong Yang's attacks against Ava in the 1370s and 1390s."{{harvcol|Fernquest|2006|p=71}}</ref> এই সময়ত মৌঙ মাওৰ শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ''মৌঙ ইয়াং'' টাই সীমান্তৰ এটা প্ৰধান শক্তি হিচাপে উত্থান ঘটে আৰু ১৩৭০ আৰু ১৩৯০ৰ দশকত ''আভা ৰাজ্য''ৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়।<ref>"Mingyiswasawke’s attempt to play Kale and Mong Yang off of one another and reduce their power was a failure, for with the power of Mong Mao in eclipse, Mong Yang rose to the position of new primus-inter-pares in the Tai Frontier. The source of Tai attacks on Ava switched to Mong Yang from Mong Mao..The most prominent Tai leader in Ming relations, Si Lun-fa, dominates the public transcript of Ming-Tai relations (c. 1382-1398) despite the fact that another Tai chieftainship Mong Yang played a more prominent role in conflicts with Burmese Ava to the south during this period."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref> এই সীমান্তৱৰ্তী টাই ৰাজনীতিসমূহ সেই সময়ত এটা সুসংহত একক সাম্ৰাজ্যতকৈ পৰিৱৰ্তনশীল মুখিয়াল-ৰাজ্যসমূহৰ জাল আৰু সময়ে সময়ে গঠন হোৱা সংঘৰ সৈতে অধিক তুলনীয় আছিল।<ref>"The limited scale and duration of shifting political centers in the Tai Frontier indicates that there was a level of political integration not yet that of a fully developed state. A network of chieftainships that joined together occasionally for a common purpose in tenuous and changing confederations offers a better model. The centers within the Tai frontier zone that asserted themselves politically either through warfare or through building ties with the Ming and Burmese varied from period to period. Sometimes there were two major centers asserting themselves in different ways as there was from 1382 to 1400 when Mong Yang attacked Ava and Mong Mao built strong ties with the Ming."{{harvcol|Fernquest|2006|p=66}}</ref> [[মিং ৰাজবংশ|মিং]] সাম্ৰাজ্যই ইউনান দখল কৰাৰ পাছত ''মৌঙ মাও''ৰ ''ছি লুন-ফা''ই ১৩৮২ চনত মিং দৰবাৰৰ বশ্যতা স্বীকাৰ কৰে আৰু তাৰ পাছত মিং পৃষ্ঠপোষকতাত শাসন কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষলৈ ''মৌঙ মাও''ৰ শক্তি দুৰ্বল হোৱাত পূৰ্বতে ইয়াৰ অধীনত থকা কেইবাখনো ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য স্বাধীন হৈ পৰে। এই পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লৈ মিং দৰবাৰে তেৰখন পৃথক স্থানীয় প্ৰশাসনিক অঞ্চল স্থাপন কৰে; ইয়াৰ ভিতৰত ''মৌঙ ইয়াং''ও আছিল, যিটো চীনা উৎসত ''মৌঙ কাঙ'' বা ''মৌঙ ইয়াঙ''ৰ বাবে ব্যৱহৃত নাম।<ref>{{cite report |last=Wade |first=Geoff |title=Ming China and Southeast Asia in the 15th Century: A Reappraisal |series=Asia Research Institute Working Paper Series |number=28 |publisher=National University of Singapore |year=2004 |page=16 |quote=Meng-yang: A polity which the MSL records as a "prefecture" and later as a "pacification Superintendency" under Yun-nan. It is the polity known in Shan as Möng Yang or Möng Kawng and in Burmese as Mo-hnyin or Mogaung. }}</ref><ref>"Ava discovered that Si Ren-fa had fled west across the Irrawaddy and established a power base at the Tai settlement of Mogaung near Mong Yang. These two Tai settlements are often confused, but the linguistics and historical geography behind the names are actually straightforward. The Burmese usually distinguished between the neighboring Tai chieftainships of Mong Yang, which they called Mohnyin, and Mong Kaung, which they called Mogaung (SLC 233). The Ming rarely made the distinction. It almost always referred to both chieftainships as Meng-yang and only rarely mentioned Meng-guang (Tai: Mong Kaung)."{{harvcol|Fernquest|2006|pp=39–43}}</ref>{{sfn|Fernquest|2006|pp=49–50}}{{sfn|Sun|2000|pp=225–226}} অৱশ্যে ''মৌঙ মাও'' এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাই শক্তি হিচাপে টিকি থাকে আৰু ১৪২০ আৰু ১৪৩০ৰ দশকত পুনৰ সম্প্ৰসাৰণৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। ১৪৩৮–১৪৫৪ চনৰ মিং সাম্ৰাজ্যৰ ''লুচুৱান–পিংমিয়ান'' অভিযান সমূহৰ পাছতহে মৌঙ মাওৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ নিৰ্ণায়কভাৱে ভাঙি পৰে; ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ শাসকগোষ্ঠী ছিন্নভিন্ন হয় আৰু টাই শক্তিৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ অধিক পশ্চিমে ''মৌঙ কাঙ''ৰ ফালে স্থানান্তৰিত হয়।{{sfn|Fernquest|2006|pp=44–45}} ===চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়=== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam", p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০১) “কামৰূপৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।<ref>"এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ"{{harvcol|Baruah|2007|pp=587}}</ref> যদিও এই “শত্ৰু”ৰ পৰিচয় স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদ সকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলিৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। গতিকে এই শত্ৰু সম্ভৱতঃ সেই সময়চোৱাত কামৰূপ-কমতা দখল কৰি থকা গৌড়ৰ মুচলমান সেনাই আছিল। একেইখন ফলিৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শাৰীত ৰত্ননাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু তেখেতৰ পুত্ৰ দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। পাছৰ অংশত উল্লেখ কৰা মতে ১৪২৮ খৃষ্টাব্দত (১৩৫০ শক) ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত হাবুঙাধিপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰয়ে ব্ৰাক্ষণক ৪০০ পুৰা(১৬০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। [[File:Chutia Kingdom Map (at its greatest extent).jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ দিনৰ বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য।]] এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই আনুমানিক ১৩০০‌ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত কমতা ৰাজ্য দখল কৰি পুণৰ পূৰ্বৰ কামৰূপ ৰাজ্য গঠন কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰিছিল। ====দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক==== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=27-29}}</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=19-20}}</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Misra|2016|p=23}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয় জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."{{harvcol|Neog|1980|pp=42–44}}</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=34}}</ref>কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=16}}</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=16}}</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{harvcol|Misra|2016|pp=24-25}}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{harvcol|Kakati|1953|p=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ===ঘাৰমৰা সত্ৰ স্থাপন=== ===চীনৰ লগত সম্পৰ্ক=== ===চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ=== * চুকাফাৰ দিনৰ সম্পৰ্ক বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>"Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref> চুতীয়া ৰজাৰ লগত সম্পৰ্ক ভাল থাকিলেও আহোম ৰজা সকলে চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই মাজে মাজে সীমান্ত অঞ্চলৰ চুতীয়া গাঁও আক্ৰমণ কৰি মানুহ ধৰি লয় আনিছিল। তেনে কিছুমান পৰিয়ালৰ উদাহৰণ বুৰঞ্জী সমূহত পোৱা যায়, যেনে: চোম চিৰিং, খাতোৱাল চেতিয়া, চেঙচাই, ঘৰ পাতৰ, ইত্যাদি। বহুতো চুতীয়া লোকক চুকাফাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতেও বাটত পাই ধৰি আনিছিল।<ref>"বাটতে আহোতে কতো দহ, কতো বাৰ, কতো দুই, কতো তিনি, কতো এক, এইক্ৰমে মানুহ লগ পাই তাকো হাতকৈ মোৰাই দি আহে। সেই মানুহ কতো চুটিয়া, কতো মৰাণ, কতো বৰাহী, এই মানুহ বিস্তৰ হ'ল।..যি চুটিয়া, কছাৰী, মৰাণ পাই লগত ল'লে, তাৰো কাৰ্য্য অনুৰূপে নাম থৈ গ'ল।"{{harvcol|Bhuyan|1960|p=3, 4}}</ref> * আহোম ৰজাৰ হত্যা ১৪ শতিকাৰ পাছৰ ভাগত চুতীয়া সকলে আহোম ৰজা চুতুফাক চাফ্ৰাই নৈ লৈ আমন্ত্ৰিত কৰে, কিন্তু কিবা বিবাদ হোৱাত তাৰ পৰা ধৰি লয় গৈ হত্যা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=9}}</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=37}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=7}}</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি <ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=32}}</ref><ref>{{harvcol|Gait|1906|p=81}}</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত চুতীয়াসকলে (''তিউৰা'' হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ হত্যা কৰিছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে যদিও কোনো চুতীয়া ৰজাৰ কথা‌ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) উল্লেখ কৰা নাই।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=48}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰ পৰা ১৩৮০ চললৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>"After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."{{harvcol|Barua|1930|p=49}}</ref>। পৰবৰ্তী ৰজা ত্যাও খামটিয়ে চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে যদিও একো বিশেষ পৰিনাম পোৱা নগ'ল। * চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আহোমৰ প্ৰৱেশ ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=9}}</ref> * দিখৌ-মুখৰ ৰণ ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> * দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=57}}</ref><ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=40}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন=== * নীতিপালৰ ৰাজত্ব ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=594}}</ref> * দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। * ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=17}}</ref> * নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/কেৰু(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), ৰূপৰ বিচনা(থা-কা-ঙেন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি(কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ তেমি(খোপ-খাম), সোণৰ তোম(লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু(মাউ-খাম), সোণৰ ভৰিৰ খাৰু(খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=18}}</ref> * শদিয়াৰ ৰণ ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত‌ দুৰ্গৰ লগতে নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। লুইতৰ মুখৰ দুৰ্গত হঠাতে কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref> * চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বুৰঞ্জী অনুসৰি সেহি সময় চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰায় বৰুৱা হাবিত পলাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref> চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ হত্যা কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]]‌ গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|pp=17-18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=19}}</ref> চুতীয়াৰ এই চন্দনগিৰিৰ অন্তিমখন ৰণৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলে বিষাদৰ সুৰেৰে বিহু গীতত আজিও গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.33]</ref>-{{quote|“দেহি এ...<br/> কনচেঙে লৈ গ’ল জোলোঙাত ভৰাই নীতিপাল ৰজাৰ মূৰ,<br/>ৰাণী সাধনীয়ে প্ৰাণত্যাগ কৰিলে এ বুকু হমহমাইছে মোৰ।<br/>}} বিহুগীতত চুতীয়াসকলৰ আহোমৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিফলন হোৱা দেখা যায়। যুদ্ধই সৰ্বসাধাৰণ প্ৰজাৰ মনলৈ কঢ়িয়াই আনিছিল ভীতি গ্ৰস্ততা, সংশয় আৰু অনিশ্চয়তা। এই কথা চুতীয়া সকলে আজিও বিহুগীতত এনেকৈ গাই<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref>: {{blockquote| ডিবুৰুৰ ৰণেখন শদিয়াত লাগিলে<br/>মিৰিয়নী কান্দিলে চাঙত,<br />সৰুৰে পৰা পীৰিতি কৰিলোঁ<br />নেৰিবা দুখৰে কালত।<br /> বাৰীৰে ঢাপতে গছে আমলখি<br />আনি দিম মহঙৰ লোণ,<br />শদিয়া ৰণলৈ চিন্তিব নালাগে<br />তোমাকনো বুলি যাওঁ সোণ।<br /> নৈৰ ৰঙা গড়া দলনি দোপনি<br />হৰিণা চিঞৰে বনত,<br /> তোমাৰ সন্তাপত থাকিব নোৱাৰো<br />মৰিমগৈ শদিয়া ৰণত।<br /> কোনে আনি দিব লোণে আমলখি<br />কোনে আনি দিব জৰা,<br />কোনে আনি দিব ধনৰে বাতৰি<br />শদিয়া ৰণৰে পৰা।<br />}} ===ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি=== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক হত্যা কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>{{harvcol|Goswami|1977|p=42}}</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়।<ref>"Chutiyas were subjugated, and their country was brought under control by the appointment of Ahom officials at Sadiya and on the Dihing, and by the settlement at those places of a number of Ahom families."{{harvcol|Gait|1906|p=94}}</ref> ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=62}}</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। সাতসৰী বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰথমতে ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক শদিয়াৰ ৰাজ আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক দিহিং ৰাজ দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=68}}</ref> ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> একেই বছৰে মুচলমানৰ বৰ উজিৰৰ নেতৃত্বত অহা আক্ৰমণকাৰী সকলক লখিমপুৰ-বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পৰা খেদি ধনুধৰিয়া গোহাঁই চেঙপেমক থাওমুং কটক পাতি লখিমপুৰৰ [[ফুলবাৰী]] অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ দিয়া‌ হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref> শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=61}}</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref>"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল।"{{harvcol|Bhuyan|1945|p=25}}</ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>"It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra".{{harvcol|Guha|1983|p=20}}</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=64}}</ref> ==ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক ব্যৱস্থা== {{Unreferenced}} চুতীয়া ৰজা ৰাজ্যখনৰ সাৰ্বভৌম শাসক আছিল; তেওঁৰ পাছত ৰাজকুমাৰ আৰু অন্যান্য ৰাজবংশীয় দাবীদাৰসকলৰ স্থান আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত ৰজাৰ ভাতৃ ধেলাই যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে, আনহাতে চুতীয়া বুৰঞ্জীত সুৰধ্বজপালক সিংহাসনৰ দাবীদাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ৰজাক ''পাত্ৰ-মন্ত্ৰী'' নামেৰে জনাজাত এটা মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছিল; এই পৰিষদৰ সদস্যসকলে পাত্ৰ আৰু বৰপাত্ৰ আদি উপাধি বহন কৰিছিল। কাশিতৰা, যাক আহোম বুৰঞ্জীত কাইতৰা বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু সেনানায়ক আছিল। যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত ৰজা আৰু কাশিতৰাৰ গতিবিধি পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰাটোৱে তেওঁৰ উচ্চ মৰ্যাদাৰ ইংগিত দিয়ে—ৰজাই দৈ-চন্দন বা চন্দনগিৰিৰ দুৰ্গ প্ৰতিৰক্ষা কৰিছিল আৰু তাৰ বিপৰীতে কাশিতৰাই দৈ-ঠাঙৰ‌ দুৰ্গত আশ্ৰয় লৈছিল, য'ত পাছত তেওঁ পৰাজিত আৰু নিহত হয়। তামৰ ফলিৰ পৰা গম পোৱা যায় যে বৰপাত্ৰ বা বৃহৎপাত্ৰই হাবুং আৰু তাৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পাৰ অঞ্চল শাসন কৰিছিল; তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যালয় সম্ভৱতঃ হাবুং–সোৱণশিৰি অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত পাটৰলুং নামেৰে টাই ভাষাত উল্লেখিত এজন‌ বৰপাত্ৰৰ কথাও পোৱা যায়, যি কাশিতৰা আৰু এলেঙী চেতিয়াৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া নৌবাহিনীৰ এজন সেনানায়ক আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো পাত্ৰ উপাধিটো প্ৰচলিত হৈ আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰ নামৰ এজনে শদিয়াত চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। যুদ্ধলৈ পঠিওৱা সেনাধ্যক্ষ বা সেনানায়ক সকলক ''সেনাপতি'' অথবা ''বৰসেনাপতি'' বুলি কোৱা হৈছিল। চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালৰ অধীনত নাৰায়ণ নামৰ এজনক বৰসেনাপতি আৰু ৰঘুবীৰ আৰু কাশিতৰাক সেনাপতি পতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। পাত্ৰ উপাধিৰ দৰে সেনাপতি উপাধিও ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছতো চলি আছিল। বুৰঞ্জীসমূহত প্ৰায় ১৫৭২ চনত শদিয়া অঞ্চলত এজন চুতীয়া "সেনাপতি"য়ে আন এটা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লোৱাৰ কথা পোৱা যায়। ১৮ শতিকাত ''বৰসেনাপতি'' মটক মুখিয়াল সকলৰ বংশানুক্ৰমিক শাসকীয় উপাধি হৈ পৰে। ব্ৰিটিছ পৰ্যবেক্ষকসকলে এই পৰিয়ালটোক ৰাজকীয় বুৰুক চুতীয়া গোটৰ অন্তৰ্গত আৰু শদিয়াৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰা বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। পাত্ৰ-মন্ত্ৰী আৰু মুখ্য সেনাপতি সকলৰ তলত কেইবাজনো আঞ্চলিক মুখিয়া আৰু বিষয়া আছিল, যিসকলক বুৰঞ্জীসমূহত সামূহিকভাৱে ''বৰা-বুৰুক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকে ''বৰুৱা'', ''বৰা'', ''চেতিয়া'', ''পাল'' আদি উপাধি বহন কৰিছিল। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি মাণিকচন্দ্ৰ বা মাণিচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা দিহিং–মাজুলী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিষয়া আছিল; তাত তেওঁলোকে আঞ্চলিক আৰু সামৰিক কৰ্তৃত্ব প্ৰয়োগ কৰা যেন দেখা যায়। এই দুই গৰাকী বিষয়ায়ে পাছলৈ ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখনত অংশ লয়। এলেঙী বা চুলুকি চেতিয়া আন এজন চুতীয়া বিষয়া আছিল, যিয়ে কাশিতৰা আৰু পাতৰলুঙৰ সৈতে ডিব্ৰুমুখৰ‌ যুদ্ধত নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত কৰিছিল।‌ ''বৰা''ও সামৰিক বা অধীনস্থ বিষয়াৰ উপাধি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। দেউৰী সমাজত "বৰা"ক মন্দিৰ আৰু তাৰ পৱিত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ৰক্ষাৰ দায়িত্বত থকা বিষয়া হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। আজিও বৰা সকল দেউৰী মন্দিৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক পৰিষদৰ অংশ। এই উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ তলত স্থানীয় বিষয়া আছিল, যিসকলে প্ৰশাসন, জনবল সংগঠন আৰু প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰিছিল। ইয়াৰ এটা উদাহৰণ হৈছে ''থাও-মান'', যাক অসমীয়া বিৱৰণ সমূহত গাঁওবুঢ়া বা থাওবান বৰুৱা বুলি অনুবাদ কৰা হৈছে। চুতীয়া ৰজাই তেওঁক লাৰুপাৰা (বৰ্তমানৰ চাবুৱা আঞ্চল) অঞ্চলৰ পৰা ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধলৈ পঠিয়াইছিল। এই প্ৰসংগত এই পদটো পাছৰ গাঁও-স্তৰৰ গাঁওবুঢ়া পদতকৈ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি; ইয়াত স্থানীয় নেতৃত্বৰ সৈতে সামৰিক জনবল সংগঠনৰ দায়িত্বও জড়িত আছিল। তামৰ ফলি আৰু বুৰঞ্জীসমূহত আন কিছুমান বিশেষায়িত বিষয়াৰ কথাও উল্লেখ আছে। ভূমিদান ফলি সমূহত ''বলাধ্যক্ষ''—অৰ্থাৎ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ তত্ত্বাৱধায়ক—আৰু ''ন্যায়পাল''—অৰ্থাৎ ন্যায় আৰু বিচাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়া—ৰাজকীয় দানৰ সাক্ষী হিচাপে উল্লেখিত হৈছে। তামৰ ফলি এখনত ''কটকী-তৈল্য-জাতক'' বুলি লোক এজনৰ উল্লেখ পোৱা যায়; মহেশ্বৰ নেওগে ''প্ৰাচ্য-শাসনাৱলী''ত এই শব্দটোৱে পদাধিকাৰী এজনক বুজোৱা হৈছিল বুলি ধৰি লৈছে। ৰাজকীয় দানপত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা সকলক লিপিকাৰ আৰু স্বৰ্ণকাৰ বুলি কোৱা হৈছিল। আহোম বুৰঞ্জী আৰু হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ ''আহোমৰ দিন''ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত চুতীয়া কটকী, ভঁৰালী, ভাণ্ডাৰী আৰু তামুলী পদাধিকাৰী সকলৰ কথা উল্লেখ কৰা‌ হৈছে। কটকীয়ে দূত, বাৰ্তাবাহক বা কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰিছিল; ভঁৰালী আৰু ভাণ্ডাৰী সকল ৰাজকীয় ভঁৰাল, অস্ত্ৰাগাৰ, মূল্যৱান সামগ্ৰী বা যোগানৰ সৈতে জড়িত আছিল। চুতীয়া ৰজায়ে কোচ জনগোষ্ঠীৰ শুকান মঙহৰ ভৰালী এজন ৰাখিছিল। খেঙুলী চেতিয়া চুতীয়া ৰজাৰ ভাণ্ডাৰী এজনৰ পৰা বঢ়া বংশ আছিল। গজৰাই তামুলীক চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে; সম্ভৱতঃ তেওঁ ৰাজগৃহ, উদ্যান, তামোলৰ যোগান বা আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল দেউৰী পুৰোহিত বৰ্গ, মন্দিৰৰ তত্ত্বাৱধায়ক আছিল মেধি, বাৰিক, বৰা, ভৰালী,‌ ইত্যাদি সকল। == অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্য == === কৃষি আৰু ৰাজহ === চুতীয়া ৰাজ্যত অনুসৰণ কৰা কৃষি ব্যৱস্থাৰ সঠিক স্বৰূপ জনা নাযায়। অৱশ্যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ তুলনামূলকভাৱে আগতীয়া বিকাশক এক অৰ্থনৈতিক উদ্বৃত্তৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=21–22}}</ref> কিছু গৱেষকৰ মতে পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যক [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ জনজাতীয় ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উন্নত বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref>"The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."{{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref><ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization."{{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> কৃষিয়েই জনসাধাৰণৰ প্ৰধান জীৱিকা আছিল। ধান আছিল প্ৰধান শস্য; ইয়াৰ লগতে মাহজাতীয় শস্য, তৈলবীজ, কুঁহিয়াৰ, মৰাপাট, মচলা, শাক-পাচলি, ফল-মূল আৰু তামোল-পাণৰো খেতি কৰা হৈছিল। ভৈয়াম অঞ্চলত গৰু আৰু ম'হ ব্যৱহাৰ কৰি হালবোৱা খেতি কৰা হৈছিল যদিও সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত ঝুম খেতিও সম্ভৱতঃ চলি আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=148–149}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ তামৰ ফলিসমূহে ৰাজ্যখনত ভূমি আৰু গ্ৰাম্য বসতি সংগঠনৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সত্যনাৰায়ণৰ ১৩৯২ চনৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনত লুডুমিমাৰি আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ চনৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসনত বাখনা আৰু ১৪০২ চনৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ এখন তাম্ৰশাসনত এখন সম্পূৰ্ণ গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> গুহাৰ মতে মধ্যযুগীয় অসমৰ তুলনামূলকভাৱে কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত বসতিপূৰ্ণ গাঁও আৰু খেতিযোগ্য ভূমি দান কৰাৰ এনে ব্যৱস্থা কৃষি-শ্ৰম নিশ্চিত কৰাৰ এটা উপায় আছিল; ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁওখনৰ বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত থকা কিছুমান ৰাজকীয় অধিকাৰো দানগ্ৰহীতাৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Guha|1991|pp=40–41}}</ref> ৰাজকীয় ৰাজহৰ উৎসসমূহৰ ভিতৰত ভূমিৰ ওপৰত কৰ, বাণিজ্য আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ পৰা হোৱা আয়, অধীনস্থ মুখিয়াল আৰু শাসকসকলৰ পৰা পোৱা কৰ-উপহাৰ আৰু যুদ্ধৰ জৰিয়তে লাভ কৰা সম্পত্তি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। প্ৰাকৃতিক সম্পদ আহৰণৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিজীৱীসকলেও ৰাজ্যলৈ উৎপাদনৰ এটা অংশ দিব লাগিছিল; নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা লোক আৰু নিমখ উৎপাদকসকলে নিজৰ উৎপাদনৰ এটা অংশ ৰাজকোষলৈ দিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146}}</ref> এইধৰণৰ ৰাজকীয় বাধ্যবাধকতা বিশেষ সেৱাৰ ৰূপতো থাকিব পাৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰত বাস কৰা এচাম [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰজা আছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ দিনত তেওঁলোকে ''হাতীঘাহী'' হিচাপে ৰাজকীয় হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিব লাগিছিল।{{sfn|Devi|1968|pp=202–203}} ৰাজকীয় ব্যৱস্থাত হাতীৰ গুৰুত্ব চুতীয়া ৰজাৰ উপাধিতো প্ৰতিফলিত হৈছিল। শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত এজন ৰজাক ''গজপতি'' অৰ্থাৎ "হাতীৰ অধিপতি" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে; নেওগে (১৯৭৭) এই উপাধিটো সম্ভৱতঃ ৰজাৰ নিজস্ব হাতীৰ জাক থকাৰ ইংগিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Neog|1977|p=819}} ৰাজকীয় যোগানৰ বাবে বিশেষ ভঁৰালৰ ব্যৱস্থাও আছিল। বুৰঞ্জীত চুতীয়া যুগত শুকান মঙহ সংৰক্ষণৰ বাবে এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত থকা এটা ভঁৰালৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=586}}</ref> চুতীয়া ৰজাসকলৰ হাতী আৰু ঘোঁৰা দুয়োবিধেই আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰজাৰ সম্পত্তিৰ মাজত হাতী আৰু ঘোঁৰাও লাভ কৰা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে।{{sfn|Baruah|2007|p=139}} [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষতো ঘোঁৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়; উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলকসমূহৰ এখনত জীন আৰু লাগাম লগোৱা ঘোঁৰাৰ ছবি আছে।<ref>{{cite book |last=Marshall |first=John |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Superintendent Government Printing, India |location=Calcutta |year=1909 |page=27}}</ref> === শিল্প, কাৰুশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ === বিশেষায়িত বৃত্তিৰ বিকাশে চুতীয়া ৰাজ্যত গ্ৰাম্য উদ্যোগৰ বিকাশৰো ইংগিত দিয়ে। বুৰঞ্জী আৰু অন্যান্য উৎসত ''তাতী'', ''কমাৰ'', ''সোণাৰী'',<ref>"The chronicles mention that there were people of Daivajna, Tanti, Sonari, Brahman, Sutar and Kamar castes in the Chutiya kingdom ... at the time of its annexation by the Ahoms."{{harvcol|Gogoi|2002|p=22}}</ref> ''কহাৰ'' বা কাঁহ-পিতলৰ কাৰিকৰ,<ref>"In the Bahgarhiya Buragohain’s Buranji, included in the Deodhai Asam Buranji, it is stated: Our king, after inspecting the city of the Chutia king, had whatever he found there loaded into boats and sent down the Dihing...Afterwards, a great many things were obtained: 30 elephants, 30 horses, 79 guns (hiloi), spears, ceremonial staffs and umbrellas, kekora-dola, aruwan, spittoons, cattle and buffaloes, and many other things. A large number of Brahmins, Kayasthas, Kalitas, Ganaks, Kahars, Sonaris, and people of other professions were also obtained.”{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''খনিকৰ'',<ref>"For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manned by the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ''কুমাৰ'', ''বাঢ়ৈ'' আদি বিভিন্ন বৃত্তিৰ লোকৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইসমূহক ৰাজ্যখনত কাৰুশিল্পৰ বিশেষীকৰণৰ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>"Further, as a result of the annexation of the Chutia kingdom, many families of Brahmanas, Kayasthas, Kalitas, Daivajnas etc. and a large number of artisans viz. bell-metal workers, goldsmiths, blacksmiths, oil-pressers, gardeners, washermen, and weavers were transferred to the Ahom capital" {{harvcol|Baruah|1986|p=230}}</ref> লোহা-শিল্পৰ পৰিসৰৰ এটা আভাস পোৱা যায় চুতীয়া ৰাজ্য দখলৰ পাছৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণসমূহৰ পৰা। সেই অনুসৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ কমাৰক স্থানান্তৰ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বসতি কৰাইছিল। এই কমাৰসকলে নাঙলৰ ফাল, কোৰ, কাঁচি আদি কৃষি-সঁজুলিৰ লগতে কুঠাৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ দা-কটাৰী, বেজী, বৰশী আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত অন্যান্য লোহাৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=151}}</ref> নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ আৰু মূল্যৱান ধাতুৰ কাৰুশিল্পো প্ৰচলিত আছিল। সোণাৰীসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> ১৪২৮ চনৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত সোণাৰীৰ উপস্থিতিৰ পোনপটীয়া প্ৰমাণ পোৱা যায়; তাত কৃষ্ণ সাধু নামৰ এজন দক্ষ ''স্বৰ্ণকাৰ''ক ৰজাৰ আদেশত ফলিখন খোদাই কৰা কাৰিকৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=588}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও ধাতুৰ পাত্ৰ নিৰ্মাণ, মৃৎশিল্প, চামৰাৰ কাম, শিল কটা আৰু খোদাই কৰা, আৰু কাঠ, বাঁহ আৰু বেতেৰে ঘৰুৱা সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=151–152}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীয়েও এনে উদ্যোগৰ কিছুমানৰ বস্তুগত প্ৰমাণ দিয়ে। খননত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ লগতে তামৰ সামগ্ৰীও উদ্ধাৰ হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=111, 115}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=13 August 2026 }}</ref> নিমখ আৰু নদীৰ বালিৰ পৰা আহৰণ কৰা সোণ ৰাজ্যখনৰ মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ভিতৰত আছিল। নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল আৰু [[শদিয়া]] আৰু বৰহাটকে ধৰি ৰাজ্যখনত কেইবাটাও নিমখৰ পুং বা উৎস আছিল; চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত এইসমূহ আহোমসকলৰ অধীনলৈ যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=145–146, 151}}</ref><ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰাজকীয় সম্পত্তি আৰু কূটনৈতিক উপহাৰতো সোণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। অন্তিম চুতীয়া ৰজাৰ সময়ত আহোম ৰজালৈ তিনিখন সোণৰ ''পীৰা'' পঠিওৱা হৈছিল; চুতীয়া ৰজাৰ সিংহাসন আৰু আন কেইবাবিধ ৰাজকীয় সামগ্ৰীও সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=161}}</ref> বৃহত্তৰ শদিয়া অঞ্চলটো নগা-পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশৰ কাষেৰে বিস্তৃত এটা পুৰণি নিমখ উৎপাদন অঞ্চলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Amin |first2=Nurul |title=A Study on the Salt Production of Ancient Assam |journal=Indian Journal of History of Science |volume=54 |issue=4 |year=2019 |doi=10.16943/ijhs/2019/v54i4/49775 }}</ref> তাঁতশাল আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘৰুৱা উদ্যোগ আছিল। কপাহৰ লগতে [[এৰী ৰেচম|এৰি]], [[মুগা (ৰেচম)| মুগা]] আৰু পাটৰ সূতাৰে কাপোৰ বোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=152–153}}</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ৰ মতে পাছলৈ আহোম ৰজাসকলে ৰাজধানীত ৰাজকীয় বস্ত্ৰ বোৱাবলৈ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সমাজৰ এহেজাৰ মুগা উৎপাদক আৰু তাতীক নিযুক্তি দিছিল।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, "Assam Buranji", p.30]</ref> === বাণিজ্য আৰু যোগাযোগ === ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একেবাৰে পূব প্ৰান্তত [[শদিয়া]]ৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে চুতীয়া ৰাজ্যক পূব হিমালয় আৰু অসমক উজনি বাৰ্মা তথা দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা পৃথক কৰা পাহাৰীয়া পথসমূহলৈ প্ৰৱেশৰ সুবিধা দিছিল। চুতীয়া ৰজাসকলে [[অসম]], [[তিব্বত]] আৰু [[চীন|দক্ষিণ চীন]]ৰ মাজত পূবমুখী বাণিজ্য আৰু মানুহৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ জৰিয়তে আংশিকভাৱে নিজৰ ক্ষমতা বজাই ৰাখিছিল।<ref>"In eastern Assam, toward the area of modern-day Arunachal Pradesh, was the famed kingdom of Sadiya, ruled by the Chutias, who held power by regulating the easterly trade and migration of people to and from Tibet, southern China, and Assam."{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref><ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}</ref> নদীসমূহ যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু সামৰিক চলাচলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ নাও নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইসমূহ আভ্যন্তৰীণ পৰিবহণৰ লগতে পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য|কামৰূপ-কমতা]]ৰ ফালে হোৱা বাণিজ্যতো সম্ভৱতঃ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=154}}</ref> ৰাজকীয় ভূমিদানসমূহতো নৌ-পৰিবহণৰ গুৰুত্ব দেখা যায়। সত্যনাৰায়ণৰ এখন তাম্ৰশাসনত কৃষিভূমি আৰু বসতিভূমিৰ লগতে নাও ৰখাৰ বাবে পৃথক ভূমিও দান কৰা হৈছিল; ইয়াৰ পৰা নাও ৰখাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট ঘাট বা নৌকেন্দ্ৰৰ ব্যৱস্থা থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=146}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সশস্ত্ৰ নৌবাহিনীও আছিল। ৰাজ্যখন জয় কৰাৰ পাছত আহোমসকলে লাভ কৰা যুদ্ধলব্ধ সামগ্ৰীৰ ভিতৰত ''হিলৈ-তোলা চৰা-নাও'', অৰ্থাৎ বৰতোপ বা হিলৈ স্থাপন কৰা সশস্ত্ৰ নাওৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে দেখুৱায় যে চুতীয়া শাসনৰ সময়ত এই পূবমুখী পথসমূহৰ কিছুমানৰ কৌশলগত গুৰুত্বও আছিল। [[তেজু]]ৰ ওচৰৰ টিণ্ডোলঙত অৱস্থিত চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত এটা মাটিৰ দুৰ্গ শদিয়া আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা [[লোহিত নদী]]ৰ কাষেৰে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা মুখ্য পথৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। ইয়াৰ অৱস্থান আৰু প্ৰতিৰক্ষামূলক গঠনৰ ভিত্তিত পথটোৰ ওপৰত নজৰদাৰী ৰখাৰ বাবে ইয়াক এটা চকী বা প্ৰহৰী-কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |degree=PhD |publisher=University of Calcutta |year=1984 |page=71 }}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহেও বহিঃঅঞ্চলৰ সৈতে যোগাযোগৰ ইংগিত দিয়ে। তাত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন মৃৎপাত্ৰক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ কিছুমান ধাৰণা প্ৰৱেশ কৰাৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |year=2010 |pages=26–27 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf }}</ref> শদিয়াৰ পৰা দক্ষিণ-পূব দিশে উজনি বাৰ্মা আৰু তাৰ মাজেৰে ইউনান লৈও এটা পথ আছিল। পাচুৱাউৰ মতে এই পথ শদিয়াৰ পৰা বিছা হৈ [[পাটকাই]] পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি হুকাৱং উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তাৰ পাছত মুংকং হৈ ইউনানৰ ফালে আগবাঢ়িছিল। এই পথ সপ্তমৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে, যদিও এই যোগাযোগ কোনো বৃহৎ বাণিজ্যিক পথত পৰিণত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pachuau |first=Joy L. K. |chapter='Circulations' along the Indo-Burma Borderlands: Networks of Trade, Religion, and Identity |title=Flows and Frictions in Trans-Himalayan Spaces: Histories of Networking and Border Crossing |editor-last1=Cederlöf |editor-first1=Gunnel |editor-last2=van Schendel |editor-first2=Willem |publisher=Amsterdam University Press |year=2022 |pages=119–120 |doi=10.1515/9789048555581-006 }}</ref> লাইচেন ছানেও ভামো, মুংকং আৰু হুকাৱং উপত্যকাৰ মাজেৰে চলা ইউনান-উজনি বাৰ্মা পথৰ পশ্চিমীয়া সম্প্ৰসাৰণ পাটকাই পাৰ হৈ বিছা আৰু শদিয়ালৈ আহিছিল বুলি পুনৰ্গঠন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Sun|2000|pp=188–189}}</ref> পূব হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে হোৱা বাণিজ্য সম্ভৱতঃ একেটা পথত দূৰদূৰণিলৈ যোৱা ব্যৱসায়ীৰ পৰিৱৰ্তে মধ্যস্থতাকাৰী জনগোষ্ঠীৰ জৰিয়তে চলিছিল। হিলালীৰ মতে তিব্বত, বাৰ্মা আৰু অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে কাম কৰা বহুতো স্থানীয় আৰু কম দূৰত্বৰ বাণিজ্যিক জালৰ জৰিয়তে এই আদান-প্ৰদান সংঘটিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Hilaly |first=Sarah |title=Re-Examining the South-Western Silk Road in the Context of Arunachal Pradesh |journal=Rajiv Gandhi University Research Journal |volume=16 |issue=1 |year=2017 |pages=79–80 }}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== ==চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=14, 61}}</ref> ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলন== হিলৈ-বৰতোপ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এক মূল্যৱান উন্নত অস্ত্ৰ আছিল। এই ৰাজ্যৰ হিলৈ-বৰতোপৰ প্ৰচলনৰ কথা বহুতো ঐতিহাসিক তথ্য পোৱা যায়। বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা মতে আহোম ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা আন সম্পদৰ লগতে হিলৈ<ref>{{harvcol|Bhuyan|2001|p=126}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1945|p=10}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=49}}</ref> আৰু হিলৈ তোলা চ'ৰানাও উদ্ধাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Phukan|1906|pp=17–18}}</ref><ref>{{harvcol|Bhuyan|1960|p=135}}</ref> মনিৰাম‌ দেৱানৰ লেখনীৰ মতে "মিঠা হুলং" বৰটোপ টো চুতীয়া সকলৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref>Sharma, Benudhar.''Maniram Dewan, p.289.''</ref> তেওঁ লিখিছে, ''"ওপৰত যিকেইটা তোপৰ নাম দিয়া হৈছে তাৰ ভিতৰত মিঠাহোলোং বোলাবিধ পোন-প্ৰথমতে দিহিঙ্গীয়া ৰজাই চুতীয়া ৰজাৰ পৰা পায়।"'' বিবৰণৰ মতে চুতীয়াৰ পৰা অনা হিলৈ-বৰতোপসমূহৰ ভিতৰত ''"মিঠাহুলং"'' বৰতোপটোৱেই সৰ্বোৎকৃষ্ট আছিল। তোপটোৰ ওপৰখন পিতলৰ পানী চেৰোৱা আছিল আৰু তাত মিনা কৰাই সোণ-বাখৰ খঁচি দিয়া হৈছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=641}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই ৩০০০ চুতীয়া কমাৰক গোলাঘাট-যোৰহাট জিলাত সংস্থাপিত কৰি বৰটোপ-হিলৈ, ইত্যাদি বনাবলৈ আদেশ দিছিল। মনিৰাম দেৱানে উল্লেখ কৰিছে,‌ {{blockquote|"তেওঁ বিলাকৰ(চুতীয়াৰ) পৰা ভালেমান দোলা, কালী,...,হিলৈ আৰু কলাই খাৰৰ(gunpowder) বাদেও অসংখ্য কমাৰ কাম কৰা মানুহ বন্দী কৰি আনে। ৰজাই তেওঁবিলাকৰ কিছুমানক বচাৰ পিনে আৰু কিছুমানক উজনিৰ পিনে বহুৱালে আৰু কমাৰ শাল পতাই লো-দা-কটাৰী, হিলৈ, বৰতোপ আদি গঢ়িবলৈ আহিলাপাতি যতাই দিলে। তেওঁ বিলাকৰ ভিতৰত কামৰ ভাল-বেয়া চাবলৈ হাজৰিকা, শইকীয়াও পাতি দিলে।‌ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনৰ পৰাহে অসম ৰাজ্যত(আহোম ৰাজ্যত) কমাৰৰ খেল আৰু ব্যৱসায় চলন্তি হয়। দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ দিনত অসমত ৩০০০ কমাৰ আছিল।"}} [[File:Ahom cannons.jpg|thumb|আহোম যুগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা মিঠাহুলং বৰটোপ]] ইতিহাসবিদ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাই নিজৰ গ্ৰন্থ "আহোমৰ দিন"ত উল্লেখ কৰা মতে চুহুংমুঙৰ দিনত চুতীয়াৰ পৰা বৰতোপ-হিলৈ অধিকাৰ কৰাৰ পাছৰপৰাহে আহোম ৰজাসকলে অসমত আগ্নেয় অস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=451}}</ref> চুতীয়াৰ পৰাজয়ৰ পাছত গৌড় ৰাজ্যৰ সেনাই ১৫২৭ আৰু ১৫৩২ত দুবাৰকৈ অসম আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত গৌড় সেনাই হিলৈ-বৰটোপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যদিও আহোম সেনাই কেৱল ধেনু কাঁড় হে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অৱশ্যে এই যুদ্ধতো আহোম সেনাই বহুতো হিলৈ-বৰটোপ উদ্ধাৰ কৰিছিল‌।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=61-68}}</ref> ১৫৩৬ চনত নগা বিৰুদ্ধে হোৱা ৰণত প্ৰথম বাৰৰ বাবে আহোম সৈন্যৰ হাতত বৰটোপ থকা কথা উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref> তদুপৰি আহোম সেনাই ১৬১৭ চনত মোগলৰ বিৰুদ্ধে হে প্ৰথম বাৰৰ বাবে হিলৈ-বৰটোপ ব্যবহাৰ কৰিব লৈছিল বুলি জনা যায়<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=75}}</ref>। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে খোৰা ৰজাৰ দিনত(১৫৫২-১৬০৩) প্ৰথম বাৰৰ বাবে চুতীয়া লোকক নিযুক্তি দি হিলৈদাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী, p.55</ref><ref>The Chutiyas being expert warrior knew the use of matchlocks. After their subjugation, the Chutiyas were, therefore engaged in manufacturing matchlocks and they became prominent in the ''Hiloidhari-Khel'' (guild for manufacturing matchlocks)"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> হেমকোষ অভিধানত চুতীয়া সকলৰ হিলৈক "চুতীয়া হিলৈ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃটিছৰ ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত "হিলেদাৰী"ৰ বাহিৰেও "চুতীয়া-হিলৈদাৰী" বুলি এটা পৃথক খেল/শ্ৰেণীৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সকলে হয়টো ৰণত "চুতীয়া হিলৈ" ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YvV-VI_2YRkC&pg=PR67&dq=sutiyahilaidari&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiiqITCufiRAxXdwTgGHeU5KJcQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q&f=false Census of India 1891, p. 17]</ref> ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিপামৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহং নদীৰ (চিয়াং) পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহং পাৰ হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁও এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|pp=331-333}}</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |location=Calcutta |url=http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC |ref=harv }} * {{Citation |last=Sun |first=Laichen |url=https://www.researchgate.net/publication/34674094 |year=2000 |title=Ming-Southeast Asian overland interactions, 1368-1644 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{Cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |degree=PhD |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv }} * {{Citation |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |pages=3–34 |year=1983 |doi=10.2307/3516963 |issue=12 |jstor=3516963 |url=http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259 |access-date=4 May 2020 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259 |url-status=live |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kāmarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |location=Shillong |publisher=K. L. Barua Bahadur |year=1933 |ref=harv }} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |publisher=Dutta Baruah & Co. |location=Gauhati |year=1966 |ref=harv }} * {{cite book |last=Robinson |first=William |title=A Descriptive Account of Asam: With a Sketch of the Local Geography, and a Concise History of the Tea-plant of Asam |publisher=Ostell and Lepage |location=Calcutta |year=1841 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam: Rivers of Assam |publisher=R. Sarmah |year=1927 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Sircar |editor-first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |publisher=Department of Ancient Indian History and Culture, University of Calcutta |location=Calcutta |year=1973 |ref={{harvid|Sircar|1973}} }} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |translator-last=Barua |translator-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |others=With parallel English translation |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930 |language=aho, en |ref={{harvid|Barua|1930}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1945}} }} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}} * {{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji: A Collection of Seven Old Assamese Buranjis or Chronicles |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |edition=1st |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|1960}} }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Asam Buranji: With Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=2001 |orig-year=1932 |language=as |ref={{harvid|Bhuyan|2001}} }} * {{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Kakati |editor-first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1953 |ref={{harvid|Kakati|1953}} }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |orig-year=1922 |language=as |ref={{harvid|Goswami|1977}} }} * {{cite book |last=Phukan |first=Kasi Nath Tamuli |title=Assam Buranji |publisher=Majumdar Press |location=Calcutta |year=1906 |language=as |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Devi |first1=Lakshmi |title=Ahom-tribal Relations: A Political Study |year=1968 |url=https://books.google.com/books?id=BVdXAAAAMAAJ |publisher=Assam Book Depot, [Calcutta], Gauhati |OCLC=578753 |ref=harv }} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |ref=harv }} * {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |access-date=11 June 2019 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live |ref=harv }} * {{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |volume=1 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |location=Rangoon |year=1900 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Laichen |first=Sun |title=Military Technology Transfers from Ming China and the Emergence of Northern Mainland Southeast Asia (c. 1390–1527) |year=2003 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=34 |issue=3 |pages=495–517 |jstor=20072535 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0022463403000456 |s2cid=162422482 |url=http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |access-date=31 July 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806130309/http://ruhm.es/index.php/RUHM/article/view/808 |url-status=live |ref=harv }} * {{cite journal |last=Daniels |first=Christian |title=The Mongol-Yuan in Yunnan and Proto-Tai/Tai Polities during the Thirteenth–Fourteenth Centuries |journal=Journal of the Siam Society |volume=106 |year=2018 |pages=201–243 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Sai Aung Tun |first=Sai |title=The Tai Ethnic Migration and Settlement in Myanmar |journal=Myanmar Historical Research Journal |issue=7 |year=2001 |pages=7–26 |ref=harv }} * {{cite conference |last=Wade |first=Geoff |title=The Baiyi Zhuan and the History of the Tai Polities |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |year=1991 |isbn=8170740762 |ref=harv }} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |edition=2nd |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |isbn=9788120800076 |ref=harv }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] fn36p53pvll8zab02jsyhe72aobwlam 1 26834 635740 614636 2026-09-15T18:38:03Z Ananya Taye 28065 635740 wikitext text/x-wiki সুন্দৰ বিষয়| প্ৰবন্ধৰ নাম চুতীয়া সাম্ৰাজ্য দিলে ভাল হ’ব নেকি? '''[[User:Bishnu_Saikia|<span style='font-family: "Trebuchet MS"; color:#4B0082'><big>বি</big><small>ষ্ণু শ‍ইকীয়া</small></span>]]''' ^{<small>[[User talk:Bishnu_Saikia|<span style = 'color:#4B0082'>বাৰ্তা</span>]]</small>} 12:19, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) :Kingdomৰ বাবে "ৰাজ্য" শব্দটো থোৱাই ভাল। Empire হ'লেহে "সাম্ৰাজ্য" শব্দটো মোৰ বোধেৰে শুৱাব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|talk]]) 16:53, 11 আগষ্ট 2012 (UTC) ::{{ping|Bishnu_Saikia|Gitartha.bordoloi}} This is an extremely important article, for Assamese Wikipedia, at least. But most of what is written here is not historical. Please check [[en:Chutia kingdom]] and the talk pages there. [[User:Chaipau|চাইপাও]] 20:53, 31 October 2021 (ইউ.টি.চি.) ==তথ্য== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটো যথেষ্ট বৰ্ধন কৰা দেখা গৈছে। কিন্তু "বৰটোপ"ৰ দৰে অনুচ্ছেদ আৰু "দুৰ্লভনাৰায়ণ" প্ৰসংগৰে প্ৰবন্ধটো অনাৱশ্যকভাৱে দীঘল কৰা হৈছে। লগতে "এই সকলো তথ্যৰ ভিত্তিত গম পোৱা যায় যে" জাতীয় কথাবোৰো উপযুক্ত উৎস সমৰ্থিত হোৱা নাই। কেইবা ঠাইত মাটিদানৰ ফলিৰ দৰে প্ৰাথমিক উৎসক তথ্যউৎস হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 05:13, 1 June 2026 (ইউ.টি.চি.) ==সতৰ্কবাণী== {{Ping|Ananya Taye}}, আপুনি শেহতীয়াকৈ এই প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাৰ আলোচনাসমূহ আতৰাই দিয়া দেখা গৈছে। অভিষ্যতে এই পৃষ্ঠাৰ লগতে অন্য কোনো পৃষ্ঠাত আলোচনা আৰু সন্মতি অৱিহনে এনেধৰণৰ সম্পাদনা নকৰিবলৈ সচেতন কৰি দিয়া হ'ল। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:47, 26 June 2026 (ইউ.টি.চি.) == পৃষ্ঠা সুৰক্ষা পুনৰীক্ষণৰ অনুৰোধ == {{ping|Gitartha.bordoloi}} {{ping|Nayan j Nath}} ১৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৬-ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাখন প্ৰায় তিনিমাহৰ বাবে administrator-only protection কৰা হৈছে। কিন্তু সুৰক্ষাৰ আগতে এই পৃষ্ঠাত কোনো চলিত edit war বা দুজন সম্পাদকৰ মাজত content dispute হোৱা নাছিল; মই মূলতঃ নতুন তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰি আছিলোঁ। সেয়ে অনুগ্ৰহ কৰি এই protection-ৰ সুনিৰ্দিষ্ট policy basis, administrator-only স্তৰৰ protection কিয় প্ৰয়োজন হৈছিল, আৰু তিনিমাহৰ সময়সীমা কিয় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল সেয়া স্পষ্ট কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। যদি মোৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট edit, source বা বাক্যৰ ওপৰত আপত্তি থাকে, সেইসমূহ ইয়াত claim-by-claim আলোচনা কৰিবলৈ মই সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুত। কিন্তু কোনো সক্ৰিয় edit war নথকা অৱস্থাত সমগ্ৰ পৃষ্ঠাখন administrator-only কৰি ৰখাৰ সলনি, অনুগ্ৰহ কৰি protection আঁতৰোৱা বা প্ৰয়োজন হ'লে কম স্তৰৰ অস্থায়ী protection ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰক। এই action-টো এজন uninvolved administrator বা community member-এও review কৰিলে ভাল হ'ব, যাতে protection-ৰ proportionality আৰু neutrality সম্পৰ্কে স্বচ্ছ consensus গঢ়ি উঠে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:38, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 5jrl462vt1uer15xzljyx7zgkfrglce 0 29898 635714 618307 2026-09-15T15:48:36Z হানিফ আলী 19725 /* সমষ্টিসমূহৰ তালিকা (১৯৭৬ চনৰ পৰা) */ 635714 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = অসম বিধানসভা | native_name = | legislature = ত্ৰয়োদশ অসম বিধানসভা | house_type = একসদনবাদ | term_limits = ৫ বছৰ | members = ১২৬ | voting_system1 = ফাৰ্ষ্ট পাষ্ট দা পোষ্ট<ref name="fpp">{{cite web | last=Khaitan | first=Tarunabh | title=Ranked-choice voting system could deepen democracy, prevent polarisation | newspaper=[[The Indian Express]] | date=8 May 2019 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/general-elections-lok-sabha-polls-first-past-the-post-fpp-system-bjp-5715812/ | access-date=24 August 2025 |quote=Elections to the Lok Sabha and Vidhan Sabhas take place under the first-past-the-post (FPP) system. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129155431/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/general-elections-lok-sabha-polls-first-past-the-post-fpp-system-bjp-5715812/ |archive-date=29 November 2022 |url-access=limited}}</ref> | last_election1 = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | session_room = Assam Legislative Assembly complex with New Assembly Hall.jpg | session_alt = দিছপুৰত থকা বিধানসভাৰ ভৱন | meeting_place = অসম বিধানসভা ভৱন, [[দিছপুৰ]], [[গুৱাহাটী]], অসম | website = https://assambidhansabha.org }} '''[[অসম বিধানসভা]]'''ৰ আৰম্ভণি হোৱাৰ সময়ত ১৯৩৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিল তাৰিখে মুঠ ১০৮টা সমষ্টি আছিল। ১৯৫৭ চনত সমষ্টিৰ সংখ্যা ১০৫ খনলৈ হ্ৰাস কৰা হৈছিল। বিধানসভা সমষ্টিৰ সংখ্যা ১৯৬২ চনত ১১৪খন আৰু ১৯৭২ চনত ১২৬ খনলৈ বৃদ্ধি কৰা হ'ল। ১৯৭৬ চনৰ পৰা ইয়াৰে ৮টা সমষ্টি অনুসূচীত জাতি প্ৰাৰ্থীৰ আৰু ১৬টা সমষ্টি অনুসূচীত জনজাতি প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত। ==বৰ্তমান অসম বিধানসভা সমষ্টিসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable sortable" |+অসম বিধানসভাৰ বৰ্তমানৰ সমষ্টিসমূহ ! scope="col" | নং{{tooltip|#|constituency number}} ! scope="col" | নাম ! scope="col" | সংৰক্ষণ<br/>([[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি|অনুসূচীত জাতি]]/[[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি|অনুসূচীত জনজাতি]]/নাই) ! scope="col" | [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! scope="col" | লোকসভা সমষ্টি ! scope="col" | ভোটাৰ<br/>(২০২৫) |- ! scope="row" | ১ | [[গোসাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|গোসাইগাঁও]] | নাই | rowspan="5" |[[কোকৰাঝাৰ জিলা|কোকৰাঝাৰ]] | rowspan="5" |[[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ২ | [[দোতমা বিধানসভা সমষ্টি|দতমা]] | rowspan=2 style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৩ | [[কোকৰাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪ | [[বাওখুংৰি বিধানসভা সমষ্টি|বাওখুংৰি]] | rowspan=2 | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৫ | [[পৰ্বতঝোৰা বিধানসভা সমষ্টি|পৰ্বতঝৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬ | [[গোলোকগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি|গোলকগঞ্জ]] | rowspan="7" | নাই | rowspan="5" |[[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]] | rowspan="7" |[[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭ | [[গৌৰীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গৌৰীপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮ | [[ধুবুৰী বিধান সভা সমষ্টি|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯ | [[বিৰসিং জৰুৱা বিধানসভা সমষ্টি|বিৰসিং জৰুৱা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০ | [[বিলাসীপাৰা বিধানসভা সমষ্টি|বিলাসীপাৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১ | [[মানকাচৰ বিধান সভা সমষ্টি|মানকাচৰ]] | [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২ | [[জলেশ্বৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|জলেশ্বৰ]] | rowspan="4" |[[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৩ | [[গোৱালপাৰা পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি|গোৱালপাৰা পশ্চিম]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৪ | [[গোৱালপাৰা পূব বিধানসভা সমষ্টি|গোৱালপাৰা পূৱ]] | নাই | [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৫ | [[দুধনৈ বিধানসভা সমষ্টি|দুধনৈ]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৬ | [[অভয়াপুৰী বিধান সভা সমষ্টি|অভয়াপুৰী]] | rowspan="3" |নাই | rowspan="3" |[[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও]] | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৭ | [[সৃজনগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি|সৃজনগ্ৰাম]] | [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৮ | [[বঙাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টি|বঙাইগাঁও]] | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৯ | [[চিদলী-চিৰাং বিধানসভা সমষ্টি|চিদলী-চিৰাং]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | rowspan="2" |[[চিৰাং জিলা|চিৰাং]] | rowspan="2" |[[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ২০ | [[বিজনী বিধানসভা সমষ্টি|বিজনী]] | rowspan="4" |নাই | align=right | |- ! scope="row" | ২১ | [[ভৱনীপুৰ–সৰভোগ বিধানসভা সমষ্টি|ভৱানীপুৰ–সৰভোগ]] | rowspan="1" |[[বজালী জিলা|বজালী]] | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ২২ | [[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি|মান্দিয়া]] | rowspan="4" |[[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] | rowspan="2" |[[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৩ | [[চেঙা বিধানসভা সমষ্টি|চেঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৪ | [[বৰপেটা বিধানসভা সমষ্টি|বৰপেটা]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | rowspan="3" |[[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৫ | [[পাকাবেতবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|পকাবেতবাৰী]] | rowspan="3" |নাই | align=right | |- ! scope="row" | ২৬ | [[বজালী বিধানসভা সমষ্টি|বজালী]] | rowspan="1" |[[বজালী জিলা|বজালী]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৭ | [[ছমৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|ছমৰীয়া]] | rowspan="6" |[[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] | rowspan="3" |[[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৮ | [[বকো-ছয়গাঁও বিধানসভা সমষ্টি|বকো–ছয়গাঁও]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ২৯ | [[পলাশবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|পলাশবাৰী]] | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৩০ | [[হাজো-শুৱালকুছি বিধানসভা সমষ্টি|হাজো–শুৱালকুচি]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩১ | [[ৰঙিয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰঙিয়া]] | rowspan="3" |নাই | rowspan="2" |[[দৰং–ওদালগুৰি (লোকসভা সমষ্টি)|দৰং–ওদালগুৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩২ | [[কমলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|কমলপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৩ | [[দিছপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|দিছপুৰ]] | rowspan="5" | [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] | rowspan="5" | [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৪ | [[ডিমৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|ডিমৰীয়া]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৩৫ | [[নিউ গুৱাহাটী বিধানসভা সমষ্টি|নিউ গুৱাহাটী]] | rowspan="7" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৩৬ | [[গুৱাহাটী চেণ্ট্ৰেল বিধানসভা সমষ্টি|গুৱাহাটী চেণ্ট্ৰেল]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৭ | [[জালুকবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|জালুকবাৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৮ | [[বৰক্ষেত্ৰী বিধানসভা সমষ্টি|বৰক্ষেত্ৰী]] | rowspan="3" | [[নলবাৰী জিলা|নলবাৰী]] | rowspan="3" | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৯ | [[নলবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|নলবাৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪০ | [[টিহু বিধানসভা সমষ্টি|টিহু]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪১ | [[মানাহ বিধানসভা সমষ্টি|মানস]] | rowspan="2" | [[বাক্সা জিলা|বাক্সা]] | rowspan="2" | [[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪২ | [[বাক্সা বিধানসভা সমষ্টি|বাক্সা]] | rowspan="2" style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৪৩ | [[তামুলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|তামুলপুৰ]] | rowspan="2" | [[তামুলপুৰ জিলা|তামুলপুৰ]] | rowspan="9" | [[দৰং–ওদালগুৰি (লোকসভা সমষ্টি)|দৰং–ওদালগুৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪৪ | [[গোৰেশ্বৰ বিধানসভা সমষ্টি|গোৰেশ্বৰ]] | rowspan="2" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৪৫ | [[ভেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|ভেৰগাঁও]] | rowspan="4" | [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪৬ | [[ওদালগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|ওদালগুৰি]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৪৭ | [[মাজবাট বিধানসভা সমষ্টি|মাজবাট]] | rowspan="5" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৪৮ | [[টংলা বিধানসভা সমষ্টি|টংলা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪৯ | [[ছিপাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি|ছিপঝাৰ]] | rowspan="3" | [[দৰং জিলা|দৰং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫০ | [[মঙলদৈ বিধানসভা সমষ্টি|মংগলদৈ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫১ | [[দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|দলগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫২ | [[জাগীৰোড বিধানসভা সমষ্টি|জাগীৰোড]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | rowspan="3" | [[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] | rowspan="5" | [[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৩ | [[লাহৰিঘাট বিধানসভা সমষ্টি|লাহৰিঘাট]] | rowspan="8" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৫৪ | [[মৰিগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|মৰিগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৫ | [[ধিং বিধানসভা সমষ্টি|ধিং]] | rowspan="7" | [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৬ | [[ৰূপহীহাট বিধানসভা সমষ্টি|ৰূপহীহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৭ | [[কলিয়াবৰ বিধানসভা সমষ্টি|কলিয়াবৰ]] | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৮ | [[চামগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|চামগুৰি]] | [[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৯ | [[বঢ়মপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|বঢ়মপুৰ]] | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬০ | [[নগাঁও–বটদ্ৰৱা বিধানসভা সমষ্টি|নগাঁও–বটদ্ৰৱা]] | rowspan="2" | [[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬১ | [[ৰহা বিধানসভা সমষ্টি|ৰহা]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৬২ | [[বিন্নাকান্দি বিধানসভা সমষ্টি|বিন্নাকান্দি]] | rowspan="9" | নাই | rowspan="3" | [[হোজাই জিলা|হোজাই]] | rowspan="3" | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৩ | [[হোজাই বিধানসভা সমষ্টি|হোজাই]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৪ | [[লামডিং বিধানসভা সমষ্টি|লামডিং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৫ | [[ঢেকীয়াজুলি বিধানসভা সমষ্টি|ঢেকীয়াজুলি]] | rowspan="5" | [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] | rowspan="9" | [[শোণিতপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|শোণিতপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৬ | [[বৰছলা বিধানসভা সমষ্টি|বৰছলা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৭ | [[তেজপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|তেজপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৮ | [[ৰঙাপাৰা বিধানসভা সমষ্টি|ৰঙাপাৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৯ | [[নদুৱাৰ বিধানসভা সমষ্টি|নদুৱাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭০ | [[বিশ্বনাথ বিধানসভা সমষ্টি|বিশ্বনাথ]] | rowspan="3" | [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭১ | [[বিহালী বিধানসভা সমষ্টি|বিহালী]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৭২ | [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ]] | rowspan="3" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৭৩ | [[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া]] | rowspan="5" | [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭৪ | [[ৰঙানদী বিধানসভা সমষ্টি|ৰঙানদী]] | rowspan="9" | [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭৫ | [[নাওবৈচা বিধানসভা সমষ্টি|নাওবৈচা]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৭৬ | [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|লখিমপুৰ]] | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৭৭ | [[ঢকুৱাখনা বিধানসভা সমষ্টি|ঢকুৱাখানা]] | rowspan="2" style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৭৮ | [[ধেমাজি বিধানসভা সমষ্টি|ধেমাজি]] | rowspan="3" | [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭৯ | [[চিচিবৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|চিচিবৰগাঁও]] | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৮০ | [[জোনাই বিধানসভা সমষ্টি|জোনাই]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৮১ | [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি|শদিয়া]] | rowspan="17" | নাই | rowspan="6" | [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮২ | [[ডুমডুমা বিধানসভা সমষ্টি|ডুমডুমা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৩ | [[মাৰ্ঘেৰিটা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাৰ্ঘেৰিটা]] | rowspan="10" | [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৪ | [[ডিগবৈ বিধানসভা সমষ্টি|ডিগবৈ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৫ | [[মাকুম (বিধানসভা সমষ্টি)|মাকুম]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৬ | [[তিনিচুকীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|তিনিচুকীয়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৭ | [[চাবুৱা–লাহোৱাল (বিধানসভা সমষ্টি)|চাবুৱা–লাহোৱাল]] | rowspan="6" | [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৮ | [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৯ | [[খোৱাং (বিধানসভা সমষ্টি)|খোৱাং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯০ | [[দুলিয়াজান (বিধানসভা সমষ্টি)|দুলিয়াজান]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯১ | [[টিংখং (বিধানসভা সমষ্টি)|টিংখং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯২ | [[নাহৰকটীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|নাহৰকটীয়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৩ | [[সোণাৰি বিধানসভা সমষ্টি|সোণাৰি]] | rowspan="2" | [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]] | rowspan="10" | [[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৪ | [[মাহমৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাহমৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৫ | [[ডিমৌ বিধানসভা সমষ্টি|ডিমৌ]] | rowspan="3" | [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৬ | [[শিৱসাগৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|শিৱসাগৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৭ | [[নাজিৰা বিধানসভা সমষ্টি|নাজিৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৮ | [[মাজুলী (বিধানসভা সমষ্টি)|মাজুলী]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৯ | [[টীয়ক (বিধানসভা সমষ্টি)|টীয়ক]] | rowspan="9" | নাই | rowspan="4" | [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০০ | [[যোৰহাট (বিধানসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০১ | [[মৰিয়নী (বিধানসভা সমষ্টি)|মৰিয়নী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০২ | [[তিতাবৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|তিতাবৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৩ | [[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট]] | rowspan="5" | [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] | rowspan="5" | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৪ | [[দেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|দেৰগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৫ | [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৬ | [[খুমটাই বিধানসভা সমষ্টি|খুমটাই]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৭ | [[সৰুপথাৰ বিধানসভা সমষ্টি|সৰুপথাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৮ | [[বোকাজান বিধানসভা সমষ্টি|বোকাজান]] | rowspan="6" style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | rowspan="3" | [[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] | rowspan="6" | [[ডিফু (লোকসভা সমষ্টি)|ডিফু]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৯ | [[হাওৰাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|হাওৰাঘাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১০ | [[ডিফু বিধানসভা সমষ্টি|ডিফু]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১১ | [[ৰংখাং বিধানসভা সমষ্টি|ৰংখাং]] | rowspan="2" | [[পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলা|পশ্চিম কাৰ্বি আংলং]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১২ | [[আমৰি বিধানসভা সমষ্টি|আমৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৩ | [[হাফলং বিধানসভা সমষ্টি|হাফলং]] | [[ডিমা হাছাও জিলা|ডিমা হাছাও]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৪ | [[লক্ষীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|লখিপুৰ]] | rowspan="6" | নাই | rowspan="7" | [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] | rowspan="7" | [[শিলচৰ (লোকসভা সমষ্টি)|শিলচৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৫ | [[উধাৰবন্দ বিধানসভা সমষ্টি|উধৰবন্দ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৬ | [[কাটিগড়া বিধানসভা সমষ্টি|কাটিগড়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৭ | [[বৰখোলা বিধানসভা সমষ্টি|বৰখোলা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৮ | [[শিলচৰ বিধানসভা সমষ্টি|শিলচৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৯ | [[সোনাই বিধানসভা সমষ্টি|সোণাই]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২০ | [[ধলাই বিধানসভা সমষ্টি|ধলাই]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ১২১ | [[হাইলাকান্দি বিধানসভা সমষ্টি|হাইলাকান্দি]] | rowspan="5" | নাই | rowspan="2" | [[হাইলাকান্দি জিলা|হাইলাকান্দি]] | rowspan="6" | [[কৰিমগঞ্জ (লোকসভা সমষ্টি)|কৰিমগঞ্জ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২২ | [[আলগাপুৰ-কাটলিচেৰা বিধানসভা সমষ্টি|আলগাপুৰ-কাটলিচেৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৩ | [[কৰিমগঞ্জ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ উত্তৰ]] | rowspan="4" | [[শ্ৰীভূমি জিলা|শ্ৰীভূমি]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৪ | [[কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৫ | [[পাথাৰকান্দি (বিধানসভা সমষ্টি)|পাথাৰকান্দি]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৬ | [[ৰামকৃষ্ণ নগৰ বিধানসভা সমষ্টি|ৰাম কৃষ্ণ নগৰ]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- |} ==সমষ্টিসমূহৰ তালিকা (১৯৭৬ চনৰ পৰা)== তলত অসম বিধানসভাৰ সমষ্টি সমূহৰ তালিকাখন দিয়া হ'ল। এই তালিকাখন ১৯৭৬ চনত গ্ৰহণ কৰা তালিকাখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে: {|class="wikitable" width="700px" !width="50px" style="font-size:75%"| জিলা !width="150px"| নাম !width="100px" style="font-size:75%"| সংৰক্ষিত আসন ([[অনুসূচীত জাতি]]/[[অনুসূচীত জনজাতি]]) !width="100px"|জিলা !width="150px" style="font-size:75%"| ভোটাৰৰ সংখ্যা (২০১১)<ref>{{cite web|url=http://ceoassam.nic.in/GE/AE-20১১/Gen_Elector-%20Ser_Electora%20with%20PS-1st%20&%202nd%20Phase.pdf|title=General Election to Assam Legislative Assembly, 2011 - Male, Female wise breakup of General Elector, Service Elector & Polling Stations in each Assembly Constituency|publisher=Chief Electoral Officer, Assam website}}</ref> !width="150px" style="font-size:75%"| লোকসভা সমষ্টি |- |১ |[[ৰাতাবাৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰাতাবাৰী]] |অনুসূচীত জাতি |[[কৰিমগঞ্জ জিলা|কৰিমগঞ্জ]] |১৩৮,০২০ |[[কৰিমগঞ্জ (লোকসভা সমষ্টি)|কৰিমগঞ্জ]] |- |২ |[[পাথাৰকান্দি (বিধানসভা সমষ্টি)|পাথাৰকাণ্ডি]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১৪২,৯২৩ |কৰিমগঞ্জ |- |৩ |[[কৰিমগঞ্জ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ উত্তৰ]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১৫৭,৮৩২ |কৰিমগঞ্জ |- |৪ |[[কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১৪৪,১০৩ |কৰিমগঞ্জ |- |৫ |[[বদৰপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|বদৰপুৰ]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১২৯,৩৬৩ |কৰিমগঞ্জ |- |৬ |[[হাইলাকান্দি (বিধানসভা সমষ্টি)|হাইলাকান্দি]] |নাই |[[হাইলাকান্দি জিলা|হাইলাকান্দি]] |১৩১,৭৮৬ |কৰিমগঞ্জ |- |৭ |[[কটলীছেৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|কটলীছেৰা]] <!--Katlicherra--> |নাই |হাইলাকান্দি |১৪৬,২৬৮ |কৰিমগঞ্জ |- |৮ |[[আলগাপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|আলগাপুৰ ]] |নাই |হাইলাকান্দি |১৩১,৬২৪ |কৰিমগঞ্জ |- |৯ |[[শিলচৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|শিলচৰ]] |নাই |[[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] |১৯৫,৫২৭ |[[শিলচৰ (লোকসভা সমষ্টি)|শিলচৰ]] |- |১০ |[[সোণাই (বিধানসভা সমষ্টি)|সোণাই]] |নাই |কাছাৰ |১৩৭,৩৬৬ |শিলচৰ |- |১১ |[[ধলাই (বিধানসভা সমষ্টি)|ধলাই]] |অনুসূচীত জাতি |কাছাৰ |১৩৯,৬৬৬ |শিলচৰ |- |১২ |[[উধাৰবণ্ড (বিধানসভা সমষ্টি)|উধাৰব্ণ্ড]] |নাই |কাছাৰ |১২৭,২১৯ |শিলচৰ |- |১৩ |[[লখিপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|লখিপুৰ]] |নাই |কাছাৰ |১২৭,৩৫০ |শিলচৰ |- |১৪ |[[বাৰখোলা (বিধানসভা সমষ্টি)|বাৰখোলা ]] |নাই |কাছাৰ |১১৩,২৩২ |শিলচৰ |- |১৫ |[[কাতিগৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|কাতিগৰা ]] |নাই |কাছাৰ |১৩৭,৪২২ |শিলচৰ |- |১৬ |[[হাফলঙ (বিধানসভা সমষ্টি)|হাফলঙ]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[ডিমা হাচাও জিলা|ডিমা হাচাও]] |১৩০,৩৯০ |[[স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা (লোকসভা সমষ্টি)|স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা]] |- |১৭ |[[বোকাজান (বিধানসভা সমষ্টি)|বোকাজান]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] |১৩১,৭৫৪ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |১৮ |[[হাওৰাঘাট (বিধানসভা সমষ্টি)|হাওৰাঘাট]] |অনুসূচীত জনজাতি |কাৰ্বি আংলং |১০৮,২৪৬ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |১৯ |[[ডিফু (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিফু]] |অনুসূচীত জনজাতি |কাৰ্বি আংলং |১৬৫,৪২৪ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |২০ |[[বৈঠালাংছ' (বিধানসভা সমষ্টি)|বৈঠালাংছ']] |অনুসূচীত জনজাতি |কাৰ্বি আংলং |১৭৪,৪০৫ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |২১ |[[মানকাচৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|মানকাচৰ]] |নাই |[[দক্ষিণ শালমৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমৰা-মানকাচৰ]] |১৫৫,১৭৮ |[[ধুবুৰী লোকসভা সমষ্টি|ধুবুৰী]] |- |২২ |[[শালমৰা দক্ষিণ (বিধানসভা সমষ্টি)|শালমৰা দক্ষিণ]] |নাই |দক্ষিণ শালমৰা-মানকাচৰ |১৪১,৯১৫ |ধুবুৰী |- |২৩ |[[ধুবুৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] |নাই |ধুবুৰী |১৫৩,৩৮০ |ধুবুৰী |- |২৪ |[[গৌৰীপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|গৌৰীপুৰ]] |নাই |ধুবুৰী |১৫৬,৫৫৯ |ধুবুৰী |- |২৫ |[[গোলকগঞ্জ (বিধানসভা সমষ্টি)|গোলকগঞ্জ]] |নাই |ধুবুৰী |১৫৫,৮০১ |ধুবুৰী |- |২৬ |[[বিলাসীপাৰা পশ্চিম (বিধানসভা সমষ্টি)|বিলাসীপাৰা পশ্চিম]] |নাই |ধুবুৰী |১২৮,৩৩০ |ধুবুৰী |- |২৭ |[[বিলাসীপাৰা পূব (বিধানসভা সমষ্টি)|বিলাসীপাৰা পূব]] |নাই |ধুবুৰী |১৬৪,২৩৮ |ধুবুৰী |- |২৮ |[[গোসাইগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|গোসাইগাঁও]] |নাই |[[কোকৰাঝাৰ জিলা|কোকৰাঝাৰ]] |১৫৯,৯০৬ |[[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] |- |২৯ |[[কোকৰাঝাৰ পশ্চিম (বিধানসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ পশ্চিম]] |অনুসূচীত জনজাতি |কোকৰাঝাৰ |১৪৬,৯৬৮ |কোকৰাঝাৰ |- |৩০ |[[কোকৰাঝাৰ পূব (বিধানসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ পূব]] |অনুসূচীত জনজাতি |কোকৰাঝাৰ |১৪৭,৫০০ |কোকৰাঝাৰ |- |৩১ |[[ছিদলী (বিধানসভা সমষ্টি)|ছিদলী]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[চিৰাং জিলা|চিৰাং]] |১৬০,৯২৪ |কোকৰাঝাৰ |- |৩২ |[[বঙাইগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|বঙাইগাঁও]] |নাই |[[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও]] |১৪৪,৪৮৪ |[[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] |- |৩৩ |[[বিজনী (বিধানসভা সমষ্টি)|বিজনী]] |নাই |চিৰাং |১১১,৬৬৮ |কোকৰাঝাৰ |- |৩৪ |[[অভয়াপুৰী উত্তৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|অভয়াপুৰী উত্তৰ]] |নাই |বঙাইগাঁও |১২৫,৩০৪ |বৰপেটা |- |৩৫ |[[অভয়াপুৰী দক্ষিণ (বিধানসভা সমষ্টি)|অভয়াপুৰী দক্ষিণ]] |অনুসূচীত জাতি |বঙাইগাঁও |১৪৫,৯২৫ |বৰপেটা |- |৩৬ |[[দুধনৈ (বিধানসভা সমষ্টি)|দুধনৈ]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] |১৫১,৮৮৪ |[[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] |- |৩৭ |[[গোৱালপাৰা পূব (বিধানসভা সমষ্টি)|গোৱালপাৰা পূব]] |নাই |[[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] |১৬১,৭১৭ |ধুবুৰী |- |৩৮ |[[গোৱালপাৰা পশ্চিম (বিধানসভা সমষ্টি)|গোৱালপাৰা পশ্চিম]] |নাই |গোৱালপাৰা |১২৭,০০৫ |ধুবুৰী |- |৩৯ |[[জলেশ্বৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|জলেশ্বৰ]] |নাই |গোৱালপাৰা |১১৯,২৮৮ |ধুবুৰী |- |৪০ |[[সৰভোগ (বিধানসভা সমষ্টি)|সৰভোগ]] |নাই |[[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] |১৬০,১৮৬ |কোকৰাঝাৰ |- |৪১ |[[ভৱানীপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|ভৱানীপুৰ]] |নাই |বৰপেটা |১১৭,৩৯৬ |কোকৰাঝাৰ |- |৪২ |[[পাটছাৰকুছি (বিধানসভা সমষ্টি)|পাটছাৰকুছি]] |নাই |বৰপেটা |১২৪,৯৯৩ |বৰপেটা |- |৪৩ |[[বৰপেটা (বিধানসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] |নাই |বৰপেটা |১৫৪,৩৪৩ |বৰপেটা |- |৪৪ |[[জনীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|জনীয়া]] |নাই |বৰপেটা |১৩৬,৯৩৯ |বৰপেটা |- |৪৫ |[[বাঘবৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|বাঘবৰ]] |নাই |বৰপেটা |১০৮,০৭৬ |বৰপেটা |- |৪৬ |[[সৰুক্ষেত্ৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|সৰুক্ষেত্ৰী]] |নাই |বৰপেটা |১৪৯,৫৪৭ |বৰপেটা |- |৪৭ |[[চেঙা (বিধানসভা সমষ্টি)|চেঙা]] |নাই |বৰপেটা |১০৫,৪৮২ |বৰপেটা |- |৪৮ |[[বকো (বিধানসভা সমষ্টি)|বকো]] |অনুসূচীত জাতি |[[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] |১৭০,৩৩৪ |গুৱাহাটী |- |৪৯ |[[ছয়গাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|ছয়গাঁও]] |নাই |কামৰূপ |১৪০,১৩৭ |গুৱাহাটী |- |৫০ |[[পলাশবাৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|পলাশবাৰী]] |নাই |কামৰূপ |১৩০,৪৫৩ |গুৱাহাটী |- |৫১ |[[জালুকবাৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|জালুকবাৰী]] |নাই |[[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] |১৬৭,৫৯৭ |গুৱাহাটী |- |৫২ |[[দিছপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|দিছপুৰ]] |নাই |কামৰূপ মহানগৰ |৩১৮,২৮২ |গুৱাহাটী |- |৫৩ |[[গুৱাহাটী পূব (বিধানসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী পূব]] |নাই |কামৰূপ মহানগৰ |২২৬,৭৫১ |গুৱাহাটী |- |৫৪ |[[গুৱাহাটী পশ্চিম (বিধানসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী পশ্চিম]] |নাই |কামৰূপ মহানগৰ |২৩৯,১১৭ |গুৱাহাটী |- |৫৫ |[[হাজো (বিধানসভা সমষ্টি)|হাজো]] |নাই |কামৰূপ |১৩৮,১৪১ |গুৱাহাটী |- |৫৬ |[[কমলপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|কমলপুৰ]] |নাই |কামৰূপ |১৪৪,০৬৪ |[[মংগলদৈ (লোকসভা সমষ্টি)|মংগলদৈ]] |- |৫৭ |[[ৰঙিয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰঙিয়া]] |নাই |কামৰূপ |১৫৬,২৭০ |মংগলদৈ |- |৫৮ |[[তামোলপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|তামোলপুৰ]] |নাই |[[বাক্সা জিলা|বাক্সা]] |১৫৮,৫৩৪ |কোকৰাঝাৰ |- |৫৯ |[[নলবাৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|নলবাৰী]] |নাই |নলবাৰী |১৫৮,৫২৭ |মংগলদৈ |- |৬০ |[[বৰক্ষেত্ৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|বৰক্ষেত্ৰী]] |নাই |নলবাৰী |১৫৩,২৪৪ |গুৱাহাটী |- |৬১ |[[ধৰ্মপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|ধৰ্মপুৰ]] |নাই |নলবাৰী |১২৭,০০৫ |বৰপেটা |- |৬২ |[[বৰমা (বিধানসভা সমষ্টি)|বৰমা]] |অনুসূচীত জনজাতি |বাক্সা |১৩৩,৬৪৩ |কোকৰাঝাৰ |- |৬৩ |[[চাপাগুৰি (বিধানসভা সমষ্টি)|চাপাগুৰি]] |অনুসূচীত জনজাতি |বাক্সা |১২৯,৩০২ |কোকৰাঝাৰ |- |৬৪ |[[পানেৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|পানেৰী]] |নাই |[[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] |১২৫,২১০ |মংগলদৈ |- |৬৫ |[[কলাইগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|কলাইগাঁও]] |নাই |[[দৰং জিলা|দৰং]] |১৪২,৮৬৩ |মংগলদৈ |- |৬৬ |[[ছিপাঝাৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|ছিপাঝাৰ]] |নাই |দৰং |১৪৯,৬১০ |মংগলদৈ |- |৬৭ |[[মংগলদৈ (বিধানসভা সমষ্টি)|মংগলদৈ]] |অনুসূচীত জাতি |দৰং |১৮৬,৭৮৯ |মংগলদৈ |- |৬৮ |[[দলগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|দলগাঁও]] |নাই |দৰং |১৬৫,৮০৩ |মংগলদৈ |- |৬৯ |[[ওদালগুৰি (বিধানসভা সমষ্টি)|ওদালগুৰি]] |অনুসূচীত জনজাতি |ওদালগুৰি |১২৭,৯০৬ |মংগলদৈ |- |৭০ |[[মাজবাট (বিধানসভা সমষ্টি)|মাজবাট]] |নাই |ওদালগুৰি |১১৯,৬২৮ |মংগলদৈ |- |৭১ |[[ঢেকীয়াজুলি (বিধানসভা সমষ্টি)|ঢেকীয়াজুলি]] |নাই |[[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] |১৬৬,৬০০ |[[তেজপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|তেজপুৰ]] |- |৭২ |[[বৰচলা (বিধানসভা সমষ্টি)|বৰচলা]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৩২,১২১ |তেজপুৰ |- |৭৩ |[[তেজপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|তেজপুৰ]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৫১,৯১৩ |তেজপুৰ |- |৭৪ |[[ৰঙাপাৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰঙাপাৰা]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৩৩,৬৫৬ |তেজপুৰ |- |৭৫ |[[চতিয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|চতিয়া]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৫০,৩৫৪ |তেজপুৰ |- |৭৬ |[[বিশ্বনাথ (বিধানসভা সমষ্টি)|বিশ্বনাথ]] |নাই |[[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] |১৩১,০৫৮ |তেজপুৰ |- |৭৭ |[[বিহালী (বিধানসভা সমষ্টি)|বিহালী]] |নাই |বিশ্বনাথ |১০০,০৭২ |তেজপুৰ |- |৭৮ |[[গহপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|গহপুৰ]] |নাই |বিশ্বনাথ |১৬০,১৮৭ |তেজপুৰ |- |৭৯ |[[জাগীৰোড (বিধানসভা সমষ্টি)|জাগীৰোড]] |অনুসূচীত জাতি |[[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] |১৭৮,১৪৮ |[[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] |- |৮০ |[[মৰিগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|মৰিগাঁও]] |নাই |মৰিগাঁও |১৫০,৮৫৬ |নগাঁও |- |৮১ |[[লাহৰীঘাট (বিধানসভা সমষ্টি)|লাহৰীঘাট]] |নাই |মৰিগাঁও |১৩৭,৭৩০ |নগাঁও |- |৮২ |[[ৰহা (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰহা]] |অনুসূচীত জাতি |[[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] |১৭১,৭০৭ |নগাঁও |- |৮৩ |[[ধিং (বিধানসভা সমষ্টি)|ধিং]] |নাই |নগাঁও |১৫৭,৩২৭ |[[কলিয়াবৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কলিয়াবৰ]] |- |৮৪ |[[বটদ্ৰৱা (বিধানসভা সমষ্টি)|বটদ্ৰৱা]] |নাই |নগাঁও |১৩০,৮৮৩ |কলিয়াবৰ |- |৮৫ |[[ৰূপহীহাট (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰূপহীহাট]] |নাই |নগাঁও |১৪৩,০৭১ |কলিয়াবৰ |- |৮৬ |[[নগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] |নাই |নগাঁও |১৫৮,৫৫০ |নগাঁও |- |৮৭ |[[বঢ়মপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|বঢ়মপুৰ]] |নাই |নগাঁও |১৪৯,৫৬৪ |নগাঁও |- |৮৮ |[[চামগুৰি (বিধানসভা সমষ্টি)|চামগুৰি]] |নাই |নগাঁও |১২৮,৬৫৯ |কলিয়াবৰ |- |৮৯ |[[কলিয়াবৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|কলিয়াবৰ]] |নাই |নগাঁও |১১৩,৭৭১ |কলিয়াবৰ |- |৯০ |[[যমুনামুখ (বিধানসভা সমষ্টি)|যমুনামুখ]] |নাই |[[হোজাই জিলা|হোজাই]] |১৫৫,৯৭৭ |নগাঁও |- |৯১ |[[হোজাই (বিধানসভা সমষ্টি)|হোজাই]] |নাই |হোজাই |২০৪,০৭৪ |নগাঁও |- |৯২ |[[লামডিং (বিধানসভা সমষ্টি)|লামডিং]] |নাই |হোজাই |১৭২,৬৫০ |নগাঁও |- |৯৩ |[[বোকাখাট (বিধানসভা সমষ্টি)|বোকাখাট]] |নাই |[[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] |১১৮,৭৮৪ |কলিয়াবৰ |- |৯৪ |[[সৰুপথাৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|সৰুপথাৰ]] |নাই |গোলাঘাট |১৯৮,৪৭০ |কলিয়াবৰ |- |৯৫ |[[গোলাঘাট (বিধানসভা সমষ্টি)|গোলাঘাট]] |নাই |গোলাঘাট |১৬১,৮১৭ |কলিয়াবৰ |- |৯৬ |[[খুমটাই (বিধানসভা সমষ্টি)|খুমটাই]] |নাই |গোলাঘাট |১১২,৪৮৬ |কলিয়াবৰ |- |৯৭ |[[ডেৰগাঁও (বিধানসভা সমষ্টি)|ডেৰগাঁও]] |অনুসূচীত জাতি |[[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] |১৩৬,৫৭০ |কলিয়াবৰ |- |৯৮ |[[যোৰহাট (বিধানসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] |নাই |যোৰহাট |১৫৩,৫১৭ |[[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] |- |৯৯ |[[মাজুলী (বিধানসভা সমষ্টি)|মাজুলী]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] |১০৭,৮৩৭ |[[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] |- |১০০ |[[তিতাবৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|তিতাবৰ]] |নাই |যোৰহাট |১২৩,৫২৯ |যোৰহাট |- |১০১ |[[মৰিয়নি (বিধানসভা সমষ্টি)|মৰিয়নি]] |নাই |যোৰহাট |১০৪,২৮৩ |যোৰহাট |- |১০২ |[[টিয়ক (বিধানসভা সমষ্টি)|টিয়ক]] |নাই |যোৰহাট |১১৩,২০৩ |যোৰহাট |- |১০৩ |[[আমগুৰি (বিধানসভা সমষ্টি)|আমগুৰি]] |নাই |[[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] |১০৯,৭২৩ |যোৰহাট |- |১০৪ |[[নাজিৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|নাজিৰা]] |নাই |শিৱসাগৰ |১১২,৮১০ |যোৰহাট |- |১০৫ |[[মাহমৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাহমৰা]] |নাই |শিৱসাগৰ |১১৪,৯৯৫ |যোৰহাট |- |১০৬ |[[সোণাৰি (বিধানসভা সমষ্টি)|সোণাৰি]] |নাই |[[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]] |১৪৬,৭০০ |যোৰহাট |- |১০৭ |[[থাওঁৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|থাওঁৰা]] |নাই |শিৱসাগৰ |৯৪,৮৩৩ |যোৰহাট |- |১০৮ |[[শিৱসাগৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|শিৱসাগৰ]] |নাই |শিৱসাগৰ |১৩৫,৪৭৮ |যোৰহাট |- |১০৯ |[[বিহপুৰীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|বিহপুৰীয়া]] |নাই |[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] |১২০,৯১৪ |তেজপুৰ |- |১১০ |[[নাওবৈচা (বিধানসভা সমষ্টি)|নাওবৈচা]] |নাই |লখিমপুৰ |১৫৫,৯৭৩ |লখিমপুৰ |- |১১১ |[[লখিমপুৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] |নাই |লখিমপুৰ |১৪১,৩৬৩ |লখিমপুৰ |- |১১২ |[[ঢকুৱাখানা (বিধানসভা সমষ্টি)|ঢকুৱাখানা]] |অনুসূচীত জনজাতি |লখিমপুৰ |১৫৪,৬২২ |লখিমপুৰ |- |১১৩ |[[ধেমাজী (বিধানসভা সমষ্টি)|ধেমাজী]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[ধেমাজী জিলা|ধেমাজী]] |১৮৬,২৮১ |লখিমপুৰ |- |১১৪ |[[জোনাই (বিধানসভা সমষ্টি)|জোনাই]] |অনুসূচীত জনজাতি |ধেমাজী |২৩২,৬৬৯ |লখিমপুৰ |- |১১৫ |[[মৰাণ (বিধানসভা সমষ্টি)|মৰাণ]] |নাই |[[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] |১১৫,৩০৭ |[[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] |- |১১৬ |[[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১২৪,৮৭৪ |ডিব্ৰুগড় |- |১১৭ |[[লাহোৱাল (বিধানসভা সমষ্টি)|লাহোৱাল]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১১৮,১৩৫ |ডিব্ৰুগড় |- |১১৮ |[[দুলিয়াজান (বিধানসভা সমষ্টি)|দুলিয়াজান]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১৩৬,৭৫৯ |ডিব্ৰুগড় |- |১১৯ |[[টিংখং (বিধানসভা সমষ্টি)|টিংখং]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১১৫,৮৭৩ |ডিব্ৰুগড় |- |১২০ |[[নাহৰকটীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|নাহৰকটীয়া]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১১৭,১১৬ |ডিব্ৰুগড় |- |১২১ |[[চাবুৱা (বিধানসভা সমষ্টি)|চাবুৱা]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১৩২,৯৭৬ |লখিমপুৰ |- |১২২ |[[তিনিচুকীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|তিনিচুকীয়া]] |নাই |[[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] |১৪১,০২৩ |ডিব্ৰুগড় |- |১২৩ |[[ডিগবৈ (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিগবৈ]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১১২,৬৩৭ |ডিব্ৰুগড় |- |১২৪ |[[মাৰ্ঘেৰিটা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাৰ্ঘেৰিটা]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১৫৮,৮২১ |ডিব্ৰুগড় |- |১২৫ |[[ডুমডুমা (বিধানসভা সমষ্টি)|ডুমডুমা]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১২০,৩৭৫ |লখিমপুৰ |- |১২৬ |[[শদিয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|শদিয়া]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১৪২,৩৭৬ |লখিমপুৰ |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * [[অসম বিধানসভা]] ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://assamassembly.nic.in/ অসম বিধানসভাৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজনীতি]] [[শ্ৰেণী:অসম চৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:আইনসভা]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] e4rzqskp9xrphbo2jdkpg26pdtanrb2 635718 635714 2026-09-15T16:12:08Z হানিফ আলী 19725 /* সমষ্টিসমূহৰ তালিকা (১৯৭৬ চনৰ পৰা) */ -+ 635718 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = অসম বিধানসভা | native_name = | legislature = ত্ৰয়োদশ অসম বিধানসভা | house_type = একসদনবাদ | term_limits = ৫ বছৰ | members = ১২৬ | voting_system1 = ফাৰ্ষ্ট পাষ্ট দা পোষ্ট<ref name="fpp">{{cite web | last=Khaitan | first=Tarunabh | title=Ranked-choice voting system could deepen democracy, prevent polarisation | newspaper=[[The Indian Express]] | date=8 May 2019 | url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/general-elections-lok-sabha-polls-first-past-the-post-fpp-system-bjp-5715812/ | access-date=24 August 2025 |quote=Elections to the Lok Sabha and Vidhan Sabhas take place under the first-past-the-post (FPP) system. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129155431/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/general-elections-lok-sabha-polls-first-past-the-post-fpp-system-bjp-5715812/ |archive-date=29 November 2022 |url-access=limited}}</ref> | last_election1 = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | session_room = Assam Legislative Assembly complex with New Assembly Hall.jpg | session_alt = দিছপুৰত থকা বিধানসভাৰ ভৱন | meeting_place = অসম বিধানসভা ভৱন, [[দিছপুৰ]], [[গুৱাহাটী]], অসম | website = https://assambidhansabha.org }} '''[[অসম বিধানসভা]]'''ৰ আৰম্ভণি হোৱাৰ সময়ত ১৯৩৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিল তাৰিখে মুঠ ১০৮টা সমষ্টি আছিল। ১৯৫৭ চনত সমষ্টিৰ সংখ্যা ১০৫ খনলৈ হ্ৰাস কৰা হৈছিল। বিধানসভা সমষ্টিৰ সংখ্যা ১৯৬২ চনত ১১৪খন আৰু ১৯৭২ চনত ১২৬ খনলৈ বৃদ্ধি কৰা হ'ল। ১৯৭৬ চনৰ পৰা ইয়াৰে ৮টা সমষ্টি অনুসূচীত জাতি প্ৰাৰ্থীৰ আৰু ১৬টা সমষ্টি অনুসূচীত জনজাতি প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত। ==বৰ্তমান অসম বিধানসভা সমষ্টিসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable sortable" |+অসম বিধানসভাৰ বৰ্তমানৰ সমষ্টিসমূহ ! scope="col" | নং{{tooltip|#|constituency number}} ! scope="col" | নাম ! scope="col" | সংৰক্ষণ<br/>([[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি|অনুসূচীত জাতি]]/[[অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি|অনুসূচীত জনজাতি]]/নাই) ! scope="col" | [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! scope="col" | লোকসভা সমষ্টি ! scope="col" | ভোটাৰ<br/>(২০২৫) |- ! scope="row" | ১ | [[গোসাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|গোসাইগাঁও]] | নাই | rowspan="5" |[[কোকৰাঝাৰ জিলা|কোকৰাঝাৰ]] | rowspan="5" |[[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ২ | [[দোতমা বিধানসভা সমষ্টি|দতমা]] | rowspan=2 style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৩ | [[কোকৰাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪ | [[বাওখুংৰি বিধানসভা সমষ্টি|বাওখুংৰি]] | rowspan=2 | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৫ | [[পৰ্বতঝোৰা বিধানসভা সমষ্টি|পৰ্বতঝৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬ | [[গোলোকগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি|গোলকগঞ্জ]] | rowspan="7" | নাই | rowspan="5" |[[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]] | rowspan="7" |[[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭ | [[গৌৰীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গৌৰীপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮ | [[ধুবুৰী বিধান সভা সমষ্টি|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯ | [[বিৰসিং জৰুৱা বিধানসভা সমষ্টি|বিৰসিং জৰুৱা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০ | [[বিলাসীপাৰা বিধানসভা সমষ্টি|বিলাসীপাৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১ | [[মানকাচৰ বিধান সভা সমষ্টি|মানকাচৰ]] | [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২ | [[জলেশ্বৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|জলেশ্বৰ]] | rowspan="4" |[[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৩ | [[গোৱালপাৰা পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি|গোৱালপাৰা পশ্চিম]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৪ | [[গোৱালপাৰা পূব বিধানসভা সমষ্টি|গোৱালপাৰা পূৱ]] | নাই | [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৫ | [[দুধনৈ বিধানসভা সমষ্টি|দুধনৈ]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৬ | [[অভয়াপুৰী বিধান সভা সমষ্টি|অভয়াপুৰী]] | rowspan="3" |নাই | rowspan="3" |[[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও]] | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৭ | [[সৃজনগ্ৰাম বিধানসভা সমষ্টি|সৃজনগ্ৰাম]] | [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৮ | [[বঙাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টি|বঙাইগাঁও]] | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১৯ | [[চিদলী-চিৰাং বিধানসভা সমষ্টি|চিদলী-চিৰাং]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | rowspan="2" |[[চিৰাং জিলা|চিৰাং]] | rowspan="2" |[[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ২০ | [[বিজনী বিধানসভা সমষ্টি|বিজনী]] | rowspan="4" |নাই | align=right | |- ! scope="row" | ২১ | [[ভৱনীপুৰ–সৰভোগ বিধানসভা সমষ্টি|ভৱানীপুৰ–সৰভোগ]] | rowspan="1" |[[বজালী জিলা|বজালী]] | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ২২ | [[মন্দিয়া বিধানসভা সমষ্টি|মান্দিয়া]] | rowspan="4" |[[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] | rowspan="2" |[[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৩ | [[চেঙা বিধানসভা সমষ্টি|চেঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৪ | [[বৰপেটা বিধানসভা সমষ্টি|বৰপেটা]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | rowspan="3" |[[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৫ | [[পাকাবেতবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|পকাবেতবাৰী]] | rowspan="3" |নাই | align=right | |- ! scope="row" | ২৬ | [[বজালী বিধানসভা সমষ্টি|বজালী]] | rowspan="1" |[[বজালী জিলা|বজালী]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৭ | [[ছমৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|ছমৰীয়া]] | rowspan="6" |[[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] | rowspan="3" |[[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ২৮ | [[বকো-ছয়গাঁও বিধানসভা সমষ্টি|বকো–ছয়গাঁও]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ২৯ | [[পলাশবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|পলাশবাৰী]] | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৩০ | [[হাজো-শুৱালকুছি বিধানসভা সমষ্টি|হাজো–শুৱালকুচি]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩১ | [[ৰঙিয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰঙিয়া]] | rowspan="3" |নাই | rowspan="2" |[[দৰং–ওদালগুৰি (লোকসভা সমষ্টি)|দৰং–ওদালগুৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩২ | [[কমলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|কমলপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৩ | [[দিছপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|দিছপুৰ]] | rowspan="5" | [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] | rowspan="5" | [[গুৱাহাটী (লোকসভা সমষ্টি)|গুৱাহাটী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৪ | [[ডিমৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|ডিমৰীয়া]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৩৫ | [[নিউ গুৱাহাটী বিধানসভা সমষ্টি|নিউ গুৱাহাটী]] | rowspan="7" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৩৬ | [[গুৱাহাটী চেণ্ট্ৰেল বিধানসভা সমষ্টি|গুৱাহাটী চেণ্ট্ৰেল]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৭ | [[জালুকবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|জালুকবাৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৮ | [[বৰক্ষেত্ৰী বিধানসভা সমষ্টি|বৰক্ষেত্ৰী]] | rowspan="3" | [[নলবাৰী জিলা|নলবাৰী]] | rowspan="3" | [[বৰপেটা (লোকসভা সমষ্টি)|বৰপেটা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৩৯ | [[নলবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|নলবাৰী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪০ | [[টিহু বিধানসভা সমষ্টি|টিহু]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪১ | [[মানাহ বিধানসভা সমষ্টি|মানস]] | rowspan="2" | [[বাক্সা জিলা|বাক্সা]] | rowspan="2" | [[কোকৰাঝাৰ (লোকসভা সমষ্টি)|কোকৰাঝাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪২ | [[বাক্সা বিধানসভা সমষ্টি|বাক্সা]] | rowspan="2" style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৪৩ | [[তামুলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|তামুলপুৰ]] | rowspan="2" | [[তামুলপুৰ জিলা|তামুলপুৰ]] | rowspan="9" | [[দৰং–ওদালগুৰি (লোকসভা সমষ্টি)|দৰং–ওদালগুৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪৪ | [[গোৰেশ্বৰ বিধানসভা সমষ্টি|গোৰেশ্বৰ]] | rowspan="2" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৪৫ | [[ভেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|ভেৰগাঁও]] | rowspan="4" | [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪৬ | [[ওদালগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|ওদালগুৰি]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৪৭ | [[মাজবাট বিধানসভা সমষ্টি|মাজবাট]] | rowspan="5" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৪৮ | [[টংলা বিধানসভা সমষ্টি|টংলা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৪৯ | [[ছিপাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি|ছিপঝাৰ]] | rowspan="3" | [[দৰং জিলা|দৰং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫০ | [[মঙলদৈ বিধানসভা সমষ্টি|মংগলদৈ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫১ | [[দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|দলগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫২ | [[জাগীৰোড বিধানসভা সমষ্টি|জাগীৰোড]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | rowspan="3" | [[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] | rowspan="5" | [[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৩ | [[লাহৰিঘাট বিধানসভা সমষ্টি|লাহৰিঘাট]] | rowspan="8" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৫৪ | [[মৰিগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|মৰিগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৫ | [[ধিং বিধানসভা সমষ্টি|ধিং]] | rowspan="7" | [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৬ | [[ৰূপহীহাট বিধানসভা সমষ্টি|ৰূপহীহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৭ | [[কলিয়াবৰ বিধানসভা সমষ্টি|কলিয়াবৰ]] | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৮ | [[চামগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|চামগুৰি]] | [[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৫৯ | [[বঢ়মপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|বঢ়মপুৰ]] | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬০ | [[নগাঁও–বটদ্ৰৱা বিধানসভা সমষ্টি|নগাঁও–বটদ্ৰৱা]] | rowspan="2" | [[নগাঁও (লোকসভা সমষ্টি)|নগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬১ | [[ৰহা বিধানসভা সমষ্টি|ৰহা]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৬২ | [[বিন্নাকান্দি বিধানসভা সমষ্টি|বিন্নাকান্দি]] | rowspan="9" | নাই | rowspan="3" | [[হোজাই জিলা|হোজাই]] | rowspan="3" | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৩ | [[হোজাই বিধানসভা সমষ্টি|হোজাই]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৪ | [[লামডিং বিধানসভা সমষ্টি|লামডিং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৫ | [[ঢেকীয়াজুলি বিধানসভা সমষ্টি|ঢেকীয়াজুলি]] | rowspan="5" | [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] | rowspan="9" | [[শোণিতপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|শোণিতপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৬ | [[বৰছলা বিধানসভা সমষ্টি|বৰছলা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৭ | [[তেজপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|তেজপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৮ | [[ৰঙাপাৰা বিধানসভা সমষ্টি|ৰঙাপাৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৬৯ | [[নদুৱাৰ বিধানসভা সমষ্টি|নদুৱাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭০ | [[বিশ্বনাথ বিধানসভা সমষ্টি|বিশ্বনাথ]] | rowspan="3" | [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭১ | [[বিহালী বিধানসভা সমষ্টি|বিহালী]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৭২ | [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ]] | rowspan="3" | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৭৩ | [[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া]] | rowspan="5" | [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭৪ | [[ৰঙানদী বিধানসভা সমষ্টি|ৰঙানদী]] | rowspan="9" | [[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭৫ | [[নাওবৈচা বিধানসভা সমষ্টি|নাওবৈচা]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৭৬ | [[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|লখিমপুৰ]] | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৭৭ | [[ঢকুৱাখনা বিধানসভা সমষ্টি|ঢকুৱাখানা]] | rowspan="2" style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৭৮ | [[ধেমাজি বিধানসভা সমষ্টি|ধেমাজি]] | rowspan="3" | [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] | align=right | |- ! scope="row" | ৭৯ | [[চিচিবৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|চিচিবৰগাঁও]] | নাই | align=right | |- ! scope="row" | ৮০ | [[জোনাই বিধানসভা সমষ্টি|জোনাই]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | align=right | |- ! scope="row" | ৮১ | [[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি|শদিয়া]] | rowspan="17" | নাই | rowspan="6" | [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮২ | [[ডুমডুমা বিধানসভা সমষ্টি|ডুমডুমা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৩ | [[মাৰ্ঘেৰিটা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাৰ্ঘেৰিটা]] | rowspan="10" | [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৪ | [[ডিগবৈ বিধানসভা সমষ্টি|ডিগবৈ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৫ | [[মাকুম (বিধানসভা সমষ্টি)|মাকুম]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৬ | [[তিনিচুকীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|তিনিচুকীয়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৭ | [[চাবুৱা–লাহোৱাল (বিধানসভা সমষ্টি)|চাবুৱা–লাহোৱাল]] | rowspan="6" | [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৮ | [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] | align=right | |- ! scope="row" | ৮৯ | [[খোৱাং (বিধানসভা সমষ্টি)|খোৱাং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯০ | [[দুলিয়াজান (বিধানসভা সমষ্টি)|দুলিয়াজান]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯১ | [[টিংখং (বিধানসভা সমষ্টি)|টিংখং]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯২ | [[নাহৰকটীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|নাহৰকটীয়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৩ | [[সোণাৰি বিধানসভা সমষ্টি|সোণাৰি]] | rowspan="2" | [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]] | rowspan="10" | [[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৪ | [[মাহমৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাহমৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৫ | [[ডিমৌ বিধানসভা সমষ্টি|ডিমৌ]] | rowspan="3" | [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৬ | [[শিৱসাগৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|শিৱসাগৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৭ | [[নাজিৰা বিধানসভা সমষ্টি|নাজিৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৮ | [[মাজুলী (বিধানসভা সমষ্টি)|মাজুলী]] | style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | align=right | |- ! scope="row" | ৯৯ | [[টীয়ক (বিধানসভা সমষ্টি)|টীয়ক]] | rowspan="9" | নাই | rowspan="4" | [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০০ | [[যোৰহাট (বিধানসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০১ | [[মৰিয়নী (বিধানসভা সমষ্টি)|মৰিয়নী]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০২ | [[তিতাবৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|তিতাবৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৩ | [[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট]] | rowspan="5" | [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] | rowspan="5" | [[কাজিৰঙা (লোকসভা সমষ্টি)|কাজিৰঙা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৪ | [[দেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|দেৰগাঁও]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৫ | [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৬ | [[খুমটাই বিধানসভা সমষ্টি|খুমটাই]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৭ | [[সৰুপথাৰ বিধানসভা সমষ্টি|সৰুপথাৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৮ | [[বোকাজান বিধানসভা সমষ্টি|বোকাজান]] | rowspan="6" style="background:#fdcdb0;" | অনুসূচীত জনজাতি | rowspan="3" | [[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] | rowspan="6" | [[ডিফু (লোকসভা সমষ্টি)|ডিফু]] | align=right | |- ! scope="row" | ১০৯ | [[হাওৰাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|হাওৰাঘাট]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১০ | [[ডিফু বিধানসভা সমষ্টি|ডিফু]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১১ | [[ৰংখাং বিধানসভা সমষ্টি|ৰংখাং]] | rowspan="2" | [[পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলা|পশ্চিম কাৰ্বি আংলং]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১২ | [[আমৰি বিধানসভা সমষ্টি|আমৰি]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৩ | [[হাফলং বিধানসভা সমষ্টি|হাফলং]] | [[ডিমা হাছাও জিলা|ডিমা হাছাও]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৪ | [[লক্ষীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|লখিপুৰ]] | rowspan="6" | নাই | rowspan="7" | [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] | rowspan="7" | [[শিলচৰ (লোকসভা সমষ্টি)|শিলচৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৫ | [[উধাৰবন্দ বিধানসভা সমষ্টি|উধৰবন্দ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৬ | [[কাটিগড়া বিধানসভা সমষ্টি|কাটিগড়া]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৭ | [[বৰখোলা বিধানসভা সমষ্টি|বৰখোলা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৮ | [[শিলচৰ বিধানসভা সমষ্টি|শিলচৰ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১১৯ | [[সোনাই বিধানসভা সমষ্টি|সোণাই]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২০ | [[ধলাই বিধানসভা সমষ্টি|ধলাই]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- ! scope="row" | ১২১ | [[হাইলাকান্দি বিধানসভা সমষ্টি|হাইলাকান্দি]] | rowspan="5" | নাই | rowspan="2" | [[হাইলাকান্দি জিলা|হাইলাকান্দি]] | rowspan="6" | [[কৰিমগঞ্জ (লোকসভা সমষ্টি)|কৰিমগঞ্জ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২২ | [[আলগাপুৰ-কাটলিচেৰা বিধানসভা সমষ্টি|আলগাপুৰ-কাটলিচেৰা]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৩ | [[কৰিমগঞ্জ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ উত্তৰ]] | rowspan="4" | [[শ্ৰীভূমি জিলা|শ্ৰীভূমি]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৪ | [[কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৫ | [[পাথাৰকান্দি (বিধানসভা সমষ্টি)|পাথাৰকান্দি]] | align=right | |- ! scope="row" | ১২৬ | [[ৰামকৃষ্ণ নগৰ বিধানসভা সমষ্টি|ৰাম কৃষ্ণ নগৰ]] | style="background:#fef06d;" | অনুসূচীত জাতি | align=right | |- |} ==সমষ্টিসমূহৰ তালিকা (১৯৭৬ চনৰ পৰা)== তলত অসম বিধানসভাৰ সমষ্টি সমূহৰ তালিকাখন দিয়া হ'ল। এই তালিকাখন ১৯৭৬ চনত গ্ৰহণ কৰা তালিকাখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছে: {|class="wikitable" width="700px" !width="50px" style="font-size:75%"| জিলা !width="150px"| নাম !width="100px" style="font-size:75%"| সংৰক্ষিত আসন ([[অনুসূচীত জাতি]]/[[অনুসূচীত জনজাতি]]) !width="100px"|জিলা !width="150px" style="font-size:75%"| ভোটাৰৰ সংখ্যা (২০১১)<ref>{{cite web|url=http://ceoassam.nic.in/GE/AE-20১১/Gen_Elector-%20Ser_Electora%20with%20PS-1st%20&%202nd%20Phase.pdf|title=General Election to Assam Legislative Assembly, 2011 - Male, Female wise breakup of General Elector, Service Elector & Polling Stations in each Assembly Constituency|publisher=Chief Electoral Officer, Assam website}}</ref> !width="150px" style="font-size:75%"| লোকসভা সমষ্টি |- |১ |[[ৰাতাবাৰী (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰাতাবাৰী]] |অনুসূচীত জাতি |[[কৰিমগঞ্জ জিলা|কৰিমগঞ্জ]] |১৩৮,০২০ |[[কৰিমগঞ্জ (লোকসভা সমষ্টি)|কৰিমগঞ্জ]] |- |২ |[[পাথাৰকান্দি (বিধানসভা সমষ্টি)|পাথাৰকাণ্ডি]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১৪২,৯২৩ |কৰিমগঞ্জ |- |৩ |[[কৰিমগঞ্জ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ উত্তৰ]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১৫৭,৮৩২ |কৰিমগঞ্জ |- |৪ |[[কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ বিধানসভা সমষ্টি|কৰিমগঞ্জ দক্ষিণ]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১৪৪,১০৩ |কৰিমগঞ্জ |- |৫ |[[বদৰপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|বদৰপুৰ]] |নাই |কৰিমগঞ্জ |১২৯,৩৬৩ |কৰিমগঞ্জ |- |৬ |[[হাইলাকান্দি বিধানসভা সমষ্টি|হাইলাকান্দি]] |নাই |[[হাইলাকান্দি জিলা|হাইলাকান্দি]] |১৩১,৭৮৬ |কৰিমগঞ্জ |- |৭ |[[কটলীছেৰা বিধানসভা সমষ্টি|কটলীছেৰা]] <!--Katlicherra--> |নাই |হাইলাকান্দি |১৪৬,২৬৮ |কৰিমগঞ্জ |- |৮ |[[আলগাপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|আলগাপুৰ ]] |নাই |হাইলাকান্দি |১৩১,৬২৪ |কৰিমগঞ্জ |- |৯ |[[শিলচৰ বিধানসভা সমষ্টি|শিলচৰ]] |নাই |[[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] |১৯৫,৫২৭ |[[শিলচৰ লোকসভা সমষ্টি|শিলচৰ]] |- |১০ |[[সোণাই বিধানসভা সমষ্টি|সোণাই]] |নাই |কাছাৰ |১৩৭,৩৬৬ |শিলচৰ |- |১১ |[[ধলাই বিধানসভা সমষ্টি|ধলাই]] |অনুসূচীত জাতি |কাছাৰ |১৩৯,৬৬৬ |শিলচৰ |- |১২ |[[উধাৰবণ্ড বিধানসভা সমষ্টি|উধাৰব্ণ্ড]] |নাই |কাছাৰ |১২৭,২১৯ |শিলচৰ |- |১৩ |[[লখিপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|লখিপুৰ]] |নাই |কাছাৰ |১২৭,৩৫০ |শিলচৰ |- |১৪ |[[বাৰখোলা বিধানসভা সমষ্টি|বাৰখোলা ]] |নাই |কাছাৰ |১১৩,২৩২ |শিলচৰ |- |১৫ |[[কাতিগৰা বিধানসভা সমষ্টি|কাতিগৰা ]] |নাই |কাছাৰ |১৩৭,৪২২ |শিলচৰ |- |১৬ |[[হাফলঙ বিধানসভা সমষ্টি|হাফলঙ]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[ডিমা হাচাও জিলা|ডিমা হাচাও]] |১৩০,৩৯০ |[[স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা লোকসভা সমষ্টি|স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা]] |- |১৭ |[[বোকাজান বিধানসভা সমষ্টি|বোকাজান]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[কাৰ্বি আংলং জিলা|কাৰ্বি আংলং]] |১৩১,৭৫৪ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |১৮ |[[হাওৰাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|হাওৰাঘাট]] |অনুসূচীত জনজাতি |কাৰ্বি আংলং |১০৮,২৪৬ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |১৯ |[[ডিফু বিধানসভা সমষ্টি|ডিফু]] |অনুসূচীত জনজাতি |কাৰ্বি আংলং |১৬৫,৪২৪ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |২০ |[[বৈঠালাংছ' বিধানসভা সমষ্টি|বৈঠালাংছ']] |অনুসূচীত জনজাতি |কাৰ্বি আংলং |১৭৪,৪০৫ |স্বায়ত্ত্বশাসিত জিলা |- |২১ |[[মানকাচৰ বিধানসভা সমষ্টি|মানকাচৰ]] |নাই |[[দক্ষিণ শালমৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমৰা-মানকাচৰ]] |১৫৫,১৭৮ |[[ধুবুৰী লোকসভা সমষ্টি|ধুবুৰী]] |- |২২ |[[শালমৰা দক্ষিণ বিধানসভা সমষ্টি|শালমৰা দক্ষিণ]] |নাই |দক্ষিণ শালমৰা-মানকাচৰ |১৪১,৯১৫ |ধুবুৰী |- |২৩ |[[ধুবুৰী বিধানসভা সমষ্টি|ধুবুৰী]] |নাই |ধুবুৰী |১৫৩,৩৮০ |ধুবুৰী |- |২৪ |[[গৌৰীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গৌৰীপুৰ]] |নাই |ধুবুৰী |১৫৬,৫৫৯ |ধুবুৰী |- |২৫ |[[গোলকগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি|গোলকগঞ্জ]] |নাই |ধুবুৰী |১৫৫,৮০১ |ধুবুৰী |- |২৬ |[[বিলাসীপাৰা পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি|বিলাসীপাৰা পশ্চিম]] |নাই |ধুবুৰী |১২৮,৩৩০ |ধুবুৰী |- |২৭ |[[বিলাসীপাৰা পূব বিধানসভা সমষ্টি|বিলাসীপাৰা পূব]] |নাই |ধুবুৰী |১৬৪,২৩৮ |ধুবুৰী |- |২৮ |[[গোসাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|গোসাইগাঁও]] |নাই |[[কোকৰাঝাৰ জিলা|কোকৰাঝাৰ]] |১৫৯,৯০৬ |[[কোকৰাঝাৰ লোকসভা সমষ্টি|কোকৰাঝাৰ]] |- |২৯ |[[কোকৰাঝাৰ পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি|কোকৰাঝাৰ পশ্চিম]] |অনুসূচীত জনজাতি |কোকৰাঝাৰ |১৪৬,৯৬৮ |কোকৰাঝাৰ |- |৩০ |[[কোকৰাঝাৰ পূব বিধানসভা সমষ্টি|কোকৰাঝাৰ পূব]] |অনুসূচীত জনজাতি |কোকৰাঝাৰ |১৪৭,৫০০ |কোকৰাঝাৰ |- |৩১ |[[ছিদলী বিধানসভা সমষ্টি|ছিদলী]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[চিৰাং জিলা|চিৰাং]] |১৬০,৯২৪ |কোকৰাঝাৰ |- |৩২ |[[বঙাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|বঙাইগাঁও]] |নাই |[[বঙাইগাঁও জিলা|বঙাইগাঁও]] |১৪৪,৪৮৪ |[[বৰপেটা লোকসভা সমষ্টি|বৰপেটা]] |- |৩৩ |[[বিজনী বিধানসভা সমষ্টি|বিজনী]] |নাই |চিৰাং |১১১,৬৬৮ |কোকৰাঝাৰ |- |৩৪ |[[অভয়াপুৰী উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|অভয়াপুৰী উত্তৰ]] |নাই |বঙাইগাঁও |১২৫,৩০৪ |বৰপেটা |- |৩৫ |[[অভয়াপুৰী দক্ষিণ বিধানসভা সমষ্টি|অভয়াপুৰী দক্ষিণ]] |অনুসূচীত জাতি |বঙাইগাঁও |১৪৫,৯২৫ |বৰপেটা |- |৩৬ |[[দুধনৈ বিধানসভা সমষ্টি|দুধনৈ]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] |১৫১,৮৮৪ |[[গুৱাহাটী লোকসভা সমষ্টি|গুৱাহাটী]] |- |৩৭ |[[গোৱালপাৰা পূব বিধানসভা সমষ্টি|গোৱালপাৰা পূব]] |নাই |[[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]] |১৬১,৭১৭ |ধুবুৰী |- |৩৮ |[[গোৱালপাৰা পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি|গোৱালপাৰা পশ্চিম]] |নাই |গোৱালপাৰা |১২৭,০০৫ |ধুবুৰী |- |৩৯ |[[জলেশ্বৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|জলেশ্বৰ]] |নাই |গোৱালপাৰা |১১৯,২৮৮ |ধুবুৰী |- |৪০ |[[সৰভোগ বিধানসভা সমষ্টি|সৰভোগ]] |নাই |[[বৰপেটা জিলা|বৰপেটা]] |১৬০,১৮৬ |কোকৰাঝাৰ |- |৪১ |[[ভৱানীপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভৱানীপুৰ]] |নাই |বৰপেটা |১১৭,৩৯৬ |কোকৰাঝাৰ |- |৪২ |[[পাটছাৰকুছি বিধানসভা সমষ্টি|পাটছাৰকুছি]] |নাই |বৰপেটা |১২৪,৯৯৩ |বৰপেটা |- |৪৩ |[[বৰপেটা বিধানসভা সমষ্টি|বৰপেটা]] |নাই |বৰপেটা |১৫৪,৩৪৩ |বৰপেটা |- |৪৪ |[[জনীয়া বিধানসভা সমষ্টি|জনীয়া]] |নাই |বৰপেটা |১৩৬,৯৩৯ |বৰপেটা |- |৪৫ |[[বাঘবৰ বিধানসভা সমষ্টি|বাঘবৰ]] |নাই |বৰপেটা |১০৮,০৭৬ |বৰপেটা |- |৪৬ |[[সৰুক্ষেত্ৰী বিধানসভা সমষ্টি|সৰুক্ষেত্ৰী]] |নাই |বৰপেটা |১৪৯,৫৪৭ |বৰপেটা |- |৪৭ |[[চেঙা বিধানসভা সমষ্টি|চেঙা]] |নাই |বৰপেটা |১০৫,৪৮২ |বৰপেটা |- |৪৮ |[[বকো বিধানসভা সমষ্টি|বকো]] |অনুসূচীত জাতি |[[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]] |১৭০,৩৩৪ |গুৱাহাটী |- |৪৯ |[[ছয়গাঁও বিধানসভা সমষ্টি|ছয়গাঁও]] |নাই |কামৰূপ |১৪০,১৩৭ |গুৱাহাটী |- |৫০ |[[পলাশবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|পলাশবাৰী]] |নাই |কামৰূপ |১৩০,৪৫৩ |গুৱাহাটী |- |৫১ |[[জালুকবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|জালুকবাৰী]] |নাই |[[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ মহানগৰ]] |১৬৭,৫৯৭ |গুৱাহাটী |- |৫২ |[[দিছপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|দিছপুৰ]] |নাই |কামৰূপ মহানগৰ |৩১৮,২৮২ |গুৱাহাটী |- |৫৩ |[[গুৱাহাটী পূব বিধানসভা সমষ্টি|গুৱাহাটী পূব]] |নাই |কামৰূপ মহানগৰ |২২৬,৭৫১ |গুৱাহাটী |- |৫৪ |[[গুৱাহাটী পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি|গুৱাহাটী পশ্চিম]] |নাই |কামৰূপ মহানগৰ |২৩৯,১১৭ |গুৱাহাটী |- |৫৫ |[[হাজো বিধানসভা সমষ্টি|হাজো]] |নাই |কামৰূপ |১৩৮,১৪১ |গুৱাহাটী |- |৫৬ |[[কমলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|কমলপুৰ]] |নাই |কামৰূপ |১৪৪,০৬৪ |[[মংগলদৈ (লোকসভা সমষ্টি)|মংগলদৈ]] |- |৫৭ |[[ৰঙিয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|ৰঙিয়া]] |নাই |কামৰূপ |১৫৬,২৭০ |মংগলদৈ |- |৫৮ |[[তামোলপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|তামোলপুৰ]] |নাই |[[বাক্সা জিলা|বাক্সা]] |১৫৮,৫৩৪ |কোকৰাঝাৰ |- |৫৯ |[[নলবাৰী বিধানসভা সমষ্টি|নলবাৰী]] |নাই |নলবাৰী |১৫৮,৫২৭ |মংগলদৈ |- |৬০ |[[বৰক্ষেত্ৰী বিধানসভা সমষ্টি|বৰক্ষেত্ৰী]] |নাই |নলবাৰী |১৫৩,২৪৪ |গুৱাহাটী |- |৬১ |[[ধৰ্মপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|ধৰ্মপুৰ]] |নাই |নলবাৰী |১২৭,০০৫ |বৰপেটা |- |৬২ |[[বৰমা বিধানসভা সমষ্টি|বৰমা]] |অনুসূচীত জনজাতি |বাক্সা |১৩৩,৬৪৩ |কোকৰাঝাৰ |- |৬৩ |[[চাপাগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|চাপাগুৰি]] |অনুসূচীত জনজাতি |বাক্সা |১২৯,৩০২ |কোকৰাঝাৰ |- |৬৪ |[[পানেৰী বিধানসভা সমষ্টি|পানেৰী]] |নাই |[[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] |১২৫,২১০ |মংগলদৈ |- |৬৫ |[[কলাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|কলাইগাঁও]] |নাই |[[দৰং জিলা|দৰং]] |১৪২,৮৬৩ |মংগলদৈ |- |৬৬ |[[ছিপাঝাৰ বিধানসভা সমষ্টি|ছিপাঝাৰ]] |নাই |দৰং |১৪৯,৬১০ |মংগলদৈ |- |৬৭ |[[মংগলদৈ বিধানসভা সমষ্টি|মংগলদৈ]] |অনুসূচীত জাতি |দৰং |১৮৬,৭৮৯ |মংগলদৈ |- |৬৮ |[[দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|দলগাঁও]] |নাই |দৰং |১৬৫,৮০৩ |মংগলদৈ |- |৬৯ |[[ওদালগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|ওদালগুৰি]] |অনুসূচীত জনজাতি |ওদালগুৰি |১২৭,৯০৬ |মংগলদৈ |- |৭০ |[[মাজবাট বিধানসভা সমষ্টি|মাজবাট]] |নাই |ওদালগুৰি |১১৯,৬২৮ |মংগলদৈ |- |৭১ |[[ঢেকীয়াজুলি বিধানসভা সমষ্টি|ঢেকীয়াজুলি]] |নাই |[[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] |১৬৬,৬০০ |[[তেজপুৰ লোকসভা সমষ্টি|তেজপুৰ]] |- |৭২ |[[বৰচলা বিধানসভা সমষ্টি|বৰচলা]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৩২,১২১ |তেজপুৰ |- |৭৩ |[[তেজপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|তেজপুৰ]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৫১,৯১৩ |তেজপুৰ |- |৭৪ |[[ৰঙাপাৰা বিধানসভা সমষ্টি|ৰঙাপাৰা]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৩৩,৬৫৬ |তেজপুৰ |- |৭৫ |[[চতিয়া বিধানসভা সমষ্টি|চতিয়া]] |নাই |শোণিতপুৰ |১৫০,৩৫৪ |তেজপুৰ |- |৭৬ |[[বিশ্বনাথ বিধানসভা সমষ্টি|বিশ্বনাথ]] |নাই |[[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] |১৩১,০৫৮ |তেজপুৰ |- |৭৭ |[[বিহালী বিধানসভা সমষ্টি|বিহালী]] |নাই |বিশ্বনাথ |১০০,০৭২ |তেজপুৰ |- |৭৮ |[[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ]] |নাই |বিশ্বনাথ |১৬০,১৮৭ |তেজপুৰ |- |৭৯ |[[জাগীৰোড বিধানসভা সমষ্টি|জাগীৰোড]] |অনুসূচীত জাতি |[[মৰিগাঁও জিলা|মৰিগাঁও]] |১৭৮,১৪৮ |[[নগাঁও লোকসভা সমষ্টি|নগাঁও]] |- |৮০ |[[মৰিগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|মৰিগাঁও]] |নাই |মৰিগাঁও |১৫০,৮৫৬ |নগাঁও |- |৮১ |[[লাহৰীঘাট বিধানসভা সমষ্টি|লাহৰীঘাট]] |নাই |মৰিগাঁও |১৩৭,৭৩০ |নগাঁও |- |৮২ |[[ৰহা বিধানসভা সমষ্টি|ৰহা]] |অনুসূচীত জাতি |[[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] |১৭১,৭০৭ |নগাঁও |- |৮৩ |[[ধিং বিধানসভা সমষ্টি|ধিং]] |নাই |নগাঁও |১৫৭,৩২৭ |[[কলিয়াবৰ লোকসভা সমষ্টি|কলিয়াবৰ]] |- |৮৪ |[[বটদ্ৰৱা বিধানসভা সমষ্টি|বটদ্ৰৱা]] |নাই |নগাঁও |১৩০,৮৮৩ |কলিয়াবৰ |- |৮৫ |[[ৰূপহীহাট বিধানসভা সমষ্টি|ৰূপহীহাট]] |নাই |নগাঁও |১৪৩,০৭১ |কলিয়াবৰ |- |৮৬ |[[নগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|নগাঁও]] |নাই |নগাঁও |১৫৮,৫৫০ |নগাঁও |- |৮৭ |[[বঢ়মপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|বঢ়মপুৰ]] |নাই |নগাঁও |১৪৯,৫৬৪ |নগাঁও |- |৮৮ |[[চামগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|চামগুৰি]] |নাই |নগাঁও |১২৮,৬৫৯ |কলিয়াবৰ |- |৮৯ |[[কলিয়াবৰ বিধানসভা সমষ্টি|কলিয়াবৰ]] |নাই |নগাঁও |১১৩,৭৭১ |কলিয়াবৰ |- |৯০ |[[যমুনামুখ বিধানসভা সমষ্টি|যমুনামুখ]] |নাই |[[হোজাই জিলা|হোজাই]] |১৫৫,৯৭৭ |নগাঁও |- |৯১ |[[হোজাই বিধানসভা সমষ্টি|হোজাই]] |নাই |হোজাই |২০৪,০৭৪ |নগাঁও |- |৯২ |[[লামডিং বিধানসভা সমষ্টি|লামডিং]] |নাই |হোজাই |১৭২,৬৫০ |নগাঁও |- |৯৩ |[[বোকাখাট বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাট]] |নাই |[[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] |১১৮,৭৮৪ |কলিয়াবৰ |- |৯৪ |[[সৰুপথাৰ বিধানসভা সমষ্টি|সৰুপথাৰ]] |নাই |গোলাঘাট |১৯৮,৪৭০ |কলিয়াবৰ |- |৯৫ |[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট]] |নাই |গোলাঘাট |১৬১,৮১৭ |কলিয়াবৰ |- |৯৬ |[[খুমটাই বিধানসভা সমষ্টি|খুমটাই]] |নাই |গোলাঘাট |১১২,৪৮৬ |কলিয়াবৰ |- |৯৭ |[[ডেৰগাঁও বিধানসভা সমষ্টি|ডেৰগাঁও]] |অনুসূচীত জাতি |[[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] |১৩৬,৫৭০ |কলিয়াবৰ |- |৯৮ |[[যোৰহাট (বিধানসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] |নাই |যোৰহাট |১৫৩,৫১৭ |[[যোৰহাট (লোকসভা সমষ্টি)|যোৰহাট]] |- |৯৯ |[[মাজুলী (বিধানসভা সমষ্টি)|মাজুলী]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] |১০৭,৮৩৭ |[[লখিমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] |- |১০০ |[[তিতাবৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|তিতাবৰ]] |নাই |যোৰহাট |১২৩,৫২৯ |যোৰহাট |- |১০১ |[[মৰিয়নি বিধানসভা সমষ্টি|মৰিয়নি]] |নাই |যোৰহাট |১০৪,২৮৩ |যোৰহাট |- |১০২ |[[টীয়ক বিধানসভা সমষ্টি]]য়ক বিধানসভা সমষ্টি|টিয়ক]] |নাই |যোৰহাট |১১৩,২০৩ |যোৰহাট |- |১০৩ |[[আমগুৰি বিধানসভা সমষ্টি|আমগুৰি]] |নাই |[[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] |১০৯,৭২৩ |যোৰহাট |- |১০৪ |[[নাজিৰা বিধানসভা সমষ্টি|নাজিৰা]] |নাই |শিৱসাগৰ |১১২,৮১০ |যোৰহাট |- |১০৫ |[[মাহমৰা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাহমৰা]] |নাই |শিৱসাগৰ |১১৪,৯৯৫ |যোৰহাট |- |১০৬ |[[সোণাৰি বিধানসভা সমষ্টি|সোণাৰি]] |নাই |[[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]] |১৪৬,৭০০ |যোৰহাট |- |১০৭ |[[থাওঁৰা বিধানসভা সমষ্টি|থাওঁৰা]] |নাই |শিৱসাগৰ |৯৪,৮৩৩ |যোৰহাট |- |১০৮ |[[শিৱসাগৰ (বিধানসভা সমষ্টি)|শিৱসাগৰ]] |নাই |শিৱসাগৰ |১৩৫,৪৭৮ |যোৰহাট |- |১০৯ |[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া]] |নাই |[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] |১২০,৯১৪ |তেজপুৰ |- |১১০ |[[নাওবৈচা বিধানসভা সমষ্টি|নাওবৈচা]] |নাই |লখিমপুৰ |১৫৫,৯৭৩ |লখিমপুৰ |- |১১১ |[[লখিমপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|লখিমপুৰ]] |নাই |লখিমপুৰ |১৪১,৩৬৩ |লখিমপুৰ |- |১১২ |[[ঢকুৱাখানা বিধানসভা সমষ্টি|ঢকুৱাখানা]] |অনুসূচীত জনজাতি |লখিমপুৰ |১৫৪,৬২২ |লখিমপুৰ |- |১১৩ |[[ধেমাজী বিধানসভা সমষ্টি|ধেমাজী]] |অনুসূচীত জনজাতি |[[ধেমাজী জিলা|ধেমাজী]] |১৮৬,২৮১ |লখিমপুৰ |- |১১৪ |[[জোনাই বিধানসভা সমষ্টি|জোনাই]] |অনুসূচীত জনজাতি |ধেমাজী |২৩২,৬৬৯ |লখিমপুৰ |- |১১৫ |[[মৰাণ (বিধানসভা সমষ্টি)|মৰাণ]] |নাই |[[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] |১১৫,৩০৭ |[[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] |- |১১৬ |[[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১২৪,৮৭৪ |ডিব্ৰুগড় |- |১১৭ |[[লাহোৱাল (বিধানসভা সমষ্টি)|লাহোৱাল]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১১৮,১৩৫ |ডিব্ৰুগড় |- |১১৮ |[[দুলিয়াজান (বিধানসভা সমষ্টি)|দুলিয়াজান]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১৩৬,৭৫৯ |ডিব্ৰুগড় |- |১১৯ |[[টিংখং (বিধানসভা সমষ্টি)|টিংখং]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১১৫,৮৭৩ |ডিব্ৰুগড় |- |১২০ |[[নাহৰকটীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|নাহৰকটীয়া]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১১৭,১১৬ |ডিব্ৰুগড় |- |১২১ |[[চাবুৱা (বিধানসভা সমষ্টি)|চাবুৱা]] |নাই |ডিব্ৰুগড় |১৩২,৯৭৬ |লখিমপুৰ |- |১২২ |[[তিনিচুকীয়া (বিধানসভা সমষ্টি)|তিনিচুকীয়া]] |নাই |[[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] |১৪১,০২৩ |ডিব্ৰুগড় |- |১২৩ |[[ডিগবৈ (বিধানসভা সমষ্টি)|ডিগবৈ]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১১২,৬৩৭ |ডিব্ৰুগড় |- |১২৪ |[[মাৰ্ঘেৰিটা (বিধানসভা সমষ্টি)|মাৰ্ঘেৰিটা]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১৫৮,৮২১ |ডিব্ৰুগড় |- |১২৫ |[[ডুমডুমা বিধানসভা সমষ্টি|ডুমডুমা]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১২০,৩৭৫ |লখিমপুৰ |- |১২৬ |[[শদিয়া বিধানসভা সমষ্টি|শদিয়া]] |নাই |তিনিচুকীয়া |১৪২,৩৭৬ |লখিমপুৰ |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * [[অসম বিধানসভা]] ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://assamassembly.nic.in/ অসম বিধানসভাৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজনীতি]] [[শ্ৰেণী:অসম চৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:আইনসভা]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] ng4h3jbpjjw1ed7wwqfehi4unt2hdt1 0 32999 635761 313163 2026-09-16T06:27:00Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635761 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = এম এছ চুব্বালক্ষ্মী |image = MS Subbulakshmi 2005 stamp of India.jpg |image_size = |caption = ভাৰতৰ ডাক বিভাগে জাৰি কৰা ডাক টিকটত এম এছ চুব্বালক্ষ্মী |birth_date = ১৯১৬ চন |birth_place = [[মাদুৰাই]], [[দক্ষিণ ভাৰত]] |death_date = ২০০৪ চন |death_place = |nationality =[[ ভাৰত|ভাৰতীয়]] | citizenship = {{flag|ভাৰত}} |field = |work_institution = |alma_mater = |doctoral_advisor = |doctoral_students = |occupation = |awards = [[ভাৰত ৰত্ন]],(১৯৯৮)<br />[[পদ্মভূষণ]], (১৯৫৪)<br />[[ৰমন মেগছেছে বঁটা]], (১৯৭৪) |religion = |footnotes = }} [[File:M. S. Subbulakshmi.jpg|thumb|এম এছ চুব্বালক্ষ্মী]] '''এম এছ চুব্বালক্ষ্মী''' (''{{lang-en |M.S. Subbalakshmi}}'') (১৯১৬-২০০৪) কৰ্ণাটকী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ বিশিষ্ট সংগীত শিল্পী আছিল এম. এছ চুব্বালক্ষ্মী। তেওঁ ভাৰতীয় সংগীতক পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশত প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ১৯৯৮ চনত [[ভাৰত]] চৰকাৰে ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠতম বঁটা [[ভাৰত-ৰত্ন]] বঁটাৰে সন্মানিত কৰে। চুব্বালক্ষ্মী এগৰাকী প্ৰখ্যাত অভিনেত্ৰীৰূপেও জনাজাত আছিল।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী">{{cite book | title=ভাৰত-ৰত্ন | publisher=অজয় কুমাৰ দত্ত, ষ্টুডেণ্টচ্ ষ্ট'ৰচ্| author=সমীন কলিতা | pages=১৩০,১৩১}}</ref> ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== এম. এছ. চুব্বালক্ষ্মীৰ জন্ম হয় ১৯১৬ চনত দক্ষিণ ভাৰতৰ [[মাদুৰাই]] নামৰ ঠাইত। ২৪ বছৰ বয়সত চুব্বালক্ষ্মী '''চেহ. টি. সদাশিৱম'''ৰ লগত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁ সদায় কপালত এটা ডাঙৰকৈ সেন্দূৰৰ ফোট আঁকিছিল। নাকৰ দুয়োফালে দুটা সৰু সৰু নাকফুল পিন্ধিছিল আৰু হাতত তেওঁ এধাৰি বগা ফুলৰ মালা লৈ ভাল পাইছিল। সৰুতে তেওঁ ঘৰখনৰ পৰা এটি সংগীতৰ পৰিবেশ লাভ কৰিছিল। চুব্বালক্ষ্মীৰ মাক আছিল এগৰাকী প্ৰখ্যাত গায়িকা। মাতৃয়ে নিজৰ জীয়েক এগৰাকী সু-গায়িকা হোৱাটোকে কামনা কৰিছিল। সেয়ে সৰুতে তেওঁ মাকৰ পৰাই সংগীতৰ অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰে আৰু মাকৰ পৰাই প্ৰয়োজনীয় সংগীতৰ শিক্ষান্ত লাভ কৰে। '''মীনাক্ষী মন্দিৰ'''ত চুব্বালক্ষ্মীৰ মাকে সংগীতানুষ্ঠাতন যোগদান কৰিছিল আৰু মাকৰ লগত চুব্বালক্ষ্মীয়েও মীনাক্ষী মন্দিৰলৈ গৈ মাকক সহায় কৰিছিল।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী"/> ==শিক্ষা আৰু সঙ্গীত সাধনা== চুব্বালক্ষ্মীৰ সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁ [[মাদ্ৰাজ]] মিউজিক অকাডেমীত সংগীত পৰিবেশন কৰাৰ সুবিধা লাভ কৰে আৰু দৰ্শকৰ ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰিবলৈ সমৰ্থ হয়। এগৰাকী ভাল গায়িকা হিচাপে সমাজৰ পৰা স্বীকৃতি লাভ কৰে। ১৯৪৩ চনত তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় সংগীতানুষ্ঠানত সংগীত পৰিবেশন কৰাত, সৰ্বভাৰতত তেওঁৰ নাম-যশ বিয়পি পৰে। তেওঁ এগৰাকী প্ৰখ্যাত '''অভিনেত্ৰী''' ৰূপেও জনাজাত আছিল। তেওঁ মীৰা নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰিব পাৰিছিল আৰু সেই চলচ্চিত্ৰত তেওঁ নিজে সংগীত পৰিবেশন কৰিছিল। তেওঁ কৰ্ণাটকী সংগীতৰ এগৰাকী নিপুণ গায়িকা। [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ ৭৮ তম জন্মোত্সৱ উপলক্ষে চুব্বালক্ষ্মীয়ে '''হৰি তুম হাৰো জান কী পীৰ''' নামৰ ভজন পৰিবেশন কৰিছিল।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী"/> ১৯৬৬ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] [[কমন ওৱেলথ]]ৰ মহা সচিবৰ আমন্ত্ৰণ ক্ৰমে [[আমেৰিকা]]লৈ যায় আৰু তাত সংগীত পৰিবেশন কৰি শ্ৰোতাৰ মন জয় কৰিবলৈ সমৰ্থ হয়। ১৯৫৪ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক '''পদ্মভূষণ''' উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছিল। তেওঁক '''সংগীত নাটক অকাডেমী''' আৰু '''সংগীত কলানিধি''' বঁটাৰেও সন্মানিত কৰা হৈছিল। ১৯৭৪ চনত তেওঁ সন্মানীয় '''ৰামণ মেগছেছে''' বঁটা লাভ কৰে।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী"/> ==পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত বঁটা== #ভাৰত-ৰত্ন বঁটা, (১৯৯৮) #পদ্মভূষণ, (১৯৫৪) #ৰামণ মেগছেছে বঁটা, (১৯৭৪) # পদ্মবিভূষণ, (১৯৭৫) ==মৃত্যু== এইগৰাকী কিংবদন্তি শিল্পীৰ ২০০৪ চনত পৰলোকপ্ৰাপ্তি ঘটে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|M. S. Subbulakshmi|এম এছ চুব্বালক্ষ্মী}} * {{IMDb name|nm0836910|এম এছ চুব্বালক্ষ্মী}} {{Bharat Ratna}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত ৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ৰমন মেগছেছে বঁটা বিজয়ী]] n6jgrl6ia1twxqti08i6scvx8l6begu 635762 635761 2026-09-16T06:30:14Z Mina borthakur 38368 লিংক যোগ 635762 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = এম এছ চুব্বালক্ষ্মী |image = MS Subbulakshmi 2005 stamp of India.jpg |image_size = |caption = ভাৰতৰ ডাক বিভাগে জাৰি কৰা ডাক টিকটত এম এছ চুব্বালক্ষ্মী |birth_date = ১৯১৬ চন |birth_place = [[মাদুৰাই]], [[দক্ষিণ ভাৰত]] |death_date = ২০০৪ চন |death_place = |nationality =[[ ভাৰত|ভাৰতীয়]] | citizenship = {{flag|ভাৰত}} |field = |work_institution = |alma_mater = |doctoral_advisor = |doctoral_students = |occupation = |awards = [[ভাৰত ৰত্ন]],(১৯৯৮)<br />[[পদ্মভূষণ]], (১৯৫৪)<br />[[ৰমন মেগছেছে বঁটা]], (১৯৭৪) |religion = |footnotes = }} [[File:M. S. Subbulakshmi.jpg|thumb|এম এছ চুব্বালক্ষ্মী]] '''এম এছ চুব্বালক্ষ্মী''' (''{{lang-en |M.S. Subbalakshmi}}'') (১৯১৬-২০০৪) কৰ্ণাটকী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ বিশিষ্ট সংগীত শিল্পী আছিল এম. এছ চুব্বালক্ষ্মী। তেওঁ ভাৰতীয় সংগীতক পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশত প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। ১৯৯৮ চনত [[ভাৰত]] চৰকাৰে ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠতম বঁটা [[ভাৰত-ৰত্ন]] বঁটাৰে সন্মানিত কৰে। চুব্বালক্ষ্মী এগৰাকী প্ৰখ্যাত অভিনেত্ৰীৰূপেও জনাজাত আছিল।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী">{{cite book | title=ভাৰত-ৰত্ন | publisher=অজয় কুমাৰ দত্ত, ষ্টুডেণ্টচ্ ষ্ট'ৰচ্| author=সমীন কলিতা | pages=১৩০,১৩১}}</ref> ==জন্ম আৰু পৰিয়াল== এম. এছ. চুব্বালক্ষ্মীৰ জন্ম হয় ১৯১৬ চনত দক্ষিণ ভাৰতৰ [[মাদুৰাই]] নামৰ ঠাইত। ২৪ বছৰ বয়সত চুব্বালক্ষ্মী '''চেহ. টি. সদাশিৱম'''ৰ লগত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁ সদায় কপালত এটা ডাঙৰকৈ সেন্দূৰৰ ফোট আঁকিছিল। নাকৰ দুয়োফালে দুটা সৰু সৰু নাকফুল পিন্ধিছিল আৰু হাতত তেওঁ এধাৰি বগা ফুলৰ মালা লৈ ভাল পাইছিল। সৰুতে তেওঁ ঘৰখনৰ পৰা এটি সংগীতৰ পৰিবেশ লাভ কৰিছিল। চুব্বালক্ষ্মীৰ মাক আছিল এগৰাকী প্ৰখ্যাত গায়িকা। মাতৃয়ে নিজৰ জীয়েক এগৰাকী সু-গায়িকা হোৱাটোকে কামনা কৰিছিল। সেয়ে সৰুতে তেওঁ মাকৰ পৰাই সংগীতৰ অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰে আৰু মাকৰ পৰাই প্ৰয়োজনীয় সংগীতৰ শিক্ষান্ত লাভ কৰে। '''মীনাক্ষী মন্দিৰ'''ত চুব্বালক্ষ্মীৰ মাকে সংগীতানুষ্ঠাতন যোগদান কৰিছিল আৰু মাকৰ লগত চুব্বালক্ষ্মীয়েও মীনাক্ষী মন্দিৰলৈ গৈ মাকক সহায় কৰিছিল।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী"/> ==শিক্ষা আৰু সঙ্গীত সাধনা== চুব্বালক্ষ্মীৰ সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁ [[মাদ্ৰাজ]] মিউজিক অকাডেমীত সংগীত পৰিবেশন কৰাৰ সুবিধা লাভ কৰে আৰু দৰ্শকৰ ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰিবলৈ সমৰ্থ হয়। এগৰাকী ভাল গায়িকা হিচাপে সমাজৰ পৰা স্বীকৃতি লাভ কৰে। ১৯৪৩ চনত তেওঁ সৰ্বভাৰতীয় সংগীতানুষ্ঠানত সংগীত পৰিবেশন কৰাত, সৰ্বভাৰতত তেওঁৰ নাম-যশ বিয়পি পৰে। তেওঁ এগৰাকী প্ৰখ্যাত '''অভিনেত্ৰী''' ৰূপেও জনাজাত আছিল। তেওঁ মীৰা নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰিব পাৰিছিল আৰু সেই চলচ্চিত্ৰত তেওঁ নিজে সংগীত পৰিবেশন কৰিছিল। তেওঁ কৰ্ণাটকী সংগীতৰ এগৰাকী নিপুণ গায়িকা। [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ ৭৮ তম জন্মোত্সৱ উপলক্ষে চুব্বালক্ষ্মীয়ে '''হৰি তুম হাৰো জান কী পীৰ''' নামৰ ভজন পৰিবেশন কৰিছিল।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী"/> ১৯৬৬ চনত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] [[কমন ওৱেলথ]]ৰ মহা সচিবৰ আমন্ত্ৰণ ক্ৰমে [[আমেৰিকা]]লৈ যায় আৰু তাত সংগীত পৰিবেশন কৰি শ্ৰোতাৰ মন জয় কৰিবলৈ সমৰ্থ হয়। ১৯৫৪ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক '''পদ্মভূষণ''' উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছিল। তেওঁক '''সংগীত নাটক অকাডেমী''' আৰু '''সংগীত কলানিধি''' বঁটাৰেও সন্মানিত কৰা হৈছিল। ১৯৭৪ চনত তেওঁ সন্মানীয় '''ৰামণ মেগছেছে''' বঁটা লাভ কৰে।<ref name="এম এছ চুব্বালক্ষ্মী"/> ==পুৰস্কাৰ প্ৰাপ্ত বঁটা== #ভাৰত-ৰত্ন বঁটা, (১৯৯৮) #পদ্মভূষণ, (১৯৫৪) # সংগীত নাটক অকাডেমী বঁটা, (১৯৫৬) #ৰামণ মেগছেছে বঁটা, (১৯৭৪) # পদ্মবিভূষণ, (১৯৭৫) ==মৃত্যু== এইগৰাকী কিংবদন্তি শিল্পীৰ ২০০৪ চনত পৰলোকপ্ৰাপ্তি ঘটে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|M. S. Subbulakshmi|এম এছ চুব্বালক্ষ্মী}} * {{IMDb name|nm0836910|এম এছ চুব্বালক্ষ্মী}} {{Bharat Ratna}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত ৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ৰমন মেগছেছে বঁটা বিজয়ী]] rw2kzswqke59x728fyb0ku9wvdwyakl 0 35460 635745 626148 2026-09-15T22:32:01Z Ananya Taye 28065 635745 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ পাত বন্ধা জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>Bhuyan,SK,"Deodhai Assam Buranji,"সোণৰ পাত বন্ধা জাপি ১ টা", p.17</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',"সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি এটা",p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Bhuyan,SK, Deodhai Assam Buranji, "পাছে আমাৰ ৰজাদেৱে দিলে ফুক্লইমুং নৰাৰজালৈ নাংখামপই নামে কন্যা এজনী, ধন্যবাদ হাতী এটা, ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা।"</ref><ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ''জাপিসজিয়া'' বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল। জাপিসজিয়া খেলত চুতীয়া লোকৰ প্ৰাধান্য আছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30,"The Chutias were engaged in all kind of technical jobs of the Ahom kingdom. For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manneed by the Sutiyas. The Jaapi-Hajiya Khel (guild for making Jaapis) was also monopolished by them."</ref> ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। "সাতসৰী বুৰঞ্জী"ৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চূলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চূলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। == আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপট == ''জাপি'' পূব আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ কৃষিজীৱী সম্প্ৰদায়সমূহে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহ আৰু পাতেৰে বোৱা শিৰস্ত্ৰাণৰ এক প্ৰচলিত পৰম্পৰাৰ অংশ। [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] মাজত বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়া একেধৰণৰ জাপিক ''খোফ্ৰি'' বুলি জনা যায়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1700 Bodo tribe Khofri hat from Udalguri district]</ref> ইয়াক ফলা বাঁহেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু মাজত শুকান টকৌ পাত ভৰাই দিয়া হয়। ইয়াৰ কাষ সমূহ বেত বা বাঁহেৰে অধিক মজবুত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে ইয়াক পৰিধান কৰে। বিশেষকৈ বাৰিষাকালত হাল বোৱা, ধান ৰোৱা আৰু ধাননি পথাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৰে কামৰ সৈতে ইয়াৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite thesis |last=Narzary |first=Sibisan |title=Material Culture of the Boros: With Special Reference to Cultivation |type=M.Phil. dissertation |publisher=Bodoland University |location=Kokrajhar |year=2019 |pages=37–39 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74194/1/IIPA_2019_dissertaion_0028.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref> বড়োসকলৰ মাজত ''খোফ্ৰি ছিবনাই'' নামেৰে পৰিচিত খেৰাই ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানৰ এক আচাৰমূলক নৃত্যত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত খোফ্ৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়; নৃত্যশিল্পী গৰাকীয়ে লগতে এখন ঢাল আৰু এখন তৰোৱালো বহন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Hajowary |first=Tapasi |title=The Dance Forms of a Doudini in Kherai Festival of the Bodos of Assam: An Analytical Study from Religious Perspective |journal=ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts |year=2022 |volume=3 |issue=2 |page=24 |doi=10.29121/shodhkosh.v3.i2.2022.148 |quote=This dance is also known as Khopri Sibnai dance. Khopri is a large head gear made of bamboo strips and dried leaves. }}</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলতো জাপিৰ লেখীয়া বিভিন্ন শিৰস্ত্ৰাণ দেখা যায়। [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপাসকলে]] [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশত]] ব্যৱহাৰ কৰা শংকু (conical) আকৃতিৰ টুপী দুটা বোৱা তৰপেৰে নিৰ্মিত। পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপ দুটাৰ মাজত কলগছৰ শুকান কাণ্ডৰ সামগ্ৰী ভৰাই দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Meghalaya |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/bamboo-and-cane-culture-of-meghalaya/ |publisher=[[Indira Gandhi National Centre for the Arts]] |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Arunachal Pradesh |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/introduction-bamboo-and-cane-culture-of-arunachal-pradesh/ |publisher=[[Indira Gandhi National Centre for the Arts]] |access-date=19 July 2026 }}</ref> গালো বা পূৰ্বতে আদি-গালং নামেৰে পৰিচিত গোটসমূহকে ধৰি আদি জনগোষ্ঠীৰ লোক সকলেও পাক খুৱাই বোৱা বেতেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিৰস্ত্ৰাণ নিৰ্মাণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ''বলুপ'' এক মজবুত অৰ্ধ-উপবৃত্তাকাৰ পাত্ৰসদৃশ অংশেৰে গঠিত, যাৰ চাৰিওফালে অনুভূমিক আৰু নাও-আকৃতিৰ এটা কাণি থাকে। পূব অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিচমিসকলৰো বেত আৰু বাঁহেৰে বোৱা টুপীৰ এক পৰম্পৰা আছে। নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত মিচমি আৰু ইদু মিচমি সম্প্ৰদায়ৰ টুপী সংৰক্ষিত হৈ আছে। আনহাতে, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটন বিভাগৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা তথ্যত বেতৰ টুপী নিৰ্মাণক ইদু মিচমিসকলৰ বাঁহ বোৱাৰ বহল পৰম্পৰাৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Traditional Cane Hats of the Idu Mishmis |url=https://artsandculture.google.com/asset/traditional-cane-hats-of-the-idu-mishmis/NQEyU29kMygBzA |website=[[Google Arts & Culture]] |publisher=Banglanatak |year=2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ খুমৰি বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী]] পূব ভাৰতৰ অধিক পশ্চিম আৰু দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ লগতে নেপালৰ তৰাই অঞ্চলতো একেধৰণৰ কৃষিজাত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী দেখা যায়। দক্ষিণ নেপালৰ তৰাই (Terai) অঞ্চল থাৰুসকলৰ মাজত ধান খেতি কৰাৰ সময়ত ''ছত্ৰী'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত বহল পথাৰ-টুপী বা ছাতিসদৃশ সামগ্ৰী পৰিধান কৰা হয়। হাতত নধৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ছাতিৰ দৰে মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা এই সামগ্ৰীয়ে পৰিধানকাৰীক মৌচুমী বৰষুণ আৰু ৰ'দ—উভয়ৰে পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite web |title=7 Nepali topi types used in Nepal besides Dhaka topi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-topi-types.html |website=Onlinekhabar English |date=2 January 2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tharu Essentials That Built a Culture: Inside Traditional Life in Bardiya |url=https://bardiyanaturelodge.com/tharu-essentials-that-built-a-culture-inside-traditional-life-in-bardiya/ |website=Bardiya Nature Lodge |access-date=19 July 2026 }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ বস্তুগত জীৱনৰ বৰ্ণনাতো ৰ'দৰ পৰা সুৰক্ষাৰ বাবে পাতেৰে নিৰ্মিত ছাতিৰ ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Province of Oudh |volume=2 |year=1877 |publisher=Government Press |location=Lucknow }}</ref> [[File:Nepal Rain Hat.png|thumb|নেপালত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি।]] [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] চুকতিয়া ভুঞ্জিয়া জনগোষ্ঠীৰ মাজত ''ছতেল'' বা ''মায়েৰ'' নামেৰে পৰিচিত বহল আৰু চেপেটা শংকু আকৃতিৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী আবৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুটা পৰস্পৰ গাঁথি বোৱা বাঁহৰ কাঠামোৰ মাজত ছিয়ালি পাতৰ তৰপ ভৰাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ধান সিঁচা আৰু ধান ৰোৱাৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sabar |first1=Bhubaneswar |last2=Pradhan |first2=Paramatap |title=Material Culture of Chuktia Bhunjia Tribes of Odisha: An Anthropological Interpretation |journal=Man in India |year=2025 |volume=105 |issue=1–2 |page=60 |url=https://www.arfjournals.com/image/catalog/Journals%20Papers/MII/2025/No.%201-2%20%282025%29/3-Material%20Culture%20of%20Bhunjia%20Tribe.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref>গঞ্জাম জিলাত ''পালাৰি'' আৰু‌ কালাহাণ্ডি জিলাত ''ছাতুৰ'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু পাতেৰে নিৰ্মিত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপীসমূহ একেদৰে কৃষক, শ্ৰমিক আৰু পশুপালকসকলে পৰিধান কৰে। পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো একেধৰণৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰৰ তথ্য পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |last=Sainath |first=P. |author-link=P. Sainath |title=Make in India – with bamboos and leaves |url=https://ruralindiaonline.org/article/make-in-india---with-bamboos-and-leaves |website=[[People's Archive of Rural India]] |date=6 July 2017 |access-date=19 July 2026 }}</ref> চুবুৰীয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশত]] কৃষিকাৰ্যত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ টুপীক ''মাথাল'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |last=Banu |first=Zinat Mahrukh |title=Bamboo Craft |encyclopedia=[[Banglapedia]] |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bamboo_Craft |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Tribal Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ জনজাতীয় মহিলাই লোৱা জাপি।]] বৰ্তমানৰ [[ছত্তীশগড়|ছত্তীশগড়ৰ]] বস্তাৰ অঞ্চলৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজতো পূৰ্বতে একেধৰণৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী সামগ্ৰী ব্যৱহৃত হৈছিল। ''চেত্ৰী'' নামৰ স্থানীয় বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী আৰু ''সোনা'' নামৰ পাতৰ বৰষুণ-কোট শুকান শালপাতৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বৰষুণৰ সময়ত গাঁৱৰ বজাৰলৈ যাওঁতে এইবোৰ পৰিধান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite report |title=Investment Opportunities in Chhattisgarh |chapter=Tribal Life |pages=18–19 |publisher=Government of Chhattisgarh }}</ref> মধ্য ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত ''খুমাৰি'' বা ''খুমৰি''ক পৰম্পৰাগত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''খুমৰি'' বা ''ছাতেলি'' নামৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী ঢাল বা বৰষুণ-কোটৰ তথ্যও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last1=Mohanta |first1=Basanta Kumar |last2=Tripathy |first2=Byomakesh |chapter=Role of Ethnographic Museum of IGNTU, Amarkantak for Conservation of the Tribal Cultural Heritage of Central India |title=Recent Researches on the Tribes of Central India |volume=2 |year=2016 |publisher=Aayu Publications |location=New Delhi |pages=484–494 |isbn=978-93-85161-18-6 }}</ref> ছত্তীশগড়ৰ স্থানীয় অঞ্চলসমূহত এতিয়াও মহুল পাত ব্যৱহাৰ কৰি অস্থায়ী টুপী নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিয়ে প্ৰবল বৰষুণৰ সময়ত গৰু-ম'হৰখীয়াসকলক সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite news |last=Niyogi |first=Deepanwita Gita |title=Forest Dweller on Growing Up With Mahul Leaves |url=https://www.thequint.com/news/india/photos-chhattisgarh-tribal-mahul-leaf-hat-man-tiger-reserve |work=The Quint |date=16 September 2023 |access-date=19 July 2026 }}</ref> এই আঞ্চলিক ৰূপসমূহৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হ'ল স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বাঁহ, বেত আৰু পাতৰ ব্যৱহাৰ; পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপযুক্ত নিৰ্মাণপদ্ধতি; আৰু মৌচুমী বৰষুণৰ পৰিস্থিতিত কৰা কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক। অসমীয়া ''জাপি''য়ে নিজস্ব স্বকীয় ৰূপসমূহ বিকশিত কৰাৰ লগতে অসমৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত ৰাজকীয়, আনুষ্ঠানিক আৰু অলংকাৰিক ভূমিকাও লাভ কৰে। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪|archivedate=2025-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250127123642/https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Talari rain hat Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Mathal Rain hat.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] g5ymvp46a6r31d1qjrf1wi1hg7e3hmv 635746 635745 2026-09-15T22:32:03Z KiranBOT 45247 AMP-Tracking URLs ৰ পৰা আঁতৰোৱা হৈছে ([[:m:User:KiranBOT/AMP|বিশদ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ভুল প'ৰিবেশ]]) v3.1.1-current 635746 wikitext text/x-wiki [[Image:Assamese_Jaapi.png|200px|thumb|অসমীয়া জাপি]] '''জাপি''' অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বাহক, [[অসমীয়া জাতি]] আৰু সংস্কৃতিৰ বিশেষ প্ৰতীক ৰূপে সৰ্বজনবিদিত। প্ৰথমে জাপি দেখিবলৈ টুপিৰ দৰে আছিল। কালক্ৰমত তাৰ আকাৰ, ৰং, সজাৰ অৰ্থাৎ তৈয়াৰী কৰা সঁজুলি ভিন্ন ধৰণৰ হ'ল। বাঁহ, বেত, গছৰ পাত জাপি সজাৰ ঘাই উপকৰণ। কোনো কোনো দেশত গছপাত আৰু জন্তুৰ ছালেৰেও জাপি সজা হয়। ৰূপ-সজ্জাৰ ফালৰপৰা ইয়াৰ ভাগ দুটা-ফুলাম জাপি আৰু উকা জাপি। জাপিৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আগৰ দিনত জাপিৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ জাপি ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰদৈয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি আদিও আছিল। ইয়াৰোপৰি পানীজাপি, গৰখীয়া জাপি আদিৰ প্ৰচলন আছিল। জাপি সাধাৰণতে টকৌপাতেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ ওপৰৰ অংশত সাধাৰণতে ধাতুৰ জোঙা উপাদান এটা লগোৱা হৈছিল আৰু ইয়াক অসমীয়াত ''চূলা'' নামেৰে জনা গৈছিল।<ref>{{cite web |title=চূলা |url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9A%E0%A7%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE |website=Xobdo |access-date=14 June 2026}}</ref> ৰজাঘৰীয়া আৰু সম্ভ্ৰান্ত লোকে ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ ''চূলা'' সাধাৰণতে ৰূপ আৰু সোণৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji,p.199</ref> জাপি ভাৰতৰ পূব অঞ্চলৰ বঙ্গ, উৰিষ্যা, ছত্তিশগড়কে ধৰি নেপাল আৰু পূব, দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ লৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে অসমৰ জাপিটো পূব ভাৰতত ব্যবহৃত জাপিৰ লগতহে মিলে। বাৰিষাৰ দিনত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মণিপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশতো জাপিৰ লেখীয়া বস্ত্ৰ লোৱা দেখা যায়। ২০১৭ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে ভাৰতীয় মানুহে মূৰত পৰিধান কৰা ১৬ টা টুপিৰ<ref>https://stampdigest.in/2018/03/14/japi-cap-stamps-on-headgears-of-india-2017/</ref> ডাকটিকট প্ৰচলন কৰিছিল য’ত অসমৰ জাপিয়েও স্থান পাইছিল৷ ==জাপি শব্দটিৰ উৎপত্তি== “জাপি “শব্দটিৰ উৎপত্তি ‘জাপʼ শব্দৰ পৰা হৈছে। যাৰ অৰ্থ টকৌ পাতৰে ভৰ্ত্তি হৈ থকা দম। ==ইতিহাস== [[File:বাঁহৰ জাপি.jpg|thumb|ৰ’দ-বৰষুণত খেতি পথাৰত বা ঘৰৰ বাহিৰত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি]] জাপিৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক উল্লেখ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা [[নীতিপাল|নীতিপালে]] আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুংমুঙৰ]] লগত সন্ধি কৰিবলৈ সোণ আৰু ৰুপৰ পাত বন্ধা জাপি উপহাৰ দিছিল।<ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.56</ref><ref>Bhuyan,SK,"Deodhai Assam Buranji,"সোণৰ পাত বন্ধা জাপি ১ টা", p.17</ref><ref>{{Cite web |title="Then the Chutiâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi(''Kup-ngiun-kham''),gold bracelets(''Mao-kham''), gold basket(''Liu-kham''), gold ring (''Khup-kham''), gold bookstand (''Khu-tin-kham''), gold pirâ(''Kham-ku''), horse(''Ma''), elephant(''Chang-pai''), and two Âroans(''Phra-nun'') and Xorais(''Phun'') to the Ahom king." |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |access-date=2020-08-23 |archivedate=2020-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Mahanta,S. Assam Buranji.D.H.A.S.,1945, p.9.]</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452171/page/n59/mode/1up?q=%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF Goswami, Hemchandra,''Purani Asam Buranji'',"সোণৰ খাপৰ চিকন জাপি এটা",p.41.]</ref><ref>Khanikar,S. Chutia Jaatir Itihax aru Luko-Sanskriti,1991, p.100.</ref> ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰি বহুতো জাপি লাভ কৰিছিল আৰু তাৰে কেইবাটাও ৰূপৰ জাপি ১৫২৪ চনত শদিয়া আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহা নৰা সেণাপতি ফূক্লৈমূঙ্গক উপহাৰ দি সন্ধি কৰিছিল।<ref>Bhuyan,SK, Deodhai Assam Buranji, "পাছে আমাৰ ৰজাদেৱে দিলে ফুক্লইমুং নৰাৰজালৈ নাংখামপই নামে কন্যা এজনী, ধন্যবাদ হাতী এটা, ৰূপৰ চূলাৰে জাপি দুটা।"</ref><ref>Barua, GC, “Ahom Buranji”,p.58</ref><ref>Bhuyan, SK, “Satsari Buranji”,p.62</ref> চুতীয়া ৰজাৰ দিনত জাপি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ''জাপিসজিয়া'' বুলি এটা খেল ৰাখিছিল যিটো খেলৰ লোকে পাছলৈ আহোম ৰজা সকলৰ কাৰণেও জাপি নিৰ্মাণ কৰিছিল। জাপিসজিয়া খেলত চুতীয়া লোকৰ প্ৰাধান্য আছিল।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf Dutta,Sristidhar, ''Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30,"The Chutias were engaged in all kind of technical jobs of the Ahom kingdom. For example, the Khanikar Khel (guild of engineers) was always manneed by the Sutiyas. The Jaapi-Hajiya Khel (guild for making Jaapis) was also monopolished by them."</ref> ইয়াৰ বাহিৰে মধ্য অসমৰ বাৰ ভূঞা সকলেও জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। "সাতসৰী বুৰঞ্জী"ৰ মতে আহোম ৰজা সকলে বচুৱাল, তঙালি আৰু টকৌ-পতীয়া জাপি ভূঞা সকলৰ পৰা ল'বলৈ শিকিছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452577/page/n160/mode/1up Bhuyan, Surjya Kumar,''Satsari Buranji'',p.135.]</ref> আহোমৰ দিনত ডা-ডাঙৰীয়াসকলে মৰ্য্যাদা অনুসৰি বিভিন্ন জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে- বুঢ়াগোহাঁই, বৰপাত্ৰগোহাঁই, বৰগোহাঁয়ে সোণৰ চূলাৰে পানী জাপি আৰু টুপি জাপি। বৰফুকন সকলে ৰুপৰ চূলাৰ জাপি, উকা বৰজাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। == আঞ্চলিক প্ৰেক্ষাপট == ''জাপি'' পূব আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ কৃষিজীৱী সম্প্ৰদায়সমূহে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহ আৰু পাতেৰে বোৱা শিৰস্ত্ৰাণৰ এক প্ৰচলিত পৰম্পৰাৰ অংশ। [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] মাজত বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়া একেধৰণৰ জাপিক ''খোফ্ৰি'' বুলি জনা যায়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1700 Bodo tribe Khofri hat from Udalguri district]</ref> ইয়াক ফলা বাঁহেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু মাজত শুকান টকৌ পাত ভৰাই দিয়া হয়। ইয়াৰ কাষ সমূহ বেত বা বাঁহেৰে অধিক মজবুত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে ইয়াক পৰিধান কৰে। বিশেষকৈ বাৰিষাকালত হাল বোৱা, ধান ৰোৱা আৰু ধাননি পথাৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৰে কামৰ সৈতে ইয়াৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite thesis |last=Narzary |first=Sibisan |title=Material Culture of the Boros: With Special Reference to Cultivation |type=M.Phil. dissertation |publisher=Bodoland University |location=Kokrajhar |year=2019 |pages=37–39 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74194/1/IIPA_2019_dissertaion_0028.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref> বড়োসকলৰ মাজত ''খোফ্ৰি ছিবনাই'' নামেৰে পৰিচিত খেৰাই ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানৰ এক আচাৰমূলক নৃত্যত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত খোফ্ৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়; নৃত্যশিল্পী গৰাকীয়ে লগতে এখন ঢাল আৰু এখন তৰোৱালো বহন কৰে।<ref>{{cite journal |last=Hajowary |first=Tapasi |title=The Dance Forms of a Doudini in Kherai Festival of the Bodos of Assam: An Analytical Study from Religious Perspective |journal=ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts |year=2022 |volume=3 |issue=2 |page=24 |doi=10.29121/shodhkosh.v3.i2.2022.148 |quote=This dance is also known as Khopri Sibnai dance. Khopri is a large head gear made of bamboo strips and dried leaves. }}</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলতো জাপিৰ লেখীয়া বিভিন্ন শিৰস্ত্ৰাণ দেখা যায়। [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপাসকলে]] [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশত]] ব্যৱহাৰ কৰা শংকু (conical) আকৃতিৰ টুপী দুটা বোৱা তৰপেৰে নিৰ্মিত। পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপ দুটাৰ মাজত কলগছৰ শুকান কাণ্ডৰ সামগ্ৰী ভৰাই দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Meghalaya |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/bamboo-and-cane-culture-of-meghalaya/ |publisher=[[Indira Gandhi National Centre for the Arts]] |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Bamboo and Cane Culture of Arunachal Pradesh |url=https://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/northeastern-regional-centre/introduction-bamboo-and-cane-culture-of-arunachal-pradesh/ |publisher=[[Indira Gandhi National Centre for the Arts]] |access-date=19 July 2026 }}</ref> গালো বা পূৰ্বতে আদি-গালং নামেৰে পৰিচিত গোটসমূহকে ধৰি আদি জনগোষ্ঠীৰ লোক সকলেও পাক খুৱাই বোৱা বেতেৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিৰস্ত্ৰাণ নিৰ্মাণ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ''বলুপ'' এক মজবুত অৰ্ধ-উপবৃত্তাকাৰ পাত্ৰসদৃশ অংশেৰে গঠিত, যাৰ চাৰিওফালে অনুভূমিক আৰু নাও-আকৃতিৰ এটা কাণি থাকে। পূব অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিচমিসকলৰো বেত আৰু বাঁহেৰে বোৱা টুপীৰ এক পৰম্পৰা আছে। নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত মিচমি আৰু ইদু মিচমি সম্প্ৰদায়ৰ টুপী সংৰক্ষিত হৈ আছে। আনহাতে, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰ্যটন বিভাগৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা তথ্যত বেতৰ টুপী নিৰ্মাণক ইদু মিচমিসকলৰ বাঁহ বোৱাৰ বহল পৰম্পৰাৰ এক অংশ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Traditional Cane Hats of the Idu Mishmis |url=https://artsandculture.google.com/asset/traditional-cane-hats-of-the-idu-mishmis/NQEyU29kMygBzA |website=[[Google Arts & Culture]] |publisher=Banglanatak |year=2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ খুমৰি বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী]] পূব ভাৰতৰ অধিক পশ্চিম আৰু দক্ষিণৰ অঞ্চলসমূহৰ লগতে নেপালৰ তৰাই অঞ্চলতো একেধৰণৰ কৃষিজাত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী দেখা যায়। দক্ষিণ নেপালৰ তৰাই (Terai) অঞ্চল থাৰুসকলৰ মাজত ধান খেতি কৰাৰ সময়ত ''ছত্ৰী'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু শুকান পাতেৰে নিৰ্মিত বহল পথাৰ-টুপী বা ছাতিসদৃশ সামগ্ৰী পৰিধান কৰা হয়। হাতত নধৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ছাতিৰ দৰে মূৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰা এই সামগ্ৰীয়ে পৰিধানকাৰীক মৌচুমী বৰষুণ আৰু ৰ'দ—উভয়ৰে পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite web |title=7 Nepali topi types used in Nepal besides Dhaka topi |url=https://english.onlinekhabar.com/nepali-topi-types.html |website=Onlinekhabar English |date=2 January 2022 |access-date=19 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tharu Essentials That Built a Culture: Inside Traditional Life in Bardiya |url=https://bardiyanaturelodge.com/tharu-essentials-that-built-a-culture-inside-traditional-life-in-bardiya/ |website=Bardiya Nature Lodge |access-date=19 July 2026 }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ থাৰু জনগোষ্ঠীৰ বস্তুগত জীৱনৰ বৰ্ণনাতো ৰ'দৰ পৰা সুৰক্ষাৰ বাবে পাতেৰে নিৰ্মিত ছাতিৰ ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Gazetteer of the Province of Oudh |volume=2 |year=1877 |publisher=Government Press |location=Lucknow }}</ref> [[File:Nepal Rain Hat.png|thumb|নেপালত ব্যৱহাৰ হোৱা জাপি।]] [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] চুকতিয়া ভুঞ্জিয়া জনগোষ্ঠীৰ মাজত ''ছতেল'' বা ''মায়েৰ'' নামেৰে পৰিচিত বহল আৰু চেপেটা শংকু আকৃতিৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী আবৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুটা পৰস্পৰ গাঁথি বোৱা বাঁহৰ কাঠামোৰ মাজত ছিয়ালি পাতৰ তৰপ ভৰাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে ধান সিঁচা আৰু ধান ৰোৱাৰ সময়ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sabar |first1=Bhubaneswar |last2=Pradhan |first2=Paramatap |title=Material Culture of Chuktia Bhunjia Tribes of Odisha: An Anthropological Interpretation |journal=Man in India |year=2025 |volume=105 |issue=1–2 |page=60 |url=https://www.arfjournals.com/image/catalog/Journals%20Papers/MII/2025/No.%201-2%20%282025%29/3-Material%20Culture%20of%20Bhunjia%20Tribe.pdf |access-date=19 July 2026 }}</ref>গঞ্জাম জিলাত ''পালাৰি'' আৰু‌ কালাহাণ্ডি জিলাত ''ছাতুৰ'' নামেৰে পৰিচিত বাঁহ আৰু পাতেৰে নিৰ্মিত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপীসমূহ একেদৰে কৃষক, শ্ৰমিক আৰু পশুপালকসকলে পৰিধান কৰে। পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলতো একেধৰণৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰৰ তথ্য পোৱা গৈছে।<ref>{{cite web |last=Sainath |first=P. |author-link=P. Sainath |title=Make in India – with bamboos and leaves |url=https://ruralindiaonline.org/article/make-in-india---with-bamboos-and-leaves |website=[[People's Archive of Rural India]] |date=6 July 2017 |access-date=19 July 2026 }}</ref> চুবুৰীয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশত]] কৃষিকাৰ্যত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ টুপীক ''মাথাল'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite encyclopedia |last=Banu |first=Zinat Mahrukh |title=Bamboo Craft |encyclopedia=[[Banglapedia]] |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Bamboo_Craft |access-date=19 July 2026 }}</ref> [[File:Tribal Rain hat Chattisgarh.png|thumb|ছত্তীশগড়ৰ জনজাতীয় মহিলাই লোৱা জাপি।]] বৰ্তমানৰ [[ছত্তীশগড়|ছত্তীশগড়ৰ]] বস্তাৰ অঞ্চলৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজতো পূৰ্বতে একেধৰণৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী সামগ্ৰী ব্যৱহৃত হৈছিল। ''চেত্ৰী'' নামৰ স্থানীয় বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী আৰু ''সোনা'' নামৰ পাতৰ বৰষুণ-কোট শুকান শালপাতৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বৰষুণৰ সময়ত গাঁৱৰ বজাৰলৈ যাওঁতে এইবোৰ পৰিধান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite report |title=Investment Opportunities in Chhattisgarh |chapter=Tribal Life |pages=18–19 |publisher=Government of Chhattisgarh }}</ref> মধ্য ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ নৃগোষ্ঠীয় সংগ্ৰহসমূহত ''খুমাৰি'' বা ''খুমৰি''ক পৰম্পৰাগত বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী টুপী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''খুমৰি'' বা ''ছাতেলি'' নামৰ বৰষুণ-প্ৰতিৰোধী ঢাল বা বৰষুণ-কোটৰ তথ্যও পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last1=Mohanta |first1=Basanta Kumar |last2=Tripathy |first2=Byomakesh |chapter=Role of Ethnographic Museum of IGNTU, Amarkantak for Conservation of the Tribal Cultural Heritage of Central India |title=Recent Researches on the Tribes of Central India |volume=2 |year=2016 |publisher=Aayu Publications |location=New Delhi |pages=484–494 |isbn=978-93-85161-18-6 }}</ref> ছত্তীশগড়ৰ স্থানীয় অঞ্চলসমূহত এতিয়াও মহুল পাত ব্যৱহাৰ কৰি অস্থায়ী টুপী নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিয়ে প্ৰবল বৰষুণৰ সময়ত গৰু-ম'হৰখীয়াসকলক সুৰক্ষা দিয়ে।<ref>{{cite news |last=Niyogi |first=Deepanwita Gita |title=Forest Dweller on Growing Up With Mahul Leaves |url=https://www.thequint.com/news/india/photos-chhattisgarh-tribal-mahul-leaf-hat-man-tiger-reserve |work=The Quint |date=16 September 2023 |access-date=19 July 2026 }}</ref> এই আঞ্চলিক ৰূপসমূহৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য হ'ল স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বাঁহ, বেত আৰু পাতৰ ব্যৱহাৰ; পানী নোসোমাবৰ বাবে তৰপযুক্ত নিৰ্মাণপদ্ধতি; আৰু মৌচুমী বৰষুণৰ পৰিস্থিতিত কৰা কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে থকা সম্পৰ্ক। অসমীয়া ''জাপি''য়ে নিজস্ব স্বকীয় ৰূপসমূহ বিকশিত কৰাৰ লগতে অসমৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত ৰাজকীয়, আনুষ্ঠানিক আৰু অলংকাৰিক ভূমিকাও লাভ কৰে। ==নিৰ্মাণশৈলী== বাঁহ আৰু তাল গছৰ পাত বা টকৌ গছৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়। জাপিৰ আকাৰ বিভিন্নধৰণৰ আছে- বৰ জাপি, সৰু জাপি। খেতি-পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জাপিৰ আকাৰ বৰ জাপিতকৈ সক বহল ঘূৰণীয়া (বৃত্তাকাৰ)। মাজ অংশটোত হালোৱাজনৰ মূৰত খাপ-খাই পৰাকৈ এটা জোঙা কৰা অংশ থাকে। প্ৰথমতে ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ (চালনি আকৃতি) মাজত সৰু সৰু ফাক থকা দুখন ছাল (জালি) বৈ তৈয়াৰ কৰি লোৱা হয়, এই চালনি আকৃতিৰ ছাল দুখন বওঁতে একেবাৰে কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৮ ইঞ্চিমান বৈ হোৱাৰ পাছত এটা অলপ ডাঠ ঘূৰণীয়া শলিৰে বান্ধি ওপৰৰ অংশ জোঙা কৰা হয়। এনেকৈ দুয়োখন ছাল বৈ হোৱাৰ পাছত টকৌ পাত বা তাল পাত ঘূৰণীয়াকৈ কাটি দুইখন ছালৰ মাজত পাৰি দিয়া হয় আৰু ঠায়ে ঠায়ে গাঠি দিয়া হয়।<ref>বৰুৱা,বিৰিঞ্চি কুমাৰ,"অসমৰ লোক-সংস্কৃতি</ref> ==প্ৰকাৰ== ৰূপসজ্জা তথা ব্যৱহাৰৰ ফালৰ পৰা জাপিৰ সুকীয়া সুকীয়া নাম আছে। জাপি কেইপ্ৰকাৰৰ সঠিককৈ ক'বলৈ টান। ''নতুন পোহৰ'' নামৰ ৱেবছাইটটোৰ তথ্য অনুসৰি জাপি ১০ প্ৰকাৰৰ থাকে,<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> সেয়া হ'ল - #গৰখীয়া জাপি #পানী জাপি #বনুৱা জাপি #হালোৱা জাপি #উকা জাপি #ফুলাম জাপি #পদুমীয়া জাপি #সৰুদৈয়া‌ জাপি #বৰজাপি #টুপি জাপি [[চিত্র:Assamese Jaapi.jpg|thumb|left|বিহু নৃত্যত ব্যৱহৃত অসমীয়া জাপি]] আনহাতে ''শব্দ অভিধান'' অনুসৰি জাপি কেইবাপ্ৰকাৰৰ আছে।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://www.xobdo.org/dic/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF|publisher=শব্দ অভিধান|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> যেনে- *ডাং-জাপি, *বৰজাপি, *পানী বা হালোৱা-জাপি, *সৰুদৈয়া জাপি ''ইত্যাদি'' [[শান্তনু কৌশিক বৰুৱা]]ৰ '[[অসম অভিধান (গ্ৰন্থ)|অসম অভিধান]]' অনুসৰি জাপিৰ ভাগ সমূহ হৈছে - গৰখীয়া জাপি, পানী জাপি, বনুৱা জাপি, হালোৱা জাপি, উকা জাপি, ফুলাম জাপি, পদুমীয়া জাপি, সৰুদৈয়া জাপি, বৰজাপি আদি।<ref>{{cite web|title='জাপি'ৰ বিষয়ে জানো আহক|url=https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|publisher=অসমীয়া সাহিত্যৰ চানেকি|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪|archivedate=2025-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250127123642/https://www.axomiyahahitiyarsaneki.com/2022/04/japi.html?m=1|deadurl=yes}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== “জাপিৰ” ব্যৱহাৰ বহু ক্ষেত্ৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। খেতিয়ক সকলে পৰিধান কৰে কৃষি কাৰ্য্যত বৰ্তি থকাৰ সময়ত ৰʼদ বৰষুণৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ। বিহু নচাৰ সময়ত ইয়াৰ শোভা বঢ়াবৰ কাৰণে কৰে। অতিথিক আদৰণি জনোৱাৰ চিহ্ন স্বৰূপে তথা সজোৱা বস্তু হিচাপে ইয়াক চʼৰা ঘৰত ৰখা হয়। সাধাৰণ বা অনালংকৃত “জাপি” খেতিয়ক সকলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিৰমিত হয়। আনহাতে, অলংকৃত “জাপি” অসমীয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলে নিজৰ স্থিতাৱস্থাৰ প্ৰতীক চিহ্ন হিচাপে প্ৰয়োগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=জাপিৰ প্ৰকাৰ|url=https://notunpohor.com/2023/05/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A6%BF/|publisher=নতুন পোহৰ|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==জীৱিকা== [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে কেবাদশক ধৰি ইয়াত জীয়াই ৰাখিছে জাপি নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা। হাফলুটিং নপাম নাথ গাঁৱৰ প্ৰায় প্ৰতিটো পৰিয়ালে পৰম্পৰাগতভাৱে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। হাফলুটিং ন-পাম নাথ গাঁৱৰ পুৰুষ-মহিলা সকলো জাপি নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত। জাপি শিল্প গাঁওখনৰ উপাৰ্জনৰ অন্যতম উৎস। বাঁহ, বেত আৰু টকৌপাতেৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। পূৰ্বপুৰুৰ দিনৰে পৰা ন-পাম নাথ গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি। স্থানীয় বিভিন্ন বজাৰত জাপি বিক্ৰী কৰিবলৈ যায় ন-পাম নাথ গাঁৱৰ লোকসকল। অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰৰ ব্যৱসায়ীয়েও ক্ৰয় কৰে গাঁওবাসীয়ে নিৰ্মাণ কৰা জাপি। গ্ৰাহকৰ সমাদৰ লাভ কৰা ন-পাম গাঁৱৰ জাপি শিল্পৰ লগত জড়িত গাঁওবাসীয়ে কেৱল পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰেই নিৰ্মাণ কৰি আহিছে জাপি।<ref>{{cite web|title=অসমৰ এনে এখন গাঁও য'ত ঘৰে ঘৰে নিৰ্মাণ কৰা হয় জাপি|url=https:/www.etvbharat.com/amp/as/!state/a-village-in-sivasagar-where-the-villagers-kept-the-culture-of-making-japi-alive-ass24050800546|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> জাপি হৈছে [[নলবাৰী]] অঞ্চলৰ প্ৰধান কুটিৰ শিল্প। জিলাখনৰ দোমাহীতোলা, সূতাৰকুছি, বালামুগকুছি, শিলাগুটি, তিলানী, বালিলেছা, মুদৈতোলা, দীঘেলী, তেৰেছিয়া, ভদ্ৰা আদি গাঁৱৰ প্ৰায়ভাগ মানুহৰে জীৱিকাৰ একমাত্ৰ উৎস এই জাপিশিল্প। এই শিল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী যেনে- বাঁহ, বেত, টকৌপাত ইত্যাদি নলবাৰী অঞ্চলত উভৈনদী। জাপিৰ বাবে কেঁচা বাঁহবোৰ এটা নিৰ্দ্দিষ্ট জোখত(অনুমান ১, ১.৫হাত)কাটি টুকুৰা কৰি লৈ তাৰপৰাই সৰু সৰু খাটি চাচি সাঁচাৰ(টুপী) ওপৰত ৰাখি চালনীৰ দৰে ঘনকৈ বৈ ৰ’দত শুকাই লোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত শুকান টকৌ গছৰ পাত সুন্দৰকৈ জাই দুই খলপ লগ লগাই সৰু সৰু সূতাৰে মাজে মাজে গাঁথি দি মুখবোৰ খাংৰাৰ ওপৰত ৰাখি সমানকৈ কাটি জাপি তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=জাপি|url=https://as.vikaspedia.in/viewcontent/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/99c9be9aa9bf-1|publisher=বিকাশপেডিয়া|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> [[তেজপুৰ]]ৰ ''জাপি সজীয়া'' গাঁৱখনৰ নামৰ উৎপত্তি জাপিৰ পৰা হৈছে৷ এই গাঁৱখন এসময়ত জাপি নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। কিন্তু সময়ৰ সোঁতত বৰ্তমান গাঁওখনৰ মাত্ৰ দুটা পৰিয়ালেহে এই বৃত্তিৰ লগত জড়িত হৈ আছে। তেজপুৰত তৈয়াৰ কৰা জাপি নেদাৰলেণ্ড আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰতো সমাদৃত৷ বৰ্তমান জাপি সজীয়া গাঁৱত বুদ্ধদেৱ কেওঁট আৰু তেওঁৰ ভাতৃ নাৰায়ণ কেওঁটে নিৰ্মাণ কৰি আছে। সৰুদৈয়া জাপিৰ পৰা বিহু আৰু অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা জাপি প্ৰায় ২৪ ইঞ্চিৰ হয় ইয়াৰ মূল্য বৰ্তমান ৫০০ টকা। কোনো ধৰণৰ বাধা নোহোৱাকৈ ১৯৮৪ চনৰ পৰা জাপি সাজিবলৈ আৰম্ভ কৰে বুদ্ধদেৱ কেওঁটে জাপি সাজি পৰিয়াল চলাই আছে। কিন্তু বৰ্তমান এই দুই ভাতৃৰ বাহিৰে তেজপুৰৰ এই গাঁওখনত জাপি সজা লোক প্ৰায় নাই বুলিব পাৰি।<ref>{{cite web|title=জাপি সজীয়া গাঁৱত এভূমুকি|url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/sonitpur/jaapi-makers-busy-with-making-of-assamese-traditional-conical-hat-jaapi-in-tezpur/assam20230406212031158158827|publisher=ইটিভি ভাৰত|accessdate=২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৪}}</ref> ==চিত্ৰ== <gallery mode> File:Varun Japi.jpg| ঘাৰমৰা সত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখা ধাতুৰে নিৰ্মিত জাপিৰ "চূলা" অংশ। File:Jaapi.jpg|সৰুদৈ জাপি File:Japi.JPG|গুৱাহাটী কলাক্ষেত্ৰত সংৰক্ষিত কৰি‌ থোৱা জাপি। File:Jaapi,Dhemaji.jpg|ধেমাজিৰ জাপি File:Talari rain hat Orissa.jpg| উৰিষ্যাৰ টলৰি নামৰ জাপি। File:Mathal Rain hat.png|বঙ্গ দেশৰ মাথাল জাপি। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|state=expanded}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] k875y9p2gx225gxll18c95p2ioqyv69 3 42512 635702 635677 2026-09-15T12:34:33Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ উত্তৰ 635702 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 62i1mnhe38e3qxzgtac24evld4elwor 635703 635702 2026-09-15T12:53:41Z Nayan j Nath 15159 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ উত্তৰ 635703 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) kvabn55zyw17isoawi35a27yyft6svg 635705 635703 2026-09-15T13:30:25Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ 635705 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। :::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। :::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> :::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) amu5foov40qydifaknnz71iz3kgaw2u 635706 635705 2026-09-15T13:30:57Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ 635706 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। :::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। :::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। :::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> :::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) j6x84qeeliak53b9t7t39ogismya4jb 635707 635706 2026-09-15T13:34:02Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ 635707 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। ::::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ::::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> ::::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। ::::মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) myicy1q0jdy7tcaanrqiukkalo0ts1z 635731 635707 2026-09-15T17:22:18Z Gitartha.bordoloi 2441 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ 635731 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। ::::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ::::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> ::::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। ::::মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :: WP:Harass, WP:Outing এইবোৰ গুৰুতৰ অভিযোগ আৰু UCC-ৰ পৰিপন্থী। এয়া সঁচা প্ৰমাণিত হ'লে বা দুনাই অভিযোগ উত্থাপন হ'লে ৱিকিমিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হ'ব। মতবিৰোধ সমাধান নোহোৱালৈকে নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধকেইটাও সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হ'ব। অন্য প্ৰবন্ধতো WP:NPOV আওকাণ কৰি একপক্ষীয় মত প্ৰকাশ কৰাৰ চেষ্টা নকৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:22, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) kaopvqh67jxrpirwtbzmjgt3x1szbol 635734 635731 2026-09-15T17:50:28Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ উত্তৰ 635734 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। ::::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ::::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> ::::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। ::::মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :: WP:Harass, WP:Outing এইবোৰ গুৰুতৰ অভিযোগ আৰু UCC-ৰ পৰিপন্থী। এয়া সঁচা প্ৰমাণিত হ'লে বা দুনাই অভিযোগ উত্থাপন হ'লে ৱিকিমিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হ'ব। মতবিৰোধ সমাধান নোহোৱালৈকে নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধকেইটাও সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হ'ব। অন্য প্ৰবন্ধতো WP:NPOV আওকাণ কৰি একপক্ষীয় মত প্ৰকাশ কৰাৰ চেষ্টা নকৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:22, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|Gitartha.bordoloi}} আপুনি ভূল পৃষ্ঠা টো lock কৰিছে। মতবিৰোধ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাত হোৱা নাই, [[মটক জনগোষ্ঠী]] পৃষ্ঠাত হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠা unlock কৰি দিয়ক। তাত কাৰো মাজত একো মতবিৰোধ হোৱা নাই। মই তাত বহুতো তথ্য যোগ কৰিবলৈ আছে। ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:50, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) nmqq9dhr60avkeokn0stmtsd9pwfju6 635735 635734 2026-09-15T17:53:25Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ 635735 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। ::::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ::::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> ::::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। ::::মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :: WP:Harass, WP:Outing এইবোৰ গুৰুতৰ অভিযোগ আৰু UCC-ৰ পৰিপন্থী। এয়া সঁচা প্ৰমাণিত হ'লে বা দুনাই অভিযোগ উত্থাপন হ'লে ৱিকিমিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হ'ব। মতবিৰোধ সমাধান নোহোৱালৈকে নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধকেইটাও সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হ'ব। অন্য প্ৰবন্ধতো WP:NPOV আওকাণ কৰি একপক্ষীয় মত প্ৰকাশ কৰাৰ চেষ্টা নকৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:22, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|Gitartha.bordoloi}} আপুনি ভূল পৃষ্ঠা টো lock কৰিছে। মতবিৰোধ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাত হোৱা নাই, [[মটক জনগোষ্ঠী]] পৃষ্ঠাত হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠা unlock কৰি দিয়ক। তাত কাৰো মাজত একো মতবিৰোধ হোৱা নাই। মই তাত বহুতো তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰিবলৈ আছে। সেই পৃষ্ঠাত কাৰোৰে মাজত একো edit war হোৱা নাই। ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:50, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 5smwah1r4hsvr01zy4ed9vgu0v8e1yj 635736 635735 2026-09-15T17:56:28Z Ananya Taye 28065 /* মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা */ 635736 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। ::::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ::::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> ::::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। ::::মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :: WP:Harass, WP:Outing এইবোৰ গুৰুতৰ অভিযোগ আৰু UCC-ৰ পৰিপন্থী। এয়া সঁচা প্ৰমাণিত হ'লে বা দুনাই অভিযোগ উত্থাপন হ'লে ৱিকিমিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হ'ব। মতবিৰোধ সমাধান নোহোৱালৈকে নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধকেইটাও সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হ'ব। অন্য প্ৰবন্ধতো WP:NPOV আওকাণ কৰি একপক্ষীয় মত প্ৰকাশ কৰাৰ চেষ্টা নকৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:22, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|Gitartha.bordoloi}} আপুনি ভূল পৃষ্ঠা টো lock কৰিছে। মতবিৰোধ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাত হোৱা নাই, [[মটক জনগোষ্ঠী]] পৃষ্ঠাত হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠা unlock কৰি দিয়ক। তাত কাৰো মাজত একো মতবিৰোধ হোৱা নাই। মই তাত বহুতো তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰিবলৈ আছে। সেই বাবে under-construction tag টো‌ লগোৱা আছে। সেই পৃষ্ঠাত কাৰোৰে মাজত একো edit war হোৱা নাই। একো বিৰ্তক নথকা পেজ এটা বিনা কাৰণত lock কৰাটো Wikipediaৰ আইন বিপৰীতে যোৱা নহ'ব নে? ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:50, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) 0dkm933ew3vjf26z1q9u1zynrbq3xhc 0 44143 635733 635654 2026-09-15T17:35:28Z Gitartha.bordoloi 2441 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 635733 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|||name='''চাওলুং চ্যু-তু-ফা<br>𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜥 𑜇𑜡'''|title=[[চাওলুং]]|titletext=([[টাই-আহোম ভাষা]])|more=|image=|imgw=|alt=|caption=|succession=[[Kingdom of Assam|অসমৰ ৰজা]]|moretext=|reign={{CE|১৩৬৯ – ১৩৭৬}}|reign-type=শাসন কাল|consort=|coronation={{CE|১৩৬৯}}|cor-type=খেউন ৰোণ মাই ক'|predecessor=[[চুখ্ৰাংফা]]|pre-type=পূৰ্বৰ চাওফা|successor=[[ত্যাও খাম্‌টি]]|suc-type=পৰৱৰ্তী চাওফা|regent=|reg-type=|succession1=|moretext1=|reign1=|reign-type1=|coronation1=|cor-type1=|predecessor1=|pre-type1=|successor1=|suc-type1=|regent1=|reg-type1=|succession2=|moretext2=|reign2=|reign-type2=|coronation2=|cor-type2=|predecessor2=|pre-type2=|successor2=|suc-type2=|regent2=|reg-type2=|succession3=|moretext3=|reign3=|reign-type3=|coronation3=|cor-type3=|predecessor3=|pre-type3=|successor3=|suc-type3=|regent3=|reg-type3=|spouse=|spouse-type=|type=|spouses=|spouses-type=|issue=|issue-link=|issue-pipe=|full name=চাওলুং চ্যু-তু-ফা|era dates=|era name=[[আহোম যুগ]]|posthumous name=|temple name=|dynasty=ছ্যু ফৈদ, [[আহোম ৰাজবংশ]]|mother=|father=[[চুখ্ৰাংফা]]|date of birth=|place of birth=[[আহোম ৰাজ্য]]|date of death={{CE|১৩৭৬}}|place of death=চফ্ৰাই নদী (চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত)| death_cause= চুতীয়া ৰজাৰদ্বাৰা নাওখেলৰ সময়ত হত্যা|date of burial=|place of burial=|occupation=|signature=|signature_alt=|religion=[[ফুৰালুং ধৰ্ম]]}}{{Ahom Dynasty}} '''চুতুফা''' বা '''চাওলুং চ্যু-তু-ফা''' ({{lang-aho|𑜋𑜰𑜫 𑜎𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜧𑜨 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜄𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜇𑜡.}} (Tsāo-lung Tāo Sér-Tér-Phà),{{reign|{{circa|১৩৬৪/৬৯}}|১৩৭৬}}) [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ষষ্ঠজন [[স্বৰ্গদেউ]] আছিল। টাই আহোম ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী অনুসৰি ৰজা নোহোৱা এটা পৰ্বৰ পাছত তেখেতে ১৩৬৯ চনৰপৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{harvcol|ফুকন,বৰুৱা|১৯৬৪|p=১৩৯}}</ref> ককায়েক [[চুখ্ৰাংফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকা বাবে তেওঁক অসমৰ পৰৱৰ্তী [[চাওফা]] হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। কোনো কোনো ইতিহাসবিদে তেখেত ১৩৬৪ চনত ৰাজপাটত বহিছিল বুলি ক'ব খোজে যদিও মূল বুৰঞ্জীত ১৩৬৯ চনৰপৰা ১৩৭৬ চনলৈ ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। সঘনাই হোৱা সংঘাতৰ পাছত চুতীয়া ৰজাৰ লোকে চুতুফাক চাফ্ৰাই নদীৰ কাষত এখন বন্ধুত্বপূৰ্ণ নিমন্ত্ৰণ জনাই নাও খেল চাবলৈ মাতি বিশ্বাস ঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|গেইট|১৯২৬|p=৮১}}</ref><ref>"...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote=}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ বাবে পৰৱৰ্তী চাওঁফা [[ত্যাও খামটি]]য়ে শাসনভাৰ লৈয়ে প্ৰথম পদক্ষেপ হিচাপে প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref>"..his firstmission was against the Chutiyas to take avenging action for the death of Ahom king Sutupha.."{{cite web|title=Status of Women under the Ahoms: A Historical Study (1228–1826 A.D.)|page=44|url=https://ir.nbu.ac.in/server/api/core/bitstreams/5252374a-1365-4b40-a721-37b369fdc567/content|access-date=18 May 2026}}</ref> ==পূৰ্বপুৰুষ আৰু সিংহাৰোহণ== চুতুফা আছিল আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পাছত জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ [[চুখ্ৰাম্‌ফা]] স্বৰ্গদেউ হৈছিল। ৩২ বছৰ শাসন কৰাৰ পাছত ১৩৬৪ চনত চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যু হয়। চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> এইখিনিতে বুৰঞ্জীবিদসকলৰ মতভেদ দেখা যায়। কোনো কোনোৰ মতে চুখ্ৰাম্‌ফাৰ মৃত্যুত তেখেতৰ ভায়েক চুতুফা ১৩৬৪ চনৰ ৰাজপাটত বহে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> কিন্তু আধুনিক বুৰঞ্জীবিদ পদ্মেশ্বৰ গগৈ আৰু স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩৬৪ চনৰপৰা ১৩৬৯ চনলৈ কোনো স্বৰ্গদেউ নাছিল। টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==শাসন গ্ৰহণ== চাওফা হোৱাৰ আগত চুতুফা লাহনজিং গাঁৱত কোঁৱৰ হিচাপে বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref> বুৰঞ্জীবিদৰ মতে ১৩৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত টাই-আহোম পৰম্পৰা অনুসৰি পূৰ্বৱৰ্তী শাসক [[চুখ্ৰাম্‌ফা]]ৰ কোনো পুত্ৰ সন্তান নথকাৰ বাবে থাও ফ্ৰাং দাম আৰু তা-ফী-কুন নামৰ গোহাঁই দুজনৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সিদ্ধান্ত মৰ্মে চুতুফাক পৰৱৰ্তী ৰজা হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Asamar Buranji Ed. 3rd : Barua, Padmanath Gohain : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=22 Sep 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/%E0%A7%A9%E0%A7%AA/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref> <ref>{{cite web|title=The Tai and the Tai Kingdoms|page=273|url=https://ia601402.us.archive.org/14/items/in.ernet.dli.2015.149949/2015.149949.The-Tai-And-The-Tai-Kingdoms.pdf|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=A History Of Assam : E.a.gait : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive|website=Internet Archive|date=4 Aug 2015|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.279344/page/n93/mode/1up|access-date=18 May 2026}}</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>বৰুৱা গুণাভিৰাম- অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 55</ref> এই ৰাজ্যাভিষেক সমাৰোহে ৰাজ্যখনত চলি থকা সাময়িক ৰাজনৈতিক অনিশ্চয়তাৰ অন্ত পেলাইছিল। ==ৰাজত্বকাল আৰু হত্যা== বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে চুকাফাৰ‌ পুত্ৰৰ সময়ৰপৰা চুতুফাৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তৰিক সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, ''Satsari Assam Buranji'',p.9, "Previously, since the time of one of Sukapha’s sons, there was alliance and coordial relations with the Chutia king"</ref><ref>Bhuyan, SK, "Assam Buranji(SM), p. 7</ref><ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> চুতুফাই আহোম ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বঢ়াব বিচাৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কাষৰীয়া [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ১৩৭৬ চনত চুতীয়া ৰজাই চাপাগুৰিত চুতুফাক লগ ধৰে আৰু মিত্ৰতাৰ ভাও জুৰি তেখেতক চফ্ৰাই নদীৰ নাওখেললৈ নিমন্ত্ৰণ জনায়। বিৱৰণৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক নিজৰ নাওত উঠাই প্ৰলোভিত কৰি বিশ্বাসঘাতকতাৰে হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |date=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/77 81] |quote="...the Chutia king lured Sutuphaa onto his barge without attendants and treacherously murdered him..."}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunaviram |title=Assam Buranji or A History of Assam |date=2008 |publisher=Publication Board of Assam |location=Guwahati |pages=55–56 |quote="...Sutuphaa's rule ended abruptly when he was treacherously assassinated by the Sutiya king..."}}</ref><ref name="Acharya1966">{{cite book |last=Acharya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam (From the 13th to the 17th Century) |date=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |page=74 |url=https://ia601807.us.archive.org/34/items/dli.pahar.3309/1966%20The%20History%20of%20Medieval%20Assam%20from%20the%2013th%20to%20the%2017th%20century%20by%20Acharya%20s.pdf |access-date=2026-05-20}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত কিন্তু তেওঁৰ মৃত্যুৰ ধৰণ সম্পৰ্কে একে মত পোৱা নাযায়। কিছুমান বিৱৰণত উল্লেখ আছে যে তেওঁক এটা বলধ গৰুৱে গছকাই হত্যা কৰিছিল<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Bhuyan, S K, Satsari Buranji,p.9</ref><ref>Bhuyan, SK, "বাঁহগৰীয়া বৰগোহাঁই বুৰঞ্জী: দেওধাই অসম বুৰঞ্জী",p.90</ref>, আন কিছুমানত আকৌ কোৱা হৈছে যে তেওঁক নাওতে হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.37</ref><ref>Assam Buranji (SM), p.7</ref><ref>Barua, Golap Chandra,"Ahom Buranji,p.49</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ মতে, চুতীয়া ৰজাই চুতুফাক চফ্ৰাই নদীৰপৰা নাৱত তুলি ধৰি লৈ যায় আৰু পিছত তেওঁক হত্যা কৰায়।<ref>Bhuyan, S K, "Deodhai Assam Buranji",p.11</ref> চুতুফাৰ লগত যোৱা সৈন্যবোৰ ৰাজধানীলৈ ঘূৰি আহি এই কথা সদৰি কৰে।<ref>বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ- আহোমৰ দিন or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref><ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> [[আহোম ভাষা]]ত লিখা "আহোম বুৰঞ্জী"ত "চুতীয়া ৰজা"ৰ (ৰজা‌ বুজোৱা ''খুন'' বা 𑜁𑜤𑜃𑜫 শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাই) সলনি "চুতীয়া লোক"সকলে (''তিউৰা'' বা 𑜄𑜢𑜥𑜍𑜠 হিচাপে) চুতুফাক লৈ গৈ বধ কৰিছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, "Ahom Buranji, p.48</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে এই খণ্ডটোৰ সত্যতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে চুতুফাৰ মৃত্যু পৰিকল্পিতভাৱে হোৱা নাছিল আৰু চুতীয়া ৰজাৰ নিমন্ত্ৰণত সংঘটিত হোৱা নাও খেলত চুতুফাৰ মৃত্যু হোৱাৰ বাবে চুতীয়া ৰজাক ভুলকৈ দোষাৰোপ কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Sarbeswar,"Manideep"(1965), p.300</ref> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই (২০০৭) লক্ষ্য কৰিছে যে বিদেশী দেশত ৰজাক হত্যা কৰিলে নিশ্চয়কৈ তাৎক্ষণিক সামৰিক সঁহাৰিৰ সূচনা হ’লহেঁতেন, তথাপি এনে কোনো সংঘাতৰ লিপিবদ্ধ হোৱা নাই। তদুপৰি চুতুফাৰ লগত থকা আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক ৰক্ষা কৰা বা প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱাৰ কথা উল্লেখ নাই।<ref>{{harv|Barua|2007|page=118}}</ref> চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৩৭৬ চনৰপৰা ১৩৮০ চনলৈ আহোম ৰাজ্য অৰাজক হৈ‌ থাকে।<ref>Barua, Gopal Chandra,"Ahom Buranji",p.49, "After the death of Sutuphaa, the country was in interregnum for four years."</ref> ==বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁই শাসনকাল== চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পাছত আহোম ডাঙৰীয়াসকলে স্বৰ্গদেউৰ উপযোগী কোনো ৰাজকোঁৱৰ বিচাৰি নাপালে আৰু সেই বাবে চাৰি বছৰ (১৩৭৬-১৩৮০ চন) চাও ফ্ৰংদাম বুঢ়াগোহাঁই আৰু চাও তাপ্ৰিখিন বৰগোহাঁয়ে নিজে প্ৰশাসনৰ ভাৰ চম্ভালে।<ref>Barbaruah Hiteswar Ahomar-Din or A History of Assam under the Ahoms 1st edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati page 32</ref> ৰজা অবিহনে ৰাজ্য চলোৱা টান দেখি ১৩৮০ চনত তেওঁলোকে চুতুফাৰ ভায়েক আৰু চুখাংফাৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ত্যাও খাম্‌টি]]ক স্বৰ্গদেউ পাতে।<ref>Gait E.A. A History of Assam 2nd edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta page 81</ref><ref>Barua Gunaviram Assam Buranji or A History of Assam 4th edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati page 56</ref> ==টোকা== {{reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== *ফুকন,বৰুৱা (১৯৬৪) (আহোম ভাষা, ইংৰাজী, অসমীয়া ভাষাত). আহোম লেগজিকন, ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ * বৰবৰুৱা হিতেশ্বৰ আহোমৰ-দিন or A History of Assam under the Ahoms first edition 1981 Publication Board of Assam Guwahati * বৰুৱা গুণাভিৰাম অসম বুৰঞ্জী or A History of Assam fourth edition 2008 Publication Board of Assam Guwahati * Gait E.A. A History of Assam second edition 1926 Thacker, Spink & Co Calcutta * {{cite book|last=Barua|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|year=2007|place=Guwahati}} [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম শাসক]] 0fwdm42lsad2j97wp6uzzoymk7k3xxt 3 63862 635739 612578 2026-09-15T18:16:40Z Ananya Taye 28065 635739 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <center>{{Wikipedia in Social Media}}</center> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} <!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --> ==হাবুং== প্ৰথমতে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অৱদান আগবঢ়োৱাৰ বাবে ধন্যবাদ। কিন্তু শেহতীয়াকৈ আপুনি [[হাবুং]] পৃষ্ঠাত কৰা সাল-সলনিসমূহ ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি হোৱা নাই। অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ উপযুক্ত উৎস উল্লেখ কৰি বিষয়টোৰ ওপৰৰ আলোচনা চলি থকালৈকে পৃষ্ঠাখনত সাল-সলনি নকৰিব। ধন্যবাদ-[[User:অজয় দাস|<span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>&nbsp;অজয়&nbsp;</b></span>]] [[User Talk:অজয় দাস|^{<span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>''কথা-বতৰা''</b></span>}]] 14:03, 23 March 2021 (ইউ.টি.চি.) : অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অৱদান আগবঢ়োৱাৰ বাবে ধন্যবাদ। কিন্তু এবাৰ অৱগত কৰাৰ পিছতো আপুনি কোনো আলোচনা নকৰাকৈ পৃষ্ঠাৰ সমল বিলোপ কৰিছে। অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ উপযুক্ত উৎস উল্লেখ কৰি বিষয়টোৰ ওপৰৰ আলোচনা চলি থকালৈকে পৃষ্ঠাখনত সাল-সলনি নকৰিবলৈ আকৌ অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:14, 29 মে' 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|দিব্য দত্ত}}, {{ping|chiring chandan}}, {{ping|অজয় দাস}} I have removed material without any proper citation from the Habung article. Please don't try to violate Wikipedia policy by adding unsourced and unverifiable data. If you have any proper verifiable source, you are most welcome to add it in the article. ::এই পৃষ্ঠাটো বহুবাৰ ৰিভাৰ্ট কৰা হৈছে, সাধাৰণতে এদিনত তিনিবাৰ ৰিভাৰ্ট কৰা সদস্যৰ ওপৰত বিহিত ব্যৱস্থা লব লাগে, কিন্তু বৰ্তমান লোৱা নাই। ইয়াৰোপৰি হাবুঙৰ সম্পৰ্কে যথেষ্ট তথ্য নেটত উপলব্ধ নহয় যদিও প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস চালে গম পোৱা যায় যে সেই প্ৰবন্ধটো বহুকেইজন সম্পাদকে লিখি লিখি আজিৰ অৱস্থা পাইছেহি। কিন্তু হঠাতে কোনোবাই আহি তাৰে এখিনি কাটি দিয়া কাৰ্যটো ৱিকিৰ নিয়মৰ ভিতৰত নপৰে। সেইবাবে প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰা হ’ল। যদি প্ৰবন্ধটোৰ পৰা কিবা আঁতৰাব বিচাৰে নাইবা যোগ দিব বিচাৰে, তেন্তে এই আলোচনা পৃষ্ঠাত আলোচনাৰ যোগেদি সেয়া কৰিবলৈ সকলোকে অনুৰোধ জনালোঁ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:47, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|দিব্য দত্ত}}‌‌ আপুনি Wikipediaৰ নীতি-নিয়ম উলঙ্ঘন কিয় কৰিছে?? Unverifiable আৰু unsourced materialৰ Wikipediaত স্থান নাই। মই উৎস নাইকীয়া তথ্য আতৰাইছিলো। একো নজনাকৈ কিয় revert কৰিছে?? Chiring chandan নামৰ ব্যক্তি জনে হে বাৰোবাৰ revert কৰিছে ইয়াত। ভূল তথ্য দি অপপ্ৰচাৰ বিয়পোৱাত সহায় নকৰিব।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) {{ping|দিব্য দত্ত}} "হাবুং নামৰ উৎপত্তি" অংশটোৰ "টাই মূলীয় তথ্য" দখৰ অপপ্ৰচাৰৰ বাহিৰে একো নহয়। এই তথ্য বোৰ কোনো বুৰঞ্জীবিদে দিয়া তথ্য নহয়। যিবোৰ Source বুলি দিছে, সেইবোৰ Verify কৰিব পৰা আৰু Reliable তথ্য নহয়। এইবোৰ সকলো Wikipediaৰ policy ৰ‌ বিৰুদ্ধে গৈছে। গতিকে সেই অংশ‌ আতৰাই দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) {{ping|দিব্য দত্ত}}‌‌‌‌ Wikipediaৰ পৰা কিবা তথ্য আতৰাব নোৱাৰে বুলি কোনো নিয়ম নাই। ভোৱা উৎস বিহীন তথ্য দিয়াটোহে নিয়মৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজায়। আপুনি ভালদৰে Wikipedia policy বোৰ পঢ়ি চাব। প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰা তথ্যৰ Wikipediaত কোনো স্থান নাই। : {{ping|Ananya Taye}} তথ্য উৎস নথকা আৰু সত্যাপন কৰিব নোৱাৰা বিষয়বোৰ আপুনি ইয়াতে লিখি ৰাখকচোন। যিহেতু প্ৰবন্ধ এটা বাবে বাৰে ৰিভাৰ্ট কৰি থাকিলে সদস্যৰ মাজত সম্পাদনা দন্দ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়, সেয়ে কিছু দিনলৈ প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। আশাকৰোঁ আপুনিও বিষয়টো আলোচনাৰ মাজেৰে সমাধা হোৱাটো বিচাৰিব। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> {{ping|দিব্য দত্ত}} মই যি বোৰ তথ্য আঁতৰাইছো সকলোৰে উৎস নাই বা সত্যপন কৰিব নোৱাৰি। তথাপিও তালিকা এখন বনাই দিছোঁ। ১. "হাবুং নামৰ উৎপত্তি" Sectionৰ "টাই মূলীয় তথ্য" subsection: এই অংশত দুটা উৎস দিয়া হৈছে, ১) Hazarika, Nagen (2014). Chao Habung (First সম্পাদনা)‌২) সঞ্জীৱ; গগৈ, ৰুনচেং (২০১৭). চাই ফা হীৰক। কিন্তু ইয়াৰ এটাও সত্যপন কৰিব পৰা নহয়। তদুপৰি এই সকল লেখক কোনো‌ ইতিহাসবিদ নহয় বা এই গ্ৰন্থ সমূহ গৱেষণা মূলক নহয়। ২. "হাবুঙৰ ইতিহাস" Sectionৰ "আহোম ৰাজ্যৰ তথ্য" subsection: এই অংশটোত উল্লেখ কৰা তথ্য বোৰৰ উৎস সমূহৰ লগত মিল নাই। উৎস হিচাপে হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিন, Edward Gaitৰ History of Assam আৰু পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ The Tai and the Tai kingdoms দিয়া হৈছে। কিন্তু এইবোৰ গ্ৰন্থৰ এখনতো চুকাফাই হাবুঙত "পঞ্চম ৰাজধানী" পাতিছিল বুলি উল্লেখ নাই। এইবোৰ সকলো গ্ৰন্থৰ মতে চুকাফাই হাবুঙলৈ আহি ৪ বছৰ খেতি কৰি চৰাইদেউত হে প্ৰথম ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি আছে। এই একেই তথ্য "চুতীয়া ৰাজ্যৰ তথ্য" অংশটোত উল্লেখ আছে। আপুনি নিজেও পঢ়ি চাব পাৰে। নেটত উপলব্ধ আছে। ইয়াৰ বাহিৰেও হাবুং চুকাফাই গঢ়া বা চুকাফাৰ পঞ্চম ৰাজধানী বুলি দাবী কৰা সকলো বাক্য পাৰিলে আতৰাই দিব। এইবোৰৰ একো ঐতিহাসিক ভিত্তি নাই। বুৰঞ্জীবিদ সকলে কয় থোৱা আছে যে হাবুং কামৰূপ ৰাজ্যৰ দিনৰ পৌৰাণিক প্ৰদেশ হয়, যত ব্ৰাহ্মণ সকলৰ বসতি আছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 14:32, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) :ধন্যবাদ! আপোনাৰ কথাখিনি আমি আলোচনা কৰি প্ৰবন্ধটো উন্নীত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিম। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) :: {{Ping|Ananya Taye}} প্ৰবন্ধটোৰ বহুলাংশ কাটি দিয়াৰ সলনি এইখিনি কথাকে প্ৰবন্ধটোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত আৰম্ভণিতেই যোগ দিয়া হ'লে আলোচনা কৰিবলৈ সুবিধা হ'লহেঁ‌তেন। তাৰোপৰি প্ৰবন্ধটোত বিতৰ্কিত বিষয়বস্তু বা তথ্যৰ টেগো লগাই ৰখাৰ লগতে বহুকেইজন সদস্যয়ো আপোনাক এই বিষয়ে বিভিন্ন সময়ত বাৰ্তা দিছিল। ৱিকিপিডিয়ান এগৰাকীয়ে কেৱল নিজৰ দৃষ্টকোণেৰে এনে বিষয়সমূহ নাচাই অন্যান্য ৱিকিপিডিয়ানসকলৰ বাৰ্তা আৰু মতামতকো সন্মান জনোৱা উচিত বুলি ভাবোঁ‌। আপোনাৰ যদি এই বিষয়ত জ্ঞান আছে তেন্তে প্ৰবন্ধৰ সুৰক্ষা বাতিল কৰিলে কোন অংশত উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন বা অধিক তথ্য উৎসৰ প্ৰয়োজন সেয়া যোগ দিব। ওপৰৰ আলোচনাত বাৰে বাৰে পূৰ্বৱত কৰা বুলি কৰা অভিযোগৰ উত্তৰত কওঁ যে আপোনাৰ যিসমূহ সম্পাদনাই পৃষ্ঠাটোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু দ্বৈত মতবাদযুক্ত, আলোচনাৰ থল থকা কিছু অংশ আঁ‌তৰাইছে তেনে সম্পাদনাসমূহ পূৰ্বৱত কৰা হৈছে। আগলৈ সহযোগিতা আগবঢ়াব বুলি আশা কৰিলোঁ।--'''[[User:Chiring chandan|<span style="background-color:white;color:#883000">𝕮𝖍𝖆𝖓𝖉𝖆𝖓 </span><span style="background-color:#FC6600;color:white;">𝕮𝖍𝖎𝖗𝖎𝖓𝖌 𝕻𝖍𝖚𝖐𝖔𝖓</span>]]'''[[User talk:Chiring chandan|^{<span style="color:;">Let's Talk</span>}]] 15:10, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|Chiring chandan}} মই বাৰে প্ৰতি edit কৰোতে reasonত কথাষাৰ লিখি আহিছোঁ। একো নপঢ়ি সকলো revert কৰিব গ'লে ক'ত দেখা পাব?? ইয়াত কাৰো দৃষ্টিকোণেৰ কথা নাহে। চিধা কথা, যি তথ্যৰ reference নাই, বা সত্যপন কৰিব পৰা নাযায় বা reference আলী তথ্যৰ মিল নাথাকে, সেইবোৰ তথ্যৰ Wikipediaত কোনো স্থান নাই। Wikipedia কাকো ভোৱা অপপ্ৰচাৰ কৰিবলৈ গঠন কৰি দিয়া নাই। English Wikipediaতো একেই জন লোকে এইবোৰ বোলা অপপ্ৰচাৰ কৰিব খুজিছিল, কিন্তু admin সকলে কেতিয়াবা এনে লোকৰ edit revert কৰি block কৰি থৈছে।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 02:25, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) : {{Ping|Ananya Taye}} আপোনাৰ ভাব-ভাষা সংযত কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। এইখন ৰাজহুৱা মজিয়া। সম্পাদনা সাৰাংশত কাৰণ লিখিলেই যথেষ্ট নহয়। এনে কথা সকলোৰে আগত উপস্থাপন কৰিবলৈকে আলোচনা পৃষ্ঠাসমূহ আছে। আশাকৰোঁ‌ এতিয়াৰপৰা পূৰ্বৱত নকৰে যেন। --'''[[User:Chiring chandan|<span style="background-color:white;color:#883000">𝕮𝖍𝖆𝖓𝖉𝖆𝖓 </span><span style="background-color:#FC6600;color:white;">𝕮𝖍𝖎𝖗𝖎𝖓𝖌 𝕻𝖍𝖚𝖐𝖔𝖓</span>]]'''[[User talk:Chiring chandan|^{<span style="color:;">Let's Talk</span>}]] 03:17, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|দিব্য দত্ত}}‌‌ কাৰ লগত আলোচনা কৰিব?? এই বিষয়ত জনা মানুহ লাগিব প্ৰথম কথা। মই কোৱা কথা বোৰ ভাবি চাওক নিজে। এইখিনি উৎস ভূলকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে আৰু আন এখিনি সত্যপন কৰিব নোৱাৰা unverifiable উৎস দিয়া হৈছে।‌‌ বুৰঞ্জীৰ তথ্যৰ বাহিৰে একো তথ্য গ্ৰহণযোগ্য নহয়।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) {{ping|Ananya Taye}} "কাৰ লগত আলোচনা কৰিব" আপুনি কোৱা এই কথাষাৰৰ মৰ্ম কেনেধৰণৰ! বৰ আচৰিত! আপুনি ভাৱে নেকি যে এই কথা আলোচনা কৰিব পৰা যোগ্য ব্যক্তি নায়েই! --[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) {{ping|Nayan j Nath}} মোৰ দৃষ্টিত পৰা নাই এনে লোক। থকা হ'লে সকলো কথা বুজি পাই অদৰকাৰী ভোৱা প্ৰমাণ হীন তথ্য বোৰ কেতিয়াবাই আতৰালে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 02:17, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|Ananya Taye}} অনুগ্ৰহ কৰি ৰিভাৰ্ট নকৰিব, মেনুৱেলি সম্পাদনা কৰক। কিছুমান নতুন তথ্য সংযোগ কৰা হৈছে। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 02:31, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:26, 30 June 2021 (ইউ.টি.চি.) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> ==বিহু== অনুগ্ৰহ কৰি [[বিহু]] পৃষ্ঠাত যোগ কৰিবলগীয়া তথ্য খিনি আগৰ তথ্য আঁতৰাই নিদি বেলেগ এটা অনুচ্ছেদত লিখিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। আগৰ প্ৰবন্ধটো ইতিমধ্যে বহু সম্পাদকে কষ্ট কৰি বৰ্তমান ৰূপত আনিছে। সেয়ে আপুনি আগৰ তথ্য ৰাখি নিজৰ খিনিও যোগ কৰিলে ভাল। শুভেচ্ছাৰে-[[User:অজয় দাস|<span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>&nbsp;অজয়&nbsp;</b></span>]] [[User Talk:অজয় দাস|^{<span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>''কথা-বতৰা''</b></span>}]] 17:18, 4 মে' 2022 (ইউ.টি.চি.) ==মাধৱদেৱ== সন্মানীয় সম্পাদক, যথাযোগ্য উৎসসূত্ৰ যোগ দি আপুনি আনে কৰা সম্পাদনা বাতিল কৰিলে ভাল। আশাকৰোঁ মন দিব।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 12:11, 18 February 2026 (ইউ.টি.চি.) == নিজৰ গৱেষণা আৰু প্ৰিয় বিষয়বস্তু সংযোজন == ৱিকিপিডিয়াত আপোনাৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত দিয়া (WP :SYNTH) পৰা বিৰত থাকক আৰু লগতে এটা উৎসৰ আপোনাৰ প্ৰিয় বিষয়বস্তু বাছি বাকীবোৰ আতৰাই দিয়াটো বন্ধ কৰক ([[WP:CHERRYPICK]])। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:00, 24 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :ইয়াত প্ৰিয় অপ্ৰিয় কথা নাহে। ঘূগুহা দৌলৰ ইতিহাস অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্বিক বিভাগে প্ৰকাশ কৰা আছে, যিতো প্ৰধান গ্ৰহণযোগ্য উৎস হয়। সেই মতটো নাকচ কৰি আঁতৰাই প্ৰমাণ বিহীন মত এটা প্ৰধান মত হিচাপে সংযোগ কৰাটো অপপ্ৰচাৰৰ বাহিৰে আন একো নহয়। চুদাংফাৰ বিষয়ে দিয়া মতটোৰ বুৰঞ্জীমূলক উৎস নাই। আছে যদি Ahom Council নামৰ সংগঠনে প্ৰকাশ কৰা উৎস আছে, যিটো আতৰোৱা হোৱা নাই। মাথো প্ৰধান মত বুলি ধৰা হোৱা নাই। অনুগ্ৰহ কৰি তথ্য সমূহ বাৰে বাৰে undo কৰা আগতে ধৰ্য্য কৰি মগজুৰ লগাই পঢ়ি চাওক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 08:57, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} অনুগ্ৰহ কৰি [[WP:CHERRYPICK]] আৰু [[WP:SYNTH]] ৰ প্ৰকৃত অৰ্থ পঢ়ি চাব। CHERRYPICK ব্যৱহাৰ কৰা হয় যেতিয়া কোনো editor এজনে অগ্ৰহণযোগ্য মত এটা ৰাখি অন্য গ্ৰহণযোগ্য মত আঁতৰাই দিয়ে, যিতো আপুনি ঘূগুহা দৌলৰ লেখনীত কৰা পৰিলক্ষিত হৈছে। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্বিক বিভাগৰ উৎস আতৰাই আহোম সংগঠনৰ প্ৰমাণ বিহিন অগ্ৰহণযোগ্য মতটোকে প্ৰমুখ মত হিচাপে প্ৰকাশ কৰাটোৱে [[WP:RS]]‌ আৰু [[WP:NPOV]] দুয়োটাকা উলঙ্ঘন কৰা হৈছে। [[WP:NPOV]]ৰ অনুসৰি মই চুদাংফাৰ বিষয়ে থকা মতটো লেখনীৰ পৰা আতৰাই দিয়া নাই। কিন্তু উক্ত মতাটোৰ প্ৰমাণ নথকাৰ বাবে অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্বিক বিভাগৰ মতটো প্ৰধান্য দিয়া হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 09:06, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} দ্বিতীয়তে "হাবুং" লেখনীটোত ৱিকিপিডিয়াৰ policy অনুসৰি edit কৰা হৈছে। লেখনীত "হাবুং"ৰ টাই-আহোম ভাষাৰ বানানটো other name বা alternate name ত ভৰাব নোৱাৰি কাৰণ other name বা alternate name হ'বলৈ হ'লে নামটো মুখ্য নামটোতকৈ পৃথক হ'ব লাগিব। ইয়াত মোৰ ব্যক্তিগত মতামতৰ কথা নাহে। Other name বা alternate nameৰ definition পঢ়ি চাব। ডিব্ৰুগড়ৰ লেখনীটোত টাই-আহোম ভাষাৰ "টিফাও" শব্দ সংযোগ কৰিব পৰা যায় কাৰণ দুয়োটা পৃথক শব্দ। কিন্তু অসমীয়া হাবুং শব্দ আৰু টাই-আহোমৰ হাবুং একেটাই শব্দ হয়, গতিকে Alternate name বা Other nameত সংযোগ কৰিব নোৱাৰি। তাকেই নুবুজি ভোৱাকৈ ব্অযক্তিগত মত প্ৰকাশ কৰা অভিযোগ লগাই টাই ভাষাৰ বানান যতে ততে লগাবলৈ যোৱাটো গ্ৰহণযোগ্য নহ'ব। লেখনীৰ প্ৰথম শাৰীতে হাবুঙৰ আহোম বানান লগোৱা হৈছে। তেনেকৈ সকলোতে টাই-আহোম ভাষা লগাবলৈ গ'লে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইৰ ৱিকিপিডিয়া পৃষ্টাত টাই-আহোম ভাষাৰ বানান লগাব লাগিব, কাৰণ অসমৰ বিভিন্ন ঠাইৰ নাম টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত as it is দিয়া হৈছে। উদাহৰণ: Hajo, Doboka, Narayanpur, Pichala, Buroi, Panbari, Kuhiabari, Rangagora, ইত্যাদি। তদুপৰি অকল টাই-আহোম বানানে কিয়, পাৰিলে বাংলা বা হিন্দী বানানো যোগ কৰিব লাগে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 09:27, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :: প্ৰথমে টাই আহোম উন্নয়ন পৰিষদৰ বিষয়ে কিবা মন্তব্য কৰাৰ আগতে আপুনি জনা উচিত যে ইও ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ দৰে এটা চৰকাৰী সংস্থা কোনো ব্যক্তিগত সংগঠন নহয়। টাই আহোম উন্নয়ন পৰিষদ অসম চৰকাৰৰ সমতল জনজাতি আৰু পিছপৰা শ্ৰেণী কল্যাণ বিভাগৰ অন্তৰ্গত এটা চৰকাৰী সংস্থা। যদি আপোনাক অন্য উৎসৰ প্ৰয়োজন হয় তেন্তে তলত তালিকা দিয়া হৈছে কিন্তু আপোনাৰ ব্যক্তিগত পছন্দৰ বাবে আনৰ সম্পাদনা ঘূৰাই দিয়া বন্ধ কৰক। আপোনাৰ কিছু অসভ্য আচৰণৰ বাবে প্ৰশাসনক ৰিপৰ্ট কৰা হ'ব। আমি এটা এটাকৈ সকলো কথা পাতিম। প্ৰথমে ঘুগুহা দৌলৰ সমাধান কৰোঁ আহক। ঘুগুহী কুঁৱৰী অন্য উৎসৰ তালিকা:- # {{cite web |title=District Disaster Management Plan Dhemaji |publisher=Government of Assam |url=https://asdma.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/asdma_revenue_uneecopscloud_com_oid_70/menu/document/dhemaji_2025_26.pdf |access-date=30 March 2026 |quote=“It is believed that the shrine was constructed in memory of Ghuguhi, mother of Bamuni Konwar.” }} #{{cite web |title=Ghuguha Dol |publisher=India Unveiled |url=https://www.indiaunveiled.in/destination/ghuguha-dol |access-date=30 March 2026 |quote=“The shrine was constructed in memory of Ghuguhi, the mother of Bamuni Konwar.” }} #{{cite web |title=Ghuguhi Doul |publisher=Pragyanxetu |url=https://pragyanxetu.com/ghuguhi-doul/ |access-date=30 March 2026 |quote=“The Dol was built in the memory of Bamuni Konwar’s mother Ghuguhi.” }} #{{cite web |title=Dhemaji District |publisher=Assams.info |url=https://www.assams.info/places/dhemaji-district |access-date=30 March 2026 |quote=“Ghuguha Dol was constructed in memory of Ghuguhi, mother of Bamuni Konwar.” }} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 11:41, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) #:Councilৰ কাম হৈছে জনগোষ্ঠী তোৰ উন্নয়নৰ কাম কৰা। ইতিহাস বিকৃত কৰি ঐতিহাসিক বা বুৰঞ্জীমূলক প্ৰমাণ বিহীন অপপ্ৰচাৰ কৰিবলৈ চৰকাৰে কোনো সংগঠনক অধিকাৰ দিয়া নাই। ইতিহাস অধ্যয়ন আৰু প্ৰকাশিত কৰা দায়িত্ব চৰকাৰে পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগক দি থৈছে। তদুপৰি পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ official websiteৰ বাহিৰে কোনো অন্যান্য website বা blogৰ Link গ্ৰহণ যোগ্য নহয়। আপুনি দেখোৱা India unveiled, Pragyanxetu, Assam.info, ইত্যাদি website WP:RSত নপৰে। যি এখন Govt pdf দেখোৱাইছে সেইখন Disaster management বিষয়ৰ হয়, বুৰঞ্জীমূলক উৎস নহয় আৰু "it is believed that" বুলি‌হে উল্লেখ কৰিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে মানুহে "বিশ্বাস কৰে"। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 06:49, 12 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ইতিহাস বিকৃত পৰিষদে কৰা নাই পৰিষদক আপোনাৰ স্বীকৃতি নালাগে। কেৰু ক্ষেত্ৰত স্পষ্টকৈ GC Boruah ৰ অভিধানত 𑜀𑜢𑜐𑜫 টো কেৰু বুলি লিখা আছে ১২ নং পৃষ্ঠাত ভালদৰে পঢ়ি লব। টাই আহোম ভাষাত আমি কানফুলিক কেৰু বুলিয়ে কওঁ। যদি বিশ্বাস নহয় টাই ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী বোৰ পঢ়ি চাব কি লিখা আছে কানফুলি বুজাবলৈ। আহোম বুৰঞ্জী আহোম ভাষাত লিখিত আছে নিজা কেলেণ্ডাৰ, লিপি, ধৰ্মীয় পুথি সকলো আছে। যদি আপুনি নিজৰ জনগোষ্ঠীৰ উন্নতি কৰিব বিচাৰিছে থুৰীয়া ওপৰত গৱেষণা কৰক কিন্তু 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটোক কেৰুৰ পৰা আতৰাই দিলেই বুৰঞ্জী সলনি হৈ নাযায়। আগটো ফুকনলুং লাচিতক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ বুলি দুজনমানে লিখি দিছিলহি পিছে টাই ভাষাত সম্পূৰ্ণ বংশাৱলি আছে। গতিকে নিজৰ ভাষাটো পুনৰ উদ্ধাৰ কৰক নিজৰ সংস্কৃতি ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ক। পয় চাংকেনৰ শুভেচ্ছা থাকিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:04, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::পৰিষদৰ প্ৰকৃত ইতিহাস প্ৰকাশিত কৰিব বিচৰা হ'লে পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ মত আগত ৰাখিলে হয়, অপপ্ৰচাৰ বোৰ নকৰিলে হয়। #:::𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দ ৰাখিব পাৰে। "কেৰু" শব্দৰ কাৰণে সুকীয়া প্ৰমাণ লাগিব।‌ বুৰঞ্জীৰ কথাটো কোনেও নুই কৰা নাই, কিন্তু বুৰঞ্জীত "কেঞ" শব্দ হে প্ৰয়োগ কৰিছে, "কেৰু" নাই। তদুপৰি এই বিধ কাণফুলি ভাৰতীয় মূলৰ হয়। অসমৰ বাহিৰৰ টাই জনগোষ্ঠী বোৰে লোৱা দেখা পোৱা নাযায়।‌𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটো কাণফুলি বুজোৱা generic term‌ হয়, যিটো পাছলৈ ফুলকৰি বা‌ বালী লেখীয়া থলুৱা ভাৱে বিকশিত কৰা‌ কাণফুলিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। টাই জনগোষ্ঠী সমূহৰ এক সুকীয়া rich সংস্কৃতি আছে। পাৰিলে সেইবোৰ আহৰণ কৰিব চাওক। থলুৱা সংস্কৃতি বোৰ দাবী কৰি লাভ নাই। কেৰু বা থুৰীয়া আদি‌ কানফুলি এই অঞ্চলতে বিকশিত হোৱা সম্পদ। কোনেও বাহিৰৰ পৰা অনা প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। #:::লাচিতৰ কথা ইয়াত আনি লাভ নাই। সেইবোৰ Whataboutism আৰু Redherringৰ শাৰিত পৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:26, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]]কেৰু" শব্দৰ কাৰণে সুকীয়া প্ৰমাণ দিয়া আছে GC Boruah বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৪০ ত চাওক 𑜀𑜢𑜐𑜫 ক keru ইংৰাজী অনুবাদত আছে। GC Boruah ৰ অভিধানত ১২ নং পৃষ্ঠাত চাওক 𑜀𑜢𑜐𑜫ক অসমীয়াত কেৰু বুলি লিখা আছে। কেৰুক ফুলকৰি বুলি কিবা উৎস আছে যদি দিয়ক প্ৰথমে। মই মোৰ উৎস প্ৰমাণ দিলোঁ যে কেৰু এই 𑜀𑜢𑜐𑜫 হয়। আৰু ৰাজস্থানৰ কনফুলি কেৰু বুলি উৎস লাগিব এনেই ফটো বোৰ লগাই থাকিলে নহব । [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:40, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::::কথাবোৰ বুজি ল'ব অলপ। অসমীয়া আৰু ‌আহোম দুয়োটা পৃথক ভাষা। 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটো টাই আৰু তাৰ অনুবাদ অসমীয়াত কেৰু বুলি দিছে। "কেৰু" বুলি টাই লিপিৰ আহোম শব্দ বুৰঞ্জী বা অভিধান ক'তো উল্লেখ নাই। "কেৰু" শব্দটো টাই শব্দ বুলি দেখোৱাবলৈ সুকীয়া প্ৰমাণ লাগিব। যিহেতু 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দ টোৱে কেৰু বুজায়, সেইবাবে মই 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটো আঁতৰোৱা নাই। কেৰুৰ কাষতে (টাই-আহোম: 𑜀𑜢𑜐𑜫) বুলি দিয়া হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:55, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::আৰু লগতে থুৰীয়া কানফুলিৰ কথা যে ক'লে। কালি পৰহি লৈকে দেখোন আপোনালোকৰ মানুহে facebook আৰু instagram সকলোতে থুৰীয়া টোকে কেৰু বুলি প্ৰচাৰ কৰি ফুৰিছিল। সেইবোৰ অপপ্ৰচাৰ কেতিয়া বন্ধ হ'ব? [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:38, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ফেচবুক ইনষ্টাগ্ৰমত কোনে কি লিখিছে মই কেনেকৈ জানিম? এইয়া ৱিকিপিডিয়া হয় encyclopaedia আৰু social media দুইটা বেলেগ বস্তু। আপুনি কেৰুক ফুলকৰি বুলি কিবা উৎস আছে যদি দিয়ক। আৰু ৰাজস্থানৰ ফটো কপিৰ উৎস দিয়ক। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:43, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::::wikipediaত similar বুলি দেখোৱাবলৈ একো উৎস প্ৰয়োজন নহয়। বাকী পেজ বোৰ চাব পাৰে। মই ফুলকৰি টোৱে কেৰু হয় বুলি লিখা নাই, মাথো কেৰুৰ লেখীয়া একেই ধৰণৰ কাণফুলি বুলি হে দিছোঁ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:56, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ৱিকিপিডিয়াত সকলো তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। কিবা এটা একে হ'লেও উৎস অবিহনে যোগ কৰিলে নিজা গৱেষণা হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু নীতি অনুসৰি আঁতৰাব লাগিব। যদি একে একে আপোনাৰ অনুভব হৈছে ফুলকৰি বেলেগ পৃষ্ঠা বনাই লগতে চাওক অংশত লগাই দিব। মূল পৃষ্ঠাত দিবলৈ উৎস লাগিবই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:04, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) == কেৰু == যদি আপুনি বিচাৰে তেন্তে আপুনি ফুলকৰি বুলি আন এটা পৃষ্ঠা বনাব পাৰে কিন্তু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত কোনো ধৰণৰ উল্লেখ নথকাকৈ কেৰু পৃষ্ঠাত ফুলকৰি যোগ কৰা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 09:07, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) rwqc7gwd5damov067wq1picsbb8ipvf 0 67067 635750 323719 2026-09-15T23:02:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635750 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাধিকা শৰৎকুমাৰ | image = Raadhika at 62nd Britannia Filmfare South Awards 2014.jpg | caption = ৬২তম ফিল্মফেয়াৰ-দাক্ষিণাত্য বঁটা-প্ৰদান অনুষ্ঠানত ৰাধিকা | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1962|08|21}} | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|ছবি প্ৰযোজক| উদ্যোগী}} | children = ৰায়ানে হাৰ্ডী (কন্যা)<br> ৰাহুল (পুত্ৰ) <br>ৱাৰালক্ষ্মী শৰৎকুমাৰ (সতিয়া কন্যা)<br>পূজা (সতিয়া কন্যা) | father = এম.আৰ. ৰাধা | mother = গীতা ৰাধা | spouse = প্ৰতাপ পথেন<br> (বি.১৯৮৫; বিচ্ছেদ.১৯৮৬)<br />ৰিচাৰ্ড হাৰ্ডী <br>(বি.১৯৯০; বিচ্ছেদ.১৯৯৩)<br /> আৰ. শৰৎকুমাৰ<br>(বি.২০০১-বৰ্তমান) | years_active = ১৯৭৮-১৯৯০<br>১৯৯৩-বৰ্তমান | relatives = }} '''ৰাধিকা শৰৎকুমাৰ''' ({{lang-en|Raadhikaa Sarathkumar}}, জন্ম: ১৯৬২) হৈছে এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] অভিনেত্ৰী, উদ্যোগী আৰু প্ৰযোজক। তেখেতে [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]] ছবি উদ্যোগৰ লগত জড়িত। ইয়াৰ লগতে [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] আৰু [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]] ভাষাৰ ছবিতো তেখেতে প্ৰদৰ্শন আগবঢ়াইছে। ৰাধিকা শৰৎকুমাৰ নিজৰ কেৰিয়াৰত প্ৰায় ৩৫০খন ছবিত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/radhika-sarathkumar-acting-is-my-first-priority/article31299765.ece|title=Radhika Sarathkumar: ‘Acting is my first priority’|first=S. r Ashok|last=Kumar|date=9 April 2020|via=www.thehindu.com}}</ref> তেখেত 'ৰাদান মিডিয়াৱৰ্কছ ইণ্ডিয়া লিমিটেড'ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। তেখেতে বহুতো দক্ষিণ ভাৰতীয় ধাৰাবাহিকতো কাম কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.radaan.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=13&Itemid=11 |title=Board of Directors |website=Radaan.tv |access-date=2021-02-14 |archivedate=2018-06-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623004909/http://www.radaan.tv/index.php?option=com_content&view=article&id=13&Itemid=11 |deadurl=yes }}</ref> ==পৰিচয় আৰু পৰিয়াল== ৰাধিকা হৈছে প্ৰয়াত তামিল অভিনেতা আৰু কমেডিয়ান এম.আৰ. ৰাধাৰ জীয়েক। মাতৃ হৈছে গীতা। মাতৃৰ ঘৰ [[শ্ৰীলংকা]]ত। ৰাধিকাই নিজৰ পঢ়াশালীয়া শিক্ষা শ্ৰীলংকা, [[ভাৰত]] আৰু [[যুক্তৰাজ্য]]ত সম্পন্ন কৰে। ৰাধিকাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হৈছে নিৰোশা। নিৰোশা এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ৰাধিকাৰ দুগৰাকী কনিষ্ঠ ভ্ৰাতৃ হৈছে ৰাজু আৰু মোহন। তেখেতৰ এজন জ্যেষ্ঠ সতীয়া ককায়েকো আছে। তেওঁৰ নাম হৈছে ৰাধা ৰৱী।<ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/tamil/movie-actress/radhika-sarathkumar|title=Kollywood Movie Actress Radhika Sarathkumar Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u}}</ref> ==ছবি জগতত== ১৯৭৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত তামিল ভাষাৰ ছবি 'Kizhakke Pogum Rail'ৰ জৰিয়তে ৰাধিকাই ছবিৰ জগতত পদাৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ পিছৰপৰাই তেখেতে তামিল, তেলুগু, মালয়ালম, হিন্দী, কন্নড় ছবিত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৫ চনত ৰাধিকাই এখন ছবি প্ৰযোজন কৰে। ছবিখনৰ নাম হৈছে 'Meendum Oru Kaathal Kathai'। এইখন ছবিয়ে শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত পৰিচালকৰ ইন্দিৰা গান্ধী বঁটা পাবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.awardsandshows.com/features/indira-gandhi-award-528.html |title=Indira Gandhi Award for Best Debut Film |website=Awardsandshows.com}}</ref> ১৯৮১ চনত মুক্তিলাভ কৰা তেলুগু ভাষাৰ ছবি 'Nyayam Kavali'ত আগবঢ়োৱা অভিনয়ৰ বাবে ৰাধিকাই শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]] লাভ কৰে। ১৯৮৬ চনত মুক্তি লাভ কৰা তামিল ভাষাৰ ছবি 'Dharma Devathai'ৰ বাবে পুনৰবাৰ উক্ত সন্মানৰ পাত্ৰী হয়। ১৯৮৭ আৰু ১৯৯০ চনত যথাক্ৰমে 'Neethikku Thandanai' আৰু 'Keladi Kanmani' ছবি দুখনৰ বাবে ৰাধিকাই ফিল্মফেয়াৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ সন্মান লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/nyayam-kavali/movieawards/65198874.cms|title=Nyayam Kavali Awards: List of Awards won by Telugu movie Nyayam Kavali|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref name="archive.org">{{Cite web|last=|first=|date=5 February 2017|title=35th Annual Filmfare Awards South Winners|url=https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareAwardsSouthWinners|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170205141932/https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareAwardsSouthWinners|archive-date=5 February 2017|access-date=22 March 2019|website=}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite web|last=|first=|date=6 February 2017|title=35th Annual Filmfare Winner Tamil Raadhika Special|url=https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareWinnerTamilRaadhikaSpecial|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170206133440/https://archive.org/details/35thAnnualFilmfareWinnerTamilRaadhikaSpecial|archive-date=6 February 2017|access-date=22 March 2019|website=}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0319660/awards|title=Keladi Kanmani - IMDb|via=www.imdb.com}}</ref> ==অন্যান্য কৰ্ম== ===উদ্যোগী হিচাপে=== ছবিজগতত লাভ কৰা সফলতাৰ পাছত ৰাধিকাই এক ব্যতিক্ৰমী কাম কৰাৰ চিন্তা কৰে। ইয়াৰ পৰিণতিস্বৰূপে তেখেতে নিজাকৈ টিভি ছফ্টৱেৰ প্ৰযোজনা কৰে, যিটো 'ৰাদান মিডিয়াৱৰ্কছ'ৰ অধীনত নিৰ্মিত হহয়। প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ খলাবমাৰ পাছত, তেখেতৰ এই নতুনে উদ্যমে সফলতা লাভ কৰে আৰু ব্যৱসায়িক দিশৰ পৰাও লাভান্বিত হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/radhika-sarathkumar/biography.html|title=Exclusive biography of @realradikaa and on her life.|website=FilmiBeat}}</ref> ===বিচাৰক হিচাপে=== বিজয় টিভিত সম্প্ৰচাৰিত হোৱা 'জোড়ি নাম্বাৰ ওৱান-চিজন ৪'ত ৰাধিকাই বিচাৰক হিচাপে দায়িত্ব চম্ভালে।<ref>{{Cite web|url=https://www.southdreamz.com/27216/vijay-tvs-jodi-no-1-season-4-grand-finale/|title=Vijay TV's Jodi No.1 Season 4 Grand Finale|date=25 August 2010|website=South Indian Cinema Magazine}}</ref> ===ধাৰাবাহিক=== ৰাধিকাই তেলুগু ভাষাত প্ৰযোজনা কৰা কেইখনমান ধাৰাবাহিক হৈছে- 'Idi Katha Kadu' 'Chithi' (টিভি চিৰিজ), 'Annamalai' (২০০২ৰ টিভি চিৰিজ), 'Selvi', 'Arasi', 'Chellamay', 'Vani Rani' (টিভি চিৰিজ), 'Thamarai' (টিভি চিৰিজ) আৰু 'Chithi - 2'.<ref>{{Cite web|url=https://www.nowrunning.com/celebrity/384/raadhika-sarathkumar/index.htm|title=Raadhika Sarathkumar Indian Actress Profile, Pictures, Movies, Events|website=NOWRUNNING}}</ref>. =ৰাজনৈতিক কেৰিয়াৰ= তেওঁ 2006 বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে তেওঁৰ স্বামী [[আৰ শৰৎকুমাৰ]]ৰ সৈতে এআইএডিএমকেত যোগদান কৰিবলৈ যোগদান কৰিছিল। ২০০৬ চনৰ ১৮ অক্টোবৰত, তেওঁক দল বিৰোধী কাৰ্যকলাপৰ বাবে এআইএডিএমকেৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰা হৈছিল। ২০০৭ চনৰ পৰা তেওঁ নিখিল ভাৰত সমথুৱ মক্কল কট্চিৰ উপ-সাধাৰণ সম্পাদক আছিল। ==বঁটা আৰু স্বীকৃতি== ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত 'মাৰ্কেট ৰাজা এমবিবিএছ'ৰ শ্ৰাব্যগীত উদ্বোধনৰ সময়ত ৰাধিকাই "নদীগাৱেল ছেলভি" সন্মান লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://thenewscrunch.com/actress-radhika-sarathkumar-felicitated-with-nadigavel-selvi-title-during-market-raja-mbbs-audio-launch/5783/|title=Actress Radhika Sarathkumar felicitated with 'Nadigavel Selvi' title during Market Raja MBBS Audio Launch|first=Bryce J.|last=Winters|date=24 September 2019}}</ref> ৰাধিকা শৰৎকুমাৰে এটা ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (প্ৰযোজক), ৬টা ফিল্মফেয়াৰ বঁটা-দাক্ষিণাত্য, ৩টা তামিল ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা, এটা চিনেমা এক্সপ্ৰেছ বঁটা আৰু এটা নন্দী বঁটা লাভ কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যৱসায়ী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] o3h60c0uyou5r5s5oy1t4gu2wcxbpc3 0 76787 635720 623919 2026-09-15T16:17:03Z ~2026-49840-70 51669 /* অভিনয় শিল্পী */ 635720 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বিধাতা | image = Bidhata 2003 film.jpeg | image_size = 140px | alt = | caption = <small>বিধাতাৰ পোষ্টাৰ</small> | director = [[মুনীন বৰুৱা]] | producer = চি এছ নাৰায়ণ, <br/> স্বৰাজ দাস (বাবা) | writer = [[মুনীন বৰুৱা]] | screenplay = [[মুনীন বৰুৱা]] | story = [[মুনীন বৰুৱা]] | based on = | narrator = | starring = [[যতীন বৰা]]<br/> [[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]]<br/> [[বৰষাৰাণী বিষয়া]] | music = [[জুবিন গাৰ্গ]] | choreography = অসীম বৈশ্য | cinematography = সুমন দুৱৰা | editing = [[এ শ্ৰীকৰ প্ৰসাদ]] | studio = | distributor = [[সংগম পিকচাৰ্ছ]] | released = ২৮ মাৰ্চ, ২০০৩ | runtime = | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''বিধাতা''' ({{lang-en|Bidhata}}) ২০০৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[মুনীন বৰুৱা]] পৰিচালিত এখন অসমীয়া ৰঙীন ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ। সংগম পিকচাৰ্ছ (প্ৰডাকচনছ্)ৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছে চি এছ নাৰায়ণ আৰু স্বৰাজ দাসে। সংগীত পৰিচালনা [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ। মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে [[যতীন বৰা]], [[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]], [[মৃদুলা বৰুৱা]] আৰু [[বৰষা ৰাণী বিষয়া]]ই।<ref name="enajori">{{cite web | url=http://www.enajori.com/?page_id=589 | title=Released Assamese Feature Films | publisher=enajori.com | accessdate=2 November 2021 | archivedate=16 September 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160916232427/http://www.enajori.com/?page_id=589 | deadurl=yes }}</ref><ref name="bidhata-1" /> 'বিধাতা'ৰ কাহিনীত ১৯৭১ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত হৃষিকেষ মুখাৰ্জী পৰিচালিত হিন্দী ছবি [[আনন্দ (চলচ্চিত্ৰ)|আনন্দ]]ৰ প্ৰভাৱ পৰিছে। ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== ৰুদ্ৰপ্ৰসাদ বৰুৱা বাহিৰত কঠোৰ, কিন্তু ভিতৰত কোমল প্ৰকৃতিৰ লোক। অতীতৰ বংশগৌৰৱক লৈ তেওঁ অতি সচেতন। ঘৰৰ কোনোৱে তেওঁৰ মতৰ বিৰুদ্ধে যাব নোৱাৰে। তুলনামূলকভাবে বংশ মৰ্যাদাত অলপ তলখাপৰ ছোৱালী বিয়া কৰোঁৱাৰ বাবে ভায়েক হেমন্ত ঘৰৰ পৰা ওলাই গৈ ভাৰঘৰত থাকিবলগীয়া হ’ল। তেনেকৈ বৰপুত্ৰ জয়ন্তয়ো প্ৰতিমাক বিয়া কৰোঁৱাত বৰুৱা বাধা হৈ থিয় দিলে। এনেতে ঘৰখনত আহি উপস্থিত হ’ল বিজু। বিজু ৰুদ্ৰপ্ৰসাদ আৰু হেমন্তৰ ভাগিনীয়েক। বাহিৰত সি চিনেমাৰ কোৰ্চ এটা কৰিবলৈ গৈছিল। যথেষ্ঠ ৰঙিয়াল, হৈ-হুলস্থুল কৰি ভাল পোৱা ল’ৰা। তাৰ মাক সৰুতে মৰাত মোমায়েক-মামীয়েকৰ মৰম স্নেহতে ডাঙৰ-দীঘল হৈছে। সি আহিয়ে কঠোৰ প্ৰকৃতিৰ মোমায়েকক সৈমান কৰাই জয়ন্তলৈ প্ৰতিমাক বিয়া কৰোৱাই অনালে। সৰু মোমায়েক হেমন্তক ভাৰাঘৰৰ পৰা মূল ঘৰলৈ লৈ আনিবলৈ ৰুদ্ৰপ্ৰসাদ বৰুৱাক বাধ্য কৰালে। বৰুৱাৰ সৰু পুত্ৰ দিগন্তকো ড্ৰাগছ মাফিয়াৰ কবলৰ পৰা কৌশলেৰে বচাই আনিলে। ঘৰখনত এটা সুখ-শান্তিৰ পৰিৱেশ বিৰাজ কৰাৰ সময়তে ঘৰৰ মানুহবোৰে গম পালে যে বিজু দুৰাৰোগ্য কৰ্কট ৰোগত আক্ৰান্ত। এই পৃথিৱীত মাত্ৰ কেইদিনমানৰ আলহী। নিজৰ ৰোগৰ বিষয়ে জানিও বিজুয়ে কাকো কষ্ট নিদিয়াৰ উদ্দেশ্যে ৰোগৰ কথা সংগোপনে ৰাখি ঘৰৰ পৰা আঁতৰত জীৱনৰ শেষ দিনকেইটা কটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এদিন বিজুৰ মৃত্যু হ’ল যদিও তেওঁ জীয়াই থাকিল তেওঁৰ ঘনিষ্ঠসকলৰ অন্তৰত।<ref name="bidhata-1">{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=0BQGYB0JsuI&t=184s | title=Full Movie Bidhata Part-I | publisher=youtube.com | accessdate=3 November 2021}}</ref> ==অভিনয় শিল্পী== {{refbegin|3}} *[[বিষ্ণু খাৰঘৰীয়া]] (ৰুদ্ৰপ্ৰসাদ বৰুৱা) *[[যতীন বৰা]] (বিজু, বৰুৱাৰ ভাগিনীয়েক) *[[মৃদুলা বৰুৱা]] (মৃণাল, বৰুৱাৰ পত্নী) *[[বৰষা ৰাণী বিষয়া]] (সুনীতা) *[[অৰুণ নাথ]] (হেমন্ত, বৰুৱাৰ ভাতৃ) *[[মাধুৰীমা চৌধুৰী]](মাধুৰী, হেমন্তৰ পত্নী) *[[ৰাজীৱ গোস্বামী(অসমীয়া অভিনেতা)]] (জয়ন্ত, বৰুৱাৰ বৰপুত্ৰ) *[[পূৰবী শৰ্মা]] (প্ৰতিমা, জয়ন্তৰ পত্নী) *[[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] *[[হিৰণ্য ডেকা]] *[[ঋতুপৰ্ণা কাকতি]] *[[ভাস্কৰ বৰা]] *[[লোপামুদ্ৰা (অভিনেত্ৰী)]] *[[নাতাশা ফুকন]] *[[বৰ্ষা ভট্ট]] (শিশুশিল্পী, জয়ন্তী) *[[ডা হাদি আলম]](অতিথি শিল্পী) *[[ অৰ্পনা দত্ত চৌধুৰী]](অতিথি শিল্পী) *[[ কপিল বৰা]](অতিথি শিল্পী)<ref name="bidhata-1" /> {{refend}} ==কলা-কুশলী== :(তথ্যছকত নথকা) *ৰুপসজ্জা- যোগেন দাস *সাজ-সজ্জা-মঞ্জুলা বৰুৱা *কলা নিৰ্দেশনা- মঞ্জুলা বৰুৱা *শব্দ- যতীন শৰ্মা *মুখ্য সহকাৰী পৰিচালক- ৰাজেশ ভূঞা<ref name="bidhata-1" /> ==সংগীত== বোলছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ । গীত লিখিছিল [[জুবিন গাৰ্গ]], [[মানস ৰবীন]] আৰু [[দিগন্ত ভাৰতী]]য়ে । কণ্ঠ নিগৰাইছিল জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন, পৰিণীতা আৰু সৌৰিণে ।<ref name="geet">{{cite web | url=https://geetsankalan.com/albums/Bidhata | title=Songs From Bidhata | publisher=geetsankalan.com | accessdate=2 November 2021}}</ref><ref name="songs">{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=Ptr63b0CdoU | title=Bidhata Assamese Movie Songs | publisher=youtube.com | accessdate=2 November 2021}}</ref> {{Track listing | headline = গীতৰ শীৰ্ষ | extra_column = কন্ঠশিল্পী | lyrics_credits = yes | total_length = | title1 =আঁতৰি আঁতৰি নৰ'বা | extra1 =[[জুবিন গাৰ্গ]], শাশ্বতী ফুকন | lyrics1 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | length1 = | title2 =ধুনীয়া ধুনীয়া | extra2 =[[জুবিন গাৰ্গ]], শাশ্বতী ফুকন | lyrics2 =[[মানস ৰবীন]] | length2 = | title3 =যা² যা² আঁতৰি যা | extra3 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | lyrics3 =[[দিগন্ত ভাৰতী]] | length3 = | title4 =মামা অ’ মামী অ’ | extra4 =[[জুবিন গাৰ্গ]], সৌৰিণ | lyrics4 =[[মানস ৰবীন]] | length4 = | title5 =তেতেৰা তেতেৰা টেঙা | extra5 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | lyrics5 =[[দিগন্ত ভাৰতী]] | length5 = | title6 =শ্যাম কানু | extra6 =শাশ্বতী ফুকন, [[পৰিণীতা বৰঠাকুৰ]] | lyrics6 =পৰম্পৰাগত | length6 = | title7 =আলফুলে সাবতি | extra7 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | lyrics7 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | length7 = }} ==তথ্যউৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|13808562}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{মুনিন বৰুৱা|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০০০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] 6ntzp3spgr0ynvbazkqmken4vp9nbnd 0 96020 635754 567599 2026-09-15T23:26:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635754 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name= ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ | image= | image_caption = | formed= ২০১০ | jurisdiction = [[ভাৰত]] | chief1_name = ন্যায়াধীশ আদৰ্শ কুমাৰ গোৱেল | chief1_position = অধ্যক্ষ | headquarters = [[নতুন দিল্লী]] | parent_agency = আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয়, ভাৰত চৰকাৰ | website = {{url|https://www.greentribunal.gov.in/}} }} '''ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ''' ({{lang-en|National Green Tribunal}}) [[ভাৰত]]ত পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় গোচৰসমূহ মোকাবিলা আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত সিদ্ধান্তসমূহ ক্ষিপ্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে গঠিত বিধিগত সংস্থা। ২০১০ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ আইনৰ অধীনত ইয়াক স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় গোচৰসমূহ মোকাবিলা কৰিবলৈ এনে সংস্থা গঠন কৰা [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] আৰু [[নিউজিলেণ্ড]]ৰ পিছতে ভাৰত বিশ্বৰ তৃতীয়খন দেশ। ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ প্ৰধান বিচাৰপীঠখন নতুন দিল্লীত অৱস্থিত। ইয়াৰ মাণ্ডলিক বিচাৰপীঠসমূহ ভুপাল, পুনে, কলকাতা আৰু চেন্নাইত অৱস্থিত।<ref name="ng7">{{cite news |last1=Shekhar |first1=Laasya |title=National Green Tribunal gets second bench in South |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/100916/national-green-tribunal-gets-second-bench-in-south.html |access-date=5 April 2022 |publisher=Deccan Chronicle |date=10 September 2016 |language=en}}</ref> [[File:Mothers Wax Museum and National Green Tribunal, Eastern Zone-kolkata-India.jpg|thumb| [[কলকাতা]]ত অৱস্থিত ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ পূব মণ্ডলৰ কাৰ্যালয়]] ==ইতিহাস== ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ আইনৰ অধীনত ২০১০ চনত পৰিৱেশ বিষয়ৰ সৈতে জড়িত গোচৰসমূহ<ref name="ng2">{{cite news |title=National Green tribunal does not have suo motu powers: Centre to Supreme Court |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ngt-can-act-on-letters-communication-but-not-on-news-reports-centre-tells-sc-101630596253070.html |access-date=5 April 2022 |publisher=Hindustan Times |date=2 September 2021 |language=en}}</ref> আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত সিদ্ধান্তসমূহ ক্ষিপ্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে বিধিগত সংস্থা হিচাপে ইয়াক গঠন কৰা হয়। ছমাহৰ ভিতৰত আবেদন আৰু গোচৰ নিষ্পত্তি কৰাৰ দায়িত্ব ন্যায়াধিকৰণৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণে বহু বিশিষ্ট সিদ্ধান্ত দিয়াৰ বাবে দায়বদ্ধ, যেনে বায়ু প্ৰদূষণ ৰোধৰ প্ৰচেষ্টাত দিল্লীৰ পথত পোন্ধৰ বছৰৰ ওপৰৰ ডিজেল বাহন চলাচল কৰাটো অবৈধ বুলি ঘোষণা কৰা। ন্যায়াধিকৰণে এক সুকীয়া আদেশত ছত্তীশগড় ৰাজ্যত অৱস্থিত হাছদেও-আৰাণ্ডৰ বনাঞ্চলত কয়লাৰ নিষ্কাশন বাতিল কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ কলকাতা বিচাৰপীঠে ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ বাবে পৰিৱেশ সংবেদনশীল অঞ্চল হিচাপে সুন্দৰবন অঞ্চলত নিৰ্মাণ কাৰ্যকলাপ আৰু গোটা আৱৰ্জনা আৰু শব্দ প্ৰদূষণ নিষিদ্ধ কৰিছিল। ==গঠন== ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ মুখ্য কাৰ্যালয় নতুন দিল্লীত অৱস্থিত।<ref name="ng1">{{cite news |title=NGT to resume physical hearing with hybrid option from March 21 onwards |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/ngt-to-resume-physical-hearing-with-hybrid-option-from-march-21-onwards-122031800444_1.html |access-date=5 April 2022 |publisher=Business Standard India |date=18 March 2022}}</ref> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ন্যায়াধীশ এগৰাকীক ইয়াৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ন্যায়াধিকৰণৰ ন্যায়িক সদস্যসকল উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ন্যায়াধীশ। ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ বিচাৰপীঠত দহজন ন্যায়িক সদস্য আৰু দহজন বিশেষজ্ঞ সদস্য থাকে।<ref name="ng4">{{cite news |last1=Ramesh |first1=M. |title=Turning a decade-old, NGT faces some tough questions |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/turning-a-decade-old-ngt-faces-some-tough-questions/article62194300.ece |access-date=5 April 2022 |publisher=thehindubusinessline.com |date=16 October 2020 |language=en}}</ref> বন সংৰক্ষণ, পৰিৱেশ আৰু অনুৰূপ ক্ষেত্ৰত ১৫ বছৰৰ ন্যূনতম অভিজ্ঞতা থকা বা পেছাদাৰী অৰ্হতা থকা যিকোনো ব্যক্তিয়ে বিশেষজ্ঞ সদস্যৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিব পাৰে। ন্যায়াধীশ আদৰ্শ কুমাৰ গোৱেল ২০১৮ চনৰ ৬ জুলাইৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ অধ্যক্ষৰ পদত অধিষ্ঠিত।<ref name="ng5">{{cite news |title=National Green Tribunal Allows Construction of Delhi-Dehradun Expressway |url=https://www.ndtv.com/india-news/ngt-allows-delhi-dehradun-expressway-forms-12-member-panel-to-ensure-no-damage-is-caused-to-environment-2648458 |access-date=5 April 2022 |publisher=NDTV.com |date=14 December 2021}}</ref> ==ক্ষমতা== ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ আইনখনৰ প্ৰথম অনুসূচীত তালিকাভুক্ত আইনসমূহ বলবৎ কৰাৰ বাবে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। লগতে দেৱানী প্ৰকৃতিৰ আৰু পৰিৱেশ বিষয়ৰ সৈতে জড়িত সকলো বিষয়ৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষমতা ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণক প্ৰদান কৰা হৈছে। সেউজ ন্যায়াধিকৰণ আওঁতাত থকা আইন সমূহ হৈছে:<ref name="ng6">{{cite news |title=National Green Tribunal (NGT) - Chronicleindia |url=https://www.chronicleindia.in/current-affairs/103-national-green-tribunal-ngt |access-date=5 April 2022 |publisher=chronicleindia.in |language=english}}</ref> * পানী (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৭৪; * পানী (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) চেছ আইন, ১৯৭৭; * বন (সংৰক্ষণ) আইন, ১৯৮০; * বায়ু (প্ৰদূষণ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ) আইন, ১৯৮১; * পৰিৱেশ (সুৰক্ষা) আইন, ১৯৮৬; * ৰাজহুৱা দায়বদ্ধতা বীমা আইন, ১৯৯১; * জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আইন, ২০০২ ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণে ওপৰৰ আইনসমূহৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ উলংঘা বা আইনসমূহৰ অধীনত সামৰি লোৱা যিকোনো চৰকাৰী সিদ্ধান্ত বা আদেশ চম্ভালে। কিন্তু [[ভাৰতীয় বন আইন, ১৯২৭]], বন্যপ্ৰাণী (সুৰক্ষা) আইন, ১৯৭২ আৰু ৰাজ্যসমূহে প্ৰস্তুত কৰা আন যিকোনো আইন যি গছ, বনাঞ্চল আদিৰ সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত, সেইবোৰৰ অধীনত ন্যায়াধিকৰণে শুনানি গ্ৰহণ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ বিধিৰ ২২ নং নিয়ম অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ আদেশ পুনৰীক্ষণ কৰিব পাৰি। ন্যায়াধিকৰণৰ যিকোনো আদেশক উচ্চতম ন্যায়ালয়ত নব্বৈ দিনৰ ভিতৰত প্ৰত্যাহ্বান জনাব পাৰি, যদিহে ন্যায়াধিকৰণত পৰ্যালোচনা আবেদন গ্ৰহণ কৰা নহয়।<ref name="ng9">{{cite news |title=National Green Tribunal (NGT) |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/national-green-tribunal-ngt-1441620645-1 |access-date=5 April 2022 |publisher=Jagranjosh.com |date=7 September 2015 |archivedate=5 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220405162132/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/national-green-tribunal-ngt-1441620645-1 |deadurl=yes }}</ref> ==আবেদন দাখিল কৰাৰ পদ্ধতি== চৰকাৰৰ আদেশ বা সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে আপীল বা পৰিৱেশৰ ক্ষতিৰ ক্ষতিপূৰণ বিচৰা আবেদনৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ কাষ চাপিব পাৰি। এই আবেদন ইংৰাজী ভাষাত দাখিল কৰিব লাগিব। ক্ষতিপূৰণৰ বাবে যিকোনো দাবী দাখিল কৰা প্ৰতিটো আবেদন / আপীলৰ বাবে ১০০০ টকা মাচুল দিব লাগে। কিন্তু ক্ষতিপূৰণ দাবী কৰাৰ বাবে ক্ষতিপূৰণৰ পৰিমাণৰ এক শতাংশ মাচুল হ’ল ন্যূনতম ১০০০ টকা হ'ব লাগিব। তলত উল্লিখিত বিষয়ত ক্ষতিপূৰণৰ দাবী দাখিল কৰিব পাৰি:<ref name="ng9" /> * প্ৰদূষণৰ বলি হোৱা লোকসকলক দিয়া ক্ষতিপূৰণ বা সকাহ, পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু বিপজ্জনক পদাৰ্থৰ সৈতে জড়িত অন্যান্য ক্ষতিপূৰণ; <ref name="ng3">{{cite news |title=National Green Tribunal imposes more than Rs 25 crore fine on two bottling plants in UP |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/national-green-tribunal-imposes-more-than-rs-25-crore-fine-on-two-bottling-plants-in-up-325044-2022-03-07 |access-date=5 April 2022 |publisher=Business Today |date=7 March 2022 |language=en}}</ref> *ক্ষতিগ্ৰস্ত সম্পত্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰা; * পৰিৱেশ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰয়োজন হোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ যিকোনো সিদ্ধান্তৰ ক্ষেত্ৰত লাভ কৰা ক্ষতিপূৰণ। ক্ষতিপূৰণ, সকাহ, সম্পত্তি বা পৰিৱেশ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে আবেদন গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব যদিহে এনে ক্ষতিপূৰণ বা সকাহৰ সৈতে জড়িত কাণ্ড সংঘটিত হোৱাৰ তাৰিখৰ পৰা পাঁচ বছৰৰ ভিতৰত দাখিল কৰা হয়। ==ন্যায়ৰ নীতি== ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণ প্ৰাকৃতিক ন্যায়ৰ নীতিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু দেৱানী প্ৰক্ৰিয়া সংহিতা, ১৯০৮ত কৰা পদ্ধতি অনুসৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। ভাৰতীয় প্ৰমাণ আইন, ১৮৭২ অনুসৰি খচৰা প্ৰস্তুত কৰা প্ৰমাণৰ নিয়ম ন্যায়াধিকৰণৰ ওপৰত প্ৰযোজ্য নহয়। ইয়াৰ ফলত সংৰক্ষণ গোটসমূহে নিজৰ বিষয়সমূহ উপস্থাপন কৰা সহজ হৈ পৰে। কাৰিকৰী ডিজাইনৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহ উত্থাপন কৰা বা পৰিকল্পনা বিন্যাসত বিবেচনা নকৰা প্ৰকৃতি সুৰক্ষাৰ বিকল্প পৰিকল্পনাৰ পৰামৰ্শ দিয়া আদি বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। যিকোনো বঁটা/সিদ্ধান্ত/ৰায়দান কৰাৰ সময়ত ন্যায়াধিকৰণে বহনক্ষম উন্নয়নৰ নীতি, সতৰ্কতাৰ বাবে নীতি আৰু প্ৰদূষক সম্পৰ্কীয় নীতিসমূহ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। ন্যায়াধিকৰণে যিকোনো অন্তৱৰ্তীকালীন নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে ভুৱা আবেদনৰ ওপৰত জৰিমনা বিহাৰ অধিকাৰ আছে। ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.greentribunal.gov.in/ ৰাষ্ট্ৰীয় সেউজ ন্যায়াধিকৰণৰ ৱেবচাইট] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ন্যায়াধিকৰণ]] fe10gnw1xdgr3o6qlgnn7t7itj357os 0 106769 635744 571041 2026-09-15T21:53:06Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635744 wikitext text/x-wiki {{about|অসহযোগিতাৰ ওপৰত আন্দোলন|কোটা সংস্কাৰ আন্দোলন|২০২৪ চনত বাংলাদেশত কোটা সংস্কাৰ আন্দোলন}} [[File:People cheering in front of the Prime Minister's Office after Sheikh Hasina's resignation.jpg|thumb|শ্বেখ হাছিনাৰ পদত্যাগৰ পিছত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ সন্মুখত উল্লাস]] ২০২৪ চনৰ [[বাংলাদেশ]] কোটা সংস্কাৰ আন্দোলনৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা বাংলাদেশ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে অসহযোগ আন্দোলন আছিল। এই আন্দোলনৰ একমাত্ৰ দাবী আছিল প্ৰধানমন্ত্ৰী [[শ্বেখ হাছিনা]] আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পদত্যাগ।<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2024/08/03/world/asia/bangladesh-protests-students.html | title=Roaring Back After Crackdown, Bangladesh Protesters Demand Leader's Ouster | work=The New York Times | last1=Hasnat | first1=Saif | last2=Mashal | first2=Mujib | access-date=4 August 2024 | archive-date=4 August 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240804074341/https://www.nytimes.com/2024/08/03/world/asia/bangladesh-protests-students.html | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mzamin.com/news.php?news=121182|title=শহীদ মিনাৰ থেকে এক দফা ঘোষণা|lang=bn|website=মানবজমিন|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803124154/https://mzamin.com/news.php?news=121182|url-status=live}}</ref> যদিও প্ৰথম অৱস্থাত চৰকাৰী চাকৰিৰ কোটা সংস্কাৰৰ লক্ষ্যত সীমাবদ্ধ আছিল, তথাপিও কেইবাজনো প্ৰতিবাদকাৰীৰ মৃত্যুৰ পিছত এই আন্দোলনটোৱে চৰকাৰ বিৰোধী গণ বিদ্ৰোহৰ ৰূপ লয়। চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় অৰ্থনীতিৰ অপব্যৱস্থাপনা, চৰকাৰী বিষয়াৰ অবাধ দুৰ্নীতি, মানৱ অধিকাৰ উলংঘা, শ্বেখ হাছিনাই দেশৰ সাৰ্বভৌমত্ব ভেঙুচালি কৰাৰ অভিযোগ, ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা স্বৈৰাচাৰীতা আৰু গণতান্ত্ৰিক পশ্চাদপসৰণকে ধৰি চলি থকা আৰ্থ-সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহেও এই আন্দোলনক ইন্ধন যোগাইছিল।<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Christina |date=2024-08-07 |title=What's Behind Bangladesh's Student Protests? |url=https://foreignpolicy.com/2024/07/18/bangladesh-student-protests-quota-system/ |access-date=2024-08-03 |website=Foreign Policy |language=en-US |archive-date=4 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804023456/https://foreignpolicy.com/2024/07/18/bangladesh-student-protests-quota-system/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-07-10 |title=Is the system rigged against meritocracy? |url=https://www.thedailystar.net/opinion/editorial/news/the-system-rigged-against-meritocracy-3653471 |access-date=2024-08-03 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716063251/https://www.thedailystar.net/opinion/editorial/news/the-system-rigged-against-meritocracy-3653471 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Ahmed |first1=Redwan |last2=Ellis-Petersen |first2=Hannah |date=2024-07-26 |title=Bangladesh student protests turn into 'mass movement against a dictator' |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/26/bangladesh-student-protests-mass-movement-against-dictator |access-date=2024-08-03 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=4 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804023457/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/26/bangladesh-student-protests-mass-movement-against-dictator |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite magazine |author=Charlie Campbell |date=2023-11-02 |title=Sheikh Hasina and the Future of Democracy in Bangladesh |url=https://time.com/6330463/bangladesh-sheikh-hasina-wazed-profile/ |access-date=2024-08-03 |magazine=TIME |language=en |archive-date=4 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104145458/https://time.com/6330463/bangladesh-sheikh-hasina-wazed-profile/ |url-status=live |archivedate=2024-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240104145458/https://time.com/6330463/bangladesh-sheikh-hasina-wazed-profile/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Sheikh Hasina doesn't sell the country, say prime minister |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/76mu2u1gmz |access-date=5 August 2024 |work=Prothomalo |date=25 June 2024 |language=en |archive-date=5 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805130957/https://en.prothomalo.com/bangladesh/76mu2u1gmz |url-status=live }}</ref> ২০২৪ চনৰ ৩ আগষ্টত বৈষম্য বিৰোধী ছাত্ৰ আন্দোলনৰ সমন্বয়কসকলে পদত্যাগৰ বাবে এক দফা দাবী ঘোষণা কৰে আৰু "ব্যাপক অসহযোগ"ৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{Cite web|url=https://mzamin.com/news.php?news=121182|title=It's now one point|lang=en|website=the daily star|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803124154/https://mzamin.com/news.php?news=121182|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bonikbarta.net/home/news_description/393604/%E2%80%98One-Point-Demand%E2%80%99-announced-from-Central-Shaheed-Minar|title=One Point Demand' announced from Central Shaheed Minar|lang=en|website=bonik barta|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803133904/https://bonikbarta.net/home/news_description/393604/%E2%80%98One-Point-Demand%E2%80%99-announced-from-Central-Shaheed-Minar|url-status=live}}</ref> পিছদিনা হিংসাত্মক সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ ফলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে ধৰি ৯৭জন লোকৰ মৃত্যু হয়। সমন্বয়কসকলে ৫ আগষ্টত হাছিনাক ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰাই আনিবলৈ ঢাকালৈ দীঘলীয়া পদযাত্ৰাৰ আহ্বান জনায়। সেইদিনা ৰাজধানীখনৰ মাজেৰে প্ৰতিবাদকাৰীৰ এক বৃহৎ ভিৰ আহিল।<ref>{{Cite web |date=2024-08-05 |title=PM resigned, interim govt to be formed: Army chief |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/pm-resigned-interim-govt-be-formed-army-chief-3669966 |access-date=2024-08-05 |website=The Daily Star |language=en |archive-date=5 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805105328/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/pm-resigned-interim-govt-be-formed-army-chief-3669966 |url-status=live }}</ref> ২:৩০ বজাত ড. বি এছ টি, শ্বেখ হাছিনাই পদত্যাগ কৰি ভগ্নী শ্বেখ ৰেহানাৰ সৈতে ভাৰতলৈ পলায়ন কৰে।<ref name="bbc">{{cite news |title=Bangladesh PM Sheikh Hasina resigns and flees country as protesters storm palace |url=https://www.bbc.com/news/live/ckdgg87lnkdt?post=asset%3Ae6e668c5-08e9-4000-b710-25d40a70f96a#post |access-date=5 August 2024 |work=BBC News |archive-date=5 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805111329/https://www.bbc.com/news/live/ckdgg87lnkdt?post=asset:e6e668c5-08e9-4000-b710-25d40a70f96a#post |url-status=live }}</ref> == পটভূমি == ২০২৪ চনত কোটা সংস্কাৰ আন্দোলনৰ সময়ত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে—বিশেষকৈ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে—আৰক্ষী আৰু অন্যান্য নিৰাপত্তা বাহিনীৰ হাতত প্ৰতিৰোধ, গণগ্ৰেপ্তাৰ, আৰু অসংখ্য মৃত্যু আৰু আঘাতৰ সন্মুখীন হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক কোটা সংস্কাৰ আন্দোলনৰ ছয়জন সমন্বয়ককো আটক কৰি ঢাকা মহানগৰ আৰক্ষীৰ ডিটেক্টিভ ব্ৰাঞ্চে (ডি এম পি) প্ৰতিবাদৰ সামৰণি ঘোষণা কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। এই ঘটনা আৰু স্বৈৰাচাৰীতাই চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে মানুহৰ ক্ষোভত ইন্ধন যোগাইছিল। ৩ আগষ্টৰ পুৱা আন্দোলনৰ এজন সমন্বয়ক আছিফ মাহমুদে ফেচবুক পোষ্টত চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে "অসহযোগ আন্দোলন" আৰম্ভ কৰিব বুলি উল্লেখ কৰি কয় যে এই আন্দোলন "মাৰ্চ '৭১"ৰ দৰেই হ'ব।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/bengali/live/cgrlrjlj9drt?post=asset%3A42c956f7-9785-43f6-bfe7-41016b7562cd#asset:42c956f7-9785-43f6-bfe7-41016b7562cd|title=অসহযোগ আন্দোলন নিয়ে শিক্ষাৰ্থীদেৰ ১৫টি নিৰ্দেশনা|lang=bn|website=[[BBC Bangla]]|date=3 August 2024|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803075022/https://www.bbc.com/bengali/live/cgrlrjlj9drt?post=asset:42c956f7-9785-43f6-bfe7-41016b7562cd#asset:42c956f7-9785-43f6-bfe7-41016b7562cd|url-status=live}}</ref> ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত। বিয়লি প্ৰধানমন্ত্ৰী হাচিনাই প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ সৈতে আলোচনাৰ প্ৰস্তাৱ দি কয় যে "গণভবনৰ (প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ চৰকাৰী বাসগৃহ) দুৱাৰ খোলা আছে।" <ref>{{Cite web |date=2024-08-04 |title=18 killed, dozens injured as protestors and Awami League supporters clash in Bangladesh |url=https://www.financialexpress.com/world-news/18-killed-dozens-injured-as-protestors-and-awami-league-supporters-clash-in-bangladesh/3573428/ |access-date=2024-08-05 |website=Financialexpress |language=en |archive-date=5 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805155112/https://www.financialexpress.com/world-news/18-killed-dozens-injured-as-protestors-and-awami-league-supporters-clash-in-bangladesh/3573428/ |url-status=live }}</ref> বৈষম্য বিৰোধী ছাত্ৰ আন্দোলনে পূৰ্বে ৩ আগষ্টত দিনজোৰা প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচীৰ আহ্বান জনাইছিল। দিনজোৰা প্ৰতিবাদৰ অন্তত ঢাকাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা প্ৰতিবাদী সমদলৰ সৈতে কেন্দ্ৰীয় শ্বহীদ মিনাৰ অঞ্চলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু সাধাৰণ লোকসকলে সমবেত হয়।<ref>{{Cite web|lang=bn|title=স্লোগানে উত্তাল কেন্দ্ৰীয় শহীদ মিনাৰ এলাকা|url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/hz1crrbp5u|website=[[Prothom Alo]]|access-date=4 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803121958/https://www.prothomalo.com/bangladesh/hz1crrbp5u|url-status=live}}</ref> প্ৰায় ৫:৩০ বজাত সমন্বয়কৰ অন্যতম নাহিদ ইছলামে শ্বহীদ মিনাৰত সমবেত ৰাইজক সম্বোধন কৰি ঘোষণা কৰে যে আন্দোলনৰ একচেটিয়া দাবী হাছিনা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীসভাৰ পদত্যাগ। ৪ আগষ্ট<ref>{{Cite web|date=2024-08-03|lang=bn|title=শহীদ মিনাৰ থেকে এক দফা ঘোষণা শিক্ষাৰ্থীদেৰ|url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/1370638.details|website=banglanews24.com|access-date=4 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803121958/https://www.banglanews24.com/national/news/bd/1370638.details|url-status=live|archivedate=3 August 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240803121958/https://www.banglanews24.com/national/news/bd/1370638.details|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/its-now-one-point-demand-3668751|title=It's now one point|website=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|date=3 August 2024|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803122001/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/its-now-one-point-demand-3668751|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-08-03|lang=bn|title=শহীদ মিনাৰ থেকে এক দফা দাবি|url=https://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/news-602421|website=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=4 August 2024|archive-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807133545/https://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/news-602421|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/353558/one-point-demand-protesters-call-for-pm-hasina-to|title=One-point demand: Protesters call for PM Hasina to step down|website=[[Dhaka Tribune]]|date=3 August 2024}}</ref>ৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এক ব্যাপক অসহযোগ আন্দোলনৰো আহ্বান জনায় আৰু চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰাৰ কোনো পৰিকল্পনা নাই বুলি ঘোষণা কৰে। তেওঁ লগতে কয় যে "আমাক প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ সৈতে আলোচনাত বহিবলৈ বলপূৰ্বক প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। কিন্তু আমি এই প্ৰস্তাৱৰ বিৰুদ্ধে ডিবিৰ জিম্মাত অনশন কৰি প্ৰতিবাদ কৰিছিলো।"<ref>{{Cite news|date=2024-08-03|lang=bn|title=সৰকাৰেৰ সঙ্গে আলোচনায় বসাৰ পৰিকল্পনা নেই: আন্দোলনেৰ অন্যতম সমন্বয়ক নাহিদ|url=https://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/quota-protest/news-602226|website=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803081730/https://bangla.thedailystar.net/news/bangladesh/quota-protest/news-602226|url-status=live}}</ref> == সময়ৰেখা == === ৪ আগষ্ট === [[File:7.Bangladesh quota reform movement 2024.jpg|thumb|বাংলাদেশ কোটা সংস্কাৰ আন্দোলন ২০২৪]] ৰাতিপুৱা শ্বাহবাগ ছেক্সনত হাজাৰ হাজাৰ প্ৰতিবাদকাৰীয়ে গোট খাই চৰকাৰৰ পদত্যাগৰ দাবীত নাগৰিক অবাধ্যতা হিচাপে বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref> "Thousands of protesters demonstrate at Shahbagh for one-point demand". The Daily Star. 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> অসহযোগ আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত সংঘাত, গুলীচালনা, আৰু খেদি ফুৰাৰ ফলত দেশজুৰি কমেও ৯৭জন লোকে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল। সমগ্ৰ দেশতে ১৪জন আৰক্ষী বিষয়া নিহত হোৱাৰ বিপৰীতে ছিৰাজগঞ্জৰ এনায়েতপুৰ থানাত ১৩জন লোকৰ মৃত্যু হয়। আন এজন বিষয়াক কমিলাৰ এলিয়টগঞ্জত হত্যা কৰা হয়।<ref> "Non-cooperation movement: At least 97 die across country on a day of carnage". Prothom Alo. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> বাংলাদেশ আৰক্ষীৰ এক আনুষ্ঠানিক বিবৃতিত কোৱা হৈছে যে ২৭টা আৰক্ষীৰ সুবিধা আক্ৰমণ আৰু ভাঙি-ছিঙি পেলোৱা হয় আৰু এই কাণ্ডসমূহত এশজন আৰক্ষী আহত হয়।<ref> "২৭টি থানায় হামলা, ১৪ পুলিশ সদস্য নিহত, ৩০০ জনেৰ বেশি আহত". Prothomalo (in Bengali). Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> ঢাকাত প্ৰতিবাদৰ সময়ত অচিনাক্ত ব্যক্তিয়ে বংগবন্ধু শ্বেখ মুজিব চিকিৎসা বিশ্ববিদ্যালয়ত গাড়ী, এম্বুলেন্স, মটৰ চাইকেল, বাছকে ধৰি বিভিন্ন বাহনত জুই লগাই ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰে।<ref> "Vehicles vandalised, torched at BSMMU". The Daily Star. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> ১২:০০ বজাৰ ভিতৰত সমগ্ৰ দেশৰ ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ইণ্টাৰনেটৰ প্ৰৱেশৰ অভাৱৰ কথা জনাইছিল।<ref> "কৰ্তৃপক্ষেৰ নিৰ্দেশে মোবাইল ইণ্টাৰনেট বন্ধ: অপাৰেটৰদেৰ বিবৃতি". Prothom Alo (in Bengali). Archived from the original on 5 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> চৰকাৰে ফেচবুক, মেচেঞ্জাৰ, হোৱাটছএপ, ইনষ্টাগ্ৰাম আৰু মেটাৰ মালিকানাধীন আন সকলো সেৱা বন্ধ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে আৰু ইণ্টাৰনেট সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলক ১:০০ পি.এম. পিছলৈ তথ্য আৰু সম্প্ৰচাৰ মন্ত্ৰী মহম্মদ এ আৰাফাটে নিশ্চিত কৰে যে প্ৰতিবাদৰ মাজত উৰাবাতৰি বিয়পিব নোৱাৰাকৈ কিছুমান ছ'চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম সাময়িকভাৱে বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল।<ref> "Mobile internet shut down across Bangladesh again". New Age. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> ৬:০০ বজাৰ পৰা অনিৰ্দিষ্টকালীন দেশজোৰা সান্ধ্য আইন জাৰি কৰা হয়।<ref> "Curfew for indefinite period from 6pm today". Prothom Alo. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref><ref> "কোটা আন্দোলন: 'সৰ্বাত্মক অসহযোগ আন্দোলনেৰ' প্ৰথম দিন". BBC News বাংলা (in Bengali). 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> ইয়াৰ উপৰিও সকলো আদালতক অনিৰ্দিষ্টকাললৈ বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref> "All courts to remain closed indefinitely". Dhaka Tribune. 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> চৰকাৰে ৫ আগষ্টৰ পৰা তিনিদিনীয়া সাধাৰণ বন্ধ ঘোষণা কৰে, এই সময়ছোৱাত বেংকসমূহো বন্ধ থাকিব।<ref> "Banks to remain closed for three days from tomorrow". The Daily Star. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> বৈষম্য বিৰোধী ছাত্ৰ আন্দোলনে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পদত্যাগৰ দাবীত ৬ আগষ্টত ঢাকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰাৰ উদ্দেশ্য নিশ্চিত কৰে।<ref> "'March to Dhaka' programme tomorrow". The Daily Star. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> বাংলাদেশ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষক নেটৱৰ্কে অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰৰ বাবে এটা কাঠামো প্ৰস্তাৱ কৰিছিল, য'ত ইয়াক শিক্ষক, ন্যায়াধীশ, অধিবক্তা আৰু নাগৰিক সমাজৰ প্ৰতিনিধিৰে গঠিত হোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল, যিয়ে গণতান্ত্ৰিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে বিভিন্ন নাগৰিক আৰু ৰাজনৈতিক গোটৰ মতামত প্ৰতিফলিত কৰিছিল।<ref> "University Teachers' Network proposes outline to form interim government". The Daily Star. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref> বৈষম্য বিৰোধী ছাত্ৰ আন্দোলনৰ সমন্বয়ক আছিফ মাহমুদে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকৰ ঢাকালৈ যাত্ৰা ৬ আগষ্টৰ পৰিৱৰ্তে ৫ আগষ্টলৈ পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ দেশজুৰি প্ৰতিবাদকাৰী আৰু সাধাৰণ নাগৰিকসকলক ৰাজধানীৰ ফালে আগবাঢ়ি যাবলৈ আৰু নাগৰিক অবাধ্যতাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref> "Students Against Discrimination's 'March to Dhaka' on Monday". Prothom Alo. 4 August 2024. Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024</ref> বাংলাদেশৰ প্ৰাক্তন মুৰব্বী ইকবাল কৰিম ভূঞাকে ধৰি কেইবাজনো প্ৰাক্তন বাংলাদেশৰ সেনা বিষয়াই সৈনিকসকলক শিবিৰলৈ উভতি যাবলৈ আৰু ৰাজনৈতিক সংকটৰ সৈতে জড়িত হোৱা বা সাধাৰণ নাগৰিকৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ আহ্বান জনাই এখন সংবাদ মেল অনুষ্ঠিত কৰে।<ref> প্ৰতিনিধি, বিশেষ (4 August 2024). "সামৰিক বাহিনীকে ছাউনিতে ফিৰিয়ে নেওয়াৰ আহ্বান সাবেক সেনা কৰ্মকৰ্তাদেৰ". Prothomalo (in Bengali). Archived from the original on 4 August 2024. Retrieved 4 August 2024.</ref><ref> "Bangladesh PM leaves country for 'safer place' after resigning". BBC. 5 August 2024. Retrieved 5 August 2024.</ref> ==তথ্য উৎস== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:আন্দোলন]] 699klg8ydor1rw2v6abb8hqy7r1c6dk 10 110109 635730 633964 2026-09-15T17:00:47Z হানিফ আলী 19725 635730 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude>|- class="vcard" <td style="background-color:{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}};width:5px;min-width:5px;max-width:5px;padding:0;font-size:0;"></td> <td class="org" style="width:130px;">{{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate|}}}</td> {{#ifeq:{{{votes|}}}|-|<td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>|<td style="text-align:right;margin-right:0.5em;">{{#if:{{{votes|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{{votes}}}|0|০|plain=true}}|1|১|plain=true}}|2|২|plain=true}}|3|৩|plain=true}}|4|৪|plain=true}}|5|৫|plain=true}}|6|৬|plain=true}}|7|৭|plain=true}}|8|৮|plain=true}}|9|৯|plain=true}}}}|<span style="color:#2C2C2C;">-</span></td>}} {{#ifeq:{{{percentage|}}}|-|<td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>|<td style="text-align:right;margin-right:0.5em;">{{#if:{{{percentage|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{{percentage}}}|0|০|plain=true}}|1|১|plain=true}}|2|২|plain=true}}|3|৩|plain=true}}|4|৪|plain=true}}|5|৫|plain=true}}|6|৬|plain=true}}|7|৭|plain=true}}|8|৮|plain=true}}|9|৯|plain=true}}}}|<span style="color:#2C2C2C;">-</span></td>}} {{#ifeq:{{{change|}}}|-|<td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>|<td style="text-align:right;margin-right:0.5em;">{{#if:{{{change|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{{change}}}|-|−|plain=true}}|0|০|plain=true}}|1|১|plain=true}}|2|২|plain=true}}|3|৩|plain=true}}|4|৪|plain=true}}|5|৫|plain=true}}|6|৬|plain=true}}|7|৭|plain=true}}|8|৮|plain=true}}|9|৯|plain=true}}|<span style="color:#2C2C2C;">-</span></td>}} |-<noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> 03idmmk8zci5fxozcwg2xfd445llmfo 635741 635730 2026-09-15T20:03:41Z Kuldhar Rabha 17600 635741 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> |- class="vcard" <td style="background-color:{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}};width:5px;min-width:5px;max-width:5px;padding:0;font-size:0;"></td> <td class="org" style="width:130px">{{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate}}}</td> {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align:right;margin-right:0.5em">{{#if:{{{votes|}}}|{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{{votes}}}|0|০|plain=true}}|1|১|plain=true}}|2|২|plain=true}}|3|৩|plain=true}}|4|৪|plain=true}}|5|৫|plain=true}}|6|৬|plain=true}}|7|৭|plain=true}}|8|৮|plain=true}}|9|৯|plain=true}}}}</td>}} {{#if:{{{percentage|}}}| {{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>| <td style="text-align:right;margin-right:0.5em">{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{{percentage}}}|0|০|plain=true}}|1|১|plain=true}}|2|২|plain=true}}|3|৩|plain=true}}|4|৪|plain=true}}|5|৫|plain=true}}|6|৬|plain=true}}|7|৭|plain=true}}|8|৮|plain=true}}|9|৯|plain=true}}</td>}}| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>}} {{#if:{{{change|}}}| <td style="text-align:right;margin-right:0.5em">{{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{#invoke:String|replace|source={{{change}}}|-|−|plain=true}}|0|০|plain=true}}|1|১|plain=true}}|2|২|plain=true}}|3|৩|plain=true}}|4|৪|plain=true}}|5|৫|plain=true}}|6|৬|plain=true}}|7|৭|plain=true}}|8|৮|plain=true}}|9|৯|plain=true}}</td>| <td style="color:#2C2C2C;vertical-align:middle;font-size:smaller;text-align:center;" class="table-na">-</td>}} |- <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}} [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]] </noinclude> oakz9iekd3oq6w2f98iuu1zld7xatjr 635742 635741 2026-09-15T20:28:07Z Kuldhar Rabha 17600 635742 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- Election candidates and results template See Template_talk:Election box for details of how to use this template -->{{Election box begin}} </noinclude> <tr class="vcard"> <td style="background-color: {{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party|}}}|color}}; width:5px; min-width:5px; max-width:5px; padding:0; font-size:0; line-height:0;"></td> <td class="org" style="width:130px;">{{#if:{{{party|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{party}}}}}|independent|[[নিৰ্দলীয় ৰাজনীতিবিদ|নিৰ্দলীয়]]|[[{{{party}}}|{{#invoke:ৰাজনৈতিক দল|fetch|{{{party}}}|shortname}}]]}}}}{{{party_note|}}}</td> <td class="fn">{{{candidate}}}</td> {{#ifeq:{{{votes|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"></td>| <td style="text-align:right; margin-right:0.5em;">{{{votes|}}}</td>}} {{#if:{{{percentage|}}}|{{#ifeq:{{{percentage|}}}|-| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"></td>| <td style="text-align:right; margin-right:0.5em;">{{{percentage|}}}</td>}}| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"><!--{{abbr|N/A|Not available}}--></td>}} {{#if:{{{change|}}}| <td style="text-align:right; margin-right:0.5em;">{{#invoke:String|replace|source={{{change|}}}|-|−}}</td>| <td style="color:#2C2C2C; vertical-align:middle; font-size:smaller; text-align:center;" class="table-na"></td>}} </tr> <noinclude> {{Election box end}} {{documentation}}[[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচন সম্পৰ্কীয় সাঁচ]]</noinclude> bxetton16351ewlpuzty8r33k09g34l 0 112293 635751 472832 2026-09-15T23:06:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635751 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ৰামকৃষ্ণ মিচন স্বামী বিবেকানন্দৰ পৈতৃক গৃহ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ | native_name =স্বামীজী ভৱন | native_name_lang = | former_names = | alternate_names = | status = সক্ৰিয় | image = Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre Door - Kolkata 2011-10-22 6073.JPG | image_alt = ৰামকৃষ্ণ মিচন স্বামী বিবেকানন্দৰ পৈতৃক গৃহ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰৰ দুৱাৰ | image_size = 240px | caption = ৰামকৃষ্ণ মিচন স্বামী বিবেকানন্দৰ পৈতৃক গৃহ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ প্ৰবেশপথ | map_type = | map_alt = | map_caption = | altitude = | building_type = ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয় | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = [[ৰামকৃষ্ণ মিচন]] | current_tenants = | landlord = | address = ১০৫ বিবেকানন্দ ৰোড | location_town = কলকাতা | location_country = ভাৰত | coordinates = | groundbreaking_date | start_date = ২৬ ছেপ্তেম্বৰ ২০০৪ | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = ২৬ ছেপ্তেম্বৰ ২০০৪ | renovation_date = ২০০৪ | height = | architectural = | tip = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | observatory = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | main_contractor = | awards = | designations = | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_oth_designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | parking = | embedded = | references = }} '''ৰামকৃষ্ণ মিচন স্বামী বিবেকানন্দৰ পৈতৃক গৃহ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ''' ({{lang-en|Ramakrishna Mission Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre}}) ভাৰতৰ কলকাতাৰ ১০৫ বিবেকানন্দ ৰোডত অৱস্থিত। এই ঘৰতে স্বামী বিবেকানন্দৰ (তেতিয়া নৰেন্দ্ৰনাথ দত্ত বুলি কোৱা হৈছিল) ১৮৬৩ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত জন্মগ্ৰহণ কৰে।<ref name="Rajagopal1999">{{cite book|author=Chattopadhyay Rajagopal|title=Swami Vivekananda in India: A Corrective Biography|url=https://books.google.com/books?id=EtcoeaQIQdAC&pg=PA28|access-date=13 January 2013|date=1 January 1999|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-1586-5|pages=28–}}</ref> সমগ্ৰ শৈশৱ আৰু যুৱাৱস্থা তেওঁ ইয়াতে কটাইছিল।<ref name="BM Ramakrishna Mission Swami Vivekananda’s Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji’s House">{{cite web|title=Ramakrishna Mission Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji's House|url=http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=SVH|publisher=BM Ramakrishna Mission Swami Vivekananda’s Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji’s House|access-date=12 January 2013|archivedate=10 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130210073034/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=SVH|deadurl=yes}}</ref> এই গৃহটো সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ ৰূপে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি এ পি জে আব্দুল কালামে উদ্বোধন কৰে।<ref name="RanaAgrawal2005">{{cite book|author1=Bhawan Singh Rana|author2=Mīnā Agravāla Meena Agrawal|title=The Immortal Philosopher Of India Swami Vivekananda|url=https://books.google.com/books?id=7juXq-QBb7QC&pg=PA41|access-date=12 January 2013|year=2005|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-288-1001-5|pages=41–}}</ref> ==ইতিহাস== ১৮৮৪ চনত পিতৃ বিশ্বনাথ দত্তৰ মৃত্যুৰ পিছত সেই ঘৰত তেওঁলোকৰ সৈতে থকা নৰেন্দ্ৰনাথৰ খুৰীয়েকে সম্পত্তিৰ সম্পূৰ্ণ দখল দাবী কৰে। তেওঁ নৰেন্দ্ৰনাথৰ মাতৃ ভুৱনেশ্বৰী দেৱী আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰে।<ref name="Badrinath2006">{{cite book|author=Chaturvedi Badrinath|title=Swami Vivekananda: The Living Vedanta|url=https://books.google.com/books?id=Qo1X96E0JPAC&pg=PA2|access-date=12 January 2013|date=1 June 2006|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306209-7|pages=2–}}</ref> নিম্ন আদালতত বিবেকানন্দই এই গোচৰত জয়ী হয় যদিও গোচৰটোৰ বিৰুদ্ধে উচ্চ ন্যায়ালয়ত আবেদন কৰা হয়।<ref name="Datta Ancestral Home - Birthplace of Vivekananda">{{cite web|title=Datta Ancestral Home - Birthplace of Vivekananda|url=http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html|publisher=Press Information Bureau (Government of India)|access-date=12 January 2013|archivedate=11 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111112448/http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html|deadurl=yes}}</ref> উচ্চ ন্যায়ালয়ত বহু বছৰ ধৰি এই গোচৰ চলি থাকিল। ১৯০২ চনত বিবেকানন্দৰ মৃত্যুৰ মাত্ৰ কেইদিনমান আগতেই ইয়াৰ সামৰণি পৰে। এই গোচৰৰ চূড়ান্ত ৰায় অনুসৰি বিবেকানন্দক তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰৰ সম্পূৰ্ণ আইনী অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হয়। ==সংস্কাৰ== সময়ৰ লগে লগে বিবেকানন্দৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰখন জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰে। ১৯৬২ চনত ৰামকৃষ্ণ মিছন কৰ্তৃপক্ষই এই সম্পত্তি অধিগ্ৰহণ কৰি সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৯৯৯ চনৰ মে’ মাহত ৰামকৃষ্ণ মিছনে পশ্চিম বংগ চৰকাৰৰ জৰিয়তে সেই মাটি আৰু কাষৰীয়া ভূমিখণ্ড অধিগ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰকল্পৰ বাবে এখন সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। এই সমিতিখনে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু ৰাজহুৱা দানৰ পৰা ২০ কোটি ₹ (২৩ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰ) ধন সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু ইয়াৰে ৯৯ মিলিয়ন ₹ (১১ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰ) কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে প্ৰদান কৰে। ২০০৪ চনত সংস্কাৰৰ পিছত ঘৰটোক সংগ্ৰহালয় আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।<ref name="Ancestral House of Swami Vivekananda">{{cite web|title=Ancestral House of Swami Vivekananda|url=http://www.indfy.com/west-bengal/kolkata/tourist-places-to-visit/ancestral-house-swami-vivekananda.html|publisher=Indfy|access-date=12 January 2013}}</ref> == গেলাৰী == <gallery> File:Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre - Kolkata 2011-10-22 6264.JPG|বিবেকানন্দৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰ, বৰ্তমান সংগ্ৰহালয় আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ File:Bidhan Sarani - Kolkata 2011-10-22 6262.JPG|বিধান সৰণী, ঘৰৰ সন্মুখৰ ৰাস্তা File:Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre Signage - Kolkata 2011-10-22 6265.JPG|সংগ্ৰহালয়ৰ ফলক File:3_Gour_Mohan_Mukherjee_Street_-_Kolkata_2011-10-22_6178.jpg|বিবেকানন্দৰ জন্ম ঠাই </gallery>> == প্ৰসংগ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংগ্ৰহালয়]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতভিত্তিক সাংস্কৃতিক সংগঠন]] r03nwc7w1ip2m97mihk66q1iiuxpexv 0 114086 635757 510126 2026-09-15T23:34:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635757 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Ambassador Reenat Sandhu.jpg | office = [[ভাৰতীয় লোক|ভাৰতীয়]] [[ৰাষ্ট্ৰদূত]] [[ইটালী]] আৰু [[ছান মেৰিনো]]লৈ। <ref name="archive.org">{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/jun/14/new-indian-envoys-to-eu-italy-denmark-named-1616551.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608111215/http://www.newindianexpress.com/nation/2017/jun/14/new-indian-envoys-to-eu-italy-denmark-named-1616551.html|url-status=live|archive-date=8 June 2018|title=New Indian envoys to EU, Italy, Denmark named- The New Indian Express|date=8 June 2018|publisher=}}</ref> | term_start = ৯ জুলাই ২০১৭ | term_end = চেপ্তেম্বৰ ২০২০ | predecessor = [[অনিল ৱাধৱা]] | successor = | birth_date = {{birth date and age|1964|06|7|df=y}}<ref name="archive.org1">{{cite web|url=https://mea.gov.in/writereaddata/images/Civi_List_27-7-12.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422070724/https://mea.gov.in/writereaddata/images/Civi_List_27-7-12.pdf|url-status=dead|archive-date=22 April 2018|title=|date=22 April 2018|publisher=}}</ref> | occupation = [[কূটনীতিবিদ]] [[ভাৰতীয় বৈদেশিক সেৱা|আইএফএছ]] | children = ২ | party = | alma_mater = [[দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্স]] | profession = | nationality = [[ভাৰতীয় লোক|ভৰতীয়]] | spouse = [[তৰণজিৎ সিং সন্ধু]] | sibling = | website = | office1 = অতিৰিক্ত সচিব (ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয়, দক্ষিণ, ওচেনিয়া) | termend1 = ২০২১ | termstart1 = চেপ্তেম্বৰ ২০২০ | office2 = সম্পাদক (পশ্চিম) | termstart2 = ২০২১ | termend2 = ২০২২ }} '''ৰিনাট সন্ধু''' ({{lang-en|: Reenat Sandhu}} ; জন্ম: ৭ জুন ১৯৬৪) <ref name="archive.org1"/> এগৰাকী অৱসৰপ্ৰাপ্ত [[ভাৰতীয় কূটনীতিবিদ]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰদূত। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ [[বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়]]ৰ সচিব পশ্চিম হিচাপে আৰু [[ইটালী]] আৰু [[ছান]] মেৰিনোত [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰদূত]] হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। <ref name="archive.org"/> ==ব্যক্তিগত জীৱন== সন্ধুৱে [[দিল্লী স্কুল অৱ ইকনমিক্স]]ৰ পৰা অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref name="archive.org2">{{cite web|url=http://www.indianembassyrome.in/eoi.php?id=Ambassador|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608111556/http://www.indianembassyrome.in/eoi.php?id=Ambassador|url-status=dead|archive-date=8 June 2018|title=Embassy of India, Rome, Italy : Ambassador's Profile|date=8 June 2018|publisher=|access-date=16 February 2025|archivedate=8 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180608111556/http://www.indianembassyrome.in/eoi.php?id=Ambassador|deadurl=yes}}</ref> [[আমেৰিকাত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰদূত]] হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা [[তৰণজিৎ সিং সন্ধু]]ৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছে। <ref name="archive.org2"/> ==কৰ্ম জীৱন== ১৯৮৯ চনৰ আগষ্ট মাহত ৰিনাট সন্ধুৱে ভাৰতীয় বৈদেশিক সেৱাত নিযুক্তি লাভ কৰিছিল। <ref name="archive.org1"/>ইয়াৰ পিছত তেওঁ যথাক্ৰমে মস্কো, কিয়ভ, ৱাশ্বিংটন, ডি.চি., কলম্বো, নিউয়ৰ্ক আৰু জেনেভাত ভাৰতীয় মিছনত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref name="archive.org2"/> নতুন দিল্লীৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়তো কাম কৰি বিনিয়োগ আৰু বাণিজ্য প্ৰচাৰ, প্ৰকল্প, পূব ইউৰোপ আৰু শ্ৰীলংকাৰ ডেস্ক সমূহ পৰিচাতিত কৰিছিল। ২০১১ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈকে জেনেভাত থকা বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি হিচাবে কাৰ্য্য নিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০১৪ চনৰ পৰা ২০১৭ চনলৈকে তেওঁ ৱাশ্বিংটন ডি.চি.ত সেৱা আগবঢ়াইছিল। পূৰ্বৰ ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আৰু দক্ষিণ বিভাগকে ধৰি এম ই এ ত নতুন ওচেনিয়া উলম্বৰ প্ৰথম অতিৰিক্ত সচিব হিচাপে সন্ধুক নিযুক্তি দিয়া হয়। <ref>{{cite web|url=http://investpunjab.gov.in/ImageGallery/ViewImages/10055|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608113107/http://investpunjab.gov.in/ImageGallery/ViewImages/10055|url-status=dead|archive-date=8 June 2018|title=Ms. Reenat Sandhu, Minister (Commerce), Embassy of India, Washington at Invest Punjab - 10.10.2016, PBIP|date=8 June 2018|publisher=|access-date=16 February 2025|archivedate=8 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180608113107/http://investpunjab.gov.in/ImageGallery/ViewImages/10055|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indianembassy.org/archives_details.php?nid=22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608113218/https://www.indianembassy.org/archives_details.php?nid=22|url-status=dead|archive-date=8 June 2018|title=Welcome to Embassy of India, Washington D C, USA|date=8 June 2018|publisher=}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ পশ্চিম বিভাগৰ সচিব হয় আৰু ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী পৰ্যন্ত এই পদত কৰ্মৰত আছিল। হলৈকে তেওঁলোকৰ সেৱা আগবঢ়ায়।<ref name="archive.org2"/> ==তথ্য সূত্ৰ== {{ref list}} b2m78ur5hxnwuhpdh4ryvb0avgmuvbt 0 114771 635755 487522 2026-09-15T23:29:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635755 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian writer, columnist and documentary filmmaker}} {{Use dmy dates|date=August 2020}} {{Use Indian English|date=September 2016}} {{Infobox person | image = | image_size = | name = ৰিংকী ৰয় ভট্টাচাৰ্য | caption = Rinki Bhattacharya at ICIA art exhibition 2011 | birth_name = ৰিংকী ৰয় | birth_date = {{Birth year and age|1942}} | birth_place = [[কলকাতা]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | other_names = | known_for = | education = | employer = | spouse = {{marriage|[[বসু ভট্টাচাৰ্য]]|1961|1990|end=div}} | children = ৩, [[আদিত্য ভট্টাচাৰ্য]] সহ। | father = [[Bimal Roy]] | occupation = লেখক, স্তম্ভলেখক, তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাতা }} '''ৰিংকী ৰয় ভট্টাচাৰ্য''' ({{lang-en| Rinki Bhattacharya}}; জন্ম ১৯৪২) এগৰাকী ভাৰতীয় লেখিকা, স্তম্ভলেখক আৰু তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাতা।<ref>{{cite web | title = Rinki Roy Bhattacharya | url = http://siyahi.in/2011/06/rinki-roy-bhattacharya/ | accessdate = 7 September 2014 | archivedate = 5 March 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042814/http://siyahi.in/2011/06/rinki-roy-bhattacharya/ | deadurl = yes }}</ref> চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক বিমল ৰায়ৰ কন্যা বসু ভট্টাচাৰ্যৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈ তেওঁৰ ছবিত সহযোগিতা আগবঢ়াইছিল। তেওঁ ভাৰতীয় শিশু চলচ্চিত্ৰ সমিতিৰ উপাধ্যক্ষ আৰু বিমল ৰয় মেম’ৰিয়েল এণ্ড ফিল্ম ছ’চাইটিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ।<!-- <ref>[http://www.lakshmislounge.com/RinkiBhattacharya.html Rinki Bhattacharya] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080820044950/http://www.lakshmislounge.com/RinkiBhattacharya.html |date=20 August 2008 }}</ref> --><ref>[https://web.archive.org/web/20080213155905/http://in.reuters.com/article/bollywoodNews/idINIndia-31859620080210 Daughter to keep Bimal Roy's legacy alive] [[Reuters]], 10 February 2008.</ref> এগৰাকী ফ্ৰীলান্স সাংবাদিক হিচাপে তেওঁ দ্য টাইমছ গ্ৰুপ, দ্য টেলিগ্ৰাফ, দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ প্ৰকাশনৰ বাবে ছবি, থিয়েটাৰ, শিল্প আৰু নাৰীবাদী বিষয়ত ব্যাপকভাৱে লিখি আহিছে।<ref>{{cite web | title = Rinki Roy Bhattacharya |work= Penguin Books India| url = http://www.penguinbooksindia.com/en/content/rinki-roy-bhattacharya | accessdate = 7 September 2014 }}</ref> == জীৱনী == কলকাতাৰ বাসিন্দা ৰিংকীৰ জন্ম হৈছিল ১৯৪২ চনত।ভাৰতীয় প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা বিমল ৰায়ৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা। তেওঁৰ শৈশৱ বিশিষ্ট লেখক, কবি আৰু শিল্পীসকলৰ মাজত অতিবাহিত হৈছিল, যিসকলে তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ সঘনাই আহিছিল, যি ইয়াৰ সুস্বাদু বাংলা ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ বাবেও বিখ্যাত আছিল। ১৯৬৬ চনত ফ্ৰীলান্স সাংবাদিক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰা তেখেতৰ প্ৰবন্ধ দ্য ইকনমিক টাইমছ, দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ আৰু আন বহুতো সাময়িকীত প্ৰকাশ পাইছিল। বাংলা ভাষাৰ লেখকৰ সংগত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা আৰু পিতৃয়ে হিন্দী ভাষাত চিনেমা নিৰ্মাণ কৰা সত্ত্বেও ঔপনিৱেশিক ভাষা ইংৰাজী ভাষাত লিখিবলৈ বাছি লৈছিল আৰু ভাৰতৰ দ্য ইকনমিক টাইমছ আৰু টাইমছ অফ ইণ্ডিয়াত লিখাৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেখেতে চাৰ দিৱাৰী নামৰ তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণত আত্মপ্ৰকাশ কৰে, যিখন তথ্যচিত্ৰত পত্নীক প্ৰহাৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যাৰ পিছত ভাৰতৰ নাৰীৰ ওপৰত হোৱা হিংসাৰ সৈতে জড়িত আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত এখন ছিকুৱেল নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/566401.cms Independent women too are victims of domestic violence] [[The Times Of India]], 25 November 2006.</ref> ভাৰতৰ নাৰী আন্দোলনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত হৈ পৰে আৰু এই বিষয়ত কেইবাখনো গ্ৰন্থ লিখিছে, য'ত বিহাইণ্ড ক্ল'জড ড'ৰ্ছ: ডমেষ্টিক ভিলেন্স ইন ইণ্ডিয়া, বিমল ৰয় - এ মেন অৱ চাইলেন্স, ইনডেলিবল ইম্প্ৰিণ্টছ, অনিশ্চিত যোগাযোগৰ ৰচনাৰ লগতে কেইবাখনো ৰন্ধন গ্ৰন্থও লিখিছে।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2001/20010826/spectrum/tv.htm Father’s pictures] [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]], 26 August 2001.</ref> তেওঁ ছবিখন নিৰ্মাণৰ ওপৰত এখন গ্ৰন্থও প্ৰকাশ কৰিছিল, ''মধুমতি'' (১৯৫৮) বিমল ৰয়ৰ মধুমতিঃ আনটোল্ড ষ্ট'ৰিজ ফ্ৰম বিহাইণ্ড দ্য ছিন্স (২০১৪)৷<ref name=mint>{{cite web | title =Hero worship |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]| url = http://www.livemint.com/Leisure/179g41d5fl9aZ9GRSmNeaO/Excerpt--Hero-worship.html |date=4 January 2013| accessdate = 7 September 2014 }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৬১ চনত ৰিংকিয়ে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক বসু ভট্টাচাৰ্য (১৯৩৪–১৯৯৭)ৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। দম্পতীহালৰ তিনিটা সন্তান আছিল: এজন পুত্ৰ আদিত্য ভট্টাচাৰ্য (জন্ম ১৯৬৫) যি এজন চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু দুগৰাকী কন্যা ক্ৰমে‍ চিম্মু আচাৰ্য আৰু অন্বেষা আৰ্য, পিছৰজন লেখিক। চিম্মু আচাৰ্যৰ বিবাহ ডুবাইৰ কৰ্পৰেট কাৰ্যবাহী সুমিত আচাৰ্যৰ সৈতে। তেওঁলোকৰ কন্যা দ্ৰীশাই ২০২৩ চনৰ জুন মাহত মুম্বাইত ছানী দেওলৰ পুত্ৰ কৰণ দেউলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। ১৯৮৪ চনত মনুষী প্ৰকাশনৰ বাবে সাংবাদিক মধু কিশ্বৰৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত ৰিংকিয়ে ১৯৮২ চনত স্বামীক এৰি যোৱাৰ কথা প্ৰকাশ কৰি ঘৰুৱা নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে।১৯৯০ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ বিচ্ছেদ হয় এই দম্পতীহালৰ।<ref>[https://web.archive.org/web/20040621195025/http://www.telegraphindia.com/1040530/asp/look/story_3298955.asp Can you beat that?] [[The Telegraph (Kolkata)|Telegraph]], 30 May 2004.</ref> ৰিংকীৰ মাক আৰু ভাই-ভনীৰ সৈতেও বিবাদৰ ইতিহাস আছে। ১৯৬৬ চনত পিতৃৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰিংকিয়ে মাতৃ আৰু ভাই-ভনীৰ সৈতে সম্পত্তিৰ বিবাদত লিপ্ত হয়, আইনী কাৰিকৰী দিশৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে আদালতত গোচৰ তৰে। বছৰ বছৰ ধৰি মামলা-মোকৰ্দমাত কটাবলৈ পছন্দ নকৰি তেওঁৰ পৰিয়ালে তেওঁৰ সৈতে চুক্তিৱদ্ধ হয় আৰু এইদৰে ৰিংকিয়ে দেউতাকৰ সম্পত্তিৰ বৰ্ধিত অংশ লাভ কৰে। ৰিংকী মুম্বাইৰ [[বান্দ্ৰা]]ত বাস কৰে।<ref>{{cite web| title = First in Mirror: Enter Roy's world| work = Mumbai Mirror| url = http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms| author = Reema Gehi| date = 20 June 2014| accessdate = 7 September 2014| archivedate = 5 March 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305073214/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms| deadurl = yes}}</ref> == গ্ৰন্থপঞ্জি == * কুইজিন ক্ৰিয়েচনছ ফ্ৰম বেংগল, ১৯৯৩, ইণ্ডিয়া বুক হাউচ প্ৰাইভেট লিমিটেড, {{ISBN|81-85028-76-1}}. * বিমল ৰয়: এ মেন অৱ চাইলেন্স, ১৯৯৪, চাউথ এছিয়া বুকছ, {{ISBN|81-7223-154-7}}. * ''বিহাইণ্ড দি ক্লজড ডৰছ: ডমেচষ্টিক ভায়লেঞ্চ ইন ইণ্ডিয়া,'' ২০০৪, ছেজ পাব্লিকেচনছ প্ৰাইভেট লিমিটেড {{ISBN|0-7619-3238-0}}. * বেংগল স্পাইচ, ২০০৪, ৰূপা এণ্ড কোম্পানী, {{ISBN|81-291-0473-3}}. * জননী - মাতৃ, কন্যা, মাতৃত্ব, ২০০৬, ছেজ পাব্লিকেচনছ প্ৰাইভেট লিমিটেড, {{ISBN|0-7619-3510-X}}. * বিমল ৰায়ৰ মধুমতী: পৰ্দাৰ আঁৰৰ অকথিত কাহিনী, ২০১৪.ৰূপা প্ৰকাশন। {{ISBN|8129129167}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8129129167|8129129167]]. == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] bhkxm8afi0gaquwio9gxjquau0etyac 0 117187 635759 615819 2026-09-15T23:51:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635759 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰুবিনা ফিৰোজ ভাট্টী | image = Rubina Feroze Bhatti NCRC.jpg | caption = বিবাহ আইনৰ সন্দৰ্ভত এখন চেমিনাৰত ভাষণৰত অৱস্থানত ড০ ৰুবিনা | birth_date = {{birth year and age|1969}} | birth_place = ছৰগোধা, [[পাকিস্তান]] | nationality = পাকিস্তানী | education = ডক্তৰেট, চান ডিয়েগো বিশ্ববিদ্যালয়, (আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ) <br>স্নাতকোত্তৰ, Maynooth বিশ্ববিদ্যালয়,আয়াৰলেণ্ড <br>মাষ্টাৰ, Bahauddin Zakariya বিশ্ববিদ্যালয় (পাকিস্তান) | occupation = মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী <br>শান্তি কৰ্মী <br>নেতৃত্ব উপদেষ্টা | organization = শিশু অধিকাৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ | website = https://ncrc.gov.pk/ }} '''ৰুবিনা ফিৰোজ ভাট্টী''' ({{Lang-en|Rubina Feroze Bhatti}}) এগৰাকী [[পাকিস্তান|পাকিস্তানী]] মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী,শান্তি কৰ্মী আৰু নেতৃত্বৰ পৰামৰ্শদাতা। দেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু অধিকাৰ আয়োগৰ প্ৰাক্তন সদস্য হিচাপে তেওঁ পঞ্জাব প্ৰদেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref name=":0" /> বৰ্তমান তেওঁ পাকিস্তান গ্ল'বেল ইনষ্টিটিউটত সহকাৰী অধ্যাপিকা<ref>{{Cite web |title=Faculty Staff – PGI |date=17 March 2022 |url=https://pgiedu.org/faculty-staff/ |access-date=2024-02-15 |language=en-US |archivedate=2024-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240215063603/https://pgiedu.org/faculty-staff/ |deadurl=yes }}</ref> আৰু [[ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অতিথি ফেলো হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti {{!}} Center for South Asia |url=https://southasia.stanford.edu/people/rubina-feroze-bhatti |access-date=2024-02-15 |website=southasia.stanford.edu |language=en}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== চাৰিটা সন্তানৰ ভিতৰত অন্যতম ৰুবিনা ভাট্টীয়ে সৰগোধাত জন্মগ্ৰহণ কৰি ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল, য’ত তেওঁ মেট্ৰিক আৰু ইণ্টাৰমিডিয়েট সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ১৯৯০ চনত পঞ্জাৱ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা বিজ্ঞান শাখাত তেওঁ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু ১৯৯৩ চনত বাহাউদ্দিন জাকাৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা [[ৰসায়ন বিজ্ঞান]]ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|title=Rubina Feroze Bhatti|url=https://www.24peaces.org/index.php/104-peacemakers-category/17273-rabina|access-date=2020-12-05|website=www.24peaces.org}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পিছলৈ ২০০৮ চনত আয়াৰলেণ্ডৰ মেনুথ বিশ্ববিদ্যালয়ত উন্নয়ন অধ্যয়নত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু তাৰ পৰা বছৰৰ শিক্ষাৰ্থী বঁটাৰে সন্মানিত হয়। অৱশেষত ২০১৫ চনত আমেৰিকাৰ কেলিফৰ্ণিয়াৰ ছান ডিয়েগো বিশ্ববিদ্যালয়ত নেতৃত্ব অধ্যয়নত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":2">{{Cite web|title=SOLES Recent News - Department of Leadership Studies Ph.D. Candidate Rubina Feroze Bhatti Receives N-Peace Award - University of San Diego|url=https://www.sandiego.edu/news/soles/detail.php?_focus=53202|access-date=2020-12-04|website=www.sandiego.edu}}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ পৰা ২০০৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাট্টীয়ে ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ প্ৰবক্তা হিচাপে চাকৰি আৰম্ভ কৰে আৰু সামাজিক উন্নয়ন খণ্ডত প্ৰৱেশ কৰে৷ তেওঁ আনুষ্ঠানিকভাৱে টাংঘ ৱাছাইব সংস্থাত যোগদান কৰে যিয়ে সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি, লিংগ সমতা আৰু মানৱ অধিকাৰৰ দিশত কাম কৰে।<ref name=":3">{{Cite web|date=2012-12-03|title=Day 9: Spotlighting Rubina Feroze Bhatti, Pakistan|url=https://nobelwomensinitiative.org/day-9-spotlighting-rubina-feroze-bhatti-pakistan/|access-date=2020-12-05|website=Nobel Women's Initiative|language=en-US}}</ref> তেওঁ ভাতৃত্ববোধ আৰু সম্প্ৰীতি,<ref>{{Cite web|title=Welcome To Taangh Wasaib Organization|url=http://www.taangh.org.pk/index.php|access-date=2020-12-05|website=www.taangh.org.pk|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://www.taangh.org.pk/index.php|deadurl=yes}}</ref>নিস্তব্ধতা আৰু উদযাপন, কবিতা আৰু সংগীত,<ref name=":4">{{Cite web|title=Teachings of Sufism to promote interfaith harmony|url=https://www.peaceinsight.org/en/articles/taangh-wasaib-organization-rubina-profile/|access-date=2020-12-05|website=Peace Insight|language=en}}</ref> ন্যায়,<ref name=":5">{{Cite web|title=Taangh Wasaib Organization (TWO)|url=https://www.peaceinsight.org/en/organisations/two/|access-date=2020-12-05|website=Peace Insight|language=en}}</ref>আৰু সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰৰ লগতে পিপলছ কমিছনৰ লগত জড়িত হয়।<ref>{{Cite web|title=Stories That Inspire: Asian Peace Activists Share their Hopes, Reflections, and Insights on Peacebuilding|url=http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/|access-date=2020-12-05|website=Building Peace|language=en-US|archivedate=2018-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180818163610/http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ এন চি আৰ চি আইন, ২০১৭<ref name=":0">{{Cite web|last=Shah|first=Waseem Ahmad|date=2020-03-02|title=View from the courtroom: Hopes attached to newly-notified child rights commission|url=https://www.dawn.com/news/1537788|access-date=2020-12-05|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> অধীনত পাকিস্তান চৰকাৰে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত স্থাপন কৰা বিধিগত সংস্থা নেশ্যনেল কমিছন ফৰ ৰাইটছ অৱ চাইল্ডত<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=National Commission on the Rights of Child Act, 2017|url=http://na.gov.pk/uploads/documents/1510753806_983.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208152638/http://www.na.gov.pk:80/uploads/documents/1510753806_983.pdf |archive-date=2017-12-08 |access-date=|website=National Assembly}}</ref> সদস্য পঞ্জাৱ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু শিশুসকলৰ উত্তম স্বাৰ্থত বৰ্তমান আৰু প্ৰস্তাৱিত আইন, নীতি, প্ৰথা আৰু প্ৰস্তাৱসমূহ পৰীক্ষা আৰু পৰ্যালোচনা কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে, আৰু শিশুৰ উলংঘাৰ সৈতে জড়িত গোচৰত তদন্ত চলোৱাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে। <ref>{{Cite web|date=2020-06-28|title=NCRC concerned over rising incidents of child rights' violations|url=https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/|access-date=2020-12-05|website=Daily Mail Pakistan|language=en-US|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035713/https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/|deadurl=yes}}</ref>এনচিআৰচিৰ সদস্য হিচাপে তেওঁ শিশুৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰ আৰু সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যন্ত্ৰসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণভাৱে শিশু অধিকাৰসমূহক আইনীভাৱে সুৰক্ষিত আৰু ফলপ্ৰসূভাৱে কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ<ref>{{Cite web|date=2020-09-13|title=Children's rights to be protected: Augustine|url=https://nation.com.pk/13-Sep-2020/children-s-rights-to-be-protected-augustine|access-date=2020-12-05|website=The Nation|language=en}}</ref> নীতিগত আলোচনা<ref>{{Cite web|author=News Desk|date=2020-09-12|title=Pakistan under obligation to develop child protection system, says Rubina|url=https://pakobserver.net/pakistan-under-obligation-to-develop-child-protection-system-says-rubina/|access-date=2020-12-05|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> আৰু পৰিস্থিতি নিৰীক্ষণ<ref>{{Cite web|last=Uploader|date=2020-06-28|title=NCRC expresses concern over many rising incidents of child rights violations|url=https://www.app.com.pk/national/ncrc-expresses-concern-over-many-rising-incidents-of-child-rights-violations/|access-date=2020-12-05|website=Associated Press Of Pakistan|language=en-US}}</ref>ত জড়িত। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী]] pyous1oh0meg8ix7p0p86886st39njq 0 122785 635753 517986 2026-09-15T23:16:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635753 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building | name = ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন | native_name = ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন | image = Rashtrapati Bhavan 1.jpg | alt = ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন | caption = ওপৰত: ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনৰ আগফালৰ চোতালৰ সৈতে আনুষ্ঠানিক অভ্যৰ্থনা ক্ষেত্ৰ [[জয়পুৰ স্তম্ভ]]ৰ ফালে।<br />তলত: ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনৰ পিছফালৰ চোতাল আৰু কেন্দ্ৰীয় লন [[অমৃত উদ্যান]]ৰ ফালে। | location_town = {{flagicon|Delhi}} [[নতুন দিল্লী]] | location_country = {{flag|India}} | coordinates = {{coord|28|36|52|N|77|11|59|E|display=inline,title}} | altitude = ২১৬ মিটাৰ | location = ৰাজপথ, ৰাইশিনা হিল, নতুন দিল্লী | address = ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন, [[নতুন দিল্লী]], [[দিল্লী]], ভাৰত | height = ৫৫ মিটাৰ | architect = ছাৰ এডৱিন লুটৱেনছ | owner = ভাৰত চৰকাৰ | floor_area = ২,০০,০০০ বৰ্গফুট | floor_count = চাৰি | public_transit = দিল্লী মেট্ৰো, |years_built = ১৭ | start_date = {{Start date and age|df=yes|1912}} | completion_date = {{Start date and age|df=yes|1929}}<ref name=poi-rb>{{cite web| url=http://presidentofindia.nic.in/rb.html| title=Rashtrapati Bhavan| publisher=The President of India| access-date=23 December 2011| archive-date=26 November 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101126183015/http://presidentofindia.nic.in/rb.html| url-status=live}}</ref> | opened_date = {{Start date and age|df=yes|1931}} | style = দিল্লীৰ শৈলী<ref>{{cite news| last=Kahn| first=Jeremy| date=30 December 2007| title=Amnesty Plan for Relics of the Raj| url=https://www.nytimes.com/2007/12/30/arts/design/30kahn.html?pagewanted=all| work=[[The New York Times]]| access-date=26 June 2012| quote=He also invented his own "Delhi Order" of neo-Classical columns that fuse Greek and Indian elements.| archive-date=30 October 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20121030214617/http://www.nytimes.com/2007/12/30/arts/design/30kahn.html?pagewanted=all| url-status=live}}</ref> | logo = Rashtrapati Bhavan Logo.png | logo_caption = আনুষ্ঠানিক ল'গ' | size = ১৩০ হেক্টৰ (৩২১ একৰ) | native_name_lang = iso-15919 | former_names = ভাইচৰয়ৰ ভৱ (১৯৪৭ চনলৈকে) <br/> চৰকাৰী ভৱন (১৯৪৭–১৯৫০) | alternate_names = ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভৱন | rooms = ৩৪০ | website = {{URL|https://rashtrapatibhavan.gov.in/}} |current_tenants=[[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু]]}} [[File:View of Rashtrapati bhavan.webm|thumb|ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন বিষয়ক এখনি চুটি ছবি]] '''ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন''' ({{Lang-en|Rashtrapati Bhavan}}) ({{audio|Rashtrapati bhavan pronunciation.ogg|pronunciation}} (পূৰ্বৰ ভাইচৰয় হাউচ (১৯৩১–১৯৪৭) আৰু গভৰ্ণমেণ্ট হাউচ (১৯৪৭–১৯৫০)) [[নতুন দিল্লী|নতুন দিল্লীৰ]] ৰাজপথৰ পশ্চিম প্ৰান্তত থকা [[ভাৰত|ভাৰতীয় গণৰাজ্য]]ৰ চৰকাৰী বাসগৃহ। [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনে ৩৪০টা কোঠাৰ মূল ভৱনটোক বুজায়, য’ত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ চৰকাৰী বাসগৃহ আছে, য’ত অভ্যৰ্থনা কক্ষ, অতিথি কক্ষ আৰু কাৰ্যালয় আছে৷ ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ পৰিধিৰ দেৱালৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বাগিচা, বৃহৎ মুকলি ঠাই, দেহৰক্ষী আৰু কৰ্মচাৰীৰ বাসগৃহ, অন্যান্য কাৰ্যালয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ক্ষেত্ৰফলৰ ফালৰ পৰা ই [[ইটালী]]ৰ কুইৰিনাল প্ৰাসাদৰ পিছত বিশ্বৰ যিকোনো ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম বাসগৃহ।<ref>{{cite web |last=Goyal |first=Shikha |date=8 March 2017 |title=20 amazing facts about the Rashtrapati Bhavan |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/20-amazing-facts-about-rashtrapati-bhavan-1467780382-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211110124607/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/20-amazing-facts-about-rashtrapati-bhavan-1467780382-1 |archive-date=10 November 2021 |access-date=18 September 2022 |work=Dainik Jagran |publisher=[[Jagran Prakashan Limited]] |archivedate=10 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110124607/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/20-amazing-facts-about-rashtrapati-bhavan-1467780382-1 |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ আন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভৱনসমূহ হ'ল [[হাইদৰাবাদ|হায়দৰাবাদ]], (তেলেংগানা)ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিলায়ম, ৰাষ্ট্ৰপতি আছিয়ানা। == ইতিহাস== সাম্ৰাজ্যবাদী ৰাজধানী দিল্লীলৈ স্থানান্তৰিত নোহোৱালৈকে ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলে [[কলিকতা]]ৰ চৰকাৰী ঘৰত বাস কৰিছিল। ‘ভাৰতত গাঁৱৰ ঘৰৰ পৰা নহয়, ৰাজপ্ৰসাদৰ পৰা শাসন কৰা উচিত’ বুলি কোৱা লৰ্ড ৱেলছলীয়ে ১৭৯৯ চনৰ পৰা ১৮০৩ চনৰ ভিতৰত এই অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিছিল আৰু ১৯১২ চনত বংগৰ গৱৰ্ণৰে তাত বাসস্থান গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯১১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত দিল্লী দৰবাৰৰ সময়ত ভাৰতৰ ৰাজধানী কলিকতাৰ পৰা দিল্লীলৈ স্থানান্তৰিত হ’ব বুলি সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পিছতে ব্ৰিটিছ ভাইচৰয়ৰ বাবে নতুন দিল্লীত বাসগৃহ নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। যেতিয়া দিল্লী দৰবাৰৰ পিছত পুৰণি দিল্লীৰ দক্ষিণে শেষৰ ফালে সংলগ্ন নতুন চহৰ নতুন দিল্লীৰ পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, তেতিয়া ভাৰতৰ ভাইচৰয়ৰ বাবে নতুন ৰাজপ্ৰসাদটোক এক বিশাল আকাৰ আৰু বিশিষ্ট স্থান দিয়া হৈছিল। ১৯১১ চনৰ পৰা ১৯১৬ চনৰ ভিতৰত ভাইচৰয় হাউচ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰিবলৈ (১,৬০০ হাল্চা) মাটি অধিগ্ৰহণ কৰা হৈছিল আৰু ১৮৯৪ চনৰ ভূমি অধিগ্ৰহণ আইন, ১৮৯৪ৰ অধীনত তাত থকা ৰাইচিনা আৰু মালচা গাঁও আৰু ইয়াৰ ৩০০ পৰিয়ালক স্থানান্তৰিত কৰি কাষৰীয়া সচিবালয় ভৱন নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=New Delhi villagers seek compensation 100 years after being evicted by Raj |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/8681785/New-Delhi-villagers-seek-compensation-100-years-after-being-evicted-by-Raj.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/8681785/New-Delhi-villagers-seek-compensation-100-years-after-being-evicted-by-Raj.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=4 August 2011 }}{{cbignore}}</ref><ref name=jagran>{{cite web| title=The history of Rashtrapati Bhavan : The official home of the President of India| url=http://www.jagranjosh.com/general-knowledge/the-history-of-rashtrapati-bhavan-the-official-home-of-the-president-of-india-1343022754-1| date=19 September 2015| access-date=19 September 2015| archive-date=28 November 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20191128112810/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/the-history-of-rashtrapati-bhavan-the-official-home-of-the-president-of-india-1343022754-1| url-status=live| archivedate=28 November 2019| archiveurl=https://web.archive.org/web/20191128112810/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/the-history-of-rashtrapati-bhavan-the-official-home-of-the-president-of-india-1343022754-1| deadurl=yes}}</ref> চহৰ পৰিকল্পনা প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰধান অৰিহণা যোগোৱা ব্ৰিটিছ স্থপতিবিদ এডউইন লুটিয়েন্সক প্ৰাথমিক স্থাপত্যৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। লুটিয়েন্সে ১৯১২ চনৰ ১৪ জুনত ছিমলাৰ পৰা হাৰ্বাৰ্ট বেকাৰলৈ পঠোৱা মূল ছবিবোৰৰ সৈতে নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ ৰাজপ্ৰসাদটোৰ বৰ মিল আছিল। ভাইচৰয় হাউচ আৰু সচিবালয়ৰ কাম কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া লুটিয়েন্স আৰু বেকাৰে বন্ধুত্বপূৰ্ণ চৰ্তত আৰম্ভ কৰিলে। ভাইচৰয় হাউচৰ সন্মুখত থকা সচিবালয়ৰ ভৱন দুটাৰ কাম কৰিবলৈ বেকাৰক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। মূল পৰিকল্পনা আছিল ৰাইচিনা পাহাৰৰ ওপৰত ভাইচৰয় হাউচ স্থাপন কৰা, সচিবালয়সমূহ তললৈ নমাই দিয়া। পিছলৈ ইয়াক ৪০০ গজ পিছলৈ নিৰ্মাণ কৰি দুয়োটা অট্টালিকা মালভূমিৰ ওপৰত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়।<ref name=jagran/> লুটিয়েন্সে ইয়াক ঠিক কৰিবৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল যদিও ইয়াক সলনি কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। লুটিয়েন্সে ভাইচৰয় হাউচলৈ দীঘলীয়া হেলনীয়া গ্ৰেড এটা বনাব বিচাৰিছিল আৰু দুয়োফালে ৰিটেইনিং ৱাল আছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা ঘৰটোৰ আৰু পিছফালৰ পৰা দেখা যাব যদিও ই সচিবালয়ৰ ভৱনবোৰৰ মাজৰ চৌহদটোও কাটিব। ১৯১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত লুটিয়েন্স আৰু বেকাৰৰ সৈতে স্থাপন কৰা কমিটীয়ে কয় যে এই গ্ৰেডটো ২৫ জনৰ ভিতৰত ১তকৈ ঠেক হ’ব নালাগে যদিও অৱশেষত ইয়াক ২২ জনৰ ভিতৰত ১ লৈ সলনি কৰা হয়, যিটো অধিক ঠেক গ্ৰেডিয়েণ্টৰ বাবে ভাইচৰয়ৰ ৰাজপ্ৰসাদটো দেখাটো অধিক কঠিন হৈ পৰে। লুটিয়েন্সে গ্ৰেডিয়েণ্ট আৰু ভাইচৰয়ৰ ৰাজপ্ৰসাদটো ৰাস্তাৰ দ্বাৰা অস্পষ্ট হৈ পৰাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে জানিলেও ভবা হয় যে লুটিয়েন্সে সম্পূৰ্ণৰূপে উপলব্ধি কৰা নাছিল যে ঘৰৰ সন্মুখভাগ কিমান কম দেখা যাব। ১৯১৬ চনত ইম্পেৰিয়েল দিল্লী কমিটীয়ে লুটিয়েন্সৰ গ্ৰেডিয়েণ্ট সলনি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ খাৰিজ কৰে। লুটিয়েন্সে ভাবিছিল যে বেকাৰে ভাল স্থাপত্যৰ ডিজাইন নিৰ্মাণ নকৰি ধন ঘটা আৰু চৰকাৰক সন্তুষ্ট কৰাতহে বেছি চিন্তা কৰে।<ref name=jagran/> এই মাটিৰ মালিক আছিল বাসখা সিং আৰু বেছিভাগ অংশৰেই ছাৰ সোভা সিং।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qfuDnpVlmlcC |title=Sikh Achievers |date=2008 |publisher=Hemkunt Press |isbn=978-81-7010-365-3 |access-date=7 March 2024 |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218091820/https://books.google.com/books/about/Sikh_Achievers.html?id=qfuDnpVlmlcC |url-status=live }}</ref> লুটিয়েনে বিশ বছৰ ধৰি প্ৰায় প্ৰতি বছৰে ভাৰত আৰু ইংলেণ্ডৰ মাজত ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু দুয়োখন দেশতে ভাইচৰয় হাউচ নিৰ্মাণৰ কাম কৰিছিল। লুটিয়েন্সে বাজেটৰ নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে অট্টালিকাটো বিল্ডিংটো, ক্ষুদ্ৰ, নিয়ন্তন (৩,৭০,০০, মিমি (৩,৭০,০০)ৰ পৰা মিনি বিভক, অঞ্চল, নিলম্বন)লৈ হ্ৰাস কৰে।<ref name=jagran/> প্ৰথমতে বাগিচাসমূহৰ ডিজাইন আৰু বিন্যাস মোগল শৈলীত উইলিয়াম ৰবাৰ্ট মুষ্টোৱে কৰিছিল যিয়ে ভাইচৰেইন লেডী হাৰ্ডিঙৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল যিয়ে পাছলৈ কনষ্টেন্স ভিলিয়াৰ্ছ-ষ্টুয়াৰ্টৰ গাৰ্ডেনছ অৱ দ্য গ্ৰেট মোগলছ (১৯১৩)ত লিখা কিতাপখনৰ পৰা প্ৰেৰণা বিচাৰিছিল। পৰৱৰ্তী ভাইচৰয়সকলৰ অধীনত আৰু ভাৰতীয় স্বাধীনতাৰ পিছত এই ডিজাইনসমূহৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>{{Cite journal|last=Bowe|first=Patrick|date=2009|title='The genius of an artist': William R. Mustoe and the planting of the city of New Delhi and its gardens|journal=Garden History|volume=37|issue=1|pages=68–79|jstor=40649671|issn=0307-1243}}</ref> স্বাধীনতাৰ পিছত ইয়াৰ নাম সলনি কৰি চৰকাৰী ভৱন ৰখা হয়।<ref>Multiple sources: * {{cite web|title=About Us|url=https://rashtrapatisachivalaya.gov.in/rbtour/about-us|access-date=1 June 2021|website=Rashtrapati Bhavan|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415135702/https://rashtrapatisachivalaya.gov.in/rbtour/about-us|url-status=live}} * {{citation|title=Mohandas: True Story of a Man, His People|isbn=9788184753172|year=2007|publisher=Penguin Books Limited|first1=Rajmohan|last1=Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=-FDI8LkGsIAC}} * {{citation|title=Puffin History of India For Children : 2|isbn=9780143335467|year=2003|publisher=Puffin Books|first1=Roshen|last1=Dalal|url=https://books.google.com/books?id=zTCm_zPZS2YC|pages=6|access-date=22 March 2023|archive-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613033953/https://books.google.com/books?id=zTCm_zPZS2YC|url-status=live}} * {{citation|title=RASHTRAPATI BHAVAN|isbn=9788123029986|year=2003|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|work=PUBLICATIONS DIVISION|url=https://books.google.com/books?id=dtuSDwAAQBAJ|access-date=22 March 2023|archive-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613033952/https://books.google.com/books?id=dtuSDwAAQBAJ|url-status=live}} * {{citation|title=Gandhi: The Man, His People, and the Empire|isbn=9780520255708|year=2008|publisher=University of California Press|first1=Rajmohan|last1=Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC|pages=632}} * {{citation|title=Indian Summer: The Secret History of the End of an Empire|isbn=9781471114762|year=1971|publisher=Simon & Schuster UK|first1=Alex|last1=von Tunzelmann|url=https://books.google.com/books?id=tHmPrSPzu3MC|access-date=22 March 2023|archive-date=13 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613033950/https://books.google.com/books?id=tHmPrSPzu3MC|url-status=live}}</ref> [[চক্ৰৱৰ্তী ৰাজাগোপালাচাৰী|চক্ৰৱৰ্তী ৰাজগোপালাচাৰী]]য়ে যেতিয়া প্ৰথমজন ভাৰতত জন্মগ্ৰহণ কৰা গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই ৰাজপ্ৰসাদ দখল কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ পূৰ্বৰ অতিথিশালাত থকা কেইটামান কোঠাত থাকিবলৈ পছন্দ কৰিছিল, যিটো বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰিয়াল শাখা৷ তেওঁ তেতিয়াৰ ভাইচৰয়ৰ এপাৰ্টমেণ্টসমূহক অতিথিশালালৈ ৰূপান্তৰিত কৰে, য'ত ভাৰতত থকাৰ সময়ত ভ্ৰমণকাৰী ৰাষ্ট্ৰপতিসকলে থাকে।<ref name=jagran/> ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত যেতিয়া [[ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ]] ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি হয় আৰু এই ভৱনটো দখল কৰে, তেতিয়া ইয়াৰ নাম ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন – ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱন ৰখা হয়।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=31nqgwKuK3sC&pg=PA235|title=Law in the Scientific Era|first=M.|last=Hidayatullah|year=2004|publisher=Universal Law Publishing Company|isbn=978-8175342606|access-date=3 January 2024|archive-date=3 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103235126/https://books.google.com/books?id=31nqgwKuK3sC&pg=PA235|url-status=live}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == 1xncj2epbp2ageebqe60p2bucad8j11 0 124147 635748 531582 2026-09-15T22:43:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635748 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water |name = ৰাছ হ্ৰদ |other_name = ৰাছ লে’ক |image = |caption = |image_bathymetry = |caption_bathymetry = |coords = {{coord|40|26|28|N|112|23|04|W|region:US_type:waterbody_scale:10000|display=inline,title}}<ref name=lake1/> |type = Endorheic |inflow = |outflow = নাই |basin_countries = ইউ এছ |location = টুয়েলে কাউণ্টি, উটাহ। |length = |width = |area = {{convert|5|mi2|km2|abbr=on}} |depth = |max-depth = {{convert|20|ft|m}} |volume = |residence_time= |shore = |elevation = {{convert|4951|ft|m|abbr=on}} |islands = হ্ৰদৰ জলস্তৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি |cities = ষ্টকটন, টুয়েলে, ৰাছ ভেলী |frozen = নহয় <!-- Map --> | pushpin_map = Utah#USA | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = Location of Rush Lake in Utah, USA. | pushpin_map_caption = <!-- Below --> | website = | reference = }} '''ৰাছ হ্ৰদ''' (বা ৰাছ ৰিজাৰ্ভাৰ বুলিও কোৱা হয়) আমেৰিকাৰ ইউটা ৰাজ্যৰ টুয়েলে কাউণ্টিৰ এটা অগভীৰ লৱণযুক্ত হ্ৰদ। ই বৰফ যুগত আমেৰিকাৰ পশ্চিম অংশ সামৰি লোৱা প্ৰাচীন হিমবাহৰ পিছৰ অন্তৰ্দেশীয় সাগৰ বনেভিল হ্ৰদৰ অৱশিষ্ট। এই হ্ৰদটো হৈছে গ্ৰেট ছল্ট লেকলৈ পানী বৈ যোৱা এটা নৈৰ প্ৰাকৃতিকভাবে আবদ্ধ এটা অংশ।<ref name=lake1>{{cite web|url=http://www.waterquality.utah.gov/watersheds/lakes/RUSHLAKE.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20030729193126/http://www.waterquality.utah.gov/watersheds/lakes/RUSHLAKE.pdf|url-status=dead|archive-date=2003-07-29|title=Utah Water Quality-Rush Lake|accessdate=2009-02-20|archivedate=2009-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090323210008/http://www.waterquality.utah.gov/watersheds/lakes/RUSHLAKE.pdf|deadurl=yes}}</ref> ৰাছ হ্ৰদৰ আকাৰ সময় অনুসৰি ভিন্ন হয়, বছৰি প্ৰায় ২ ফুট (০.৬১ মিটাৰ) বাষ্পীভৱন হয়, যদিও মাজে মাজে বানপানীয়ে হ্ৰদটো পুনৰ ভৰাই তোলে।<ref name=lake1/> গড় পৃষ্ঠৰ উচ্চতা ৪,৯৫১ ফুট (১,৫০৯ মিটাৰ)।<ref>{{cite web|url=http://www.fishingworks.com/lakes/utah/tooele/south-mountain/rush-lake/|title=Rush Lake at FishingWorks|accessdate=2009-02-20|archivedate=2012-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106010342/http://www.fishingworks.com/lakes/utah/tooele/south-mountain/rush-lake/|deadurl=yes}}</ref> ==ভূগোল== ষ্টকটন চহৰৰ ওচৰৰ আৰু টুয়েলেৰপৰা কেইবা মাইল দক্ষিণে ৰাছ ভেলী নামৰ বহল উপত্যকাত অৱস্থিত এই হ্ৰদটো ছটা পৰ্বতমালাৰপৰা অহা গলিত বৰফৰ ফলত জমা হোৱা পানীৰ ভাণ্ডাৰ। ইয়াৰ দক্ষিণে শ্বীপ্ৰক পৰ্বতমালা, দক্ষিণ-পূবে ইষ্ট টিনটিক পৰ্বতমালা, পূবে অকুইৰ পৰ্বতমালা, উত্তৰে চাউথ মাউণ্টেন, উত্তৰ-পশ্চিম আৰু পশ্চিমে ষ্টেন্সবেৰী পৰ্বতমালা আৰু দক্ষিণ-পশ্চিমে অনাকি পৰ্বতমালা। এই পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহৰপৰা অহা পানীয়ে হ্ৰদটোলৈ মাজে মাজে পৃষ্ঠীয় প্ৰৱাহ সৃষ্টি কৰে, কিন্তু ভূ-গৰ্ভস্থ পানী নিগৰি ওলাই ইয়াত জমা হয়। জলভাগৰ সৰ্বোচ্চ স্থান হৈছে ল’ৱে পিক, ১০,৫৯০ ফুট (৩,২৩০ মিটাৰ) উচ্চতাত। বহিঃপ্ৰৱাহ বেছিভাগেই বাষ্পীভৱনৰদ্বাৰা গঠিত আৰু অতি কম পৰিমাণে বালিৰ গুটিৰ মাজেৰে সোমাই যায় যিয়ে ইয়াক মূল গ্ৰেট ছল্ট লেক উপত্যকাৰপৰা আবদ্ধ কৰি ৰাখে।<ref name=lake1/> প্ৰায় ১৫,০০০-১৭,০০০ বছৰ পূৰ্বে বাষ্পীভৱনৰ ফলত হ্ৰদৰ স্তৰটো ৰাছ ভেলী আৰু টুয়েলে ভেলীৰ মাজৰ প্ৰাকৃতিক ষ্টকটন বাৰ বাধাৰ তললৈ নামি যোৱাৰ পাছত এই হ্ৰদটো বনেভিল হ্ৰদৰপৰা পৃথক কৰা হৈছিল। বৰফৰ যুগত ৰাছ ভেলী আছিল বনেভিল হ্ৰদৰ বহুতো পাৰৰ ভিতৰত এটা মাত্ৰ। বনেভিল শুকাই যোৱাৰ পাছত ৰাছ ভেলীত কেইবাটাও প্লুভিয়াল হ্ৰদ আছিল – শ্বেম্বিপ, স্মেলটাৰ আৰু ৰাছ – ইয়াৰে আজিও কেৱল ৰাছ হ্ৰদহে বাকী আছে।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ibaDYgOY-iAC&q=utah+rush+lake&pg=PA182|title=Field Guide to Geologic Excursions in Utah|year=1992|editor-last=Wilson|editor-first=James R. |isbn=9781557913197|accessdate=2009-02-20}}</ref> ==জলবায়ু আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== ৰাছ হ্ৰদৰ জলভাগত দুটা প্ৰধান গছ-গছনিৰ প্ৰকাৰ সুলভ। এইবোৰ হ’ল চেজব্ৰাছ-ঘাঁহ আৰু পিনিয়ন-জুনিপাৰ। প্ৰথমবিধ নিম্ন উচ্চতা আৰু উপত্যকাৰ তলত পোৱা যায় আৰু দ্বিতীয়বিধ আন ধৰণৰ আলপাইন গছ-গছনিৰ সৈতে পাহাৰৰ অধিক উচ্চতাত পোৱা যায়। বাৰ্ষিক গড় বৰষুণ ১০ৰপৰা ৪০ ইঞ্চি (২৫০ৰপৰা ১০২০ মিলিমিটাৰ) আৰু হ্ৰদটোক আগুৰি থকা বাৰ্ষিক হিমমুক্ত ঋতু ১০০ৰপৰা ১৪০ দিনৰ ভিতৰত হয়। গৰু আৰু ভেড়াৰ বিচৰণৰ বাবে জলাশয়ৰ বেছিভাগ অংশ গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref name=lake1/> এই হ্ৰদত কেইবাবিধো ভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাছ বসবাস কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰাচুৰ্যৰ ক্ৰমত ইউটা চুব, কাৰ্প, গ্ৰীণ ছানফিছ, ব্লুগিল, লাৰ্জমাউথ বেছ, চেনেল কেটফিছ, হালধীয়া পাৰ্চ, ক'লা ক্ৰেপি, আৰু ক'লা বুলহেড আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ১৯৮৮ চনৰপৰা এই হ্ৰদটোত মাছৰ মজুত হোৱা নাই, তেতিয়া হ্ৰদটোত ৭১,০০০টা লাৰ্জমাউথ বাছ পোনা এৰি দিয়া হৈছিল।<ref name=lake1/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:হ্ৰদ]] [[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক অঞ্চল]] oli9na5m08nl9vy43qtiy1khoy0k8hi 0 126925 635749 602965 2026-09-15T22:49:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635749 wikitext text/x-wiki '''''ৰাজপুণ্যাহ''''' ({{Lang-bn|ৰাজপুণ্যাহ}}) হৈছে এটা পৰম্পৰাগত উৎসৱ য’ত [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[চট্টগ্ৰাম]] অঞ্চলৰ জনগণে নিজৰ গ্ৰাম্য ৰাজা বা উপজাতীয় ৰাজাৰ ওচৰত [[কৰ]] আদায়ৰ বাবে একত্ৰিত হয়। এই উৎসৱটো সাধাৰণতে প্ৰতি পাঁচ বছৰে বা ছয় বছৰে অনুষ্ঠিত হয়, যদিও পূৰ্বতে প্ৰতিবছৰেই কৰা হৈছিল।<ref>[https://www.thedailystar.net/news-detail-121974 festival]</ref><ref>{{cite journal |last1=Illius |first1=Shamsuddin |title=Chakma Raja Celebrates 40 Years |journal=The Independent |date=22 December 2017 |url=https://m.theindependentbd.com/arcprint/details/129173/2017-12-22 |access-date=3 August 2021}}</ref> এই অনুষ্ঠানৰ পাছত এটা লোকমেলা আৰম্ভ হয় যি তিনিদিন চলি থাকে। উক্ত অঞ্চলৰ জনগণৰ বাবে ''ৰাজপুণ্যাহ'' বৰ্তমান অন্যতম সৰ্ববৃহৎ উৎসৱ।<ref>{{cite journal |title=Bandarban wears festive look as Rajpunyah starts |journal=The Daily Star |date=15 January 2010 |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-121974 |access-date=3 August 2021}}</ref> প্ৰতিবছৰে হাজাৰ হাজাৰ দেশীয় আৰু বিদেশী পৰ্যটকে এই উৎসৱৰ সময়ত বান্দৰবন ভ্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite journal |title=The Bohmong Rajpunyah festival will start on December 21 |journal=Prothom Alo |date=30 November 2016 |url=https://www.prothomalo.com/bangladesh/%E0%A6%AC%E0%A7%8B%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%82-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%A3%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B9-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A6%AC-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%B9%E0%A6%AC%E0%A7%87-%E0%A7%A8%E0%A7%A7-%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%B0 |access-date=3 August 2021}}</ref> == ইতিহাস == ''ৰাজপুণ্যাহ'' উৎসৱ প্ৰথমবাৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনকালত]] আৰম্ভ হৈছিল। বোমাং চক্ৰৰ ৰাজাসকলে ১৮৭৫ চনত ঝুমকৰ আদায়ৰ বাবে এই উৎসৱৰ আৰম্ভণি কৰে।<ref>[https://en.banglapedia.org/index.php/Jhum Jhum]</ref> নৱম বোমাং ৰাজাই ১৮৭৫ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে কৰ সংগ্ৰহ আৰম্ভ কৰিছিল। কিন্তু চৌদশ বোমাং ৰাজা মানছাইপ্ৰু চৌধুৰীৰ ১৯৯০ দশকত মৃত্যু হোৱাৰ পিছত দুবছৰ এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল।<ref>{{Cite web |title=14th Bohmong King Manshaiprue Chowdhury |url=http://bohmongchiefmsp.simplesite.com/442057057?fbclid=IwAR0emR0MD9WAbdplIynNxzw1nZeBPj2mDp8y9iXH9jgO07GbQXng3_8H03Y |access-date=2025-11-09 |archivedate=2021-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814082126/http://bohmongchiefmsp.simplesite.com/442057057?fbclid=IwAR0emR0MD9WAbdplIynNxzw1nZeBPj2mDp8y9iXH9jgO07GbQXng3_8H03Y |deadurl=yes }}</ref> == উৎসৱ == ''ৰাজপুণ্যাহ'' বিভিন্ন উপজাতীয় সমাজৰ মাজত ''পইংজৰা পোৱায়ে'' নামেও জনা যায়। চাকমা চক্ৰ ৰাঙামাটিত এই উৎসৱ পালন কৰে,<ref>{{cite journal |title=The traditional Rajpunyah started in Bandarban |journal=The Daily Janakantha |date=20 December 2014 |url=https://www.dailyjanakantha.com/details/article/103267/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%A3%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B9-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81/ |access-date=3 August 2021 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰু বোমাং চক্ৰই বান্দৰবনত অনুষ্ঠানটো আয়োজন কৰে।<ref>{{cite journal |title=Raj Punyah |journal=Bangladesh National Portal |date=3 August 2021 |url=http://www.chittagongdiv.gov.bd/site/page/9807a751-2144-11e7-8f57-286ed488c766/ |access-date=9 November 2025 |archivedate=31 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210731082854/http://www.chittagongdiv.gov.bd/site/page/9807a751-2144-11e7-8f57-286ed488c766/ |deadurl=yes }}</ref> পৰম্পৰাগতভাৱে, ৰাজাই বছৰৰ আৰম্ভণিতে মেলা আয়োজন কৰি জনগণৰপৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰে। এই অনুষ্ঠানত মৌজাৰ গাঁওবুঢ়াসকলে ৰাজাৰ ওচৰত কৰ আদায় কৰে আৰু নিজৰ আনুগত্য প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পিছত ৰাজাই জনতাক সম্বোধন কৰে আৰু বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত অৱদান ৰখা উপজাতীয়সকলক বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Chakraborty |first1=Milon |title=Traditional Rajpunyah Starts in Bandarban |journal=The Daily Ittefaq |date=4 January 2013 |url=https://archive.ittefaq.com.bd/index.php?ref=MjBfMDFfMDRfMTNfMV8xMl8xXzg2Mzc= |access-date=3 August 2021}}</ref> উৎসৱৰ দিনত ৰাজাই হাজাৰ হাজাৰ ফুলৰ মালাৰে শোভিত ৰাজ আসনলৈ উঠি আহে। তাৰ পিছত তেওঁ জনগণৰপৰা এজন এজনকৈ কৰ আৰু উপহাৰ গ্ৰহণ কৰে। প্ৰতিবছৰে বান্দৰবনত ''ৰাজপুণ্যাহ''ৰ সময়ত ৰাজপ্ৰাসাদৰ আঙণ উপজাতীয় আৰু বঙালীসকলৰ এক অনন্য মিলনৰ ক্ষেত্ৰ হৈ উঠে।<ref>[https://www.hindustantimes.com/india/chakma-royal-palace-being-vandalised-by-tourists/story-qMf3FRWdaDqwnaE17yU8nL.html palace]</ref> এই মেলাত [[চাৰ্কাছ]], নৃত্য-গীত, [[পুতলা নাচ]], আদিবাসী বাদ্যযন্ত্ৰ সংগীত, নাটক আৰু ঘূৰণীয়াৰ খেল থাকে। লগতে ব্যৱসায়ীয়ে শতাধিক দোকানত বিভিন্ন সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Das |first1=S. Basu |title=The 137th Rajpunyah of Bandarban starts on Thursday |website=Banglanews24.com |date=2 January 2013 |url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/162933.details |access-date=3 August 2021 |archivedate=14 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814082124/https://www.banglanews24.com/national/news/bd/162933.details |deadurl=yes }}</ref> == আৰু চাওক == * [[বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি]] * [[চট্টগ্ৰাম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] slwup70kxich2mpkxqkyutnrfdqffe4 0 131818 635756 579312 2026-09-15T23:34:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635756 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰিনা আক্তাৰ | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1988}} | birth_place = [[বাংলাদেশ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | known_for = নিবনুৱা যৌনকৰ্মীসকললৈ আহাৰ যোগান [[ঢাকা]] [[কভিড-১৯ মহামাৰিৰ সময়ত]]. | education = | employer = | occupation = যৌনকৰ্মী মানৱকৰ্মীলৈ পৰিৱৰ্ত্তন | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = বাংলাদেশী }} '''ৰিনা আক্তাৰ''' ( {{ lang-en|: Rina Akter, জন্ম c.১৯৮৮ }}) এগৰাকী বাংলাদেশী যৌনকৰ্মী, যিগৰাকী পিছলৈ মানৱতাবাদী কামত জড়িত হৈ পৰে। ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত নিবনুৱা হৈ পৰা ঢাকাৰ যৌনকৰ্মীসকলৰ বাবে দৈনিক ৪০০ গৰাকীলৈ আহাৰ গ্ৰহণৰ আয়োজন কৰিছিল। এই মানৱদৰদী কামৰ বাবে ২০২০ চনত বিবিচিৰ ১০০ গৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। ==জীৱন== ৰিনা আক্তাৰ জন্ম হৈছিল বাংলাদেশত আনুমানিক ১৯৮৮ চনত।<ref name=cmakers/> তেওঁৰ পৰিয়ালে তেওঁক গৃহকৰ্মী হিচাপে কাম কৰিবলৈ পঠিয়াইছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশত মধ্যস্থতাকাৰীসকলে আঠ<ref name=daily>{{Cite web |title=Rina, Rima: 2 Bangladeshi women named in BBC 100 Women 2020 list |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/Rina-Rima-2-Bangladeshi-women-named-in-BBC-100-Women-2020-list/53706 |access-date=2021-02-01 |website=Daily Bangladesh |language=en |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127192527/https://www.daily-bangladesh.com/english/Rina-Rima-2-Bangladeshi-women-named-in-BBC-100-Women-2020-list/53706 |url-status=dead |archivedate=2021-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127192527/https://www.daily-bangladesh.com/english/Rina-Rima-2-Bangladeshi-women-named-in-BBC-100-Women-2020-list/53706 |deadurl=yes }}</ref> বা দহ বছৰ বয়সীয়া ৰিনাক বেশ্যালয়লত বিক্ৰী কৰিদিলে।<ref name=cmakers>{{Cite news |date=2021-01-24 |title=TBS Changemakers: Rina Akter |url=http://tbsnews.net/first-anniversary/tbs-changemakers-rina-akter-190759 |access-date=2021-02-05 |work=The Business Standard |language=en}}</ref>ৰিনা আক্তাৰে ঢাকাৰ যৌনকৰ্মীসকলৰ লগত কাম কৰিছিল । তেওঁ জড়িত হৈ থকা সংগঠনটোৰ নাম আছিল ''দুৰ্জয় নাৰী সংঘ''। এই সংগঠনটোত কাম কৰাৰ কিছু দিনৰ পিছত ''লাইটহাউচ'' নামৰ আন এটা সংগঠনত যোগদান কৰে। তাতে এটা ড্ৰপ-ইন চেণ্টাৰ আছে য’ত শ্ৰমিকসকলে স্বাস্থ্য আৰু আইনী পৰামৰ্শকে ধৰি সহায় লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰয়োজন হ’লে জন্ম আৰু অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত সহায় ল’ব পাৰে।<ref name=bd>{{Cite news |last=Billah |first=Masum |title='She was with us when no one else was there': Rina Akter is floating sex workers' last resort |url=https://bdnews24.com/people/she-was-with-us-when-no-one-else-was-there-rina-akter-is-floating-sex-workers-last-resort |access-date=2021-02-01 |work=bdnews24.com |date=27 November 2020}}</ref> ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়চোৱাত ঢাকাৰ যৌনকৰ্মীসকলৰ উপাৰ্জন বন্ধ হ’ল ফলত তেওঁলোক অনাহাৰে কটাবলগাত পৰিল। সেই সময়ত ৰিনা আক্তাৰৰ কাম বহুত প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে।<ref name=bd/> উপাৰ্জন বন্ধ হৈছিল সংক্ৰমণৰ ভয়ত যাৰ বাবে যৌনকৰ্মীসকলে নিজৰ গ্ৰাহক হেৰুৱাইছিল। কিছুমানৰ সামান্য সঞ্চয় আছিল যদিও বহুতৰে একোৱেই নাছিল। বেশ্যালয় (মনোৰঞ্জনৰ স্থান হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত) বন্ধ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ বহু শ্ৰমিকে ৰাজপথলৈ গ্ৰাহক বিছাৰি ওলাই আহিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। যিয়ে যৌনকৰ্মীসকলৰ মাজত অধিক প্ৰতিযোগিতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ইয়াত জড়িতসকলৰ স্বাস্থ্যজনিত বিপদ বৃদ্ধি পাইছিল। নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে এইচ আই ভি/এইডছৰ নিয়মীয়া স্বাস্থ্য পৰীক্ষা উপলব্ধ নহৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Vulnerability mapping to help sex workers in Bangladesh and Myanmar |url=https://www.unaids.org/en/resources/presscentre/featurestories/2021/january/20210112_sex-work-bangladesh-myanmar |access-date=2021-02-01 |date=12 January 2021 |website=www.unaids.org |language=en}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে সামাজিক দূৰত্ব বজাই ৰখাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল আৰু শ্ৰমিকসকলে কোনো খাদ্য বা আন সাৰ্হায্য লাভ কৰা নাছিল। এই পৰিস্থিতিত ৰিনা আক্তাৰে আন বহুতো বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত এই অনাহাৰী মহিলাসকলৰ বাবে নিতৌ ৪০০ গৰাকীয়ে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিবপৰাকৈ ব্য়ৱস্থা কৰিদিছিল।<ref name=daily/> আক্তাৰে বয়সস্থ যৌনকৰ্মীসকলৰ বাবে চিলাইৰ ক্লাছৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যাতে তেওঁলোকে সহায় ভিক্ষা কৰাৰ বিকল্প হিচাপে দৰমহা পোৱা কাম বিচাৰি পায়।<ref name=cmakers/> ২০২০ চনত তেওঁ ১০০ গৰাকী মহিলা আৰু মাত্ৰ দুগৰাকী বাংলাদেশী মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল যিয়ে বিবিচিৰ দ্বাৰা অসাধাৰণ কৃতিত্বৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। আনগৰাকী বাংলাদেশী মহিলা আছিল শিক্ষয়িত্ৰী ৰীমা চুলতানা ৰিমু যিয়ে ৰোহিংগীয়া শৰণাৰ্থীক পঢ়ুৱাই আছিল।<ref>{{Cite news |date=2020-11-24 |title=2 Bangladeshis feature in BBC 100 Women 2020 |url=https://www.dhakatribune.com/world/2020/11/24/2-bangladeshi-women-named-in-bbc-100-women-2020-list |access-date=2021-02-01 |work=Dhaka Tribune}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ntkyugl7j4405cnhef7bsvx19scvm3w 0 135970 635758 597424 2026-09-15T23:42:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635758 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰীমা লাগু | image = Reema Lagoo (1 May 2011).jpg | caption = ২০১১ চনৰ মে' মাহত লাগু | birth_name = নয়ন ভদভদে | birth_date = {{Birth date|1958|06|21|df=yes}}<ref>{{cite news |last1=Chaturvedi |first1=Vinita |title=Birthday celebrations make Reema Lagoo awkward |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Birthday-celebrations-make-Reema-Lagoo-awkward/articleshow/47743577.cms |work=The Times of India |date=20 June 2015 |access-date=18 May 2018}}</ref> | birth_place = [[বোম্বাই]], [[বোম্বাই]] ৰাজ্য, [[ভাৰত]] (বৰ্তমান [[মুম্বাই]]) | death_date = {{Death date and age|2017|05|18|1958|6|21|df=yes}} | death_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] | other_names = ৰীমা | occupation = অভিনেত্ৰী | yearsactive = ১৯৬৪–২০১৭ | spouse = {{marriage|বিবেক লাগু|1978|end=separated}} | children = ১ | education = }} '''ৰীমা লাগু''' (ইংৰাজী: Reema Lagoo; জন্মগত নাম: '''নয়ন ভদভদে'''; <ref name="Indian Express">{{cite news |title=Reema Lagoo dead after suffering cardiac arrest, she was 59 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/reema-lagoo-dead-after-cardiac-arrest-reema-lagoo-dead-4661509/ |access-date=18 May 2017 |work=The Indian Express |date=18 May 2017}}</ref> ২১ জুন ১৯৫৮ – ১৮ মে' ২০১৭) এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] মঞ্চ আৰু চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আছিল। তেওঁ মূলতঃ [[হিন্দী]] আৰু [[মাৰাঠী]] চিনেমাৰ কামৰ বাবে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite news |title=Reema Lagoo: Iconic Theatre And Screen Actress Who Left Her Own Artistic Legacy|url=https://feminisminindia.com/2022/05/17/reema-lagoo-theatre-and-screen-actress-indianwomeninhistory/|work=feminisminindia.com |date=17 May 2022}}</ref> তেওঁ [[মাৰাঠী]] থিয়েটাৰৰ জৰিয়তে নিজৰ অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল,<ref>{{cite web |title=Game for negative shades |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Game-for-negative-shades/article14995487.ece |website=The Hindu |access-date=18 May 2017 |date=23 September 2016}}</ref> যাৰ পিছত ১৯৯০ আৰু ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে মাতৃৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ঘৰে ঘৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল। ৯০ৰ দশকৰ ক্লাছিক টিভি চিটকম ''শ্ৰীমান শ্ৰীমতী'' (কোকিলা কুলকাৰ্ণী হিচাপে)<ref name="The Times of India">{{cite web |title=Shrimaan Shrimati star cast: Then and Now |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shrimaan-Shrimati-star-cast-Then-and-Now/photostory/53584236.cms |work=The Times of India |access-date=18 May 2017 |date=7 August 2016}}</ref> আৰু ''তু তু ম্যেঁ ম্যেঁ'' (দেৱকী বাৰ্মা হিচাপে)-ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ব্যাপক চৰ্চা লাভ কৰিছিল। == ব্যক্তিগত জীৱন == ৰীমা লাগুৰ জন্ম ১৯৫৮ চনৰ ২১ জুনত নয়ন ভদভদে নামেৰে হৈছিল।<ref name="Indian Express"/> তেওঁৰ মাতৃ আছিল মাৰাঠী মঞ্চ অভিনেত্ৰী মন্দাকিনী ভদভদে, যি 'লেকুৰে উদণ্ড জাহালী' নাটকৰ বাবে বিখ্যাত আছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.esakal.com/esakal/20110503/5127431983414063320.htm |title=ज्येष्ठ अभिनेत्री मंदाकिनी भडभडे यांचे निधन |work=[[Sakal]] |quote=''ज्यেষ্ঠ অভিনেত্ৰী ৰিমা লাগুৰ মাতৃ আছিল। '' |date=3 May 2011 |language=mr |access-date=9 January 2012 |archive-date=20 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220162859/http://esakal.com/esakal/20110503/5127431983414063320.htm |url-status=dead |archivedate=20 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111220162859/http://esakal.com/esakal/20110503/5127431983414063320.htm |deadurl=yes }}</ref> পুনেৰ হুজুৰপাগা এইচএইচচিপি হাইস্কুলত পঢ়ি থকা অৱস্থাতেই লাগুৰ অভিনয় ক্ষমতা লক্ষ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://zeenews.india.com/marathi/news/kallabaji/reema-lagoo-and-her-school-memory-at-pune-school/365274 |title=फोटो आणि रिमा लागूंची पुण्यातली एक आठवण |publisher=[[Zee News]] |language=mr |quote=''জ্যেষ্ঠ অভিনেত্ৰী ৰীমা লাগু ১৯৭০ৰপৰা ১৯৭৪ চনলৈ হুজুৰপাগা স্কুলত পঢ়িছিল'' |date=18 May 2017 |access-date=18 May 2017}}</ref> মাধ্যমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ পেছাদাৰী অভিনয়ত নামি পৰে। ১৯৭৯ চনৰপৰা দহ বছৰ ধৰি তেওঁ বোম্বাইৰ (বৰ্তমান মুম্বাই) 'ইউনিয়ন বেংক অৱ ইণ্ডিয়া'ত কৰ্মৰত আছিল। সেই সময়ছোৱাত টেলিভিছন আৰু বোলছবিত অভিনয় কৰাৰ লগতে তেওঁ বেংকসমূহৰ মাজত হোৱা সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানবোৰতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Reema Lagoo dead, filmdom remembers its fond 'Ma' (Third Lead) |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/reema-lagoo-dead-filmdom-remembers-its-fond-ma-third-lead-117051801200_1.html |access-date=20 May 2017 |agency=[[Indo-Asian News Service]]|work=Business Standard |date=18 May 2017}}</ref> ১৯৭৬ চনত তেওঁ বেংকৰ সহকৰ্মী তথা মঞ্চ অভিনেতা বিবেক লাগুক (১৯৫৩–২০২৫) লগ পায় আৰু ১৯৭৮ চনত তেওঁৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web |title=Reema Lagoo's Ex-Husband Vivek Talks: We Thought It's Acidity. She Started Snoring. And Suddenly... It Was All Over! |url=https://in.style.yahoo.com/reema-lagoo-apos-ex-husband-162340305.html |work=Spotbye.com |publisher=Yahoo! |access-date=3 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603071241/https://in.style.yahoo.com/reema-lagoo-apos-ex-husband-162340305.html |archive-date=3 June 2017 |archivedate=3 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170603071241/https://in.style.yahoo.com/reema-lagoo-apos-ex-husband-162340305.html |deadurl=yes }}</ref> বিবাহৰ পিছত তেওঁ ৰীমা লাগু নাম গ্ৰহণ কৰে। বিবেকে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কক "জীৱন পুনৰ নিৰ্মাণৰ এক বুজা-বুজি" বুলি অভিহিত কৰিছিল যদিও পিছলৈ তেওঁলোকৰ বিচ্ছেদ ঘটে। এই দম্পতীৰ কন্যা মৃণ্ময়ী লাগুও এগৰাকী অভিনেত্ৰী আৰু নাট্য পৰিচালক।<ref>{{cite web |url=http://www.indianweekender.co.nz/Pages/ArticleDetails/16/869/Bollywood/Hello-Direction |title=Hello Direction! |access-date=9 January 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://bollywoodstarkids.blogspot.in/2008/11/reema-lagoos-daughter-mrunmayee-turns.html |title=Reema Lagoo's Daughter, Mrunmayee Turns Theatre Director |date=5 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415071011/http://bollywoodstarkids.blogspot.in/2008/11/reema-lagoos-daughter-mrunmayee-turns.html |archive-date=15 April 2012 |access-date=5 November 2008}}</ref><ref>{{cite web |title=BOLLYWOOD VETERAN ACTRESS REEMA LAGOO PASSES AWAY AFTER CARDIAC ARREST |url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/veteran-actress-reema-lagoo-passes-away/articleshow/58727199.cms |work=Mumbai Mirror |access-date=18 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518082921/http://mumbaimirror.indiatimes.com//entertainment/bollywood/veteran-actress-reema-lagoo-passes-away/articleshow/58727199.cms |archive-date=18 May 2017 |url-status=dead |archivedate=18 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170518082921/http://mumbaimirror.indiatimes.com//entertainment/bollywood/veteran-actress-reema-lagoo-passes-away/articleshow/58727199.cms |deadurl=yes }}</ref> == মৃত্যু == ২০১৭ চনৰ ১৭ মে'ৰ সন্ধিয়া ৭ বজালৈকে লাগুৱে ধাৰাবাহিক ''নামকৰণ''ৰ শ্বুটিং কৰি আছিল। সেইদিনা নিশা তেওঁ বুকুত বিষ অনুভৱ কৰাত নিশা ১ বজাত মুম্বাইৰ কোকিলাবেন ধীৰুভাই আম্বাণী হাস্পতাললৈ লৈ যোৱা হয়। হৃদক্ৰিয়া বন্ধ হোৱাৰ ফলত পুৱা ৩:১৫ বজাত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/popular-tv-actrhiess-reema-lagoo-dies-of-cardiac-arrest-at-59/articleshow/58727760.cms |title=Popular TV actress Reema Lagoo dies of cardiac arrest at 59 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=8 July 2017}}</ref> মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁক "সম্পূৰ্ণ সুস্থ" বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ কোনো ধৰণৰ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যা নাছিল।<ref name="Actor Reema Lagoo passes away">{{cite news |title=Actor Reema Lagoo passes away |url=http://www.thehindu.com/entertainment/actress-reema-lagoo-passes-away/article18478738.ece |access-date=18 May 2017 |work=The Hindu |date=18 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/39958153 |title=Reema Lagoo: Bollywood's 'favourite mother' dies |date=18 May 2017 |work=BBC News |access-date=18 May 2017 |language=en-GB}}</ref> মুম্বাইৰ ওছিৱাৰা শ্মশানত তেওঁৰ কন্যা মৃণ্ময়ীয়ে অন্তিম সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰে।<ref name="Actor Reema Lagoo passes away"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|id=0481363|name=Reema Lagoo}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] 3nwbg1iahnjm340qnthfz0koatu1ux0 0 136192 635760 624235 2026-09-16T00:28:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635760 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৱালুছা ডি চুজা | image = Waluscha De Sousa graces GQ Style Awards (06) (cropped).jpg | caption = ২০১৮ চনৰ জিকিউ ষ্টাইল এৱাৰ্ডত ডি চুজা | occupation = অভিনেত্ৰী, মডেল | birth_name = ৱালুছা ডি চুজা | birth_date = {{Birth date and age|1981|11|28|df=y}} | birth_place = [[গোৱা]], [[ভাৰত]] | yearsactive = ২০০০–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|মাৰ্ক ৰবিনছন|2002|2013|reason=divorce}} | parents = | children = ৩ | awards = }} '''ৱালুছা ডি চুজা''' ([[ইংৰাজী]]: Waluscha De Sousa; জন্ম: ২৮ নৱেম্বৰ ১৯৮১)<ref name="amarujala">{{Cite web |last=Anand |title=पति को पहले ही तलाक दे चुकी हैं ये 5 अभिनेत्रियां, दिखने में ऐसे जैसे शादी हुई ही नहीं |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/mahira-khan-to-waluscha-de-sousa-these-divorcee-actress-not-come-in-news-for-their-divorce |access-date=2023-12-13 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী আৰু মডেল।<ref>{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/articleshow/46660340.cms |title=Waluscha D'Souza showcases a creation by Wendell Rodricks during the Day 6 of the Lakme Fashion Week |work=The Times of India |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/fashion/indian-shows/star-studded-charity-fashion-show/articleshow/34006871.cms |title=Waluscha D'Souza walks the ramp during the 5th edition of charity fashion show Ramp for Champs organised by Smile Foundation |work=The Times of India |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://photogallery.indiatimes.com/awards/awards-and-honours/grazia-young-fashion-awards-14/articleshow/33729336.cms |title=Waluscha D'souza arrives for Grazia Young Fashion Awards |work=The Times of India |accessdate=29 February 2016}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনৰ [[হিন্দী]] ছবি ''ফেন''ৰ জৰিয়তে অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল, য’ত তেওঁ [[শ্বাহৰুখ খান]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Meet Waluscha De Sousa, Shah Rukh Khan's new leading lady |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/meet-waluscha-de-sousa-shah-rukh-khan-s-new-leading-lady/story-6aOPAiaLbAQSHqNZWvMVyM.html |accessdate=29 February 2016 |work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite web |date=3 December 2016 |title=Tinder is not my thing: Waluscha De Sousa |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/tinder-is-not-my-thing-waluscha-de-sousa/story-ArZwnhh9SFdEDNOjTyi4SN.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220408142722/https://www.hindustantimes.com/brunch/tinder-is-not-my-thing-waluscha-de-sousa/story-ArZwnhh9SFdEDNOjTyi4SN.html |archivedate=8 April 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Shah Rukh made me feel comfortable on 'Fan' set: Waluscha De Sousa |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-made-me-feel-comfortable-on-fan-set-waluscha-de-sousa/ |accessdate=29 February 2016 |work=The Indian Express}}</ref><ref name="indiatoday.in">{{Cite web |title=Waluscha De Sousa recalls working with SRK in Fan: He is so charismatic {{!}} Exclusive |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/waluscha-de-sousa-recalls-working-with-srk-in-fan-he-is-so-charismatic-exclusive-2399619-2023-06-29 |access-date=2023-12-13 |website=India Today |date=29 June 2023 |language=en}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ৱালুছা ডি চুজা গোৱাৰ বাসিন্দা আৰু তেওঁ পিতৃৰফালৰপৰা পৰ্তুগীজ তথা মাতৃৰফালৰপৰা জাৰ্মান বংশোদ্ভৱ।<ref>{{cite web |title=Waluscha De Sousa talks about Fan, SRK and being a mother of three |url=http://www.filmfare.com/features/waluscha-de-souza-talks-about-fan-srk-and-being-a-mother-of-two-12822-2.html |website=Filmfare}}</ref> ১৬ বছৰ বয়সতে ফেশ্বন ডিজাইনাৰ ৱেণ্ডেল ৰড্ৰিকছে তেওঁক আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Waluscha-Dsouza-Coming-from-Goa-dance-and-music-is-my-veins/articleshow/46663517.cms |title=Waluscha De Souza: Coming from Goa, dance and music is my veins |work=The Times of India |date=10 April 2015 |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.in/2016/03/11/srk-waluscha-de-sousa_n_9435832.html |title=Meet 'Fan' Girl Waluscha De Sousa, Who's Fabulous At Breaking Stereotypes |work=HuffPost |date=11 March 2016 |accessdate=11 March 2016}}</ref> ৱালুছা সাগৰৰ পাৰত বাস কৰিছিল আৰু ডাঙৰ-দীঘল হোৱাৰ সময়ছোৱাত এগৰাকী এথলীট আছিল। তেওঁ আউটড’ৰ এডভেন্সাৰ ভাল পায়। তেওঁ পাঞ্জিমৰ ডোনা পউলাৰ 'আৱাৰ লেডী অৱ দ্য ৰোজাৰী' স্কুলত পঢ়িছিল আৰু পিছলৈ মাপুছাৰ চেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজত শিক্ষা সমাপ্ত কৰিছিল। == কেৰিয়াৰ == ৱালুছাই দেশৰ অগ্ৰণী ডিজাইনাৰসকলৰ বাবে মডেলিং কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মিছ ইণ্ডিয়া প্ৰতিযোগিতাত অংশ লৈ "মিছ বডী বিউটিফুল" খিতাপ অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Waluscha De Sousa to join Lara Dutta for 'Miss India Universe 2016 hunt |url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/waluscha-de-sousa-to-join-lara-dutta-for-miss-india-universe-2016-hunt-2994431/ |website=The Indian Express |accessdate=26 September 2016 |date=24 August 2016}}</ref> ১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ শ্বাহৰুখ খানৰ সৈতে পেপচিৰ বাবে প্ৰথমটো টিভি বিজ্ঞাপন কৰিছিল। বছৰ বছৰ পাছত তেওঁ পুনৰ অভিনেতাজনৰ সৈতে এটা হুণ্ডাইৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web |title=SRK is more at ease while shooting an ad: Waluscha De Sousa |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-srk-is-more-at-ease-while-shooting-an-ad-waluscha-de-sousa-2203881 |website=Daily News and Analysis |accessdate=26 September 2016 |date=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet Shah Rukh Khan's Smoking Hot 'Fan' Co-star Waluscha De Sousa |url=http://www.abplive.in/photos/meet-shah-rukh-khans-smoking-hot-fan-co-star-waluscha-de-sousa-292123 |website=ABP News |accessdate=26 September 2016 |date=17 February 2016 |archive-date=18 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818005148/http://www.abplive.in/photos/meet-shah-rukh-khans-smoking-hot-fan-co-star-waluscha-de-sousa-292123 |url-status=dead }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ জয়পুৰ জুৱেলছ, লৰিয়েল,<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Jaipur-Jewels-unveils-its-new-collection-in-Mumbai/articleshow/48572000.cms |title=Jaipur Jewels unveils its new collection in Mumbai |work=The Times of India |date=21 August 2015 |accessdate=21 August 2015}}</ref> এভন হেয়াৰকেয়াৰ নেচাৰেলছ<ref>{{cite web |title=Waluscha De Sousa becomes face of Avon hair care |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/waluscha-de-sousa-becomes-face-of-avon-hair-care-116090600782_1.html |website=Business Standard |accessdate=26 September 2016 |date=6 September 2016}}</ref> আৰু ফাল্গুনী এণ্ড শ্বেনৰ নতুন পিকক কালেকচন ২০১৬-ৰ দৰে ব্ৰেণ্ডৰ মুখ হৈ পৰিছে।<ref>{{cite web |title=Work of art: Waluscha De Sousa's photoshoot is getting painted on canvas |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/work-of-art-waluscha-de-sousa-s-photoshoot-is-getting-painted-on-canvas/story-XopwMSFqYDK5aD7d4krv8J.html |website=Hindustan Times |accessdate=26 September 2016 |date=5 August 2016}}</ref> ২০১৬ চনত ৱালুছাই শ্বাহৰুখ খানৰ ছবি ''ফেন''ৰ জৰিয়তে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। == ব্যক্তিগত জীৱন == তেওঁ গোৱাত মাৰ্ক ৰবিনছনৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। দম্পতীটোৰ তিনিটি সন্তান আছে— শ্বেনেল ৰবিনছন, ব্ৰুকলিন ৰবিনছন আৰু চিয়েনা ৰবিনছন। ২০১৩ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ ঘটে।<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/waluscha-de-sousa-on-her-separation-from-fashion-choreographer-marc-robinson/articleshow/49166797.cms |title=Waluscha De Sousa on her separation from fashion choreographer Marc Robinson |work=The Times of India |date=30 September 2015 |accessdate=29 February 2016 |last1=Reddy |first1=Sujata }}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Marriages-are-made-out-of-town/articleshow/1073590742.cms |title=Marc robinson and waluscha sousa are getting married in goa. |work=The Times of India |date=30 January 2002 |accessdate=29 February 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/My-marriage-may-have-ended-but-Im-not-a-cynic/articleshow/51348983.cms |title=MY MARRIAGE MAY HAVE ENDED BUT I'M NOT A CYNIC |work=Mumbai Mirror |accessdate=29 February 2016 |archivedate=11 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311193508/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/My-marriage-may-have-ended-but-Im-not-a-cynic/articleshow/51348983.cms |deadurl=yes }}</ref> == মেগাজিনৰ বেটুপাত == * এফ এইচ এম (ভাৰত)<ref>{{cite web |url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/photos/352281/shahrukhs-fan-co-star-cover-fhm |title=Shahrukh's Fan co-star on the cover of FHM! |work=Pinkvilla |accessdate=31 March 2016 |archive-date=4 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404025222/http://www.pinkvilla.com/entertainment/photos/352281/shahrukhs-fan-co-star-cover-fhm |url-status=dead |archivedate=4 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404025222/http://www.pinkvilla.com/entertainment/photos/352281/shahrukhs-fan-co-star-cover-fhm |deadurl=yes }}</ref> * ভাৰ্ভ<ref>{{cite web |url=http://www.sabfilmyhai.com/waluscha-de-sousa-on-verve-magazine-cover-july-2015-issue/ |title=Waluscha De Sousa on Verve Magazine Cover July 2015 Issue |work=sabfilmyhai.com |accessdate=29 February 2016 |archive-date=26 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326211136/http://www.sabfilmyhai.com/waluscha-de-sousa-on-verve-magazine-cover-july-2015-issue/ |url-status=dead |archivedate=26 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160326211136/http://www.sabfilmyhai.com/waluscha-de-sousa-on-verve-magazine-cover-july-2015-issue/ |deadurl=yes }}</ref> * হাৰ্পাৰছ বজাৰ<ref>{{cite web |url=http://blogtobollywood.com/waluscha-de-sousa-stuns-us-with-her-beauty-in-harpers-bazaar-cover/ |title=Waluscha De Sousa stuns us with her beauty in Harper's Bazaar Cover |work=blogtobollywood.com |accessdate=29 February 2016}}</ref> * বলীউড ফিল্মফেম ক’ভাৰ{{Citation needed|date=December 2022}} * ট্ৰেভেল + লেজাৰ মেগাজিন (ভাৰত)<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficecapsule.com/news/Waluscha-De-Sousa-Looking-Gorgeous-On-The-Cover-Of-Travel--Leisure-Magazine-13722 |title=Waluscha De Sousa on Travel + Leisure Magazine Cover |work=boxofficecapsule.com |accessdate=29 February 2016 |archive-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625075449/http://www.boxofficecapsule.com/news/Waluscha-De-Sousa-Looking-Gorgeous-On-The-Cover-Of-Travel--Leisure-Magazine-13722 |url-status=dead }}</ref> * ভাইভা গোৱা<ref>{{cite web |url=http://vivagoamagazine.com/details.php?id=1097 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207180506/http://vivagoamagazine.com/details.php?id=1097 |url-status=dead |archive-date=7 February 2017 |title=Waluscha De Sousa on Viva Goa Cover |work=Vivagoa Magazine |accessdate=29 February 2016 |archivedate=7 February 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170207180506/http://vivagoamagazine.com/details.php?id=1097 |deadurl=yes }}</ref> * ফেমিনা চেলুন এণ্ড স্পা * স্মাৰ্টলাইফ{{Citation needed|date=December 2022}} * এল বিউটি<ref>{{cite web |title=Waluscha De Sousa on what to expect from her big, fat Bollywood debut |url=http://elle.in/magazine/waluscha-de-sousa-on-what-to-expect-from-her-big-fat-bollywood-debut/ |website=Elle India |accessdate=26 September 2016 |archive-date=6 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006161805/http://elle.in/magazine/waluscha-de-sousa-on-what-to-expect-from-her-big-fat-bollywood-debut |url-status=dead |archivedate=6 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006161805/http://elle.in/magazine/waluscha-de-sousa-on-what-to-expect-from-her-big-fat-bollywood-debut |deadurl=yes }}</ref> * জিকিউ ইণ্ডিয়া<ref>{{cite web |title=Meet Shah Rukh Khan's new lady love, Waluscha De Sousa |url=http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/meet-shah-rukh-khans-new-lady-love-waluscha-de-sousa/ |website=GQ India |accessdate=26 September 2016 |archive-date=8 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908172045/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/meet-shah-rukh-khans-new-lady-love-waluscha-de-sousa/ |url-status=dead |archivedate=8 September 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160908172045/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/meet-shah-rukh-khans-new-lady-love-waluscha-de-sousa/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Stunning! Waluscha De Sousa graces the latest issue of GQ India |url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/magazine-covers/352502/stunning-waluscha-de-sousa-graces-latest-issue-gq-india |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408103216/http://www.pinkvilla.com/entertainment/magazine-covers/352502/stunning-waluscha-de-sousa-graces-latest-issue-gq-india |url-status=dead |archive-date=8 April 2016 |website=Pinkvilla.com |accessdate=26 September 2016 |archivedate=8 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408103216/http://www.pinkvilla.com/entertainment/magazine-covers/352502/stunning-waluscha-de-sousa-graces-latest-issue-gq-india |deadurl=yes }}</ref> * ভৌগ বিউটি এডিটৰিয়েল<ref>{{cite web |title=Waluscha de Sousa during Vogue Beauty Awards on July 27, 2016 in Mumbai |url=http://photogallery.indiatimes.com/awards/awards-and-honours/vogue-beauty-awards/Vogue-Beauty-Awards-16/articleshow/53433534.cms |website=The Times of India |accessdate=26 September 2016}}</ref> * চিনে ব্লিটজ * মেনছ ৱৰ্ল্ড<ref>{{cite web |title=Guess Who's Back |url=http://www.mansworldindia.com/mw-md1027/ |website=Man's World |accessdate=26 September 2016 |archive-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625104137/https://www.mansworldindia.com/mw-md1027/ |url-status=dead }}</ref> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == {{Pending films key}} {|class="wikitable sortable" style="font-size:100%" |- style="text-align:center; " ! scope="col" | বছৰ ! scope="col" | ছবি ! scope="col" | চৰিত্ৰ ! scope="col" | ভাষা ! scope="col" | টোকা |- | ২০১৬ | ''ফেন'' | বেলা খান্না | হিন্দী | প্ৰথম ছবি |- | ২০১৯ | ''লুচিফাৰ'' | নৃত্যশিল্পী | মালয়ালম | "ৰফতাৰা" গীতত বিশেষ উপস্থিতি |- | ২০২০ | ''ক্ৰেকডাউন''<ref name="indiatoday.in"/><ref>{{Cite news |date=2023-05-20 |title=Waluscha De Sousa on 'Crackdown 2': Season 2 is much bigger, better, fiery, and fierce |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/waluscha-de-sousa-on-crackdown-2-season-2-is-much-bigger-better-fiery-and-fierce/articleshow/100371552.cms?from=mdr |access-date=2023-12-13 |issn=0971-8257}}</ref> | গৰিমা কালৰা/মৌচম মাছৌদ | rowspan="7" | হিন্দী | ভুট (Voot)-ত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ৱেব ধাৰাবাহিক |- | rowspan="2" | ২০২১ | ''টাইম টু ডান্স'' | মেহৰ | |- | ''অণ্টিম: দ্য ফাইনেল ট্ৰুথ'' | চিংগাৰী | |- | rowspan="2" | ২০২২ | ''এচকেপ লাইভ'' | জিয়া বসু | ডিজনী+ হটষ্টাৰত সম্প্ৰসাৰিত ৱেব ধাৰাবাহিক |- |''তनाव'' (Tanaav)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tanaav-indian-adaptation-of-fauda-to-stream-on-sony-liv-from-november-11/article66026277.ece|title='Tanaav,' Indian adaptation of 'Fauda' to stream on Sony LIV from November 11|newspaper=The Hindu |date=October 18, 2022|via=www.thehindu.com}}</ref> |জৈনব ৰিয়াজ |ছনী লিভ (SonyLIV) |- | rowspan="2" | ২০২৪ | ''কৰ্ম কলিং'' | ডলী ভাটিয়া | ডিজনী+ হটষ্টাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ৱেব ধাৰাবাহিক |- |''ক্ৰেকডাউন ২''<ref>{{Cite news |title=Waluscha De Sousa on 'Crackdown 2': Season 2 is much bigger, better, fiery, and fierce |url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/waluscha-de-sousa-on-crackdown-2-season-2-is-much-bigger-better-fiery-and-fierce/articleshow/100371552.cms }}</ref> |গৰিমা কালৰা |অ’টিটিত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ৱেব ধাৰাবাহিক |} === টেলিভিছন === {| class="wikitable" styel=font-size:100%; " ! style="background:#B0C4DE; " | বছৰ ! style="background:#B0C4DE; " | অনুষ্ঠান ! style="background:#B0C4DE; " | টোকা |- | ২০১৯ | ''নাচ বলিয়ে ৯'' | rowspan="2" | আঁতধৰোঁতা |- | rowspan="2" | ২০২১ | ''ইণ্ডিয়ান প্ৰ' মিউজিক লীগ'' |- |''বিগ বছ ১৫'' |অতিথি |- |} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Waluscha de Sousa|Waluscha De Sousa}} * {{IMDb name|8079184}} * {{Bollywood Hungama person|waluscha-de-sousa}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] 9u6i7emwaku8cc7q7q23hvymeofhy4v 0 136774 635728 628314 2026-09-15T16:50:38Z হানিফ আলী 19725 /* ২০২৬ */ দলৰ নাম 635728 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = বিৰসিং জৰুৱা | type = SLA | constituency_no = ৯ | map_image = Birsing Jarua Assembly constituency map.svg | map_caption = | state = [[অসম]] | division = [[নামনি অসম]] | loksabha_cons = [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)|ধুবুৰী]] | district = [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]] অসম [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা|দক্ষিণ শালমাৰা মানকাচৰ]] | established = ২০২৩<ref>{{Cite web|title= Birsing-Jarua Assembly Election Results 2026|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/assam/constituency-show/birsing-jarua|access-date=2026-04-02|website=indiatime.com}}</ref> | reservation = নাই | mla = [[ৱাজেদ আলী চৌধুৰী]] | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}} | alliance = {{Party index link|অসম সন্মিলিত মৰ্চা}} | latest_election_year = ২০২৬ | electors = ২,৭৪,২৬৩ }} '''বিৰসিং জৰুৱা বিধানসভা সমষ্টি''' [[উত্তৰ-পূৱ ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ ১২৬ বিধানসভা আসনৰ এখন সমষ্টি। বিৰসিং জৰুৱা [[ধুবুৰী (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। ই ২০২৩ চনৰ আগত ২২ নং দক্ষিণ শালমাৰা বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ আছিল।<ref>https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf{{Dead link | date=April 2026 | fix-attempted=yes}}</ref> ==বিস্তাৰ== ===২০২৩ চনৰ পিছত=== ইয়াৰ বিস্তৃত এলেকাসমূহ দক্ষিণ শালামা আৰু নস্কৰা জামাদাৰহাট উন্নয়ন খণ্ড আৰু বিলাসীপাৰা, বিৰসিং জৰুৱা আৰু চাপৰ শালকোচা উন্নয়ন খণ্ডৰ অংশ। ==বিধানসভাৰ সদস্যসকল== {| class="wikitable" ! চন ! নিৰ্বাচন ! সদস্য ! colspan=2| দলসমূহ ! পৰা ! লৈ ! সময় |- |২০২৬ |[[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন|প্ৰথম বিধানসভা]] |[[ৱাজেদ আলী চৌধুৰী]] |{{Full party name with color|Indian National Congress}} |০৪ মে' ২০২৬ |''বৰ্তমান'' |{{Age in years and days|2026|05|04}} |} ''উৎস'' : <ref name="General Election to Assembly Constituencies: Trends & Results May-2026">{{cite web | url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/ConstituencywiseS039.htm | title=General Election to Assembly Constituencies: Trends & Results May-2026 | publisher=ECINET | accessdate=4 May 2026}}</ref> == নিৰ্বাচন ফলাফল == উৎস:<ref>{{Cite web|title=Mankachar Assembly constituency Election Result - Legislative Assembly constituency|url=https://resultuniversity.com/election/mankachar-assam-assembly-constituency|access-date=2021-06-14|website=resultuniversity.com}}</ref> === ২০২৬ === {{Election box begin|title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: বিৰসিং জৰুৱা}} {{Election box candidate with party link |candidate=মাধৱী দাস |party=ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী |votes= ৮,০৮৩ |percentage= ২.৯৫ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= '''[[ৱাজেদ আলী চৌধুৰী]]''' |party=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes= '''১,১৩,৯০১''' |percentage= ৪১.৫৩ |change= }} {{Election box candidate with party link |candidate=আলী আকবৰ মিঞা |party=সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা |votes= ৭৮,০১৬ |percentage= ২৮.৭৫ |change= }} {{Election box candidate with party link |candidate=ড° ৰেজা আমিন |party=নিৰ্দলীয় |votes= ৬৮,৫৫৬ |percentage= ২৫ |change= ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link |candidate= অন্যান্য |party=Others |votes= |percentage= |change= }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,২২৫ |percentage= ০.৮১ |change= }} {{Election box margin of victory |votes= ৩৫,৮৮৫ |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes= ২,৭৪,২৬৩ |percentage= |change= }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner=ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |loser=সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা |swing= }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[মানকাচৰ]] * [[হাটশিঙিমাৰি]] * [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা]] * [[ধুবুৰী]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] * [[অসম চৰকাৰ]] * [[ভাৰত চৰকাৰ]] ==তথ্যসমূহ== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{cite web |title=Results of all Assam Assembly elections |url=https://old.eci.gov.in/files/category/67-assam/ |website=eci.gov.in |publisher=Election Commission of India |access-date=15 March 2022}} {{Assembly constituencies of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] [[শ্ৰেণী:ধুবুৰী জিলা]] js25vp551syzfeapm8y852ntxrjhf8i 0 139493 635743 634811 2026-09-15T20:54:03Z Kuldhar Rabha 17600 +db tag 635743 wikitext text/x-wiki {{db|COI}} {{COI}} '''পাৰ্থ প্ৰতিম বৰা''' অসমৰ এজন আলোকচিত্ৰশিল্পী আৰু চিনেমেট'গ্ৰাফাৰ।<ref name="wikicommons">{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Partha_Pratim_Bora |title=User: Partha Pratim Bora |publisher=Wikimedia Commons |access-date=10 September 2026}}</ref> তেওঁ মুখ্যতঃ প্ৰকৃতি, বন্যপ্ৰাণ আৰু নগাঁও জিলাৰ বটদ্ৰৱা থানৰ সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে জনাজাত।<ref name="bordowa">{{cite web |url=https://bordowathan.org/batadrava-than-the-birthplace-of-srimanta-sankardev/ |title=The Birthplace of Srimanta Sankardev |publisher=bordowathan.org |access-date=10 September 2026}}</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন == পাৰ্থ প্ৰতিম বৰাৰ ঘৰ অসমৰ নগাঁও জিলাত। তেওঁ স্থানীয় পৰিৱেশ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত আলোকচিত্ৰ গ্ৰহণ আৰু দৃশ্য-গ্ৰহণৰ কামত আত্মনিয়োগ কৰে। == কৰ্মজীৱন == বৰাই সামাজিক, প্ৰাকৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিষয়ত আলোকচিত্ৰ আৰু প্ৰামাণ্য দৃশ্যগ্ৰহণৰ কাম কৰি আহিছে। * '''বটদ্ৰৱা থান আৰু দ'ল উৎসৱ:''' তেওঁ শ্ৰীশ্ৰী বটদ্ৰৱা থানৰ পৰিৱেশ, স্থাপত্য আৰু দ'ল উৎসৱত অনুষ্ঠিত বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="doul">{{cite web |url=https://bordowathan.org/%E0%A6%A6%E0%A7%8C%E0%A6%B2-%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%97%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A5-%E0%A7%A8%E0%A7%A6%E0%A7%A8%E0%A7%AC/ |title=দৌল স্মৰণিকা – প্ৰকাশনা তথ্য |publisher=bordowathan.org |access-date=10 September 2026}}</ref> এই দৃশ্যসমূহ বটদ্ৰৱা থানৰ আধিকাৰিক ৱেবছাইট `bordowathan.org` ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name="bordowa" /> ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ গ্ৰহণ কৰা বটদ্ৰৱা থানৰ আধ্যাত্মিক পৰিৱেশ আৰু দ’ল উৎসৱৰ গোসাঁইক গা ধোৱা দৃশ্যসমূহ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ আধিকাৰিক সামাজিক মাধ্যমতো প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="fb_bordowa">{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/v/19fqxALysx/ |title=বৰদোৱা থানৰ বিশেষ দৃশ্য - হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা |publisher=Facebook |access-date=10 September 2026}}</ref><ref name="fb_doul">{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/v/1Lkmzmr3qd/ |title=দৌল উৎসৱত গোসাঁইক গা ধুৱা দৃশ্য - হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা |publisher=Facebook |access-date=10 September 2026}}</ref> * '''লাওখোৱা অভয়াৰণ্য:''' তেওঁ ফাগুনৰ আগমনৰ সময়ত নগাঁৱৰ লাওখোৱা অভয়াৰণ্যৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য আৰু বন্যপ্ৰাণ বিষয়ক দৃশ্যগ্ৰহণৰ কামো কৰে, যি দৃশ্য সামাজিক মাধ্যমত শ্বেয়াৰ কৰা হৈছে।<ref name="fb_laokhowa">{{cite web |url=https://www.facebook.com/share/r/1DsVGuMdmm/ |title=ফাগুনৰ আগমন, লাওখোৱা অভয়াৰণ্যৰ সৌন্দৰ্য্য - হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা |publisher=Facebook |access-date=10 September 2026}}</ref> * '''মুক্ত মাধ্যম:''' তেওঁ গ্ৰহণ কৰা কিছু সংখ্যক আলোকচিত্ৰ ক্ৰিয়েটিভ কমন্নছ লাইচেঞ্চৰ অধীনত উইকিমিডিয়া কমন্সতো (Wikimedia Commons) উপবিষ্ট হৈছে।<ref name="wikicommons" /> == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:অসমৰ আলোকচিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:নগাঁৱৰ ব্যক্তি]] qriw8zzew8jblrvjhpu9dxr9pp3f6gg 0 139513 635747 635090 2026-09-15T22:40:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 635747 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = ৰাখীগড়ী | native_name = | other_name = ৰাখী গড়ী | image = Rakhigarhi Harappan civilization.jpg | caption = | pushpin_map = India Haryana#India#South Asia | pushpin_alt = | pushpin_relief = y | coordinates = {{Coord|29|17|35|N|76|6|51|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | location = হান্সী জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | region = | type = বসতি | part_of = | length = | width = | area = ৩৫০ হেক্টৰ<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> | height = | builder = | material = | built = {{circa|3500 BC}} | abandoned = | epochs = | cultures = [[সিন্ধু সভ্যতা]] | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৩, ১৯৯৭–২০০০, ২০১২–২০১৬, ২০২১–বৰ্তমান<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰাখীগড়ী''' বা '''ৰাখী গড়ী''' {{en|Rakhigarhi}} হৈছে হান্সী জিলাৰ এখন গাঁও আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই উত্তৰ [[ভাৰত]]ৰ [[হাৰিয়ানা]] ৰাজ্যত অৱস্থিত। এই স্থান [[দিল্লী]]ৰপৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ই ঘগ্গৰ নদীৰ সমভূমিত অৱস্থিত আৰু ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} এই স্থান [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০০?/৪৬০০–৩৩০০), প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০–২৬০০) আৰু পৰিণত পৰ্যায় (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০–১৯০০)ৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} ই প্ৰাচীন সভ্যতাটোৰ পাঁচটা বৃহৎ বসতিৰ ভিতৰত এটা আছিল। ২০১৪ চনৰ আগলৈকে অধিকাংশ গৱেষকে ইয়াৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক বুলি উল্লেখ কৰিছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{refn|group=note|name="size"}} পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপিৰে গঠিত আছিল। ওচৰতে থকা ষষ্ঠটো ঢিপি এই গোটৰ বাহিৰত আছিল। ই এটা পুৰণি পৰ্যায়ৰ নিদৰ্শন আছিল আৰু সম্ভৱতঃ পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} সপ্তমটো ঢিপি পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপ মূল ঢিপিসমূহৰ গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই পৰিসৰত থকা সকলো অৱশেষ একে সময়তে এটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ আছিল বুলি ক'ব নোৱাৰি।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} স্থানটোত প্ৰাৰম্ভিক খনন ১৯৬০ৰ দশকত হৈছিল। তাৰ পিছত ১৯৯০ৰ দশকৰ শেষৰফালে পুনৰ খনন কৰা হয়। ২০১২–২০১৬ আৰু ২০২১–২০২২ চনত অধিক নিয়মিতভাৱে খনন কৰা হয়।<ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print/> অৱশ্যে স্থানটোৰ বৃহৎ অংশ এতিয়াও খনন কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ইয়াৰ বহুতো তথ্য এতিয়াও প্ৰকাশ কৰা হোৱা নাই।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} ওচৰৰ মিতাথাল আৰু সৰু লোহাৰি ৰাঘো নামৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান দুটাও এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে খনন কৰা হোৱা নাই। শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত কৰা ডিএনএ পৰীক্ষাত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ নাপালে। এই ফলাফল আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্বৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} ==স্থানৰ বৈশিষ্ট্য== ===অৱস্থান=== এই স্থান ঘগ্গৰ সমভূমিত অৱস্থিত।{{sfnp|Wright|2009|p=133}} ই ঋতুভিত্তিক ঘগ্গৰ নদীৰপৰা প্ৰায় ২৭ কিলোমিটাৰ দূৰত। বৰ্তমান ৰাখীগড়ী ভাৰতৰ হাৰিয়ানা ৰাজ্যৰ এখন সৰু গাঁও।<ref group=web name=census2011-1>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0612_PART_B_DCHB_HISAR.pdf Census of India, 2011]</ref> জেন মেকিনটছৰ মতে ৰাখীগড়ী প্ৰাগৈতিহাসিক দৃষদ্বতী নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এই নদীৰ উৎপত্তি শিৱালিক পাহাৰত হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=76}} চৌটাং [[সৰস্বতী নদী]]ৰ এটা উপনৈ আৰু সৰস্বতী নদী ঘগ্গৰ নদীৰ এটা উপনৈ।<ref group=web name="ambalaonline"/><ref group=web name="Chopra_2010_IE"/> ===স্থানৰ আকাৰ আৰু ঢিপিৰ সংখ্যা=== গ্ৰেগৰি পছেল, জনাথন মাৰ্ক কেনয়াৰ, ৰেমণ্ড অলচিন আৰু ৰীটা পি. ৰাইটকে ধৰি অধিকাংশ গৱেষকৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আয়তন ৮০ হেক্টৰৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল।{{sfnp|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}{{sfnp|Kenoyer|1998|p=49}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Heitzman|2008|p=35}}{{sfnp|Wright|2009|p=133}}{{sfnp|Coningham|Young|2015|p=183}}{{refn|group=note|name="size"}} নাথ আদিয়ে ২০১৫ চনত কৈছিল যে ৰাখীগড়ীৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ প্ৰায় ৩০০ হেক্টৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অঞ্চলত বিস্তৃত। ইয়াত সাতটা ঢিপ আছে। ইয়াৰে ১ৰপৰা ৫ নম্বৰ ঢিপ পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু কেইটামান ঢিপ আনবোৰৰপৰা পৃথক।{{sfnp|Nath et al.|2015}} ঢিপিসমূহৰ নামকৰণ ''"RGR-x"'' পদ্ধতিৰে কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/> ২০১৪ চনলৈকে সাতটা ঢিপি জনাজাত আছিল। ২০১৪ চনৰ খননত RGR-৮ আৰু RGR-৯ নামৰ আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা মূল স্থানৰ পূব আৰু পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বহু পৰিমাণে ধ্বংস হৈছিল। বসন্ত শিন্দেৰ মতে প্ৰতিটো ঢিপিৰ আয়তন ২৫ হেক্টৰ। সেই অনুসৰি মুঠ স্থানৰ আয়তন ৩৫০ হেক্টৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাখীগড়ী [[মহেঞ্জোদাৰো]]তকৈ ৫০ হেক্টৰ ডাঙৰ হৈ সিন্ধু সভ্যতাৰ বৃহত্তম স্থান হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ৰাখীগড়ীৰ সকলো প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপ একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৫লৈ পাঁচটা ঘনিষ্ঠভাৱে সংযুক্ত ঢিপিক পৰিণত পৰ্যায়ৰ নগৰীয়া বসতিৰ মূল অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ পৰিসৰ ৮০ৰপৰা ১০০ হেক্টৰতকৈ অধিক আছিল। ইয়াৰ উপৰি RGR-৬ নামৰ এটা ঢিপি আছিল। ইয়াক "আৰ্দা" বুলিও কোৱা হয়। এই ঢিপিটো মূল গোটৰ বাহিৰত উত্তৰ-পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}} ই সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ইয়াত মূলতঃ পুৰণি পৰ্যায়ৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। বহুদিন পৰিত্যক্ত হৈ থকাৰ পিছত দুহাজাৰতকৈও অধিক বছৰৰ পাছত [[কুষাণ সাম্ৰাজ্য|কুষাণ যুগ]]ত ইয়াত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|p=33}} RGR-৭ উত্তৰত থকা আন এটা ঢিপি। ই পৰিণত পৰ্যায়ৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বা কবৰস্থান আছিল।{{sfnp|Nath et al.|2015|loc=fig. 1}}{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} ২০১৪ চনত ইতিমধ্যে জনাজাত সাতটা ঢিপিৰ উপৰি আৰু দুটা ঢিপি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। এই দুটা ঢিপি মূল গোটৰপৰা ক্ৰমে প্ৰায় ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পূব আৰু ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।{{sfn|Shinde|Shin|Bhattacharyya|2023|pp=33, 45}} ইয়াৰ পিছত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীক হৰপ্পা সভ্যতাৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত বৃহত্তম স্থান বুলি উল্লেখ কৰে।<ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষে মুঠ ৩০০ৰপৰা ৩৫০ হেক্টৰ অঞ্চল আৱৰি আছে। অৱশ্যে এই সংখ্যাত এনে বাহিৰৰ অৱশেষো অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে যিবোৰ একে সময়ত একেটা নগৰীয়া বসতিৰ অংশ নাছিল বুলি সম্ভৱ।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}}{{sfnp|Nath et al.|2015|p=10|ps=: "mounds of which 1 to 5 are integrated while a few are removed from each other."}} ===কাল নিৰ্ণয়=== তেজস গাৰ্গেৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ আটাইতকৈ পুৰণি বসতিসমূহ সিন্ধু সভ্যতাৰ আগৰ। তেওঁ ৰাখীগড়ীৰ তলৰ স্তৰসমূহৰ বাবে "৬০০০(?)-৪৬০০-৩৮০০" আৰু প্ৰথম পৰ্যায়ৰ বাকী অংশৰ বাবে "৩২০০-২৮০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব"ৰ সম্ভাৱ্য কাল নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।{{sfnp|Garge|2010|p=25}} পছেলৰ মতে ৰাখীগড়ীৰ সকলো ঢিপি একেটা সিন্ধু সভ্যতাৰ বসতিৰ অংশ নাছিল। তেওঁৰ মতে RGR-৬ নামৰ ছোথি-সিসৱাল স্থান "আৰ্দা" সম্ভৱতঃ এটা পৃথক বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|p=72}} RGR-১ৰপৰা RGR-৬লৈ ঢিপিসমূহ "প্ৰাক-গঠনকালীন প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা" যুগৰ আৱাসিক স্থান। RGR-৭ এটা সমাধিস্থল, য'ত মানুহৰ কংকাল পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে RGR-১, RGR-২, RGR-৬ আৰু RGR-৭ নামৰ ঢিপিসমূহৰ কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় কৰিছে। RGR-৬ত প্ৰাক-হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ দুটা স্তৰ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ কাল ৫,৬৪০ আৰু ৫,৪৪০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-১ত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ কাল ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। RGR-২তো প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৫,২০০ আৰু ৪,৫৭০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ নমুনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ ৪,০৪০ আৰু ৩,৯০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰৰ দুটা নমুনা পোৱা গৈছে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> RGR-৭ পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ কাল প্ৰায় ৪,৬০০ বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> ২০১৪ চনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অমৰেন্দ্ৰ নাথে ১৯৯৭ৰপৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত ৰাখীগড়ীত কৰা খননৰ ছয়টা তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন কাল নিৰ্ণয় প্ৰকাশ কৰে। এইবোৰ প্ৰাক-গঠনকালীন, প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। RGR-৬ত ছোথি পৰ্যায়ৰ প্ৰাক-গঠনকালীন স্তৰ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ দুটা কাল আছিল <math>6420 \pm 110</math> আৰু <math>6230 \pm 320</math> বৰ্তমানৰ আগৰ বছৰ। এইবোৰ <math>4470 \pm 110</math> আৰু <math>4280 \pm 320</math> '''খ্ৰীষ্টপূৰ্ব''' হিচাপে ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ===ওচৰৰ স্থান আৰু সংস্কৃতি=== সিন্ধু সভ্যতাৰ যুগৰ বৃহত্তম নগৰ আৰু আঞ্চলিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে ৰাখীগড়ীৰ চাৰিওফালে হাৰিয়ানা, ৰাজস্থান আৰু পঞ্জাবৰ ঘগ্গৰ-হাকৰা নদীৰ গতিপথত বহুতো [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হৈছে উত্তৰ-পশ্চিমে ৮৬ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা ভিৰৰানা। ইয়াত সিন্ধু সভ্যতাৰ চাৰিটা পৰ্যায় পোৱা গৈছে আৰু আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম–সপ্তম সহস্ৰাব্দৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfnp|Mani|2008|p=237-238}}{{sfnp|Sarkar et al.|2016|p=2-3}} উত্তৰ-পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা কুনাল "কুনাল সংস্কৃতি"ৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতিক ৰেহমান ধেৰী স্থানৰ সাংস্কৃতিক পূৰ্বসূৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>Charles Keith Maisels, [https://books.google.com/books?id=I2dgI2ijww8C&pg=PA216 ''Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, The Levant, Mesopotamia, India and China.''] Routledge, 2003 {{ISBN|1134837305}}</ref><ref>{{cite journal|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Excavations at Kunal,Haryana|journal=Indian Archaeology 1998-99 a Review|year=2004|pages=11–12|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|access-date=13 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508064754/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201998-99%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012}}</ref> পশ্চিমে ৭৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা সিসৱাল ছোথি-সিসৱাল সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সংস্কৃতি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৮০০ চনৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ই প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ সমসাময়িক আছিল।{{sfnp|Garge|2010|pp=15–40}}<ref name=dis1>[https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/the-harappan-civilisation-its-sub-cultures.html The Harappan Civilisation: Its Sub-cultures], Daily Pioneer, 10 May 2018.</ref> পশ্চিমে ২৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা [[কালীবংগান]] আন এটা বৃহৎ আঞ্চলিক সিন্ধু সভ্যতাৰ নগৰ আছিল। ইয়াত প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা পৰ্যায়ৰপৰা আৰম্ভ কৰি কেইবাটাও পৰ্যায় পোৱা গৈছে।<ref>{{cite book|title= History of India |first= Herman |last= Kulke |publisher= Routledge |year=2004 |page=25 |isbn= 978-0-415-32920-0 |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&q=india++history}}</ref> এই অঞ্চলত ঘগ্গৰ সমভূমিৰ পূবফালে থকা পুৰণি নদী উপত্যকাত আৰু বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কালীবংগান]], কুনাল, বালু, ভিৰৰানা আৰু বানাৱালি উল্লেখযোগ্য।{{sfnp|Nath|Garge|Law|2014|p=84}} ==খনন== ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ আৰু ডেকান মহাবিদ্যালয়ে স্থানটোৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ অংশ খনন কৰিছিল।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===খননৰ কালক্ৰম=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ প্ৰথম খনন ১৯২১–১৯২২ চনত [[হৰপ্পা]]ত আৰু ১৯৩১ চনত [[মহেঞ্জোদাৰো]]ত আৰম্ভ হৈছিল। ৰাখীগড়ীত প্ৰথম খনন ১৯৬৯ চনত কৰা হয়। তাৰ পিছত ১৯৯৭–১৯৯৮, ১৯৯৮–১৯৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত, ২০১১–২০১৬ চনৰ ভিতৰত আৰু ২০২১ চনৰপৰা পুনৰ খনন কৰা হয়। ৰাখীগড়ীত RGR-১ৰপৰা RGR-১১লৈ মুঠ ১১টা ঢিপি আছে। ইয়াৰে RGR-৫ত ৰাখীশাহপুৰ গাঁও ঘনভাৱে স্থাপিত হোৱাৰ বাবে ইয়াত খনন কৰা সম্ভৱ নহয়। RGR-১ৰপৰা RGR-৩, RGR-৬ৰপৰা RGR-৯ আৰু RGR-৪ৰ কিছু অংশ খননৰ বাবে উপলব্ধ।<ref group=web name="ASI_1997-98"/><ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref name="Harappan Surprises"/><ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu"/><ref group=web name="Deswal_2018_TTI"/> ১৯৬৩ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে এই স্থানত খনন আৰম্ভ কৰে। অৱশ্যে এই খননৰ বিষয়ে অতি কম তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।{{sfnp|Wright|2009|p=107}}<ref>{{citation|last=Sinopoli|first=Carla M.|editor=Norman Yoffee|title=The Cambridge World History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TKawBgAAQBAJ&pg=PA325|year=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19008-4|page=325|chapter=Ancient South Asian cities in their regions}} Quote: "Excavations have also occurred at Rakhigarhi, but only brief notes have been published, and little information is currently available on its form and organization. (page 325)"</ref> ১৯৬৯ চনত কুৰুক্ষেত্ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা দলে ইয়াৰ অধ্যয়ন আৰু নথিভুক্তকৰণ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ভাৰতীয় অধ্যয়নৰ ডীন ড° সূৰজ ভানে।<ref name=Anath1/> ১৯৯৭–৯৮, ১৯৯৮–৯৯ আৰু ১৯৯৯–২০০০ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ এটা দলে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল ইয়াৰ সঞ্চালক ড° অমৰেন্দ্ৰ নাথে। তেওঁ নিজৰ গৱেষণাৰ ফলাফল বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত প্ৰকাশ কৰে।<ref name=Anath1>Bhartesh Singh Thakur, [http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html "Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud"], [[Hindustan Times]], 15 October 2015.</ref><ref>{{cite web | first1=Amarendra | last1=Nath | url=http://asi.nic.in/pdf_data/rakhigarhi_excavation_report_new.pdf | title=Excavations at Rakhigarhi [1997-98 to 1999-2000] | access-date=22 February 2016 | website=Archaeological Survey of India | page=306 | date=31 December 2014}}</ref> ২০০০ চনৰ পিছত পুঁজি অপব্যৱহাৰৰ অভিযোগত [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]ৰ তদন্তৰ বাবে কেইবাবছৰ ধৰি খনন বন্ধ আছিল।<ref name=fraud1>{{cite news|title=Former Archaeological Survey director sentenced to jail for fraud|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/former-archaeological-survey-director-sentenced-to-jail-for-fraud/story-PY4UDmliPR8nP174sVa4kK.html|access-date=6 January 2016|work=Hindustan Times|date=15 October 2015}}</ref> বহুতো আৱিষ্কাৰ নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হৈছে। ২০১১ৰপৰা ২০১৬ চনলৈ ডেকান মহাবিদ্যালয় স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খনন চলায়। ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল সেই সময়ৰ উপাচাৰ্য আৰু প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ড° বসন্ত শিন্দে। দলটোৰ কেইবাজনো সদস্যই বিভিন্ন গৱেষণামূলক আলোচনীত নিজৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news | first=Kuldip | last=Dhiman | url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/book-reviews/engulfed-in-the-labyrinths-of-time-260177/ | title=Engulfed in the labyrinths of time | newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | date=3 July 2016}}</ref>{{sfnp|Shinde|Green|Parmar|Sable|2012|p=48}} ২০২১ চনৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে পুনৰ খনন আৰম্ভ কৰে। হাৰিয়ানা কেন্দ্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ড° বসন্ত শিন্দেও খনন আৰম্ভ কৰাৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> ===আৱিষ্কাৰ=== [[File:Skeleton harappa.JPG|thumbnail|ৰাখীগড়ীত পোৱা এগৰাকী মহিলাৰ কংকাল, বৰ্তমান [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়|নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত। ]] আৱিষ্কাৰসমূহে প্ৰাৰম্ভিক আৰু পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ প্ৰমাণ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি মানুহৰ কংকাল, দুৰ্গ আৰু ইটা আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ====পৰিকল্পিত নগৰ==== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বিস্তৃত খননে হেৰাই যোৱা নগৰখনৰ আকাৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বহুতো প্ৰত্নবস্তু উদ্ধাৰ কৰিছে। প্ৰাৰম্ভিক হৰপ্পা যুগতো ৰাখীগড়ীত মানুহৰ বসতি আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}}<ref name="Harappan Surprises">{{cite web |title=Harappan Surprises | url=http://www.frontline.in/arts-and-culture/heritage/harappan-surprises/article6032206.ece?homepage=true |publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=13 June 2014|access-date=14 March 2018}}</ref> পকী পথ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, বৃহৎ বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা, [[টেৰাকোটা]] ইটা, মূৰ্তি নিৰ্মাণ আৰু [[ব্ৰঞ্জ]] তথা মূল্যৱান ধাতুৰ দক্ষ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{citation needed|date=February 2020}}</ref> টেৰাকোটা, [[শংখ]], সোণ আৰু অৰ্ধমূল্যৱান শিলেৰে নিৰ্মিত খাৰুকে ধৰি অলংকাৰো পোৱা গৈছে।<ref>[https://web.archive.org/web/20070225134410/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=223720 ''Chandigarh Newsline'', 2/23/2007, 'Rakhigarhi is the Largest Harappan Site Ever Found']</ref> এতিয়ালৈ কৰা খননে ১.৯২ মিটাৰ বহল পথ থকা এটা সুপৰিকল্পিত নগৰৰ ছবি প্ৰকাশ কৰিছে। এই পথ [[কালীবংগান]]ৰ পথতকৈ কিছু বহল। ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ কালীবংগান আৰু বানাৱালিত পোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে একে। দেৱালেৰে ঘেৰি থকা কিছুমান গাঁত পোৱা গৈছে। এইবোৰ বলি বা ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ঘৰসমূহৰ মলিন পানী নিষ্কাশনৰ বাবে ইটাৰে নিৰ্মিত নলা আছিল। টেৰাকোটা মূৰ্তি, ওজন, ব্ৰঞ্জৰ বস্তু, ফণী, তামৰ মাছ ধৰা বৰশী, বেজী আৰু টেৰাকোটাৰ মোহৰো পোৱা গৈছে। সোণ আৰু ৰূপেৰে সজোৱা এটা ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। প্ৰায় ৩,০০০ অপালিশ কৰা অৰ্ধমূল্যৱান শিল থকা এটা সোণৰ কাৰখানা পোৱা গৈছে। ইয়াত এই শিলসমূহ পালিশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বহুতো সঁজুলি আৰু এটা চৌকা পোৱা গৈছে। ১১টা কংকাল থকা এটা সমাধিস্থল পোৱা গৈছে। কংকালসমূহৰ মূৰ উত্তৰফালে আছিল। কংকালসমূহৰ মূৰৰ ওচৰত দৈনন্দিন ব্যৱহাৰৰ পাত্ৰ ৰখা হৈছিল। তিনিগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ বাওঁ হাতত শংখৰ খাৰু আছিল। এগৰাকী মহিলাৰ কংকালৰ ওচৰত এটা সোণৰ বাহুবন্ধ পোৱা গৈছে। মূৰৰ ওচৰত অৰ্ধমূল্যৱান শিলো পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা সেইবোৰ কোনো ধৰণৰ হাৰৰ অংশ আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ====শস্যভঁৰাল==== ইয়াত পৰিণত হৰপ্পা পৰ্যায়ৰ এটা শস্যভঁৰাল পোৱা গৈছে। এই পৰ্যায়ৰ কাল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৬০০ৰপৰা ২০০০ চনলৈ। শস্যভঁৰালটো মাটিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ মজিয়া মাটি দি সমান কৰা হৈছিল। ইয়াত সাতটা আয়তাকাৰ বা বৰ্গাকাৰ কোঠা আছিল। শস্যভঁৰালৰ দেৱালৰ তলৰ অংশত চূণ আৰু পচি যোৱা ঘাঁহৰ উল্লেখযোগ্য অৱশেষ পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা ধাৰণা কৰা হয় যে এইটো শস্য সংৰক্ষণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চূণ পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰু ঘাঁহ আৰ্দ্ৰতা প্ৰৱেশ ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আকাৰৰপৰা এইটো ৰাজহুৱা শস্যভঁৰাল বা অভিজাতসকলৰ ব্যক্তিগত শস্যভঁৰাল আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Ancient granary found in Haryana |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/ancient-granary-found-in-haryana/article5966952.ece |work=The Hindu|date= 2 May 2014}}</ref> ====সঁজুলি==== ইয়াত তামৰ হাতল আৰু মাছ ধৰা বৰশীৰ দৰে চিকাৰৰ সঁজুলি পোৱা গৈছে। সৰু চকা, সৰু ঢাকনি, গুলতিৰ বল আৰু জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ মূৰ্তিৰ দৰে বিভিন্ন খেলনা পোৱা গৈছে। ইয়াৰপৰা খেলনাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। মোহৰ, অলংকাৰ আৰু চাৰ্ট শিলৰ ওজন উদ্ধাৰ হোৱাৰপৰা সমৃদ্ধ বাণিজ্যৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ইয়াত পোৱা ওজনসমূহ আন বহুতো সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থানত পোৱা ওজনৰ সৈতে একে। ইয়াৰপৰা মানক ওজন ব্যৱস্থা থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news |title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar |url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |archive-date=15 April 2015 |work=Hindustan Times |date=15 April 2015 |access-date=12 September 2026 |archivedate=12 August 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150812093440/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx |deadurl=yes }}</ref> ====সংস্কৃতি, পোছাক আৰু উপাসনা==== ৰাখীগড়ীত অগ্নিবেদী আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছে।<ref group=web name="ASI_1997-98"/>{{dead link|date=November 2021}} ৰূপ বা ব্ৰঞ্জৰ বস্তুত সংৰক্ষিত কপাহী কাপোৰৰ অৱশেষ ৰাখীগড়ী, চানহুদাৰো আৰু [[হৰপ্পা]]ত পোৱা গৈছে।{{sfnp|McIntosh|2008|p=293, 333}} এই স্থানত যথেষ্টসংখ্যক মোহৰো পোৱা গৈছে।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} ====সমাধিক্ষেত্ৰ আৰু কবৰস্থান==== ৰাখীগড়ীত পৰিণত হৰপ্পা যুগৰ এটা সমাধিক্ষেত্ৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত আঠটা কবৰ পোৱা গৈছে। বহুতো কবৰৰ গাঁত ইটাৰে ঢকা আছিল। ইয়াৰে এটা কবৰত কাঠৰ কফিন আছিল।{{sfnp|Possehl|2002|pp=63, 71, 72}} কিছুমান কবৰৰ গাঁত তললৈ কাটি মাটিৰ ওপৰত ওলমি থকা অংশ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। মৃতদেহটো তলত ৰখাৰ পিছত কবৰৰ ওপৰত ইটা দি ছাদৰ দৰে গঠন কৰা হৈছিল।{{sfnp|McIntosh|2008|p=215, 293}} এতিয়ালৈকে ৫৩টা সমাধিস্থলত ৪৬টা কংকাল আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। ৩৭টা কংকালৰ নৃতাত্ত্বিক পৰীক্ষাত ১৭টা প্ৰাপ্তবয়স্ক, ৮টা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু ১২টাৰ বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ১৭টা কংকালৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। ইয়াৰে ৭টা পুৰুষ আৰু ১০টা মহিলা। অধিকাংশ কবৰ সাধাৰণ ধৰণৰ আছিল আৰু কংকালসমূহ চিৎ হৈ শুই থকা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান অস্বাভাৱিক কবৰত কংকাল ওপৰমুৱা নহৈ তলমুৱা অৱস্থাত আছিল। কিছুমান কবৰ কেৱল গাঁত আছিল আৰু কিছুমান ইটাৰে সজোৱা আছিল। কিছুমান কবৰত মৃৎপাত্ৰও আছিল। কিছুমানত জন্তুৰ অৱশেষ থকা নিবেদনমূলক পাত্ৰ পোৱা গৈছে। এইবোৰ মৃতকৰ প্ৰতি নিবেদনৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সমাধিৰ হাড়ৰ অৱশেষ পোৰা নাছিল। সেয়ে মৃতদেহ দাহ কৰাৰ প্ৰথাৰ সম্ভাৱনা নাকচ কৰা হৈছে। এই সমাধিসমূহত বহুতো হৰপ্পা বৈশিষ্ট্য আছিল। কিন্তু গোটীয়াভাৱে কৰা সমাধি আৰু তলমুৱা কংকালৰ অৱস্থা পৃথক বৈশিষ্ট্য আছিল। পৰজীৱী সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন আৰু বংশ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ডিএনএ বিশ্লেষণ চলি আছে।<ref>{{cite news|date=26 March 2018|title=Mysteries of Rakhigarhi's Harappan Necropolis: In burials from 4,000 years ago, women both exalted, condemned|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/mysteries-of-rakhigarhis-harappan-necropolis-in-burials-from-4000-years-ago-women-both-exalted-condemned-5111253/}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Shinde|first1=Vasant S.|last2=Kim|first2=Yong Jun|last3=Woo|first3=Eun Jin|last4=Jadhav|first4=Nilesh|last5=Waghmare|first5=Pranjali|last6=Yadav|first6=Yogesh|last7=Munshi|first7=Avradeep|last8=Chatterjee|first8=Malavika|last9=Panyam|first9=Amrithavalli|date=21 February 2018|title=Archaeological and anthropological studies on the Harappan cemetery of Rakhigarhi, India|journal=PLOS ONE|language=en|volume=13|issue=2|article-number=e0192299|doi=10.1371/journal.pone.0192299|issn=1932-6203|pmc=5821334|pmid=29466426|bibcode=2018PLoSO..1392299S|doi-access=free}}</ref> সমাধিস্থলত পুতি থোৱা লোকসকলৰ পেটত থকা পৰজীৱীৰ কণীও পোৱা গৈছে। মানুহৰ হাড়ৰপৰা পোৱা প্ৰাচীন ডিএনএ আৰু পৰজীৱী তথা জন্তুৰ ডিএনএ বিশ্লেষণ কৰি এই লোকসকলৰ উৎপত্তি নিৰ্ণয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ'ব।<ref>{{cite news|date=12 January 2014|title=Scientists to study parasite eggs in Harappan graves|work=The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Scientists-to-study-parasite-eggs-in-Harappan-graves/articleshow/28692622.cms}}</ref><ref>{{cite web|title=Biomedical Studies on Archaeology|url=http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|date=19 February 2014|access-date=9 June 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305004158/http://shinpaleopathology.blogspot.in/2014/02/our-work-on-rakhigarhi.html|deadurl=yes}}</ref> ====কংকালৰ আৱিষ্কাৰ==== ২০১৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত RGR-৭ ঢিপিৰপৰা ৪,৬০০ বছৰ পুৰণি চাৰিটা সম্পূৰ্ণ মানুহৰ কংকাল খনন কৰি উলিওৱা হয়। এই কংকালসমূহৰ দুটা প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষ, এটা প্ৰাপ্তবয়স্ক মহিলা আৰু এটা শিশুৰ আছিল। মহিলা কংকালটোক 'I6113' হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}} এই কংকালসমূহৰ ওচৰত খাদ্যশস্য থকা মৃৎপাত্ৰ আৰু শংখৰ খাৰু পোৱা গৈছিল।<ref name=bp3>{{cite news|title=Dig this! 5,000-yr-old skeletons found in Hisar|url=http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415222158/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|archive-date=15 April 2015|work=Hindustan Times|date=15 April 2015|access-date=12 September 2026|archivedate=12 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150812093440/http://www.hindustantimes.com/haryana/archaeologists-find-5-000-yr-old-skeletons-at-rakhigarhi-in-hisar/article1-1337371.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> {{anchor | Love | Couple | Love birds | Rakhigarhi love birds }} {{external media | float = | width = 258px | topic = | caption = | headerimage = | title = | image1 = Photo of the [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 skeleton of ''"Rakhigarhi love birds"'' buried together] with male (11A) facing the woman (11B), with their feet pointing south and head towards north.<ref name=jh4/>}} দুটা কংকালৰ ভিতৰত এটা ৩৫ৰপৰা ৪০ বছৰ বয়সৰ পুৰুষ আৰু আনটো ২০ বছৰৰ আৰম্ভণিৰ এগৰাকী মহিলা আছিল। দুয়োৰে প্ৰায় একে সময়তে মৃত্যু হৈছিল। তেওঁলোকক কাষে কাষে একেলগে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল। পুৰুষজনৰ মূৰ মহিলাগৰাকীৰফালে আছিল। তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক সমাধিৰপৰা তেওঁলোক অবৈধ সম্পৰ্কত নাছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁলোক সম্ভৱতঃ বিবাহিত আছিল। কবৰত পোৱা পাত্ৰসমূহত মৃতকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানী নিবেদন কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। পুৰুষজনৰ ডিঙিৰ হাড়ৰ ওচৰত পোৱা এগেট শিলটো সম্ভৱতঃ এটা হাৰৰ অংশ আছিল।<ref>[https://edition.cnn.com/2019/01/10/health/harappa-grave-couple-india-scli-intl/index.html Ancient lovers found in Indian burial site mystify and intrigue archaeologists], CNN, 10 January 2019.</ref><ref name=jh4>Vasant Shinde1, et al, 2018, [https://synapse.koreamed.org/articles/1101692 A young couple's grave found in the Rakhigarhi cemetery of the Harappan Civilization], Anatomy & Cell Biology, vol 51 (3), pp. 200-204.</ref> পুৰুষজনৰ উচ্চতা {{height|cm=177}} আৰু মহিলাগৰাকীৰ উচ্চতা {{height|cm=171}} আছিল। তেওঁলোকৰ কংকালত কোনো অস্বাভাৱিকতা, আঘাত বা ৰোগৰ প্ৰমাণ নাছিল। মৃত্যুৰ সময়ত দুয়োজনেই সম্ভৱতঃ সুস্থ আছিল।<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 Harappa grave of ancient 'couple' reveals secrets], BBC, 9 January 2019.</ref> শিন্দে আদিয়ে ২০১৯ চনত এটা কংকালৰ ওপৰত ডিএনএ পৰীক্ষা কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ফলাফল প্ৰকাশ কৰা হৈছিল আৰু ২০১৯ চনত ''Cell Magazine''ত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পাইছিল। ফলাফলত ষ্টেপ অঞ্চলৰ বংশগত উপাদানৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। এই ফলাফল [[আৰ্য প্ৰব্ৰজন তত্ত্ব]]ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই তত্ত্ব অনুসৰি হৰপ্পা সভ্যতাৰ অৱক্ষয় আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত ইণ্ডো-আৰ্যসকলে ষ্টেপ অঞ্চলৰপৰা ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।{{sfnp|Shinde et al.|2019}}<ref name="Bal_2019_The_Caravan">{{Cite magazine |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=30 September 2019 |url=https://caravanmagazine.in/commentary/what-media-reporting-ancient-dna-results-says-about-our-times |title=What media reporting on ancient DNA results says about our times |magazine=The Caravan |access-date=7 December 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Mahalakshmi |first=R. |date=October 2019 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece |title=DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence |magazine=Frontline |access-date=7 December 2019}}</ref> ২০১৬ চনলৈকে মুঠ ৬১টা কংকাল পোৱা গৈছিল। কংকালসমূহ কোনো দূষণ নোহোৱাকৈ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে খনন কৰা হৈছিল। সেয়ে প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে ধাৰণা কৰে যে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি এই কংকাল আৰু ইয়াৰপৰা পোৱা ডিএনএৰ সহায়ত প্ৰায় ৪,৫০০ বছৰ আগতে হৰপ্পাবাসীসকল কেনে আছিল সেয়া নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যাব।<ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu"/> পুৰুষৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=175.8}} আৰু মহিলাৰ গড় উচ্চতা {{height|cm=166.1}} বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Nath A., Walimbe S.R., Garge T.M., Mushrif-Tripathy V., Dehuri R., and Malik A. (2015) Harappan interments at Rakhigarhi, Haryana. Man and Environment, XL: 9–32.</ref> ২০২৪ চনত খননস্থলৰ ৩.৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল সামৰি থকা 'ঢিপি ৭'ৰপৰা ৫৬টা কংকাল পোৱা যায়।<ref>{{cite news |last1=Chakrabarty |first1=Sreeparna |date=7 May 2024 |title=The 4,600-year-old woman from Rakhigarhi |url=https://www.thehindu.com/news/national/the-4600-year-old-woman-from-rakhigarhi/article68132364.ece |work=The Hindu |access-date=21 July 2024}}</ref> ===সমালোচনা=== ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ৰাখীগড়ীকে ধৰি বিভিন্ন স্থানত কৰা খননৰ পদ্ধতি সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াক এনে এটা "জমিদাৰী" ব্যৱস্থাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, য'ত "ব্যক্তিগত খনন সঞ্চালকৰ" খনন কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত প্ৰায় একনায়কত্বমূলক নিয়ন্ত্ৰণ আছিল।{{sfn|Avikunthak|2022|p=84}} ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে কৰা কেইবাটাও হৰপ্পা স্থানৰ খননৰ বৈজ্ঞানিক মানদণ্ডক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।{{sfn|Varma|Menon|2010|loc=note 14|ps=: "The prestige of an archaeologist was not assessed on the basis of his/her analytical or theoretical contribution to Indian archaeology but on the number of sites discovered and the temporal antiquity of the site. It was understood that the older the site, the more prestigious it was to discover and dig it. [...] specialists are in short supply in the ASI… to tell you the truth, they don't encourage specialisation in the ASI… there were no archaeozoologists, archaeobotanists, archaeometallurgists nor were there any lithic or ceramic specialists [at [[Bhirrana]]]. [...] all senior archaeologists in the ASI have right wing sympathies"}} প্ৰাচীন ভাৰতৰ আন বহুতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ দৰে ৰাখীগড়ীৰ ব্যাখ্যাও ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ পদ্ধতি আৰু মতাদৰ্শক লৈ হোৱা বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ বহুতো জ্যেষ্ঠ বিষয়াই প্ৰাচীন হৰপ্পাবাসীক [[বেদ]] আৰু [[সংস্কৃত]]ৰ সৈতে ভুলকৈ একে বুলি দেখুৱাই ভাৰতীয় সভ্যতাক আৰম্ভণিৰেপৰা স্বদেশীয় আৰু অবিচ্ছিন্ন বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে তথাকথিত "বৈজ্ঞানিক" প্ৰচেষ্টাক লৈ বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰচেষ্টাসমূহ [[হিন্দুত্ব]] মতাদৰ্শৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে জড়িত বুলি অভিযোগ কৰা হৈছে। ইয়াত [[স্বদেশীয় আৰ্যবাদ]] অনুসৰি সভ্যতাৰ উৎপত্তি [[সৰস্বতী নদী]]ৰ পাৰত হোৱা বুলি দাবী কৰা হয়, সিন্ধু নদীৰ পাৰত নহয়।{{sfn|Avikunthak|2022|pp=34, 51-56}} ==স্থান সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন== ===বিপদাপন্ন ঐতিহ্যস্থান=== ২০১২ চনৰ মে' মাহত গ্লোবেল হেৰিটেজ ফাণ্ডে ৰাখীগড়ীক এছিয়াৰ আটাইতকৈ বিপদাপন্ন দহটা ঐতিহ্যস্থানৰ ভিতৰত এটা বুলি ঘোষণা কৰে। উন্নয়নৰ চাপ, অপৰ্যাপ্ত ব্যৱস্থাপনা আৰু লুণ্ঠনৰ বাবে ইয়াৰ অপূৰণীয় ক্ষতি আৰু ধ্বংসৰ আশংকা আছিল।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/><ref>{{cite web | title = Rakhigarhi likely to be developed into a world heritage site |publisher=India Today | url = https://www.indiatoday.in/india/north/story/rakhigarhi-all-set-to-be-developed-as-a-heritage-site-as-plans-road-to-fame-through-harappa-157337-2013-03-31 | date=31 March 2013| access-date = 8 August 2013 }}</ref> ২০১২ চনৰ ছানডে টাইমছৰ এক অধ্যয়নত স্থানটো সঠিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাই বুলি প্ৰকাশ পাইছিল। লোহাৰ সীমা বেৰ ভাঙি গৈছিল। গাঁওবাসীয়ে স্থানটোত খান্দি উলিওৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী কৰিছিল আৰু স্থানটোৰ কিছু অংশত ব্যক্তিগত ঘৰ নিৰ্মাণ কৰি বেদখল কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | archive-date = 23 May 2013 | title = Can Rakhigarhi, the largest Indus Valley Civilisation site be saved? | last1 = Archana | first1 = Khare Ghose | date = 3 June 2012 | website = ছানডে টাইমছ | access-date = 5 June 2012 | archivedate = 23 May 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130523000002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-06-03/news/32006465_1_heritage-sites-mound-archaeological-survey | deadurl = yes }}</ref> স্থানটোৰ অপৰ্যাপ্ত সুৰক্ষাৰ বাবে মাটিৰ খহনীয়া, বেদখল, অবৈধভাৱে বালি উঠোৱা আৰু প্ৰত্নবস্তু চুৰি কৰি অবৈধভাৱে বিক্ৰী কৰাৰ ফলত ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে। প্ৰাচীন স্থানৰপৰা পোৱা প্ৰত্নবস্তু বিক্ৰী বা ক্ৰয় কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ। ২০১৫ চনত চাৰিটা মানুহৰ কংকাল পোৱা সমাধিস্থল RGR-৭ আৰু হৰপ্পা যুগৰ আৱাসিক স্থান RGR-৬ৰ ৮০ শতাংশ অংশ কৃষিকাৰ্য আৰু মাটি খননৰ ফলত ধ্বংস হৈছে।<ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune"/> ===স্থানত বেদখল=== RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিৰ কিছু অংশত গাঁওবাসীয়ে বেদখল কৰি ১৫২টা ঘৰ নিৰ্মাণ কৰিছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ৩৫০ হেক্টৰ বিস্তৃত স্থানটোত ১১টা প্ৰত্নতাত্ত্বিক ঢিপি আছে। কিন্তু বেদখল আৰু বেদখল আঁতৰোৱাৰ বাবে চলি থকা আদালতৰ গোচৰৰ ফলত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত মাত্ৰ ৮৩.৫ একৰ ভূমি আছে।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থান পুনৰ্বাসন আৰু সংৰক্ষণ=== ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী [[নিৰ্মলা সীতাৰমণ। নিৰ্মলা সীতাৰমণে]] ৰাখীগড়ীক এটা প্ৰতীকী স্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰা হ'ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last=Maanav |first=Sushil |date=2 February 2020 |title=Rakhigarhi to be developed as iconic site |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/rakhigarhi-to-be-developed-as-iconic-site-34808 |work=The Tribune |access-date=20 July 2024}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে স্থানটোৰপৰা বেদখল আঁতৰোৱাৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত RGR-৪ আৰু RGR-৫ ঢিপিত থকা ১৫২টা ঘৰো আছে। স্থানটোৰপৰা ঘৰ আঁতৰাবলগীয়া গাঁওবাসীসকলক আন এটা স্থানত নিৰ্মাণ কৰা আৱাসিক ফ্লেটলৈ স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ্বাসন কৰা হ'ব।<ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu"/> ===স্থানীয় সংগ্ৰহালয় আৰু হ্ৰদ=== সিন্ধু সভ্যতাৰ স্থান ৰাখীগড়ীত ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্মাণ কৰা এটা সংগ্ৰহালয় আছে।<ref>{{cite news |last1=Sura |first1=Ajay |date=13 February 2016 |title=Harappan museum at Rakhigarhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Harappan-museum-at-Rakhigarhi/articleshow/50971406.cms |work=The Times of India |access-date=20 July 2024}}</ref> ইয়াৰপৰা ৬০ কিলোমিটাৰ দূৰত হাৰিয়ানা গ্ৰাম্য প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহালয় আছে। ইয়াক চৌধুৰী চৰণ সিং হাৰিয়ানা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ে ইয়াৰ গান্ধী ভৱনত পৰিচালনা কৰে। ইয়াত কৃষিৰ বিকাশ আৰু বিলুপ্তপ্ৰায় পুৰণি সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Gazetteer of India Haryana, Hisar|url=http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|website=revenueharyana.gov.in|publisher=Government OF Haryana|access-date=31 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501213030/http://revenueharyana.gov.in/html/gazeteers/gazetteer_india_hisar.pdf|archive-date=1 May 2014}}</ref> জাহাজ কোঠী সংগ্ৰহালয়ৰ নাম জৰ্জ থমাছৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ই ফিৰোজ শ্বাহ ৰাজপ্ৰাসাদ চৌহদৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপে ইয়াক পৰিচালনা কৰে।<ref>[http://haryanatourism.gov.in/showpage.aspx?contentid=5262 Jahaj Kothi museum]</ref> ৰাখীগড়ীক বিশ্ব ঐতিহ্যস্থান হিচাপে উন্নয়ন কৰাৰ বাবে সংগ্ৰহালয়ৰ সন্মুখত পথৰ দুয়োকাষে থকা দুটা জোহাডক হ্ৰদ হিচাপে উন্নয়ন কৰা হৈছে। খনন কৰি হ্ৰদটো গভীৰ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ পাৰত পৰম্পৰাগত ঘাট আৰু মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। হ্ৰদৰ খালী ভূমিত এখন উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। পৰ্যটকৰ বাবে হ্ৰদটোৰ চাৰিওফালে ছাঁ দিয়া গছ আৰু ফলৰ গছ থকা এটা খোজকঢ়া পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jagran.com/haryana/hisar-lake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html Lake being built in Rakhigarhi] ([https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&tl=en&u=https%3A%2F%2Fwww.jagran.com%2Fharyana%2Fhisar%2Flake-being-built-in-rakhigarhi-on-the-lines-of-sukhna-lake-of-chandigarh-22025020.html english translation of original hindi news "चंडीगढ़ की सुखना लेक की तर्ज पर राखीगढ़ी में बन रही झील"]), Dainik Jagran, 16 September 2021.</ref> পৰম্পৰাগত ঘাটসমূহে সেই সময়ৰ পৰিৱেশৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে বুলি কোৱা হয়, যেতিয়া প্ৰাচীন দৃষদ্বতী নদী ৰাখীগড়ীৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। সেই সময়ত বাণিজ্যৰ বাবে সামগ্ৰী পৰিবহণ কৰিবলৈ ঘাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[লোথাল]] বন্দৰ আৰু [[ধোলাভীড়া]]ৰ উপকূলীয় পথৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী [[মেছ'পটেমিয়া]]লৈকে, অৰ্থাৎ প্ৰাচীন এলাম আৰু [[সুমেৰ]] নগৰলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>[https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/article29507212.ece DNA analysis of Harappan skeleton from Rakhigarhi: Thin evidence], Frontline, 11 October 2019.</ref> ==টোকা== {{reflist|group=note|refs= <!-- Size --> {{refn|group=note|name="size"|Size: * {{harvnb|Allchin|Erdosy|1995|p=78}}: "Rakhigarhi at 80 hectares is the largest site followed by Banawali at 25 hectares." * {{harvnb|Kenoyer|1998|p=49}}: "Within a few hundred years the thriving town had grown six times larger, covering an area of over 150 hectares [...] civilization: Mohenjo-daro (+200 ha), Harappa (+ 150 ha), Ganweriwala and Rakhigarhi (+80 ha) and Dholavira (100 ha)." * {{harvnb|Possehl|2002|p=72}}: "The site is about 17 meters in height. The southern face of the mounds is rather abrupt and steep. The northern side slopes down to the surrounding plain. The contours of the site have led the excavator to divide up the place into five mounds (RGR-1 through 5). RGR-6, a Sothi-Siswal site known as Arda, was probably a separate settlement. I have visited Rakhigarhi and believe that it is 80 hectares in size." * {{harvnb|Heitzman|2008|p=35}}: "They include Mohenjodaro (with a city core of about 100 hectares, and suburbs possibly covering more than 200 hectares) in Sind; Harappa (more than 150 hectares) in the center of Pakistani Punjab; Dholavira (more than 100 hectares) in Gujarat; Ganweriwala (82 hectares) in Pakistani Punjab near the border with Rajasthan; and Rakhigarhi (between 80 and 105 hectares) in Haryana." * {{harvnb|Wright|2009|p=133}}: "Rakhigarhi was over 100 hectares in size." * {{harvnb|Coningham|Young|2015|p=183}} Quote: Mohenjo-daro covered an area of more than 250 hectares, Harappa exceeded 150 hectares, Dholavira 100 hectares and Ganweriwala and Rakhigarhi around 80 hectares each."}} }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস== ; মুদ্ৰিত উৎস {{refbegin}} <!-- A --> * {{citation | last1 =Allchin | first1 =F. R. | last2 =Erdosy | first2 =George | year =1995 | title =The Archaeology of Early Historic South Asia: The Emergence of Cities and States | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-37695-2 | url =https://books.google.com/books?id=Q5kI02_zW70C&pg=PA78 }} *{{cite book | last=Avikunthak | first=Ashish | title=Bureaucratic Archaeology: State, Science, and Past in Postcolonial India | publisher=Cambridge University Press | series=South Asia in the Social Sciences | year=2022 | isbn=978-1-009-08200-6 | url=https://books.google.com/books?id=QUVFEAAAQBAJ }} <!-- C --> * {{citation | last1 =Coningham | first1 =Robin | last2 =Young | first2 =Ruth | year =2015 | title =The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-84697-4 | url =https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&pg=PA183 }} <!-- G --> * {{Cite journal | last1 =Garge | first1 =Tejas | year =2010 | title =Sothi-Siswal Ceramic Assemblage: A Reappraisal | journal =Ancient Asia | volume =2 | page =15 | doi =10.5334/aa.10203 | doi-access =free}} <!-- H --> * {{citation | last =Heitzman | first =James | year =2008 | title =The City in South Asia | publisher =Routledge | isbn =978-1-134-28962-2 | url =https://books.google.com/books?id=TMt_AgAAQBAJ&pg=PT35 }} <!-- K --> * {{citation | last =Kenoyer | first =Jonathan M. | year =1998 | title =Ancient Cities of the Indus Valley Civilization | publisher =Oxford University Press | isbn =978-0-19-577940-0 | url =https://books.google.com/books?id=DK3tAAAAMAAJ&pg=PA49 }} <!-- M --> * {{Citation | last =Mani | first =B.R. | year =2008 | title =Kashmir Neolithic and Early Harappan: A Linkage | journal =Pragdhara | volume =18 | pages =229–247 | url =http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | access-date =17 January 2017 | archive-url =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf | archive-date =18 January 2017 | archivedate =18 January 2017 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20170118050909/http://archaeology.up.nic.in/doc/kneh_brm.pdf }} * {{cite book | last =McIntosh | first =Jane R. | year =2008 | title =The ancient Indus Valley: new perspectives | location =Santa Barbara, Calif. | publisher =ABC-CLIO | isbn =978-1-57607-907-2 | url =https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC }} <!-- N --> * {{cite journal | last1 =Nath | first1 =Amarendra | last2 =Garge | first2 =Tejas | last3 =Law | first3 =Randall | year =2014 | title =Defining the Economic Space of the Harappan Rakhigarhi: An Interface of the Local Subsistance Mechanism and Geological Provenience Studies | journal =Puratattva 44 | publisher =Indian Archaeological Society | location =New Delhi | url =https://www.academia.edu/8721752 }} * {{cite journal | last =Nath | first =Amarendera | publication-date =2015 | title =Harrapan interments at Rakhigarhi | journal =Man and Environment | publisher =Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies | volume =XL | issue =2 | page =11 | url =https://www.researchgate.net/publication/289530799 | access-date =11 May 2016 | ref ={{harvid|Nath et al.|2015}} }} <!-- P --> * {{citation | last =Possehl | first =Gregory L. | year =2002 | title =The Indus Civilization: A Contemporary Perspective | publisher =Rowman Altamira | isbn =978-0-7591-0172-2 | url =https://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC&pg=PA72 }} <!-- S --> * {{Cite journal | last1 =Sarkar | first1 =Anindya | year =2016 | title =Oxygen isotope in archaeological bioapatites from India: Implications to climate change and decline of Bronze Age Harappan civilization | journal =Scientific Reports | volume =6 | article-number =26555 | doi =10.1038/srep26555 | doi-access =free| pmid =27222033 | pmc =4879637 |bibcode=2016NatSR...626555S |last2=Mukherjee|first2=Arati Deshpande|last3=Bera|first3=M. K. | last4=Das|first4=B.|last5=Juyal |first5=Navin|last6=Morthekai |first6=P.|last7=Deshpande |first7=R. D.|last8=Shinde|first8=V. S.|last9=Rao|first9=L. S. | ref ={{harvid|Sarkar et al.|2016}}}} * {{cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | last2 =Green | first2 =Adam | last3 =Parmar | first3 =Narender | last4 =Sable |first4 =P. D. | year =2012 | title =Rakhigarhi and the Harappan Civilization: Recent Work and New Challenges | journal =Bulletin of the Deccan College Research Institute | volume =72/73 | pages =43–53 | jstor =43610687}} * {{Cite journal | last1 =Shinde | first1 =Vasant | date =17 October 2019| title =An Ancient Harappan Genome Lacks Ancestry from Steppe Pastoralists or Iranian Farmers | journal =Cell | language =en | volume =179 | issue =3 | pages =729–735.e10 | doi =10.1016/j.cell.2019.08.048 | issn =0092-8674 | pmc =6800651 | pmid =31495572 | last2 =Narasimhan | first2 =Vagheesh M. | last3 =Rohland | first3 =Nadin | last4 =Mallick | first4 =Swapan | last5 =Mah | first5 =Matthew | last6 =Lipson | first6 =Mark | last7 =Nakatsuka |first7 =Nathan | last8 =Adamski | first8 =Nicole | last9 =Broomandkhoshbacht | first9 =Nasreen | last10 =Ferry | first10 =Matthew |last11 =Lawson | first11 =Ann Marie | ref ={{harvid|Shinde et al.|2019}}}} *{{cite book | last1=Shinde | first1=Vasant | last2=Shin | first2=Dong Hoon | last3=Bhattacharyya | first3=Banani | title=New Perspectives on the Harappan Culture in Light of Recent Excavations at Rakhigarhi: 2011–2017, Volume 1: Bioarchaeological Research on the Rakhigarhi Necropolis: Symposium Proceedings of the 6th International Congress of The Society of South Asian Archaeology and Updated Scientific Research | publisher=Archaeopress Publishing Limited | year=2023 | isbn=978-1-80327-592-5 | url=https://books.google.com/books?id=DDfbEAAAQBAJ }} <!--V--> *{{cite journal | last1=Varma | first1=Supriya | last2=Menon | first2=Jaya | title=Was There a Temple under the Babri Masjid? Reading the Archaeological 'Evidence' | journal=Economic and Political Weekly | volume=45 | issue=50 | year=2010 | issn=0012-9976 | jstor=25764216 | pages=61–72 }} <!-- W --> * {{citation | last =Wright | first =Rita P. | year =2009 | author-link =Rita P. Wright | title =The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society | publisher =Cambridge University Press | isbn =978-0-521-57219-4 | url =https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ | access-date =29 September 2013 }} {{refend}} ; ৱেব উৎস {{reflist|group=web|refs= <!-- A --> <ref group=web name=Ahluwalia_2023_The_Print>{{cite web | last =Ahluwalia | first =Disha | date=6 March 2023 | title =Why are we digging Rakhigarhi a 9th time? This Harappan site is a gift that keeps giving |work=[[The Print]] | url=https://theprint.in/opinion/why-are-we-digging-rakhigarhi-a-9th-time-this-harappan-site-is-a-gift-that-keeps-giving/1420819/ |access-date=12 April 2023}}</ref> <ref group=web name="ambalaonline">{{Cite web|url=https://www.ambalaonline.in/city-guide/rivers-in-ambala|title=Rivers in Ambala, Markanda River Ambala, Tangri River Ambala|website=www.ambalaonline.in|access-date=17 April 2020}}</ref> <ref group=web name="ASI_1997-98">{{cite web|last=Archaeological Survey of|first=India|title=Indian Archaeology 1997-98|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201997-98%20A%20Review.pdf|website=Excavation at Rakhigarhi|publisher=Archaeological Survey of INdia|access-date=17 July 2012}}</ref> <!-- C --> <ref group=web name="Chopra_2010_IE">{{cite news | last =Chopra | first =Sanjeev | date =25 September 2010 | title =Overflowing Ghaggar, Tangri inundate some villages along Punjab-Haryana border | newspaper =The Indian Express | url =https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/overflowing-ghaggar-tangri-inundate-some-villages-along-punjabharyana-border/ | access-date=9 April 2017}}</ref> <!-- D --> <ref group=web name="Deswal_2015_The_Tribune">Deepender Deswal (2015), [https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rakhigarhi-site-being-plundered-due-to-lack-of-protection-67941 Rakhigarhi site being plundered due to lack of protection], The Tribune India, 16 April 2015.</ref> <ref group=web name="Deswal_2018_TTI">Deepender Deswal (2018), [https://web.archive.org/web/20210919044542/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/harappan-site-in-hisar-draws-interest-of-archaeologists-313230 Harappan site in Hisar draws interest of archaeologists], The Tribune India, 18 September 2021.</ref> <!-- N --> <ref group=web name="Nath_2020_The_Hindu">Damini Nath (2020), [https://www.thehindu.com/news/national/at-haryanas-harappan-site-of-rakhigarhi-anxiety-trumps-history/article30926622.ece At Haryana's Harappan site of Rakhigarhi, anxiety trumps history], ''[[দ্য হিন্দু]]'', 27 February 2020.</ref> <!-- S --> <ref group=web name="Subramanian_2014_The_Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/rakhigarhi-the-biggest-harappan-site/article5840414.ece | title =Rakhigarhi, the biggest Harappan site | newspaper =The Hindu | date =27 March 2014 | last1 =Subramanian|first1 =T. S.}}</ref> <ref group=web name="Subramian_2015_TheHindu">T.S. Subramanian (2015), {{cite news |title=Virtual Harappans to come alive |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |work=The Hindu|date=3 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920201439/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/virtual-harappans-to-come-alive/article7165745.ece |archive-date=20 September 2019}}</ref> }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons}} * [https://chopaltv.in/rakhigarhi-the-largest-harappan-site/ Rakhigarhi, the largest Harappan site] * [https://synapse.koreamed.org/articles/ViewImage.php?fn=acb-51-200-g002_1049ACB&id=F2 Photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46806084 BBC report with photo of the Rakhigarhi love birds buried together.] * [https://www.researchgate.net/profile/Veena_Mushrif/publication/289530799_Harappan_Interment_at_Rakhigrhi_Haryana/links/568f4e5208aeaa1481b05788.pdf 2015 ''Man and Environment'' Journal article on Rakhigarhi burials.] * [http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf Haryana Samvad Newsletter: Detailed report on Rakhigarhi with color photographs, page 1-15.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610004142/http://haryanasamvad.gov.in/store/document/HR%20%20Review%20JUNE%202015.pdf |date=10 June 2016 }} * {{cite web| title = Harappa's greatest centre sheds light on our today| url = http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| date = 16 September 2012| work = The Sunday Guardian| access-date = 8 August 2013| archive-date = 4 July 2016| archive-url = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| archivedate = 4 July 2016| archiveurl = https://web.archive.org/web/20160704174817/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/harappas-greatest-centre-sheds-light-on-our-today| deadurl = yes}} [[শ্ৰেণী:সিন্ধু সভ্যতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পুৰাতাত্বিক ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:হাৰিয়ানা]] dbn13434u1beq0vp2f3jol8uyml8jqw 2 139546 635708 635701 2026-09-15T14:03:17Z Naruttamboruah 18365 635708 wikitext text/x-wiki '''অসমীয়া ইংৰাজী ডিজিটেল অভিধান''' (ইংৰাজী: Assamese English Digital Lexicon; ৱেব ঠিকনা: [https://assamesedictionary.org assamesedictionary.org]) হৈছে অসমীয়া আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ এক মুক্ত আৰু দ্বি-পাক্ষিক ডিজিটেল অভিধান। ২০২৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে এই অভিধানখনে মুঠ ৩৫৭,১০৩ টা প্ৰামাণিক শব্দাংশ (এণ্ট্ৰী) অন্তৰ্ভুক্ত কৰি অসমীয়া ভাষাৰ ইতিহাসত সৰ্ববৃহৎ ডিজিটেল শব্দভঁৰাল হিচাপে স্বীকৃতি পাইছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১,০১,০৬৩ টা থলুৱা অসমীয়া শব্দ আৰু ২,৫৬,০৪০ টা ইংৰাজী শব্দ সংৰক্ষিত হৈছে। অভিধানখন ৱেবছাইটৰ লগতে এণ্ড্ৰইড স্মাৰ্টফোনৰ বাবে সম্পূৰ্ণ ১০০% অফলাইন এপ হিচাপেও গুগুল প্লে' ষ্ট'ৰত বিনামূলীয়াকৈ উপলব্ধ। == পটভূমি আৰু ইতিহাস == অসমৰ তথ্যপ্ৰযুক্তিবিদ নৰোত্তম বৰুৱাই অসমীয়া ভাষাৰ বাবে এখন আধুনিক আৰু বিশ্বমানৰ ডিজিটেল অভিধান নিৰ্মাণ কৰাৰ এক ব্যক্তিগত সংকল্পৰে এই প্ৰকল্পৰ আৰম্ভণি কৰে। হেমকোষ আৰু চন্দ্ৰকান্ত অভিধানৰ দৰে ঐতিহাসিক গ্ৰন্থসমূহৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা জনাই, আধুনিক স্মাৰ্টফোন আৰু ইণ্টাৰনেট যুগত অসমীয়া ভাষাৰ স্বতন্ত্ৰ ডিজিটেল উপস্থিতি নিশ্চিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে যোৰহাটস্থিত ছফ্টৱেৰ ষ্টুডিঅ' 'ডুবৰি' (Dubori)-ৰ দ্বাৰা ইয়াক বিকশিত কৰা হয়। == বৈশিষ্ট্যসমূহ == * '''বৃহৎ শব্দভঁৰাল:''' ৩৫৭,০০০ তকৈ অধিক শব্দৰ সংগ্ৰহ, য'ত ১ লাখৰো অধিক মৌলিক অসমীয়া শব্দ অন্তৰ্ভুক্ত। * '''সম-অগ্ৰাধিকাৰৰ দুটা মাধ্যম:''' ** '''ৱেব পৰ্টেল:''' ক্লাউডফ্লেয়াৰ ক্লাউড আন্তঃগাঁথনিত স্থাপিত, য'ত ২০ মিল্লিছেকেণ্ডতকৈও কম সময়ত শব্দ অনুসন্ধান কৰিব পাৰি। ** '''১০০% অফলাইন এণ্ড্ৰইড এপ:''' গুগুল প্লে' ষ্ট'ৰত উপলব্ধ এই এপটোত সমগ্ৰ ৩৫৭,০০০ শব্দৰ লোকাল SQLite ডেটাবেছ সংলগ্ন কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে কোনো ইণ্টাৰনেট বা মোবাইল ডেটাৰ প্ৰয়োজন নাই। * '''৪-স্তৰীয় শব্দাৰ্থ শ্ৰেণীবিভাজন (4-Tier Semantic Lexicon Classification):''' অক্সফৰ্ড ৩০০০/৫০০০ আৰু গুগল ২০ হাজাৰ সঘনাই ব্যৱহৃত শব্দতালিকাৰ আধাৰত দৈনন্দিন জীৱনত সঘনাই ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দবোৰক অনুসন্ধান তালিকাত প্ৰথম স্থান দিয়া হয়। * '''মুক্ত এপিআই (Open REST API):''' কৃটিম বুদ্ধিমত্তা (AI), ভাষা প্ৰযুক্তি আৰু গৱেষকসকলৰ বাবে ইয়াৰ ডেটাবেছ কোনো গোপন চাবি (API Key) বা মাচুল নোহোৱাকৈ মুক্ত কৰা হৈছে। == বহিঃসংযোগ == * [https://assamesedictionary.org আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.assamesedictionary.lexicon গুগুল প্লে' ষ্ট'ৰত অফলাইন এণ্ড্ৰইড এপ] * [[d:Q141432032|ৱিকিডাটা সমল (Q141432032)]] 77ns2338iohnw1732l6ufqjtf66x8pv